Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Saddanītippakaraṇaṃ

Dhātumālā



礼敬世尊、阿罗汉、正等正觉者
《正确语法论》
动词词根编


15. Saravaggapañcakantika suddhassaradhātu

Ito paraṃ tu sarato, kakārantādibhedato;

Dhātuyo dhātunipphanna-rūpāni vividhāni ca.

Sāṭṭhakathe piṭakamhi, jinapāṭhe yathābalaṃ;

Nayaṃ upaparikkhitvā, samāsena kathessa’haṃ.

I gatiyaṃ. Yesaṃ dhātūnaṃ gatiattho, buddhipi tesaṃ attho. Pavattipāpuṇānipi. Tatra gamanaṃ duvidhaṃ kāyagamanaṃ ñāṇagamanañca. Tesu kāyagamanaṃ nāma iriyāpathagamanaṃ, ñāṇagamanaṃ nāma ñāṇuppatti, tasmā payogānurūpena ‘‘gacchatī’’ti padassa ‘‘jānātī’’tipi attho bhavati, ‘‘pavattatī’’tipi attho bhavati, ‘‘pāpuṇātī’’tipi attho bhavati, iriyāpathagamanena gacchatītipi attho bhavati, ñāṇagamanena gacchatītipi attho bhavati. Tathā hi ‘‘sīghaṃ gacchatī’’tiādīsu iriyāpathagamanaṃ ‘‘gamana’’nti vuccati. Sundaraṃ nibbānaṃ gato. ‘‘Gatimā’’tiādīsu pana ñāṇagamanaṃ. Evaṃ sabbesampi gatyatthānaṃ dhātūnaṃ yathāpayogaṃ attho gahetabbo.

Tassimāni rūpāni bhavanti – iti, eti, udeti. Kārite ‘‘udāyatī’’ti rūpaṃ bhavati. Uṭṭhāpetīti hi attho, dukāro āgamo. Upeti, samupeti, veti, apeti, aveti, anveti, sameti, abhisameti, samayo, abhisamayo, īdi, udi, ekodi, paṇḍito, ito, udito, upeto, samupeto, anvito, apeto, sameto, etabbo, paccetabbo, paṭiyamāno, paṭicco, ento, adhippeto, adhippāyo, paccayo, aññānipi yojetabbāni. ‘‘Itā, ita’’ntiādinā yathārahaṃ itthinapuṃsakavasenapi. Paccetuṃ, upetuṃ, samupetuṃ, anvetuṃ, sametuṃ, abhisametuṃ, icca, paṭicca, samecca, abhisamecca, apecca, upecca, paṭimukhaṃ itvā, itvāna, upetvā, upetvāna, upetuna, aññānipi buddhavacanānurūpato yojetabbāni.

Itiiti kriyāsaddo, suttantesu na dissati;

Idamettha na vattabbaṃ, dassanāyeva me ruto.

‘‘Itāyaṃ kodharūpena’’, iti pāḷi hi dissati;

Aṅguttaranikāyamhi, munināhacca bhāsitā;

Vuttañhetaṃ bhagavatā aṅguttaranikāye kodhaṃ nindantena –

‘‘Itāyaṃ kodharūpena, maccuveso guhāsayo;

Taṃ damena samucchinde, paññāvīriyena diṭṭhiyā’’ti.

Tatra itāyanti iti ayanti chedo. Itiiti ca gacchati pavattatīti attho. Ayaṃ panettha suttapadattho – yo doso loke ‘‘kodho’’ti lokiyamahājanena vuccati, nāyaṃ atthato kodhoti vattabbo. Kinti pana vattabbo, eso hi sarīrasaṅkhātaguhāsayo maccurājā eva kodhavasena pamaddanto sattasantāne gacchatīti vattabbo. Taṃ evarūpaṃ ‘‘maccurājā’’ti vattabbaṃ bahuno janassa anatthakaraṃ kodhaṃ hitakāmo damena paññāya vīriyena diṭṭhiyā ca chindeyyāti.


15. 纯元音词根之五组元音品
从此开始，我将依据元音
以及以咖为末等差别；
述说诸词根以及
所生的种种词形。
依照有义疏的三藏，
依据佛陀教言，随己力；
详细观察诸法门，
我当简要宣说。
I [词根]表示行走。凡是具有行走义的词根，也具有理解、运作、抵达之义。其中行走有两种：身体的行走和智慧的行走。所谓身体的行走是指威仪路的移动，所谓智慧的行走是指智慧的生起。因此，根据使用场合，"gacchati"（去）一词可以表示"知道"之义，也可以表示"运作"之义，也可以表示"抵达"之义，可以表示以威仪路行走之义，也可以表示以智慧行走之义。如此，在"迅速地去"等用例中，"行走"指的是威仪路的行走。"去向殊胜的涅槃"。而在"具有智慧"等用例中，则指智慧的行走。如是，对于所有具有行走义的词根，都应当根据其用法来理解其含义。
其词形如下：iti、eti、udeti。使役态中有"udāyati"这一词形。意思是"使起来"，其中du是添加音。upeti、samupeti、veti、apeti、aveti、anveti、sameti、abhisameti、samayo、abhisamayo、īdi、udi、ekodi、paṇḍito、ito、udito、upeto、samupeto、anvito、apeto、sameto、etabbo、paccetabbo、paṭiyamāno、paṭicco、ento、adhippeto、adhippāyo、paccayo，以及其他应当组合的词形。依照"itā、ita"等，也可按照适当情况以阴性和中性[词尾]。paccetuṃ、upetuṃ、samupetuṃ、anvetuṃ、sametuṃ、abhisametuṃ、icca、paṭicca、samecca、abhisamecca、apecca、upecca、paṭimukhaṃ itvā、itvāna、upetvā、upetvāna、upetuna，以及其他依照佛语应当组合的词形。
"Iti"作为动词，在经典中不见；
此处不应说此，我只是由见闻而说。
"Itāyaṃ kodharūpena"，此经文确实可见；
在增支部中，牟尼亲口所说；
世尊在增支部中呵责忿怒时如是说：
"此忿怒形相行，如死魔住窟中；
以调御断除彼，以慧力及见解。"
其中"itāyaṃ"可分解为"iti ayaṃ"。"iti"的意思是"行走"、"运作"。这里经文的含义是：世间凡夫所说的"忿怒"，从实义来说不应称为忿怒。那应该怎么说呢？应该说这位住在被称为身体之窟穴中的死魔，以忿怒的形式在众生相续中行进。有智之人应当以调御、智慧、精进和见解断除这样的、应称为"死魔"的、对众多人造成不利的忿怒。


Etīti imassa pana āgacchatīti attho. ‘‘Etī’’ti ettha hi āupasaggo sandhikiccena paṭicchannattā na pākaṭo valāhakāvattharito puṇṇacando viya. Tathā hi ettha ā iti etīti sandhiviggaho bhavati, ākārassa ca ikārena parena saddhiṃyeva ekārādeso. Tasmā ‘‘ayaṃ so sārathī eti. Etu vessantaro rājā’’tiādīsu ‘‘āgacchati, āgacchatū’’tiādinā attho kathetabbo. Byākaraṇasatthepi hi ā iti etīti sandhiviggaho dissati, tasmā ayampi nīti sādhukaṃ manasi kātabbā. Atha vā itīti rassavasena vuttaṃ padaṃ gamanaṃ bodheti, etīti vuddhivasena vuttaṃ pana yathāpayogaṃ āgamanādīni. Mattāvasenapi hi padāni savisesatthāni bhavanti. Taṃ yathā? Sāsane pabbajito, raṭṭhā pabbājitoti. Saññogāsaññogavasenapi, taṃ yathā? Gāmā niggacchati. Yasaṃ poso nigacchati, tasmā ayampi nīti sādhukaṃ manasi kātabbā. Etthetaṃ vuccati –

I gatiyanti kathitā, dhātu vuddhiṃ gatā yadā;

Tadā āgamanatthassa, vācikā pāyato vasā.

Iriyāpathatthato he-sā niccāgamavācikā;

‘‘Ayaṃ so sārathī eti’’, iccādettha nidassanaṃ.

Aniriyāpathatthena , vattane gamanepi ca;

Āgamane ca hotīti, dhīmā lakkheyya taṃ yathā.

‘‘Paṭicca phalametī’’ti, evamādīsu vattane;

Vuddhippattā ikāravhā, esā dhātu pavattati.

‘‘Atthamentamhi sūriye, vāḷā’’ iccādīsu pana;

Gate, ‘‘etīti itī’’ti-ādisvāgamane siyā.

Tathā hi ītīti anatthāya eti āgacchatīti īti, upaddavo, iti āgamanattho gahetabbo. Āha ca suttanipātaṭṭhakathāyaṃ ‘‘etīti īti, āgantukānaṃ akusalabhāgīnaṃ byasanahetūnaṃ etaṃ adhivacana’’nti.

Idāni yathārahaṃ nipātākhyātanāmikapariyāpannānaṃ itiito saddānamatthuddhāro vuccate – tattha itisaddo hetuparisamāpanādipadattha vipariyāya pakārāvadhāraṇa nidassanādianekatthappabhedo. Tathā hesa ‘‘ruppatīti kho bhikkhave tasmā rūpanti vuccatī’’tiādīsu hetuatthe dissati. ‘‘Tasmātiha me bhikkhave dhammadāyādā bhavatha, mā āmisadāyādā. Atthi me tumhesu anukampā, kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ, no āmisadāyādā’’tiādīsu parisamāpane. ‘‘Iti vā iti evarūpā visūkadassanā paṭivirato’’tiādīsu ādiattho. ‘‘Māgaṇḍiyoti tassa brāhmaṇassa saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanamabhilāpo’’tiādīsu padatthavipariyāye. ‘‘Iti kho bhikkhave sappaṭibhayo bālo, appaṭibhayo paṇḍito. Saupaddavo bālo, anupaddavo paṇḍito. Saupasaggo bālo, anupasaggo paṇḍito’’tiādīsu pakāro. ‘‘Atthi idappaccayā jarāmaraṇanti iti puṭṭhena satā ādanda atthītissa vacanīyaṃ. Kiṃ paccayā jarāmaraṇanti iti ce vadeyya, jātipaccayā jarāmaraṇanti iccassa vacanīya’’ntiādīsu avadhāraṇe. ‘‘Atthīti kho kaccāna ayameko anto, natthīti kho kaccāna ayaṃ dutiyo anto’’tiādīsu nidassane. Nipātavaseneva te payogā gahetabbā. ‘‘Itāyaṃ kodharūpenā’’ti ettha pana ākhyātavasena gamane itisaddo dissati. Ayamevattho idhādhippeto, nipātattho pana na icchitabbo, viññūnaṃ atthaggahaṇe kosallupādanatthaṃ kevalaṃ atthuddhāravasena āgatoti daṭṭhabbaṃ. Itaro pana –

Gatyatthe cimasaddatthe, itosaddo pavattati;

Anvito’’ti hi gatyatthe, paccattavacanaṃ bhave.

Imasaddassa atthamhi, nissakkavacanaṃ bhave;

‘‘Ito sā dakkhiṇā disā’’, itiādīsu pāḷisu.


而"eti"的意思是"来"。在"eti"中，前缀"ā-"由于连音规则而隐藏，不明显，如被云遮蔽的满月。因此这里的语法分析是"ā iti eti"，其中ā与后面的i结合成为e。所以在"这位驭者来"、"让韦山达罗王来"等例子中，应当解释为"来、让他来"等义。在文法论中也可以看到"ā iti eti"这样的连音分析，因此这个规则也应当好好记住。或者，"iti"是以短音形式表示行走义，而"eti"则是以长音形式根据用法表示到来等义。因为词形也会因音量的不同而有特殊含义。比如什么？如"入于僧团"与"被驱逐出国"。也会因有复辅音与否而[有差别]，比如什么？如"从村庄出去"，"人失去名声"，因此这个规则也应当好好记住。这里说：
当I[词根]表示行走，
若其获得词形延长；
则多表示来临义，
这是依据用法而定。
就威仪路义而言，
此[词根]常表示来临；
"这位驭者来"等，
在此即为其例证。
非威仪路义中，
用于运作及行走；
也用于来临义，
智者当如是了知。
"缘此果生起"等，
此类用例表运作；
具长音的i词根，
如是运作而转起。
"太阳西沉时，
猛兽"等例中；
表示行走，而在"eti"与"iti"等，
则表示来临之义。
如是，"īti"意为"趋向不利"，即"来"、"到来"之义，[表示]灾难，应理解为来临之义。在《经集注》中也说："'eti'即'īti'，这是对不善分的、导致灾祸的来临因缘的称呼。"
现在依照适当情况解说属于不变词、动词、名词范畴的源自"iti"的诸词之义——其中"iti"有因、结束、等开始、词义转变、方式、确定、举例等多种含义。如是，在"诸比丘，正因为被破坏，所以称为色"等句中，表示因的含义。在"因此，诸比丘，你们要成为法的继承者，不要成为物质的继承者。我对你们有悲悯，我的弟子们怎能成为法的继承者而不是物质的继承者呢"等句中，表示结束。在"如是等类观看歌舞等表演而远离"等句中，表示等开始义。在"摩干提是那个婆罗门的称号、共称、施设、言说、名字、命名、名称、语言表述、称谓"等句中，表示词义转变。在"诸比丘，如是愚人有危险，智者无危险；愚人有灾难，智者无灾难；愚人有障碍，智者无障碍"等句中，表示方式。在"有此缘故有老死吗？当如是被问时，应当回答说有。若问什么是老死之缘？应当回答说生是老死之缘"等句中，表示确定。在"迦旃延，'有'是一个极端，'无'是第二个极端"等句中，表示举例。这些用法应当按不变词来理解。而在"此忿怒形相"中，"iti"作为动词表示行走。这里正是指这个意思，不需要理解为不变词义。为了让智者在理解意义时获得熟练，这里仅仅是以列举含义的方式而来。另外：
"ito"一词运用于，
行走义与此字义；
"anvito"表行走义，
为主格词形所用。
在表示"此"字义时，
则用来表示离格；
如"从此往南方"，
等经典诸用例。


Gatyattho icchito ettha, itarattho na icchito;

Atthuddhāravasā vutto, kosallatthāya viññunaṃ.

Idha pana samayasaddassa atthuddhāraṃ sanibbacanaṃ vattabbampi avatvā upari ayadhātuvisayeyeva vakkhāma i e ayadhātuvasena tidhātumayattā samayasaddassa. Tatra itīti ikārānantaratyantapadassa ca ‘‘eti, udetī’’tiādīnañca ekārānantaratyantapadānaṃ aññesañca evarūpānaṃ padamālā yathārahaṃ yebhuyyena attanopadāni vajjetvā yojetabbā. Īdisesu hi ṭhānesu dukkarā kriyāpadamālā. Yasmā pana imasmiṃ pakaraṇe sukarā ca dukkarā ca tyantapadamālā jānitabbā , tasmā bhūvādigaṇādīsu aṭṭhasu gaṇesu vihitehi channavutiyā vacanehi sabbasādhāraṇaṃ asabbasādhāraṇañca padamālānayaṃ brūma –

Akārānantaratyanta-padānaṃ pantiyo budho;

Bhavati rundhatādīnaṃ, yoje sabbattha sabbathā.

Iti etī’’ti cetesaṃ, padānaṃ pana pantiyo;

Suddhassarapubbakānaṃ, yoje viññū yathārahaṃ.

Ākārānantaratyanta-padānañcāpi pantiyo;

‘‘Yāti suṇāti asnā-ti’’ iccādīnaṃ yathārahaṃ.

Ivaṇṇānantaratyanta-padānamapi pāḷiyo;

Yoje ‘‘rundhiti rundhīti’’-iccādīnaṃ yathārahaṃ.

Ukārānantaratyanta-sutiiti padassa ca;

Peraṇatthe pavattassa, yoje mālaṃ yathārahaṃ.

Ekārānantaratyanta-padānampi yathārahaṃ;

‘‘Jeti rundheti kāreti, kārāpetī’’tiādīnaṃ.

Okārānantaratyanta-padānampi padakkame;

‘‘Karoti bhoti hotī’’ti-ādīnaṃ yuttitovade;

Iccevaṃ sattadhā vutto, padamālānayo mayā;

Ito mutto nayo nāma, natthi koci kriyāpade.

‘‘Ādatte kurute pete’’, iccādi nayadassanā;

Yathārahaṃ yuttitoti, vacanaṃ ettha bhāsitaṃ.

Idāni ikārānantaratyantapadassa kamo vuccate – iti, inti. Isi, itha. Imi, ima. Aparipuṇṇo vattamānānayo. Itu, intu. Ihi, itha. Imi, ima. Aparipuṇṇo pañcamīnayo. Ettha ca imesaṃ dvinnaṃ sāsanānurūpabhāvassa imāni sādhakapadāni ‘‘veti, apeti, anvetī’’ti. Tattha vi iti veti. Vigacchatīti attho, itisaddo hettha gamanaṃ bodheti. Tathā apa iti apeti. Apagacchatīti attho. Anu iti anveti. Anugacchatīti attho. Garū pana anu eti anvetīti vadanti. Taṃ –

‘‘Yathā āraññakaṃ nāgaṃ, dantiṃ anveti hatthinī;

Jessantaṃ giriduggesu, samesu visamesu ca;

Evaṃ taṃ anugacchāmi, putte ādāya pacchato’’ti.

Imāya pāḷiyā na sameti ‘‘jessantaṃ anvetī’’ti vacanato ‘‘anugacchāmī’’ti vacanato ca. Tathā hi etisaddo yattha ce iriyāpathavācako, tattha āgamanaṃyeva joteti, na gamanaṃ, tasmā āgamanatthassa ayuttito gamanatthassa ca yuttito vi itiādinā chedo ñeyyo. Etesañca itisaddavasena katachedānaṃ atthibhāvaṃ yuttibhāvañca ‘‘itāyaṃ kodharūpenā’’ti pāḷiyeva sādheti, tasmāyeva ‘‘anu iti, anu inti, anu isī’’tiādinā ‘‘anvetī’’tiādīnaṃ chede labbhamānanayena vuttappakāro vattamānāpañcamīnayo parassapadavasena dassito. Sattamīrūpādīni sabbathā appasiddhāni.

Imāni pana bhavissantiyā rūpāni, sittā te lahumessati. Issati, issanti. Issasi, issatha. Issāmi, issāma. Issate, issante. Issase, issavhe. Issaṃ, issāmhe. Asabbadhātukattepi suddhassarattā dhātussa ikārāgamo na labbhati. Paripuṇṇo bhavissantīnayo.


这里需要行走之义，
其他含义不需要；
为增智者之熟练，
列举诸义而宣说。
此处虽然应当说明"samaya"（时、机会）一词的语源分析及其含义，但我们将在后面讨论"aya"词根时再说，因为"samaya"一词是由三个词根构成，包括i和e和aya词根。其中，以i结尾的词如"iti"，以及以e结尾的词如"eti"、"udeti"等，以及其他类似形式的词，在构造变位表时，大多应避免使用中间语态词形。因为在这些情况下，动词变位表很难构造。由于在本论中需要了解简单和困难的词尾变化，因此我们要说明在八类（以bhū等为首的诸类）中由九十六种语尾所形成的通用和非通用的变位法则：
智者在一切处，
当依各种方式；
配合以a为尾，
如bhavati、rundhati等词的诸行。
对于"iti"、"eti"等，
诸词的词形变化；
智者应当适当地，
配合纯元音词首者。
以ā为尾的词形，
如"yāti"、"suṇāti"、"asnāti"等；
其诸行也应当，
随其适宜而配置。
以i音为尾的词，
如"rundhiti"、"rundhīti"等；
其诸词形变化列，
也应适当地配合。
以u音为尾的词，
如"suti"等表激发；
其词形变化表，
应当适当配合。
以e音为尾的词，
如"jeti"、"rundheti"、"kāreti"、
"kārāpeti"等诸词，
也应适当配合。
以o音为尾的词，
如"karoti"、"bhoti"、"hoti"等；
在词序排列中，
应依理法而说明。
如是我已说明，
七种词形变化法；
除此之外再无，
其他动词变化法。
"ādatte"、"kurute"、"pete"等，
是为示例诸法门；
此处所说"依理"，
是指按此而适用。
现在说明以i结尾的词的次第：iti、inti。isi、itha。imi、ima。这是不完整的现在时变化。itu、intu。ihi、itha。imi、ima。这是不完整的命令语气变化。这两种形式符合教法的例证是"veti"、"apeti"、"anveti"等词。其中，"vi iti"成为"veti"，意思是"离去"，这里的"iti"表示行走。同样，"apa iti"成为"apeti"，意思是"离开"。"anu iti"成为"anveti"，意思是"跟随"。但是大师们说"anu eti"[组合]成为"anveti"。这与：
"如同雌象追随，
森林中的牙象；
在山涧险峻处，
平地或不平处；
如是我携子众，
从后而追随你。"
这段经文不符合，因为经文说"追随战胜者"和"我追随"。因此，当"eti"表示威仪路时，只表示来，不表示去，所以由于不适合表示来义而适合表示去义，应当理解为"vi iti"等的分析。这些以"iti"为基础而作分析的词的存在性和合理性，由"itāyaṃ kodharūpena"的经文本身证明。正因如此，按照在"anu iti"、"anu inti"、"anu isi"等分析中所得到的方法，已经展示了"anveti"等词在主动语态中的现在时和命令语气变化。至于第七（潜能）语气等其他形式，完全不成立。
这些是将来时的形式：sittā te lahumessati。issati、issanti。issasi、issatha。issāmi、issāma。issate、issante。issase、issavhe。issaṃ、issāmhe。虽然不是通用词根，但因为是纯元音词根，所以不加i音。这是完整的将来时变化。


Atha kālātipattiyā rūpāni bhavanti, issā, issaṃsu. Isse, issatha. Issaṃ, issamhā. Issatha, issisu. Issase, issavhe. Issaṃ, issāmhase. Kālātipattibhāve ca asabbadhātukatte ca santepi suddhassarattā dhātussa akārikārāgamo na labbhati anekantikattā vā anupapannattā ca akārāgamo na hoti. Dvinnañhettha suddhassarānaṃ anantarikānaṃ ekatosannipāto anupapatti. Paripuṇṇo kālātipattinayo.

Imasmiṃ pana ṭhāne sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacane sotūnaṃ payogatthesu paramakosallajananatthaṃ ‘‘nanu te sutaṃ brāhmaṇa bhaññamāne, devā na issanti purisaparakkamassā’’ti pāḷito nayaṃ gahetvā vuttappakārehi bhavissantiyā rūpehi sabbaso samānāni asamānatthāni vattamānikarūpāni ca īsakaṃ aññamaññaṃ samānāni bhavissantīkālātipattīnaṃ rūpāni ca pakāsayissāma – vattamānāvasena tāva ‘‘issati, issanti. Issasi, issathā’’ti sabbaṃ yojetabbaṃ. Attho pana ‘‘issaṃ karotī’’tiādinā vattabbo. Tasmiṃyeva atthe bhavissantīvasena ‘‘ississati, ississanti. Ississasi, ississathā’’ti paripuṇṇaṃ yojetabbaṃ. Attho pana ‘‘issaṃ karissatī’’tiādinā vattabbo. Kālātipattivasena pana ‘‘ississā, ississaṃsu. Ississe, ississathā’’ti paripuṇṇaṃ yojetabbaṃ, attho pana ‘‘issaṃ akarissā’’tiādinā vattabbo. Dhātvantaravasena saṃsandanānayoyaṃ.

Idāni ekārānantaratyantapadassa kamo vuccate –

Eti, enti. Esi, etha. Emi, ema.

Etu, entu. Ehi, etha. Emi, ema.

Na ca appatvā dukkhantaṃ, vissāsaṃ eyya paṇḍito;

Nivesanāni māpetvā, vedehassa yasassino;

Yadā te pahiṇissāmi, tadā eyyāsi khattiya.

Eyya , eyyuṃ. Eyyāsi, eyyātha. Eyyāmi, eyyāma. Etha, eraṃ. Etho, eyyāvho. Eyyaṃ, eyyāmhe.

So puriso eyya, te eyyuṃ. Tvaṃ eyyāsi, tumhe eyyātha. Ahaṃ eyyāmi, mayaṃ eyyāma. So puriso etha, te eraṃ. Tvaṃ etho, tumhe eyyāvho. Ahaṃ eyyaṃ, mayaṃ eyyāmhe.

Parokkhāhiyyattanajjatanīrūpāni sabbaso appasiddhāni.

Essati, essanti. Essasi, essatha. Essāmi, essāma. Essate, essante. Essase, essavhe. Essaṃ, essāmhe.

Sammodamānā gacchanti, jālamādāya pakkhino;

Yadā te vivadissanti, tadā ehinti me vasaṃ.

‘‘Abhidosagato idāni ehī’’ti vacanadassanato aparānipi bhavissantīrūpāni gahetabbāni.

Ehiti, ehinti. Ehisi, ehitha. Ehimi, ehima. Ehite, ehinte. Ehise, ehivhe. Ehissaṃ, ehissāmhe.

Essā, essaṃsu. Esse, essatha. Essaṃ essāmhā. Essatha, essisu. Essase, essavhe. Essiṃ, essāmhase.

Athāparopi ekārānantaratyantapadakkamo bhavati;

Udeti, udenti; Udesi, udetha; Udemi, udema.

Udetu, udentu. Udehi, udetha. Udemi, udema, udāmase.

Udeyya, udeyyuṃ. Sesaṃ neyyaṃ. Udissati, udissanti. Sesaṃ neyyaṃ. Udissā, udissaṃsu. Sesaṃ neyyaṃ.

Imāni suddhassaradhāturūpāni.

Kakārantadhātu

Kusadde ke ca. Koti, kavati, kāyati, evaṃ kattupadāni bhavanti. Kuyyati, kiyyati, evaṃ kammapadāni. Kānanaṃ, kabbaṃ, jātakaṃ, evaṃ nāmikapadāni. Kutvā, kutvāna, kavitvā, kavitvāna, kāvitvā, kāvitvāna, kāyituṃ, evaṃ abyayapadāni.


接下来是反事实语气的形式：issā、issaṃsu。isse、issatha。issaṃ、issamhā。issatha、issisu。issase、issavhe。issaṃ、issāmhase。虽然[这些形式]具有反事实性和非通用性，但因为是纯元音词根，所以不加i音修饰。由于[规则]不确定或不合理，也不加a音。因为在这里两个相邻的纯元音不能从一方汇合。这是完整的反事实语气变化。
在此处，为了让听众在理解带有义疏的三藏佛语的用法时获得最高的熟练，我们将根据经文"婆罗门，你难道没有听说过，诸天不嫉妒人的精进"，说明与前述将来时形式完全相同但意义不同的现在时形式，以及将来时和反事实语气中稍有相似的形式。首先按现在时："issati、issanti。issasi、issatha"等，都应当这样配合。其意义则应说为"做嫉妒"等。在同样的意义下，按将来时则应完整配合为："ississati、ississanti。ississasi、ississatha"等。其意义则应说为"将做嫉妒"等。而按反事实语气则应完整配合为："ississā、ississaṃsu。ississe、ississatha"等，其意义则应说为"本应做嫉妒"等。这是与其他词根对照的方法。
现在说明以e结尾的词的次第：
eti、enti。esi、etha。emi、ema。
etu、entu。ehi、etha。emi、ema。
"智者未到苦的尽头，不应生起信赖；
为有名声的毗提诃[王]建造住处；
贵族啊，当我派人时，那时你就来。"
eyya、eyyuṃ。eyyāsi、eyyātha。eyyāmi、eyyāma。etha、eraṃ。etho、eyyāvho。eyyaṃ、eyyāmhe。
那个人可能来，他们可能来。你可能来，你们可能来。我可能来，我们可能来。那个人可能来，他们可能来。你可能来，你们可能来。我可能来，我们可能来。
过去时、昨天时和今天时的形式完全不成立。
essati、essanti。essasi、essatha。essāmi、essāma。essate、essante。essase、essavhe。essaṃ、essāmhe。
"鸟儿带着网，
和睦地离去；
当它们争吵时，
就会来归我掌。"
由于见到"昨晚去了现在来"这样的用例，应当理解还有其他将来时形式：
ehiti、ehinti。ehisi、ehitha。ehimi、ehima。ehite、ehinte。ehise、ehivhe。ehissaṃ、ehissāmhe。
essā、essaṃsu。esse、essatha。essaṃ essāmhā。essatha、essisu。essase、essavhe。essiṃ、essāmhase。
接下来是另一个以e结尾的词的次第：
udeti、udenti；udesi、udetha；udemi、udema。
udetu、udentu。udehi、udetha。udemi、udema、udāmase。
udeyya、udeyyuṃ。余者类推。udissati、udissanti。余者类推。udissā、udissaṃsu。余者类推。
这些是纯元音词根的形式。
以k为结尾的词根
ku[词根]表示声音。koti、kavati、kāyati，这样是主动语态形式。kuyyati、kiyyati，这样是被动语态形式。kānanaṃ、kabbaṃ、jātakaṃ，这样是名词形式。kutvā、kutvāna、kavitvā、kavitvāna、kāvitvā、kāvitvāna、kāyituṃ，这样是不变词形式。


Tatra kānananti ṭhitamajjhanhikasamaye kavati saddaṃ karotīti kānanaṃ, vanaṃ. Tathā hi –

‘‘Ṭhite majjhanhike kāle, sannisīvesu pakkhisu;

Saṇateva brahāraññaṃ, sā rati paṭibhāti ma’’nti

Vuttaṃ. Atha vā kokilamayūrādayo kavanti saddāyanti kūjanti etthāti kānanaṃ. Manoharatāya avassaṃ kuyyati paṇḍitehīti kabbaṃ. Kāviyaṃ. Kāveyyaṃ. Aññatra pana kavīnaṃ idanti kabbanti taddhitavasena attho gahetabbo. Keci tu kābyanti saddarūpaṃ icchanti, na taṃ pāvacane pamāṇaṃ sakkaṭabhāsābhāvato. Sakkaṭabhāsātopi hi ācariyā nayaṃ gaṇhanti. Jātaṃ bhūtaṃ atītaṃ bhagavato cariyaṃ, taṃ kīyati kathīyati etenāti jātakaṃ. Jātakapāḷi hi idha ‘‘jātaka’’nti vuttā. Aññatra pana jātaṃ eva jātakanti gahetabbaṃ. Tathā hi jātakasaddo desanāyampi vattati ‘‘itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhamma’’ntiādīsu. Jātiyampi vattati ‘‘jātakaṃ samodhānesī’’tiādīsu.

Pakka nīcagatiyaṃ. Nīcagamanaṃ nāma hīnagamanaṃ hīnappavatti vā. Nīcasaddo hi hīnavācako ‘‘nīce kule paccājāto’’ti ettha viya. Pakkati kriyāpadamettha dissati, na nāmikapadaṃ. Yattha yattha nāmikapadaṃ na dissati, tattha tattha nāmikapadaṃ upaparikkhitvā gahetabbaṃ. Kriyāpadameva hi duddasaṃ, kriyāpade vijjamāne nāmikapadaṃ natthīti na vattabbaṃ, tasmā antamaso ‘‘pakkanaṃ, takanaṃ’’ iccevamādīni bhāvavācakāni nāmikapadāni sabbāsu dhātūsu yathārahaṃ labbhantīti daṭṭhabbaṃ.

Taka hasane. Hasanaṃ hāso. Takati.

Taki kicchajīvane. Kicchajīvanaṃ kasirajīvanaṃ. Taṅkati. Ātaṅkati. Ātaṅko. Ātaṅkoti kicchajīvitakaro rogo, tathā hi aṭṭhakathācariyā ‘‘appābādhaṃ appātaṅka’’nti imasmiṃ pāḷippadese iti atthaṃ saṃvaṇṇesuṃ ‘‘ābādhoti visabhāgavedanā vuccati, yā ekadese uppajjitvā sakalasarīraṃ ayapaṭṭena bandhitvā viya gaṇhāti. Ātaṅkoti kicchajīvitakaro rogo. Atha vā yāpetabbarogo ātaṅko, itaro ābādho. Khuddako vā rogo ātaṅko, balavā ābādho. Keci pana ‘ajjhattasamuṭṭhāno ābādho, bahiddhāsamuṭṭhāno ātaṅko’ti vadantī’’ti.

Ātaṅko āmayo rogo,

Byādhā’bādho gado rujā;

Akallañceva gelaññaṃ,

Nāmaṃ rogābhidhānakaṃ.

Suka gatiyaṃ. Sokati, suko, sukī. Tatra sukoti suvo. Sokati manāpena gamanena gacchatīti suko. Tassa bhariyā sukī.

Bukka bhassane. Idha bhassanaṃ nāma sunakhabhassanaṃ adhippetaṃ ‘‘sunakho bhassitvā’’ti ettha viya, na ‘‘āvāso gocaraṃ bhassa’’ntiādīsu viya. Vacanasaṅkhātaṃ bhassanaṃ, bukkati sā.

Dhaka paṭighāte gatiyañca. Paṭighāto paṭihananaṃ. Dhakati.

Caka tittipaṭighātesu. Titti tappanaṃ, paṭighātaṃ paṭihananaṃva. Cakati.

Aka kuṭilagatiyaṃ. Akati. Etā kuādikā akapariyantā dhātuyo parassa bhāsāti saddasatthavidū vadanti. Tesaṃ mate etā ‘‘ti anti, tu antu’’ iccādīnaṃyeva visayo. Pāḷiyaṃ pana niyamo natthi, tasmā na taṃ idha pamāṇaṃ.

I ajjhayane. Ajjhayanaṃ uccāraṇaṃ sikkhanaṃ vā, ayati, adhīyati, ajjhayati, adhīte, ajjhenaṃ, ajjhāyako. Dibbaṃ adhīyase māyaṃ. Adhīyanti mahārāja, dibbamāyidha paṇḍitā. Ajjhenamariyā pathaviṃ janindā. Tattha ajjhāyakoti ajjhayatīti ajjhāyako, mante parivattetīti attho.


其中，"kānanaṃ"（森林）是因为在正午时分发出"ka"声，即[指]森林。如是说：
"当正午时分至，
诸鸟皆寂静；
大森林轻响，
此乐使我忆。"
或者，"kānanaṃ"是因为杜鹃、孔雀等在此发声、鸣叫之处。"kabbaṃ"（诗）是因其优美而必定被智者所作。[也称]kāviyaṃ、kāveyyaṃ。在其他场合，"kabbaṃ"应当理解为"诗人们的[作品]"这样的从属关系义。有些人主张"kābya"这种语形，但这在圣教中不是标准，因为[佛教圣典中]没有梵语。虽然诸阿阇黎也从梵语中取法则。"jātakaṃ"（本生）是因为用它来讲述已生、已有、过去的世尊的行为。这里所说的"jātaka"是指本生经典。在其他场合则应理解为已生即是本生。如是，"jātaka"一词也用于教说，如在"如是语、本生、未曾有法"等处。也用于出生，如在"联系本生"等处。
pakka[词根]表示低劣行走。所谓低劣行走即是卑贱的行走或卑贱的运作。因为"nīca"（低劣）表示卑贱，如在"生于卑贱种姓"中。在这里可见动词形式pakkati，而不见名词形式。凡是不见名词形式处，都应当详细考察后[才能]获得名词形式。因为只有动词形式难见，[但]不能说有动词形式就没有名词形式，因此应当明白，至少"pakkanaṃ、takanaṃ"等表示状态的名词形式在所有词根中都可以适当获得。
taka[词根表示]笑。笑即欢笑。[其形式为]takati。
taki[词根表示]艰难生活。艰难生活即困苦生活。[其形式为]taṅkati、ātaṅkati、ātaṅko。ātaṅko是使生活艰难的疾病，因此注疏阿阇黎们在解释"少病少恼"这段经文时这样说："'ābādha'（病）是指不适感受，它在一处生起后如同用铁板捆绑般遍及全身。'ātaṅka'（恼）是使生活艰难的疾病。或者说，可以维持的病是'ātaṅka'，另一种是'ābādha'。或者说，轻微的病是'ātaṅka'，严重的是'ābādha'。有些人则说'内因所生的是ābādha，外因所生的是ātaṅka'"。
ātaṅka、āmaya、roga、
byādha、ābādha、gada、rujā、
akalla以及gelaññaṃ，
都是表示病的名词。
suka[词根表示]行走。[其形式为]sokati、suko、sukī。其中suko是鹦鹉。因为以悦意的方式行走，所以叫suko。其雌性叫sukī。
bukka[词根表示]吠叫。这里所说的吠叫是指狗吠，如在"狗吠叫"中，不像在"住处为行境"等处。表示言语的吠叫，[其形式为]bukkati。
dhaka[词根表示]抵抗和行走。抵抗即阻碍。[其形式为]dhakati。
caka[词根表示]满足和抵抗。满足即满意，抵抗即阻碍。[其形式为]cakati。
aka[词根表示]曲行。[其形式为]akati。语法学者们说，这些从ku开始到aka结束的词根是属于其他语言的。按照他们的观点，这些[词根]只适用于"ti、anti、tu、antu"等[语尾]。但在圣典中没有[这样的]限制，因此这在此处不是标准。
i[词根表示]学习。学习即诵读或学习。[其形式为]ayati、adhīyati、ajjhayati、adhīte、ajjhenaṃ、ajjhāyako。"你学习天界幻术"。"大王啊，智者们在此学习天界幻术"。"圣者们学习，地上的人王啊"。其中，"ajjhāyako"（读诵者）是因为他学习，意思是他诵习咒语。


U sadde. Avati, avanti. Avasi. Ettha ‘‘yo ātumānaṃ sayameva pāvā’’ti pāḷi papubbassa udhātussa payogoti daṭṭhabbo. Papubbassa vadadhātussa dakāralopappayogotipi vattuṃ yujjati.

Vaṅka koṭille. Vaṅkati. Vaṅkaṃ. Vaṅkasaddo hi vakkasaddena samānattho, vakkasaddo ca vaṅkasaddena. Tathā hi –

‘‘Yaṃ nissitā jagatiruhaṃ, svāyaṃ aggiṃ pamuñcati;

Disā bhajatha vakkaṅgā, jātaṃ saraṇato bhaya’’nti.

Pāḷi dissati. Ayaṃ pana vakkasaddo sakkaṭabhāsaṃ patvā kakārarakārasaññogakkhariko bhavati, dhātubhāvo panassa porāṇehi na vutto, tasmā kriyāpadaṃ na diṭṭhaṃ. Imassa pana vaṅkasaddassa ‘‘vaṅka koṭille’’ti dhātubhāvo vutto, ‘‘vaṅkatī’’ti kriyāpadañca, pāḷiyaṃ tu ‘‘vaṅkatī’’ti kriyāpadaṃ na diṭṭhaṃ, tathā bhāvavācako vaṅkasaddopi. Vāccaliṅgo pana anekesu ṭhānesu diṭṭho. Tatta vaṅkatīti kriyāpadaṃ pāḷiyaṃ avijjamānampi gahetabbameva nāthatīti kriyāpadamiva. Bhāvavācakassa pana vaṅkasaddassa atthitā natthitā ca pāḷiādīsu punappunaṃ upaparikkhitabbā. Kecettha vadeyyuṃ ‘‘yadi bhāvavācako vaṅkasaddo natthi, kathaṃ ‘aṭṭhavaṅkaṃ maṇiratanaṃ uḷāra’nti ettha samāso’’ti. Ettha pana aṭṭhasu ṭhānesu vaṅkaṃ aṭṭhavaṅkaṃ, na aṭṭhavaṅkāni yassāti. Dabbavācako hi vaṅkasaddo, na bhāvavācakoti daṭṭhabbaṃ.

Vaṅkaṃ vakkañca kuṭilaṃ, jimhañca rimhamanuju;

Vaṅkasaddādayo ete, vāccaliṅgā tiliṅgikā.

Atha vā vaṅkasaddoyaṃ, ‘‘vaṅkaghastā’’tiādisu;

Baḷise giribhede ca, vattate sa pumā tadā.

Ayañhi ‘‘te’me janā vaṅkaghastā sayanti. Yathāpi maccho baḷisaṃ, vaṅkaṃ maṃsena chāditaṃ. Vaṅkaghastova ambujo’’tiādīsu baḷise vattati.

Ettha siyā ‘‘nanu ca bho ‘yathāpi maccho baḷisaṃ, vaṅkaṃ maṃsena chādita’nti ettha vaṅkasaddo guṇavācako visesanasado, yena baḷiso visesito, tena vaṅkaṃ kuṭilaṃ baḷisanti attho viññāyatī’’ti? Tanna, vaṅkasadde avuttepi baḷisasabhāvassa vaṅkattā kuṭilattho pākaṭoti natthi visesanasaddena payojanaṃ. Idaṃ pana ‘‘baḷisaṃ vaṅka’’nti vacanaṃ ‘‘hatthi nāgo. Saroruhaṃ padumaṃ. Hatthī ca kuñjaro nāgo’’tiādivacanamiva pariyāyavacanaṃ, tasmā ‘‘vaṅka’’nti padassa ‘‘kuṭila’’nti attho na gahetabbo. Atha vā yathā ‘‘yathā āraññakaṃ nāgaṃ, dantiṃ anveti hatthinī’’ti ettha nāgasaddassa dantīsaddassa ca aññamaññapariyā yavacanattepi dantinti manoramadantayuttanti attho saṃvaṇṇito, tathā ‘‘baḷisaṃ vaṅka’’nti imesampi aññamaññaṃ pariyāyavacanattepi vaṅkanti kuṭilanti attho vattabbo. Evañhi sati attho sālarājā viya suphullito hoti, desanā ca vilāsappattā, na pana ‘‘vaṅkaṃ baḷisa’’nti saddānaṃ guṇaguṇīvasena samānādhikaraṇabhāvo icchitabbo ‘‘buddho bhagavā verañjāyaṃ viharatī’’tiādīsu ‘‘buddho bhagavā’’ti imesaṃ viya samānādhikaraṇabhāvassa anicchitabbattā. Na hi īdisesu ṭhānesu samānādhikaraṇabhāvo porāṇehi anumato.


这是完整的直译：
u[词根表示]声音。[其形式为]avati、avanti。avasi。在这里，"谁自己宣说我"这一经文应当被视为带有pa前缀的u词根的用例。也可以说是带有pa前缀的vada词根省略d音的用例。
vaṅka[词根表示]弯曲。[其形式为]vaṅkati、vaṅkaṃ。vaṅka一词与vakka一词同义，vakka一词也与vaṅka一词同义。如是见到经文：
"他们所依止的树，
此树放出火来；
弯曲身者避开各方，
因避难处生怖。"
这个vakka词进入梵语后成为带有k和r复辅音的形式，但古人没有说它是词根，因此没有见到动词形式。而这个vaṅka词被说是"vaṅka表示弯曲"的词根，也有"vaṅkati"这个动词形式，但在经典中没有见到"vaṅkati"这个动词形式，同样也没有见到表示状态的vaṅka词。但在许多处见到表示性质的[vaṅka词]。在这里，虽然动词形式"vaṅkati"在经典中不存在，也应当接受，就像"nāthati"这个动词形式一样。至于表示状态的vaṅka词的有无，应当在经典等处反复考察。有些人在这里可能会说："如果没有表示状态的vaṅka词，那么'殊胜的八处弯曲的宝珠'中的复合词如何解释？"但在这里，"八处弯曲"是指在八处有弯曲，而不是"有八个弯曲的"。应当理解vaṅka词是表示实体的，不是表示状态的。
vaṅka、vakka和kuṭila，
jimha和rimha不直；
这些始于vaṅka的词，
都是表性质的三性词。
或者这个vaṅka词，
如在"吞钩"等用例中；
用于鱼钩和山的种类，
那时它是阳性词。
因为这[词]在"这些人如吞钩者而睡。如鱼[吞]被肉覆盖的钩。如水生物吞钩"等用例中用于[表示]鱼钩。
这里可能有人说："尊者，在'如鱼[吞]被肉覆盖的钩'中，vaṅka词是表示性质的限定词，用来限定鱼钩，因此理解为'弯曲的钩'这样的意思不是吗？"这是不对的，即使不说vaṅka词，由于钩子本性是弯曲的，弯曲义是明显的，所以不需要限定词。这个"钩、vaṅka"的说法，如同"大象、nāga"、"莲、paduma"、"大象、象、nāga"等说法一样是同义词，因此不应取"vaṅka"一词为"弯曲"之义。或者，正如在"如雌象随大象，有牙的象"中，虽然nāga词和dantī词是互相同义词，但"dantī"被解释为"具有美丽牙齿"的意思，同样地，虽然"钩"和"vaṅka"这两个词是互相同义词，但"vaṅka"应当解释为"弯曲"的意思。因为这样的话，意思就像沙罗树王一样盛开，教说也达到优美。但不应认为"vaṅka、钩"这些词是以性质和具性质者的关系而成为同格关系，就像在"佛陀世尊住在毗兰若"等句中的"佛陀世尊"这样的同格关系是不应该的。因为在这样的地方，古人不赞同[有]同格关系。


‘‘Yattha etādiso satthā, loke appaṭipuggalo;

Tathāgato balappatto, sambuddho parinibbuto’’ti,

‘‘Buddhaṃ buddhaṃ nikhilavisayaṃ suddhiyā yāva suddhi’’nti ca ādīsu pana anumato. Ettha hi ‘‘etādiso’’ti ca ‘‘appaṭipuggalo’’ti ca ‘‘tathāgato’’ti ca ‘‘balappatto’’ti ca ‘‘sambuddho’’ti ca ‘‘parinibbuto’’ti ca imāni ‘‘satthā’’ti anena padena samānādhikaraṇāni. Tathā ‘‘buddhaṃ buddha’’nti dvinnaṃ padānaṃ pacchimaṃ purimena samānādhikaraṇaṃ bhavati.

Iti ‘‘yathāpi maccho baḷisaṃ, vaṅkaṃ maṃsena chādita’’nti ettha vaṅkasaddo baḷisassābhidhānantaraṃ, na guṇavācako. Evaṃ vaṅkasaddo baḷise vattati. ‘‘Kaṅkaṃ gacchāma pabbataṃ. Dūre vaṅkatapabbato’’tiādīsu pana girivisese vattati. Ettha ca ‘‘vaṅkapabbato’’ti vattabbe sukhuccāraṇatthaṃ niruttinayena majjhe animittaṃ takārāgamaṃ katvā ‘‘vaṅkatapabbato’’ti vuttaṃ. Atha vā vaṅkoyeva vaṅkatā, yathā devo eva devatā. Yathā ca disā eva disatāti, evaṃ tāpaccayavasena vaṅkatā ca sā pabbato cāti ‘‘vaṅkatapabbato’’ti vuttaṃ, majjhe rassavasena cetaṃ daṭṭhabbaṃ. Atha vā vaṅkamassa saṇṭhānamatthīti vaṅkatoti mantuatthe tapaccayo, yathā pabbamassa atthīti pabbatoti. Evaṃ vaṅkato ca so pabbato cāti vaṅkatapabbato. ‘‘Vaṅkapabbato’’ icceva vā paṇṇatti, pādakkharapāripūriyā pana ‘‘dūre vaṅkatapabbato’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ.

Loka dassane. Lokati. Loko. Ālokoti aññānipi rūpāni gahetabbāni. Curādigaṇaṃ pana patvā imissā ‘‘loketi, lokayati, oloketi, olokayatī’’tiādinā rūpāni bhavanti. Lokoti tayo lokā saṅkhāraloko sattaloko okāsalokoti. Tattha ‘‘eko loko, sabbe sattā āhāraṭṭhitikā’’ti āgato saṅkhāro eva loko saṅkhāraloko. Sattā eva loko sattaloko. Cakkavāḷasaṅkhāto okāso eva loko okāsaloko, yo ‘‘bhājanaloko’’tipi vuccati. Tesu saṅkhāro lujjatīti lokoti. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘lujjati palujjatīti kho bhikkhu tasmā lokoti vuccatī’’ti. Lokiyati ettha puññapāpaṃ tabbipāko cāti satto loko. Lokiyati vicittākārato dissatīti cakkavāḷasaṅkhāto okāso loko. Yasmā pana lokasaddo samūhepi dissati, tasmā lokiyati samudāyavasena paññāpiyatīti loko, samūhoti ayampi attho gahetabbo. Atha vā lokoti tayo lokā kilesaloko bhavaloko indriyalokoti. Tesaṃ sarūpaṃ curādigaṇe kathessāma bahuvidhatañca. Bahiddhā pana kavīhi ‘‘loko tu bhuvane jane’’ti ettakameva vuttaṃ.

Siloka saṅghāte. Saṅghāto piṇḍanaṃ. Silokati, siloko, silokamanukassāmi. Akkharapadaniyamito vacanasaṅghāto siloko. So pajjanti vuccati, tathā hi ‘‘siloko yasassi pajje’’ti kavayo vadanti.

Deka dheka saddussāhesu. Saddo ravo, ussāho vāyāmo. Dekati. Dhekati.

Reka saki saṅkāyaṃ. Rekati. Saṅkati, tasmiṃ me saṅkate mano. Saṅkā.

Aki lakkhaṇe. Aṅkati, aṅko, sasaṅko.

Maki maṇḍane. Maṇḍanaṃ bhūsanaṃ, maṅkati.

Kata loliye. Lolabhāvo loliyaṃ yathā dakkhiyaṃ. Kakati, kāko, kākī. Ettha ‘‘kāko, dhaṅko, vāyaso, bali, bhoji, ariṭṭho’’ti imāni kākābhidhānāni.

Kuka vaka ādāne. Kukati, vakati, koko, vako. Ettha kokoti araññasunakho. Vakoti khuddakavanadīpiko, byagghotipi vadanti.

Vaka dittiyaṃ paṭighāte ca. Ditti sobhā, vakati.


但在"如是导师在世间无与伦比，如来具力、正觉者已般涅槃"和"佛陀、佛陀，遍一切境，净中之净"等句中，是被认可的。因为这里的"如是"、"无与伦比"、"如来"、"具力"、"正觉者"、"已般涅槃"这些词与"导师"一词是同格关系。同样，"佛陀、佛陀"这两个词中，后面的与前面的是同格关系。
因此在"如鱼[吞]被肉覆盖的钩"中，vaṅka词是钩子的另一种称呼，不是表示性质的。如是，vaṅka词用于[表示]钩子。而在"我们去kaṅka山。远处的vaṅkata山"等句中，则用于特定的山。这里，本应说"vaṅkapabbata"，但为了便于发音，按语源学规则在中间加入无标记的ta音，说成"vaṅkatapabbata"。或者，vaṅka本身即是vaṅkatā，如同deva(天)即是devatā(天神)。又如disā(方)即是disatā(方位)，如是依据tā后缀，说"vaṅkatapabbata"是"vaṅkatā和pabbata"[的复合]，这应当理解为中间[音节]短音。或者，因为它有弯曲的形状而称为vaṅkata，这里的ta后缀表示具有[某性质]的意思，如同因为有山峰而称为pabbata。如是，它既是vaṅkata又是pabbata，所以称为vaṅkatapabbata。或者就只是"vaṅkapabbata"这样的名称，但为了补足诗句音节，说成"远处的vaṅkatapabbata"，应当这样理解。
loka[词根表示]见。[其形式为]lokati、loko、āloko，还应当理解其他形式。而到了第十类（curādi）词根组，这个[词根]有"loketi、lokayati、oloketi、olokayati"等形式。loka（世间）有三种：行世间、有情世间、处所世间。其中，如"一世间，一切有情依食而住"中所说的，只是行法即是世间，[称为]行世间。有情即是世间，[称为]有情世间。称为轮围[世界]的处所即是世间，[称为]处所世间，也称为"器世间"。在这些[世间]中，[称为]loka是因为行法败坏（lujjati）。因为世尊说："比丘，正因为败坏、毁坏，所以称为世间。"有情称为世间是因为在此显现福、罪及其果报。轮围[世界]称为世间是因为以种种形相被见到。又因为loka词也见于[表示]集合，所以也应当理解loka有"以集合的方式被施设，即集合"这样的意思。或者说，世间有三种：烦恼世间、有世间、根世间。我们将在第十类词根组中说明它们的本质和多样性。而外部的诗人们只说"loka用于大地和人"这么多。
siloka[词根表示]集合。集合即聚集。[其形式为]silokati、siloko、"我将诵诗偈"。以字母和词语规则限定的言语集合称为siloka。这称为诗句，因此诗人们说"有名誉的siloka在诗中"。
deka和dheka[词根表示]声音和勇猛。声音即声响，勇猛即精进。[其形式为]dekati、dhekati。
reka和saki[词根表示]疑虑。[其形式为]rekati、saṅkati、"我心对他生疑"、saṅkā（疑惧）。
aki[词根表示]标记。[其形式为]aṅkati、aṅko、sasaṅko。
maki[词根表示]装饰。装饰即庄严。[其形式为]maṅkati。
kata[词根表示]动摇。动摇性即动摇，如[词尾]dakkhiya。[其形式为]kakati、kāko、kākī。这里"kāko、dhaṅko、vāyaso、bali、bhoji、ariṭṭha"这些是乌鸦的称呼。
kuka和vaka[词根表示]取。[其形式为]kukati、vakati、koko、vako。这里koko是野狗。vako是小林豹，也说是虎。
vaka[词根表示]光辉和抵抗。光辉即光彩。[其形式为]vakati。


Kakivaki sakka tika ṭika seka gatyatthā. Kaṅkati, vaṅkati, sakkati, nisakkati, parisakkati, osakkati, vadhāya parisakkanaṃ. Biḷāranisakkamattampi. Tekati, ṭekati, ṭīkā sekati. Ettha ṭīkāti ṭikiyati jāniyati saṃvaṇṇanāya attho etāyāti ṭīkā. Etā idhātuādikā sekapariyantā dhātuyo ‘‘attanobhāsā’’ti saddasatthavidū vadanti. Tesaṃ mate etā ‘‘te ante, taṃ antaṃ’’iccādīnaṃyeva visayo, pāvacane pana niyamo natthi.

Hikka abyattasadde. Abyattasaddo avibhāvitatthasaddo niratthakasaddo ca. Hikkati, hikkate. Imaṃ ‘‘ubhayatobhāsā’’ti vadanti. Idaṃ tu pāvacanena saṃsandati. Parassattanobhāsānañhi dhātūnaṃ ‘‘bhavati, bhavate, bādhate, bādhatī’’tiādinā yebhuyyena dvidhā dvidhā rūpāni sāsane dissanti.

Imāni kakārantadhāturūpāni.

Khakārantadhātu

Khā pakathane khyā ca. Pakathanaṃ ācikkhanaṃ desanaṃ vā. Khāti, saṅkhāti. Āpubbatte visadisabhāvena khātyakkharassa dvittaṃ, ākārassa ca saññogapubbattā rassattaṃ, akkhāti. Akkhāsi purisuttamo. Akkheyyaṃ te ahaṃ ayye. Dhammo saṅkhāyati. Akkhāyati. Atra pana kakāralopo. Svākhāto bhagavatā dhammo. Saṅkhāto. Akkhāto. Akkhātāro tathāgatā. Saṅkhātā sabbadhammānaṃ vidhuro. Saṅkhā, paṭisaṅkhā. Kriyaṃ ākyāti kathetīti ākhyātaṃ. Keci pana ‘‘svākhāto’’ti ca ‘‘svākkhyāto’’ti ca ‘‘svākhyāto’’ti ca padamicchanti. Tattha pacchimāni sakkaṭabhāsāto nayaṃ gahetvā vuttāni, itaraṃ yathāṭhitarūpanipphattivasena, ato yathādassitapadāniyeva pasatthatarāni. Tattha saṅkhāsaddassa atthuddhāro nīyate – saṅkhāsaddo ñāṇakoṭṭhāsapaññattigaṇanāsu dissati. ‘‘Saṅkhāyekaṃ paṭisevatī’’tiādīsu hi ñāṇe dissati. ‘‘Papañcasaññāsaṅkhā samudācarantī’’tiādīsu koṭṭhāse. ‘‘Tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā’’tiādīsu paññattiyaṃ. ‘‘Na sukaraṃ saṅkhātu’’ntiādīsu gaṇanāyaṃ. Etthetaṃ vuccati –

‘‘Ñāṇapaññattikoṭṭhāsa-gaṇanāsu padissati;

Saṅkhāsaddoti dīpeyya, dhammadīpassa sāsane’’ti.

Khi khaye. Khiyanadhammaṃ khīyati. Sāsanānurūpena sare ikārassa iyyādeso, khiyyati. ‘‘Khayo, khaṃ’’ iccapi rūpāni ñeyyāni. Tattha khayoti khiyanaṃ khayo. Atha vā khiyanti kilesā etthāti khayo, magganibbānāni. Khayasaṅkhātena maggena pāpuṇiyattā phalampi khayo. Khanti tucchaṃ suññaṃ vivittaṃ rittaṃ, khanti vā ākāso.

Khi nivāse. Khīyati, khiyyati vā. Sāsanānurūpena ikārassa īya iyyādeso daṭṭhabbo. Ayaṃ divādigaṇepi pakkhipitabbo. Khaṃ khayaṃ. Abhiramaṇīyaṃ rājakkhayaṃ. Tattha khīyatīti nivasati. Khanti cakkhādiindriyaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ nivāsaṭṭhena. Khayanti nivesanaṃ. Rājakkhayanti rañño nivesanaṃ. Atrāyaṃ pāḷi –

‘‘Sace ca ajja dhāresi, kumāraṃ cārudassanaṃ;

Kusena jātakhattiyaṃ, savaṇṇamaṇimekhalaṃ;

Pūjitā ñātisaṅghehi, na gacchasi yamakkhaya’’nti.

Tattha yamakkhayanti yamanivesanaṃ.

Khu sadde. Khoti khavati.

Khe khādanasattāsu. Khāyati. Undūrā khāyanti. Vikkhāyitakaṃ. Gokhāyitakaṃ. Assirī viya khāyati. Disāpi me na pakkhāyanti. Etthādimhi kāyatīti khādati. Atha vā upaṭṭhāti paññāyati.


以下是完整的直译：
kaki、vaki、sakka、tika、ṭika、seka[词根表示]行走。[其形式为]kaṅkati、vaṅkati、sakkati、nisakkati、parisakkati、osakkati、"为杀害而潜行"、"猫行般微动"、tekati、ṭekati、ṭīkā、sekati。这里ṭīkā是因为用它来了知、认识注释的意义，所以称为ṭīkā。语法学者们说，这些从i词根开始到seka结束的词根是"中间语态"。按照他们的观点，这些[词根]只适用于"te、ante、taṃ、antaṃ"等[语尾]，但在圣典中没有[这样的]限制。
hikka[词根表示]含混声音。含混声音是意义不明的声音或无意义的声音。[其形式为]hikkati、hikkate。他们说这是"两种语态"。这与圣典是一致的。因为在教法中，主动语态和中间语态的词根大多见到"bhavati、bhavate、bādhate、bādhati"等两种两种的形式。
这些是以k结尾的词根形式。
以kh结尾的词根：
khā和khyā[词根表示]宣说。宣说即解说或教说。[其形式为]khāti、saṅkhāti。带有ā前缀时，因为[形式]不同，khāti音节重复，而ā因为在复辅音前变短，[成为]akkhāti。"最上人宣说"、"尊者，我应告诉你"、"法被说明"、"被宣说"。这里省略k音。"世尊善说之法"、"已说明"、"已宣说"、"如来是宣说者"、"毗头罗已说明一切法"、saṅkhā（智慧）、paṭisaṅkhā（思惟）。ākhyāta（动词）是因为它说明动作。有些人主张"svākhāto"、"svākkhyāto"和"svākhyāto"这些词形。其中后面两个是取自梵语的规则而说，另一个是按照原有形式的构成，因此已经显示的词形更为可取。其中，现在解说saṅkhā词的含义——saṅkhā词见于[表示]智慧、部分、施设、计数。即在"以智慧而受用一事"等句中表示智慧。在"戏论想分别生起"等句中表示部分。在"彼彼法的施设、共称"等句中表示施设。在"不易计数"等句中表示计数。这里说：
"在觉者的教导中，
应说明saṅkhā词；
见于智慧与施设，
部分以及计数中。"
khi[词根表示]灭尽。"应灭尽法被灭尽"。按照圣典[用法]，i音变成iyya，[成为]khiyyati。也应知道有"khaya、khaṃ"等形式。其中，khaya是因为灭尽而称为khaya。或者，因为烦恼在此灭尽，所以称为khaya，[指]道和涅槃。因为以称为灭尽的道而达到，所以果也称为khaya。khaṃ是空、虚、远离、空无，或者khaṃ是虚空。
khi[词根表示]居住。[其形式为]khīyati或khiyyati。应当理解按照圣典[用法]，i音变成īya或iyya。这也应当包括在第四类（divādi）词根组中。khaṃ是住处。"王的可爱住处"。其中，khīyati即是居住。khaṃ是眼等根，因为是眼识等的住处。khayaṃ是住所。rājakkhayaṃ是王的住所。这里有经文：
"如果今天你保护，
这位美丽的王子；
生于吉祥草的刹帝利，
身佩同色宝石腰带；
受亲族众所尊敬，
你不会去阎魔处。"
其中yamakkhayaṃ是阎魔的住处。
khu[词根表示]声音。[其形式为]khoti、khavati。
khe[词根表示]吃和存在。[其形式为]khāyati。"老鼠啃食"、"被咬坏的"、"被牛咬的"、"如不幸者显现"、"方位对我不明显"。这里开始是"吃"的意思。或者是"出现、显现"[的意思]


Sukha dukkha takriyāyaṃ. Takriyāti sukhadukkhānaṃ vedanānaṃ kriyā, sukhanaṃ dukkhananti vuttaṃ hoti. Akammakā ime dhātavo. Sukhati, dukkhati. Sukhaṃ, dukkhaṃ. Sukhito, dukkhito. Sukhaṃ sātaṃ pīṇanaṃ, dukkhaṃ vighātaṃ aghaṃ kileso. Tattha sukhanti sukhayatīti sukhaṃ. Yassuppajjati, taṃ sukhitaṃ karotīti attho. Dukkhanti dukkhayatīti dukkhaṃ. Yassuppajjati, taṃ dukkhitaṃ karotīti attho. Imāni nibbacanāni kāritavasena vuttānīti daṭṭhabbaṃ aṭṭhakathāyaṃ sukhadukkhasaddatthaṃ vadantehi garūhi sukhayati dukkhayatisaddānaṃ kammatthamādāya vivaraṇassa katattā. Tathā hi ‘‘sukheti sukhayati, sukhāpeti sukhāpayati, dukkheti dukkhayati, dukkhāpeti dukkhāpayatī’’ti imāni tesaṃ kāritapadarūpāni, attānaṃ sukheti pīṇetīti ca, sukhayati sukhaṃ, dukkhayatīti dukkhanti ca,

‘‘Sace ca kimhici kāle,

Maraṇaṃ me pure siyā;

Putte ca me paputte ca,

Sukhāpeyya mahosadho’’ti ca

Pāḷiādidassanato. Saddasatthe pana dhātupāṭhasaṅkhepe ca ime dhātavo curādigaṇeyeva vuttā. ‘‘Sukhayati dukkhayatī’’ti ca akāritāni suddhakattupadāni icchitāni. Mayaṃ tu tesaṃ tabbacanaṃ suddhakattari ca tāni padarūpāni na icchāma pāḷiādīhi viruddhattā, tasmāyeva te imasmiṃ bhūvādigaṇe vuttā. Ayañhi suddhakattuvisaye asmākaṃ ruci ‘‘sukhatīti sukhito, dukkhatīti dukkhito’’ti.

Nanu ca bho ‘‘sukhati dukkhatī’’ti kriyāpadāni buddhavacane na dissantīti? Saccaṃ, evaṃ santepi aṭṭhakathānayavasena gahetabbattā dissantiyeva nāma. Na hi sabbathā sabbesaṃ dhātūnaṃ rūpāni sāsane loke vā labbhanti, ekaccāni pana labbhanti, ekaccāni na labbhanti. Evaṃ santepi nayavasena labbhantiyeva. ‘‘Kappayavho patissatā’’ti hi diṭṭhe ‘‘caravho bhuñjavho’’tiādīnipi nayavasena diṭṭhāniyeva nāma.

Tatra panāyaṃ nayo. Visuddhimaggādīsu hi ‘‘ekadviyojanamattampi addhānaṃ gatassa vāyo kuppati, gattāni dukkhantī’’ti evaṃ bhūvādigaṇikaṃ akammakaṃ suddhakattuvācakaṃ ‘‘dukkhantī’’ti kriyāpadaṃ dissati. Tasmiṃ diṭṭhiyeva ‘‘sukhati, sukhanti. Sukhasi, sukhatha. Sukhāmi, sukhāmā’’tiādīni ca ‘‘dukkhati, dukkhanti. Dukkhasi, dukkhathā’’tiādīnica diṭṭhāni nāma honti diṭṭhena adiṭṭhassa tādisassa anavajjassa nayassa gahetabbattā, tasmā ‘‘sukhatīti sukhito, dukkhatīti dukkhito’’ti bhūvādinayo eva gahetabbo, na pana curādinayo. Aparampettha nibbacanaṃ, sukhaṃ sañjātaṃ etassāti sukhito, sañjātasukhoti attho. Esa nayo dukkhitoti etthāpi. Atha vā sukhena ito pavattoti sukhito. Esa nayo ‘‘dukkhito’’ti etthāpi. Dullabhāyaṃ nīti sādhukaṃ manasi kātabbā.


以下是完整的直译：
sukha和dukkha[词根表示]其行为。"其行为"是指乐和苦的感受的行为，即是说"快乐"和"痛苦"。这些是不及物词根。[其形式为]sukhati、dukkhati。sukhaṃ、dukkhaṃ。sukhito、dukkhito。sukhaṃ是快乐、愉悦、满足，dukkhaṃ是损害、痛苦、烦恼。其中，sukhaṃ是因为使快乐而称为sukhaṃ。意思是对于生起[乐]的人，使他成为快乐的。dukkhaṃ是因为使痛苦而称为dukkhaṃ。意思是对于生起[苦]的人，使他成为痛苦的。应当理解这些语源解释是从使役形式来说的，因为在注释书中说明sukha和dukkha词义的大师们，取sukhayati和dukkhayati词的及物义而作解释。因此，"sukheti、sukhayati、sukhāpeti、sukhāpayati、dukkheti、dukkhayati、dukkhāpeti、dukkhāpayati"这些是它们的使役词形式，这可从"使自己快乐、满足"和"使快乐为乐，使痛苦为苦"和
"如果在某时，
我先行死亡；
我的子孙们，
大药使安乐。"
这样的经文等可见。但在语法书和词根表概要中，这些词根只说在第十类（curādi）词根组中。他们主张"sukhayati、dukkhayati"是非使役的纯主动语态形式。但我们不认同他们关于这些词形在纯主动语态中的说法，因为与经典等相违，正因如此，这些[词根]被说在这个第一类（bhūvādi）词根组中。因为在纯主动语态领域中，我们倾向于"因为快乐所以快乐，因为痛苦所以痛苦"这样[的解释]。
"但是尊者，'sukhati、dukkhati'这些动词形式在佛语中不见啊？"确实如此，即使这样，因为应当依据注释书的方法而理解，所以[可以说]是见到的。因为并非所有词根的所有形式都在圣典或世间中获得，有些能获得，有些不能获得。即使这样，依据类推方法还是可以获得。因为见到"你们有信者当作"，所以"你们当行、你们当食"等也可说是依据类推方法而见到的。
这里是这样的类推方法。因为在清净道论等中见到"走了一两由旬的路程后，风[元素]变坏，肢体痛苦"这样属于第一类词根组、不及物、表纯主动语态的动词形式"dukkhanti"。既然见到了这个，那么"sukhati、sukhanti。sukhasi、sukhatha。sukhāmi、sukhāma"等和"dukkhati、dukkhanti。dukkhasi、dukkhatha"等也可以说是见到的，因为应当依据所见而取相似的无过失的未见[形式]的类推方法，所以应当取"因为快乐所以快乐，因为痛苦所以痛苦"这样的第一类词根组的方法，而不是第十类词根组的方法。这里还有另一个语源解释，sukhito是因为他有快乐生起，意思是生起了快乐。这个方法在dukkhito中也一样。或者，sukhito是被快乐推动而行进。这个方法在"dukkhito"中也一样。这个难得的方法应当好好记住。


Mokkha muccane. Akammakoyaṃ dhātu. Mokkhati. Mokkho. Pātimokkho. Kārite ‘‘mokkheti, mokkhayati, mokkhāpeti, mokkhāpayatī’’ti rūpāni. Keci panimaṃ ‘‘mokkha mocane’’ti paṭhitvā curādigaṇe pakkhipanti. Tesaṃ mate ‘‘mokkheti, mokkhayatī’’ti suddhakattupadāni bhavanti. Etāni pāḷiyā aṭṭhakathāya ca virujjhanti. Tathā hi ‘‘mokkhanti mārabandhanā. Na me samaṇe mokkhasi. Mahāyaññaṃ yajissāma, evaṃ mokkhāma pāpakā’’ti pāḷiyā virujjhanti. ‘‘Yo naṃ pāti rakkhati, taṃ mokkheti moceti āpāyikādīhi dukkhehīti pātimokkho’’ti aṭṭhakathāya ca virujjhanti, tasmā pāḷiyaṃ ‘‘mokkhesi mokkhemā’’ti ca avatvā ‘‘mokkhasi, mokkhāmā’’ti suddhakattuvācakaṃ vuttaṃ, tañca kho apādānavisayaṃ katvā. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘mokkheti, mocetī’’ti hetukattuvācakaṃ vuttaṃ, tampi apādānavisayaṃyeva katvā. Evaṃ imassa dhātuno suddhakattuvisaye akammakabhāvo vidito, hetukattuvisaye ekakammakabhāvo vidito muca paca chidādayo viya. Mokkhadhātu dvigaṇikoti ce? Na, anekesu sāṭṭhakathesu pāḷippadesesu ‘‘mokkheti, mokkhayatī’’ti suddhakatturūpānaṃ adassanatoti daṭṭhabbaṃ.

Kakkha hasane. Kakkhati.

Okha rākha lākha dākha dhākha sosanālamatthesu. Okhati. Rākhati. Lākhati. Dākhati. Dhākhati.

Sākhabyāpane. Sākhati. Sākhā.

Ukha nakha makha rakha lakha rakhi lakhi ikhi rikhi gatyatthā. Ukhati. Nakhati. Makhati. Rakhati. Lakhati. Raṅkhati. Laṅkhati. Iṅkhati. Riṅkhati.

Rakkha pālane. Rakkhati. Rakkhā, rakkhaṇaṃ, sīlaṃ rakkhito devadatto, sīlaṃ rakkhitaṃ devadattena, sīlaṃ rakkhako devadatto.

Akkha byattisaṅkhātesu. Akkhati, akkhi, akkhaṃ.

Nikkha cumbane. Nikkhati, nikkhaṃ.

Nakkha gatiyaṃ. Nakkhati. Nakkhattaṃ. Ettha nakkhattanti etto ito cāti visamagatiyā agantvā attano vīthiyāva gamanena nakkhanaṃ gamanaṃ tāyati rakkhatīti nakkhattaṃ. Porāṇā pana ‘‘nakkharanti na nassantīti nakkhattānī’’ti kathayiṃsu. ‘‘Nakkhattaṃ, joti, nirikkhaṃ, bhaṃ’’ iccete pariyāyā.

Vekkha vekkhane. Vekkhati.

Makkha saṅkhate. Makkhati.

Takkha tapane. Tapanaṃ saṃvaraṇaṃ. Takkhati.

Sukkha anādare. Sukkhati.

Kakhi vakhi makhi kaṅkhāyaṃ. Satthari kaṅkhati. Vaṅkhati, maṅkhati. ‘‘Kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvedhāpatho saṃsayo anekaṃsagāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā thambhitattaṃ cittassa manovilekho’’ iccete kaṅkhāpariyāyā. Etesu pana –

Vattanti lokavohāre, ‘‘kaṅkhā vimati saṃsayo;

Vicikicchā’’ti etāni, nāmāniyeva pāyato.

Kakhi iccāyaṃ. Dhanaṃ kaṅkhati, abhikaṅkhati, nābhikaṅkhāmi maraṇaṃ. Abhikaṅkhitaṃ dhanaṃ.

Dakhi dhakhi ghoravāsite kaṅkhāyañca. Daṅkhati. Dhaṅkhati.

Ukkha secane. Ukkhati.

Kakha hasane. Kakhati.

Jakkha bhakkhaṇe ca. Hasanānukaḍḍhanatthaṃ cakāro. Jakkhati.

Likha lekhane. Likhati, sallekhati. Atisallekhatevāyaṃ samaṇo. Lekhā, lekhanaṃ, lekhako, likhitaṃ, sallekhapaṭipatti, etā dakhiādikā likhapariyantā ‘‘parassabhāsā’’ti saddasatthavidū vadanti.

Dhukkha dhikkha sandīpanakilesanajīvanesu. Dhukkhati. Dhikkhati. Saddasatthavidū pana ‘‘dhukkhate dhikkhate’’ti attanobhāsaṃ vadanti. Tathā ito parāni rūpānipi.


以下是完整的直译：
mokkha[词根表示]解脱。这是不及物词根。[其形式为]mokkhati、mokkho、pātimokkho。使役形式有"mokkheti、mokkhayati、mokkhāpeti、mokkhāpayati"等形式。有些人读作"mokkha表示解脱"，并把它归入第十类词根组。按照他们的观点，"mokkheti、mokkhayati"是纯主动语态形式。这些与经典和注释书相违。因为它们与"他们将从魔罗的束缚解脱"、"你不会从我这沙门处解脱"、"我们将行大祭祀，如此我们将从罪恶解脱"这样的经文相违。也与"因为他保护守护它，使它从堕恶趣等苦中解脱释放，所以称为pātimokkha（护解脱）"这样的注释书相违，所以在经典中没有说"mokkhesi、mokkhema"而说"mokkhasi、mokkhāma"这样的纯主动语态形式，而且是作为从格的对象。而在注释书中说"mokkheti、moceti"这样的使役主动语态形式，那也是作为从格的对象。如此，这个词根在纯主动语态领域中的不及物性是已知的，在使役主动语态领域中的一及物性是已知的，如同muca（解脱）、paca（煮）、chida（切）等词根。如果说mokkha词根属于两类[词根组]？不是，应当理解是因为在许多带注释的经文处都不见"mokkheti、mokkhayati"这样的纯主动语态形式。
kakkha[词根表示]笑。[其形式为]kakkhati。
okha、rākha、lākha、dākha、dhākha[词根表示]干燥和疲倦。[其形式为]okhati、rākhati、lākhati、dākhati、dhākhati。
sākha[词根表示]蔓延。[其形式为]sākhati、sākhā。
ukha、nakha、makha、rakha、lakha、rakhi、lakhi、ikhi、rikhi[词根表示]行走。[其形式为]ukhati、nakhati、makhati、rakhati、lakhati、raṅkhati、laṅkhati、iṅkhati、riṅkhati。
rakkha[词根表示]守护。[其形式为]rakkhati、rakkhā、rakkhaṇaṃ、"持戒的提婆达多"、"戒被提婆达多守护"、"守护戒的提婆达多"。
akkha[词根表示]表达和计数。[其形式为]akkhati、akkhi、akkhaṃ。
nikkha[词根表示]亲吻。[其形式为]nikkhati、nikkhaṃ。
nakkha[词根表示]行走。[其形式为]nakkhati、nakkhattaṃ。这里，nakkhatta（星宿）是因为它不是从这里那里不规则地行走，而是通过在自己轨道上的行走来保护行走，所以称为nakkhatta。但古人说"因为它们不消失所以称为nakkhatta"。"星宿、光、观察、星辰"这些是同义词。
vekkha[词根表示]观察。[其形式为]vekkhati。
makkha[词根表示]计算。[其形式为]makkhati。
takkha[词根表示]制约。制约即克制。[其形式为]takkhati。
sukkha[词根表示]不尊重。[其形式为]sukkhati。
kakhi、vakhi、makhi[词根表示]怀疑。"他对导师怀疑"。[其形式为]vaṅkhati、maṅkhati。"怀疑、犹疑、疑惑状态、迷惘、疑虑、二分、分岐、犹豫、不确定见取、希求、徘徊、不深入、心的僵化、意的混乱"这些是怀疑的同义词。在这些中：
"怀疑、迷惘、犹豫、
疑虑"这些名称，
多在世俗语言中，
使用[表示怀疑]。
这就是kakhi[词根]。"他希求财富"、"他希求"、"我不希求死亡"、"被希求的财富"。
dakhi和dhakhi[词根表示]恐怖声音和怀疑。[其形式为]daṅkhati、dhaṅkhati。
ukkha[词根表示]灌注。[其形式为]ukkhati。
kakha[词根表示]笑。[其形式为]kakhati。
jakkha[词根也表示]吃。"ca"（也）字是为了连接笑的意思。[其形式为]jakkhati。
likha[词根表示]书写。[其形式为]likhati、sallekhati。"这位沙门太过严格"。lekhā、lekhanaṃ、lekhako、likhitaṃ、sallekhapaṭipatti，语法学者们说，这些从dakhi开始到likha结束的[词根]是"主动语态"。
dhukkha和dhikkha[词根表示]照明、烦恼和生活。[其形式为]dhukkhati、dhikkhati。但语法学者们说"dhukkhate、dhikkhate"是中间语态。从这以后的形式也是如此。


Rukkha vakkha varaṇe. Varaṇaṃ saṃvaraṇaṃ. Rukkhati. Vakkhati. Rukkho, vakkho. Ettha ca vakkhoti rukkhoyeva. Tathā hi ‘‘sādūni ramaṇīyāni, santi vakkhā araññajā’’ti jātakapāṭho dissati. Imāni pana rukkhassa nāmāni –

‘‘Rukkho mahīruho vakkho, pādapo jagatīruho;

Ago nago kujo sākhī, sālo ca viṭapī taru;

Dumo phalī tu phalavā, gaccho tu khuddapādapo’’ti.

Kecettha vadeyyuṃ ‘‘nanu ca sālasaddena sālarukkhoyeva vutto, nāñño ‘sālā phandanamāluvā’ti payogadassanato, atha kimatthaṃ sālasaddena yo koci rukkho vutto’’ti? Na sālarukkhoyeva sālasaddena vutto, atha kho sālarukkhepi vanappatijeṭṭharukkhepi yasmiṃ kasmiñci rukkhepi ‘‘sālo’’ti vohārassa dassanato aññepi rukkhā vuttā. Tathā hi sālarukkhopi ‘‘sālo’’ti vuccati. Yathāha ‘‘seyyathāpi bhikkhave gāmassa vā nigamassa vā avidūre mahantaṃ sālavanaṃ, tañcassa elaṇḍehi sañchannaṃ. Antarena yamakasālāna’’nti. Vanappatijeṭṭharukkhopi. Yathāha –

‘‘Taveva deva vijite, tavevuyyānabhūmiyā;

Ujuvaṃsā mahāsālā, nīlobhāsā manoramā’’ti.

Yo koci rukkhopi. Yathāha ‘‘atha kho taṃ bhikkhave māluvabījaṃ aññatarasmiṃ sālamūle nipateyyā’’ti. Atridaṃ vuccati –

‘‘Sālarukkhe jeṭṭharukkhe,

Yasmiṃ kasmiñci pādape;

Sālo iti ravo sālā,

Sandhāgāre thiyaṃ siyā’’ti.

Sikkha vijjopādāne. Sikkhati. Sikkhā, sikkhanaṃ, sikkhitaṃ sippaṃ, sikkhako, sikkhito, sekkho, asekkho. Kakāralope ‘‘sekho asekho’’ti rūpāni bhavanti. Tattha sikkhitoti sañjātasikkho, asikkhīti vā sikkhito, tathā hi kattuppayogo dissati ‘‘ahaṃ kho pana susikkhito anavayo sake ācariyake kumbhakārakamme’’ti.

Bhikkha yācane. Bhikkhati. Bhikkhu, bhikkhā, bhikkhanaṃ, bhikkhako, bhikkhitaṃ bhojanaṃ. Ettha pana ‘‘bhikkhu yati samaṇo muni pabbajito anagāro tapassī tapodhano’’ iccetāni pariyāyavacanāni. Etesu sāsane ‘‘bhikkhū’’ti upasampanno vuccati. Kadāci pana ‘‘bhikkhusataṃ bhojesi, bhikkhusahassaṃ bhojesī’’tiādīsu sāmaṇerepiupādāya ‘‘bhikkhū’’ti vohāro pavattati, tāpasāpi ca samaṇasaddādīhi vuccanti, ‘‘ahū atītamaddhāne, samaṇo khantidīpano’’tiādi ettha nidassanaṃ.

Dakkha vuddhiyaṃ sīghatte ca. Dakkhati, dakkhiṇā, dakkho. Dakkhanti vaddhanti sattā etāya yathādhippetāhi sampattīhi iddhā vuddhā ukkaṃsagatā hontīti dakkhiṇā, dātabbavatthu. Dakkhati kusalakamme aññasmiñca kiccākicce adandhatāya sīghaṃ gacchatīti dakkho, cheko, yo ‘‘kusalo’’tipi vuccati.



我将为您翻译这段巴利文:
树木意为遮蔽。遮蔽即是庇护。树木生长。树木繁茂。大树，茂树。这里的"茂树"就是树木的意思。因此在《本生经》中可见"森林中生长着美丽而怡人的茂树"这样的句子。以下是树木的各种称谓：
"大树与地生树，茂树与根着树，地上生长树；
地树巨树枝叶树，娑罗与枝繁树，乔木树；
果树结实树，灌木即小型树。"
有人在此会问："难道'娑罗'一词不是专指娑罗树吗？因为在'娑罗、槟榔、藤蔓'等用例中可见，为何说'娑罗'可指任何树木呢？"实际上'娑罗'不仅指娑罗树，由于在娑罗树、森林之王以及任何树木中都可见到使用"娑罗"这一称谓，所以也指其他树木。因此，娑罗树被称为"娑罗"。就如经中所说："比丘们，譬如在村庄或市镇附近有一片大娑罗林，其中长满了刺藤。在双生娑罗树之间。"也指森林之王树。如说：
"在您的王国中，在您的园林地上；
笔直高大的王树，青蓝色泽令人愉悦。"
也可指任何树木。如说："比丘们，那时这藤蔓的种子落在某棵娑罗树根部。"对此可说：
"娑罗树与王树，
以及任何树木；
称为娑罗之音，
在集会堂中为阴性。"
学习意为获得知识。学习。学问、学习、所学技艺、学习者、已学者、有学、无学。去掉ka音时形成"有学、无学"等词形。其中"已学者"即具备学问者，或指已经学习者，因此可见施动用法如"我确实在陶师技艺方面得到很好的训练，毫无缺陷。"
乞求意为请求。乞求。比丘、乞食、乞求、乞者、所乞求之食物。这里"比丘、修行者、牟尼、出家者、无家者、苦行者、修道者"都是同义词。在佛教中，"比丘"指受具足戒者。有时在"供养百位比丘、供养千位比丘"等用例中，"比丘"也包括沙弥，苦行者也用"沙门"等词称呼，如"过去世中，曾有一位以忍辱著称的沙门"等即为例证。
善巧意为增长和迅速。善巧，南方，能干。南方使众生以如愿获得的成就而增长、兴盛、达到卓越，故称南方，即应施予之物。因为在善业和其他该做不该做的事情上不迟钝而快速行动，故称能干者，即聪明人，也称为"善巧者"。


Dikkha muṇḍiopanayananiyamabbatādesesu. Dikkhadhātu muṇḍiye, upanayane, niyame, vate, ādese ca pavattati. Dikkhati. Dikkhito muṇḍo. Ettha siyā – nanu ca bho sarabhaṅgajātake ‘‘gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ, kāyā cuto gacchati mālutenā’’ti etasmiṃ padese aṭṭhakathācariyehi ‘‘ciradikkhitānanti cirapabbajitāna’’nti vuttaṃ. Na hi tattha ‘‘ciramuṇḍāna’’nti vuttaṃ. Evaṃ sante kasmā idha ‘‘dikkhadhātu muṇḍiye vuttā’’ti? Saccaṃ, tattha pana dikkhitasaddassa pabbajite vattanato ‘‘cirapabbajitāna’’nti vuttaṃ, na dhātuatthassa vibhāvanatthaṃ. Ida pana dhātuatthavibhāvanatthaṃ muṇḍiye vuttā. Tāpasā hi muṇḍiyatthavācakena dikkhitasaddena vattuṃ yuttā. Tathā hi aṭṭhakathācariyehi cakkavattisuttatthavaṇṇanāyaṃ ‘‘kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā’’ti imissā pāḷiyā atthavivaraṇe ‘‘tāpasapabbajjaṃ pabbajantāpi hi paṭhamaṃ kesamassuṃ ohārenti, tato paṭṭhāya parūḷhakese bandhitvā vivaranti, tena vuttaṃ kesamassuṃ ohāretvā’’ti evaṃ attho saṃvaṇṇito.

Ikkha dassanaṅkesu. Ikkhati, upekkhati, apekkhati. Upekkhā, apekkhā, paccavekkhaṇā. Kakāralope ‘‘upekhā, apekhā, upasampadāpekho’’ti rūpāni bhavanti.

Dukkha hiṃsāgatīsu. Dakkhati. Dakkhako.

Cikkha cakkha viyattiyaṃ vācāyaṃ. Cikkhati, ācikkhati, abbhācikkhati. Ācikkhako. Cakkhati, cakkhu. Ettha cakkhūti cakkhatīti cakkhu, samavisamaṃ abhibyattaṃ vadantaṃ viya hotīti attho. Atha vā ‘‘sūpaṃ cakkhati, madhuṃ cakkhatī’’tiādīsu viya yasmā assādatthopi cakkhusaddo bhavati, tasmā ‘‘cakkhati viññāṇādhiṭṭhitaṃ rūpaṃ assādentaṃ viya hotī’’ti assādatthopi gahetabbo. ‘‘Cakkhuṃ kho māgaṇḍiyaṃ rūpārāmaṃ rūparataṃ rūpasammudita’’nti hi vuttaṃ. Satipi sotādīnaṃ saddārāmatādibhāve nirūḷhattā nayane eva cakkhusaddo pavattati paṅkajādisaddā viya padumādīsu.

Cakkha’kkhi nayanaṃ, locanaṃ diṭṭhi dassanaṃ;

Pekkhanaṃ acchi pamhaṃ tu, ‘‘pakhuma’’nti pavuccati.

Etā rukkhādikā cakkhapariyantā ‘‘attanobhāsā’’ti saddasatthavidū vadanti.

Khakārantadhāturūpāni.

Gakārantadhātu

Gu karīsussagge. Karīsussaggo vaccakaraṇaṃ. Gavati. Ge sadde. Gāyati. Gītaṃ.

Vagga gatiyaṃ. Vaggati. Vaggo, vaggitaṃ. Ettha samudāyavasena vagganaṃ pavattanaṃ vaggo. Vaggitanti gamanaṃ. Tathā hi nāgapetavatthuaṭṭhakathāyaṃ ‘‘yo so majjhe assatarīrathena catubbhi yuttena suvaggitena. Amhākaṃ putto ahu majjhimo so, amaccharī dānapatī virocatī’’ti imissā pāḷiyā atthaṃ vadantehi ‘‘suvaggitenāti sundaragamanenā’’ti. Kiñci bhiyyo kriyāpadampi ca diṭṭhaṃ ‘‘dhunanti vagganti pavattanti cambare’’ti.


我来 译这段巴利文：
剃度意为剃发、引导、规定、誓愿和指示。剃度词根用于剃发、引导、规定、誓愿和指示等含义。剃度。剃度者即剃发者。这里可能有疑问：在《萨罗槃伽本生》中"长期剃度的仙人们的香气，从身上散发随风飘散"这段经文中，注疏家解释说"长期剃度的即是长期出家的"。那里并未说"长期剃发的"。既然如此，为何这里说"剃度词根意为剃发"呢？确实如此，但在那里因为剃度一词用于指出家者，所以说"长期出家的"，而不是为了说明词根的意义。这里则是为了说明词根的意义而说是剃发。因为苦行者适合用表示剃发义的剃度词来称呼。因此，注疏家们在《转轮王经》注释中对"剃除须发，披上袈裟衣"这段经文的意义解释说："即使是受持苦行者出家，最初也要剃除须发，从此以后任其头发生长并束起，所以说'剃除须发'"，这样解释其义。
观察意为见与示。观察，旁观，期待。旁观，期待，反观。去掉ka音时形成"旁观、期待、期望受具足戒"等词形。
伤害意为伤害与趋向。伤害。伤害者。
表达意为言语表达。表达，告知，诽谤。告知者。说，眼。这里"眼"是因为说明，意思是好像能清楚地说明平坦与不平坦。或者，由于"眼"字也有如"品尝汤，品尝蜜"等用例中的享受义，所以也应理解为"被识知所依止的色似乎能享受"的意思。因为经中说："摩甘提耶啊，眼实是喜爱色、乐于色、欢喜色。"虽然耳等感官也有喜爱声等的性质，但"眼"字由于习惯用法而仅用于眼睛，如莲花等词只用于莲花一样。
"眼与目为视器，眼目即是见；
观看与眼睑，称为眼睫毛。"
语言学者们说这些从"树木"到"眼"的词都是"自明词"。
以kha结尾的词根变化形式完。
以ga结尾的词根：
排泄意为排出粪便。排泄粪便即是大便。排泄。歌唱意为声音。歌唱。歌。
群集意为行走。群集。群、行走。这里群是指以集体形式的运行活动。行走即是行进。因此在《龙与饿鬼事注释》中对"我们的中子乘坐骡子拉的四轮车，行进良好，他是慷慨的施主，光彩照人"这段经文的意义解释说"行进良好即是行走优美"。更有些动词形式可见如"在空中震动、游走、运行"。


Ragi lagi agi vagi magi igi rigi ligi tagi sagi gamane ca. Cakāro gatipekkhako. Raṅgati. Raṅgo. Laṅgati. Laṅgo, laṅgī. Aṅgati, aṅgeti. Aṅgo, samaṅgī, samaṅgitā, aṅgaṃ, aṅgaṇaṃ. Vaṅgati. Vaṅgo. Maṅgati. Maṅgo, upaṅgo, maṅgalaṃ. Iṅgati. Iṅgitaṃ. Riṅgati. Riṅganaṃ. Liṅgati. Liṅganaṃ. Ulliṅgati, ulliṅganaṃ. Taṅgati. Taṅganaṃ. Saṅgati. Saṅganaṃ. Tattha aṅganti yesaṃ kesañci vatthūnaṃ avayavo, sarīrampi kāraṇampi ca vuccati. Aṅgaṇanti katthaci kilesā vuccanti ‘‘rāgo aṅgaṇa’’ntiādīsu. Rāgādayo hi aṅganti etehi taṃsamaṅgipuggalā nihīnabhāvaṃ gacchantīti ‘‘aṅgaṇānī’’ti vuccanti. Katthaci malaṃ vā paṅko vā ‘‘tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamatī’’tiādīsu. Añjati makkhetīti hi aṅgaṇaṃ, malādi. Katthaci tathārūpo vivaṭappadeso ‘‘cetiyaṅgaṇaṃ, bodhiyaṅgaṇa’’ntiādīsu. Añjati tattha ṭhitaṃ atisundaratāya abhibyañjetīti hi aṅgaṇaṃ, vivaṭo bhūmippadeso. Iccevaṃ –

Rāgādīsu kilesesu, paṅke kāyamalamhi ca;

Vivaṭe bhūmibhāge ca, ‘‘aṅgaṇa’’nti ravo gato.

Yugijugi vajjane. Yuṅgati. Juṅgati.

Ragi saṅkāyaṃ. Raṅgati.

Laga saṅgeca. Ca kāro anantaravuttāpekkhako. Lagati. Ca jato na hoti laganaṃ. Baḷise laggo.

Thagaṃ saṃvaraṇe. Thagati.

Agga kuṭilagatiyaṃ. Aggatīti aggi, kuṭilaṃ gacchatīti attho.

Aggi dhūmasikho joti, jātavedo sikhī gini;

Aggini bhāṇumā tejo, pāvako tivako’nalo.

Hutāsano dhūmaketu, vessānaro ca accimā;

Ghatāsano vāyusakho, dahano kaṇhavattani.

Etā guādikā aggapariyantā ‘‘parassabhāsā’’ti saddasatthavidū vadanti.

Gā gatiyaṃ. Gāti.

Gu sadde. Gavati.

Gu uggame. Uggamo uggamanaṃ pākaṭatā. Gavati. Saddasatthavidū panimāsaṃ ‘‘gāte gavate’’ti attanobhāsattaṃ vadanti.

Gakārantadhāturūpāni.

Ghakārantadhātu

Ghā gandhopādāne. Ghāti. Ghānaṃ. Gandhaṃ ghatvā. Atrāyaṃ pāḷi ‘‘gandhaṃ ghatvā sati muṭṭhā’’ti. Etissā pana divādigaṇaṃ pattāya ‘‘ghāyati ghāyitvā’’ti rūpāni bhavanti.

Ghuabhigamane. Abhigamanaṃ adhigamanaṃ. Ghoti.

Jaggha hasane. Jagghati, sañjagghati. Sañjagghittho mayā saha. Jagghitumpi na sobhati. Jagghitvā.

Taggha pālane. Tagghati.

Sighi āghāne. Āghānaṃ ghānena gandhānubhavanaṃ. Siṅghati, upasiṅghati. Upasiṅghitvā. Ārā siṅghāmi vārijaṃ. Etā ‘‘parassabhāsā’’ti saddasatthavidū vadanti.

Ghu sadde. Ghoti, ghavati.

Raghi laghi gatyakkhepe. Gatyakkhepo gatiyā akkhepo. Raṅghati, laṅghati, ullaṅghati. Laṅghitā, ullaṅghikāpīti, laṅghitvā.

Maghi ketave ca. Cakāro pubbatthāpekkho. Maṅghati.

Rāgha lāgha sāmatthiye. Rāghati. Lāghati.

Dāgha āyāse ca. Āyāso kilamanaṃ. Cakāro sāmatthiyāpekkhako. Dāghati. Nidāgho.

Silāgha katthane. Katthanaṃ pasaṃsanaṃ. Silāghati. Silāghā. Buddhassa silāghate. Silāghitvā. ‘‘Attanobhāsā’’ti saddasatthavidū vadanti.

Gha kārantadhāturūpāni.

Iti bhūvādāgaṇe kavaggantadhāturūpāni

Samattāni.

Cakārantadhātu

Idāni cavaggantadhāturūpāni vuccante –

Suca soke. Socati. Soko, socanā, socaṃ, socanto, socantī, socantaṃ kulaṃ, socitvā.

Kuca sadde tāre. Tārasaddo accuccasaddo. Kocati. Uccasaddaṃ karotīti attho.

Kuñca koṭilla’ppībhāvesu. Kuñcati. Kuñcikā, kuñcitakeso. Kuñcitvā.


我来翻译这段巴利文：
ragi、lagi、agi、vagi、magi、igi、rigi、ligi、tagi、sagi等词根表示行走。"和"字是为了关联行走义。行走。行列。跳跃。跳跃、跳跃者。行进，使行进。部分、具足者、具足性、肢体、庭院。弯曲。弯曲。行走。吉祥、次要部分、吉祥。动摇。动作。爬行。爬行。标记。标记。举起、举起。摇摆。摇摆。集聚。集聚。其中"肢体"指任何事物的部分，也指身体和原因。"污垢"有时指烦恼，如在"贪欲是污垢"等句中。因为贪等使具有这些的人趋向低劣，所以称为"污垢"。有时指垢或泥，如在"为断除那尘垢或污垢而精进"等句中。因为涂抹所以称为污垢，即垢等。有时指这样的开阔处，如在"塔庙广场、菩提树广场"等句中。因为那里所在之物以极其美丽而显现，所以称为广场，即开阔的地面。如是：
"于贪等烦恼中，于泥与身垢中；
于开阔地面中，'广场'之音流传。"
yugi和jugi意为回避。回避。回避。
ragi意为怀疑。怀疑。
laga意为执着。"和"字是为了关联前文。执着。不生执着。钩住鱼钩。
thaga意为遮蔽。遮蔽。
agga意为曲行。火焰即是以曲折方式行进的意思。
"火焰、烟峰、光明、生光、火冠、火焰；
火神、光辉、威力、净化者、三火、无烟。
食供者、烟相、普遍者与光者；
食油者、风伴、燃烧者、黑路者。"
语言学者们说这些从"gu"到"agga"结尾的词是"他明词"。
gā意为行走。行走。
gu意为声音。发声。
gu意为升起。升起即是升起显现。升起。语言学者们说这些"gāte、gavate"等是自明词。
以ga结尾的词根变化形式完。
以gha结尾的词根：
ghā意为嗅取。嗅。鼻。闻香。这里有经文："闻香念失"。这个词进入第五类后，形成"ghāyati、ghāyitvā"等形式。
ghu意为趋近。趋近即是证得。趋近。
jaggha意为笑。笑，共笑。与我一起笑。笑也不适宜。笑过。
taggha意为保护。保护。
sighi意为嗅闻。嗅闻即是用鼻子体验香气。嗅，靠近嗅。靠近嗅过。从远处我嗅到水生物。语言学者们说这些是"他明词"。
ghu意为声音。发声，发声。
raghi和laghi意为行走突然。行走突然即是行走的突然性。跳跃，跳跃，跳起。跳跃者，跳跃的猴子，跳跃过。
maghi意为欺骗。"和"字是为了关联前义。欺骗。
rāgha和lāgha意为能力。能。能。
dāgha意为疲劳。疲劳即是疲倦。"和"字是为了关联能力。疲劳。炎热。
silāgha意为自夸。自夸即是赞叹。自夸。自夸。赞叹佛陀。自夸过。语言学者们说这些是"自明词"。
以gha结尾的词根变化形式完。
如是第一类中以ka组音结尾的词根变化形式完毕。
以ca结尾的词根：
现在说明以ca组音结尾的词根变化形式 -
suca意为忧愁。忧愁。忧愁、忧愁、忧愁、忧愁者、忧愁女、忧愁家族、忧愁过。
kuca意为高声。高声即是极高声。高声。即是发出高声的意思。
kuñca意为弯曲和压缩。弯曲。钥匙、卷发。弯曲过。


Luñca apanayane. Luñcati. Luñcako, luñcituṃ, luñcitvā.

Añcu gatipūjanāsu. Maggaṃ añcati. Buddhaṃ añcati. Uddhaṃ anuggantvā tiriyaṃ añcitoti tiracchāno. Kaṭukañcukatā.

Vañcu cañcu tañcu gatiyaṃ. Vañcati. Cañcati. Tañcati. Mañcati. Santi pādā avañcanā. Avañcanāti vañcituṃ gantuṃ asamatthā.

Gucu gaṇecu theyyakaraṇe. Thenanaṃ theyyaṃ, corikā. Tassa kriyā theyyakaraṇaṃ. Gocati. Gaṇecati.

Acca pūjāyaṃ accati. Brahmāsurasuraccito.

Tacca hiṃsāyaṃ. Taccati.

Cacca jacca paribhāsanavajjanesu. Caccati. Jaccati.

Kuca saṃpaccanakoṭillapaṭikkamavilekhanesu. Kucati, saṅkucati. Saṅkoco.

Taca saṃvaraṇe. Saṃvaraṇaṃ rakkhaṇaṃ. Tacati. Taco.

Dicathutiyaṃ. Dicati.

Kuca saṅkocane. Kocati, saṅkocati. Saṅkoco.

Byāca byājikaraṇe. Byājikaraṇaṃ byājikriyā. Byācati.

Vaca viyattiyaṃ vācāyaṃ. Viyattassa esā viyatti, tissaṃ viyattiyaṃ vācāyaṃ, viyattāyaṃ vācāyanti adhippāyo. Viyattassa hi vadato puggalassa vasena vācā viyattā nāma vuccati. Yathā pana kucchisaddatiracchānagatādisaddo ‘‘abyattasaddo’’ti vuccati, na evaṃ vacanasaṅkhāto saddo ‘‘abyattasaddo’’ti vuccati viññātatthattā. ‘‘Vatti, vacati, vacanti. Vacasi’’ iccādīni suddhakattupadāni. ‘‘Vāceti, vācenti’’ iccādīni hetukattupadāni. ‘‘Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccati. Vuccanti. Santo sappurisā loke, devadhammāti vuccare’’ iccādīni kammapadāni. Garū pana vakārassa ukārādesavasena ‘‘uttaṃ uccate uccante’’tiādīni icchanti, tāni sāsane appasiddhāni, sakkaṭabhāsānulomāni. Sāsanasmiñhi rakārāgamavisaye nipubbasseva vacassa vassa ukārādeso siddho ‘‘nirutti, niruttaṃ, nerutta’’nti. Vacanaṃ, vācā, vaco, vacī, vuttaṃ, pavuttaṃ, vuccamānaṃ, adhivacanaṃ, vattabbaṃ, vacanīyaṃ, imāni nāmikapadāni. Vattuṃ, vattave, vatvā, vatvāna, imāni tumantādīni ‘‘parassabhāsā’’ti saddasatthavidū vadanti.

Tattha vattīti vadati. Ākhyātapadañhetaṃ. Atthasaṃvaṇṇakehipi ‘‘vatti etāyāti vācā’’ti nibbacanamudāhaṭaṃ. Saddasatthe ca tādisaṃ ākhyātapadaṃ diṭṭhaṃ. Ettha paneke vadanti ‘‘vacati, vacantītiādīni kriyāpadarūpāni buddhavacane aṭṭhakathāṭīkāsu satthesu ca anāgatattā chaḍḍetabbānī’’ti. Tanna, yasmā sāsane ‘‘avaca, avaciṃsū’’ti suddhakattupadāni ca ‘‘vāceti, vācentī’’tiādīni hetukattupadāni ca dissanti, tasmā buddhavacanādīsu anāgatānipi ‘‘vacati, vacantī’’tiādīni rūpāni gahetabbāni. Vaceyya, vuccatu, vucceyya. Sesaṃ sabbaṃ sabbattha vitthārato gahetabbaṃ.

Parokkhārūpāni vadāma – vaca, vacu. Vace, vacittha. Vacaṃ, vacimha. Vacittha, vacire. Vacittho, vacivho. Vaciṃ, vacimhe.

Hiyyattanīrūpāni vadāma – avacā, avacū. Avaco, avacuttha. Avocaṃ, avacumha. Avacuttha, avacutthuṃ. Avacase, avacuvhaṃ. Avaciṃ, avacamhase.

Ajjatanīrūpāni vadāma – avaci, avocuṃ, avaciṃsu. Avoco, avocuttha. Avociṃ, avocumha. Avocā, avocu. Avacase, avocivaṃ. Avocaṃ, avocimhe.

Bhavissantīrūpāni vadāma – vakkhati, vakkhanti. Vakkhasi, vakkhatha. Vakkhāmi, vakkhāma. Vakkhate, vakkhante. Vakkhase, vakkhavhe. Vakkhassaṃ vakkhamhe.


我来翻译这段巴利文：
luñca意为除去。除去。除去者、将要除去、已除去。
añcu意为行走和恭敬。走路。礼敬佛陀。向上不能行走而横向行走故为横生。苦涩外套性。
vañcu、cañcu、tañcu意为行走。行走。行走。行走。躺卧。有不能行走的足。不能行走即是不能行骗前进。
gucu和gaṇecu意为偷盗。偷盗即是盗窃，即偷窃。其行为即是作盗。偷盗。群体偷盗。
acca意为恭敬。恭敬。为梵天阿修罗所恭敬。
tacca意为伤害。伤害。
cacca和jacca意为辱骂和回避。辱骂。回避。
kuca意为收缩、弯曲、退却和划破。收缩，完全收缩。收缩。
taca意为保护。保护即是守护。保护。皮。
di意为赞叹。赞叹。
kuca意为收缩。收缩，完全收缩。收缩。
byāca意为欺骗。欺骗即是欺骗行为。欺骗。
vaca意为言语表达。这是表达者的表达，在表达言语中，意思是在表达的言语中。因为是根据能表达的说话者，言语才被称为表达。如同腹部声音和畜生声等被称为"不明确的声音"，而说话的声音因为意义可知而不被称为"不明确的声音"。"说、他说、他们说、你说"等是纯能作词形。"使说、使他们说"等是使役作者词形。"由于通达义理，智者被称为贤人。他们被称为。此世间的善人，被称为天法"等是受词形。但有些师长主张以v音变为u音的方式形成"说、被说、被他们说"等形式，这些在佛教中不常见，而是随顺梵语。因为在佛教中，只有带ni前缀的vaca词根的v音在不加r音的情况下才变成u音，如"语言学、语言、语言学家"等。说、言语、言、语、所说、所宣说、正在说、名称、应说、可说，这些是名词形式。说、说、说了、说了，这些是不定词等形式，语言学者们说这些是"他明词"。
其中"说"即是说。这是动词形式。意义解说者们也举例说"由此说故为言语"这样的词源解释。在语法书中也见到这样的动词形式。这里有些人说"说、他们说等动词形式因为在佛语、注释书和复注书中未出现故应舍弃"。这是不对的，因为在佛教中可见"说了、他们说了"等纯能作词形和"使说、使他们说"等使役作者词形，所以即使在佛语等中未出现的"说、他们说"等形式也应采用。愿说、让说、可能说。其余一切应从各处详细获取。
我们说完成时态形式 - 说、说们。说、说了。说、我们说。你们说、他们说。你说、你们说。我说、我们说。
我们说昨日时态形式 - 说、说们。说、说了。说、我们说。你们说、他们说。你说、你们说。我说、我们说。
我们说现在时态形式 - 说、说了、说们。说、说了。说、我们说。说、说们。你说、你们说。说、我们说。
我们说未来时态形式 - 将说、将说们。你将说、你们将说。我将说、我们将说。将说、将说们。你将说、你们将说。我将说、我们将说。


Imesaṃ pana padānaṃ ‘‘kathessati, kathessantī’’tiādinā attho vattabbo. Vakkha roseti dhātussa ca ‘‘vakkhati, vakkhanti. Vakkhasī’’tiādīni vatvā avasāne uttamapurisekavacanaṭṭhāne ‘‘vakkhemī’’ti vattabbaṃ. Attho panimesaṃ ‘‘rosati, rosantī’’tiādinā vattabbo. Ayaṃ vacavakkhadhātūnaṃ bhavissantīvattamānāvasena rūpasaṃsandanānayo. Aparānipi vacadhātussa bhavissantī sahitāni rūpāni bhavanti – vakkhissati, vakkhissanti. Vakkhissasi, vakkhissatha. Vakkhissāmi, vakkhissāma. Vakkhissate, vakkhissante. Vakkhissase, vakkhissavhe. Vakkhissaṃ, vakkhissāmhe.

Atrāyaṃ pāḷi –

‘‘Abhītakappe caritaṃ, ṭhapayitvā bhavābhave;

Imamhi kappe caritaṃ, pavakkhissaṃ suṇohi me’’ti.

Gadratapañhepi ‘‘rājā tumhehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā gahapati patirūpaṃ āsanaṃ ñatvā nisīdathāti vakkhissatī’’ti evamādiaṭṭhakathāpāṭho dissati, tasmāyeva edisī padamālā racitā. Vakkha roseti dhātussapi bhavissantīsahitāni rūpāni ‘‘vakkhissati, vakkhissantī’’tiādīni bhavanti. Attho panimesaṃ ‘‘rosissati, rosissantī’’tiādinā vattabbo. Ayaṃ vacavakkhadhātūnaṃ bhavissantīvaseneva rūpasaṃsandanānayo.

Avacissā, vacissā, avacissaṃsu, vacissaṃsu. Sesaṃ sabbaṃ neyyaṃ. Idha pana vuttasaddassa atthuddhāraṃ vattabbampi avatvā upariyeva kathessāma ito ativiya vattabbaṭṭhānattā.

Cu cavane. Cavati. Kārite ‘‘cāvetī’’ti rūpaṃ. Devakāyā cuto. Cutaṃ padumaṃ. Cavituṃ, cavitvā.

Loca dassane. Locati. Locanaṃ.

Seca secane. Secati.

Saca viyattiyaṃ vācāyaṃ. Sacati.

Kaca bandhane. Kacati.

Maca muci kakkane. Kakkanaṃ sarīre ubbaṭṭanaṃ. Macati. Muñcati. Maci dhāraṇucchāyapūjanesu. Dhāraṇaṃ ucchāyo pūjananti tayo atthā. Tattha ucchāyo malaharaṇaṃ. Mañcati. Mañco, mañcanaṃ. Mañcati puggalaṃ dhāretīti mañco.

Paca byattikaraṇe. Pacati. Pāko, paripāko, vipāko, pakkaṃ phalaṃ.

Thuca pasāde. Thocati.

Vaca vaci dittiyaṃ. Vacati. Vañcati.

Rucadittiyaṃ rocane ca. Ditti sobhā. Rocanaṃ ruci. Rocati. Verocano. Samaṇassa rocate saccaṃ. Tassa te saggakāmassa, ekattamuparocitaṃ. Ayañca divādigaṇe ruciatthaṃ gahetvā ‘‘ruccatī’’ti rūpaṃ janeti. Tena ‘‘gamanaṃ mayha ruccatī’’ti pāḷi dissati. Curādigaṇe pana ruciatthaṃ gahetvā ‘‘roceti rocayatī’’ti rūpāni janeti. Tena ‘‘kiṃ nu jātiṃ na rocesī’’tiādikā pāḷiyo dissanti. Tegaṇikoyaṃ dhātu.

Paca saṃpāke. Pacati, pacanti. Saddasatthavidū pana ‘‘attanobhāsā’’ti vadanti.

Añca byayagatiyaṃ. Byayagati vināsagati. Añcati.

Yāca yācanāyaṃ. Brāhmaṇo nāgaṃ maṇiṃ yācati. Nāgo maṇiṃ yācito brāhmaṇena. Te taṃ asse ayācisuṃ. So taṃ rathamayācatha. Devadattaṃ āyācati. Evaṃ suddhakattari rūpāni bhavanti. Brāhmaṇo brāhmaṇena nāgaṃ maṇiṃ yāceti, yācayati, yācāpeti, yācāpayati. Evaṃ hetukattari. Rājā brāhmaṇena dhanaṃ yāciyati, yācayiyati, yācāpiyati, yācāpayiyati. Evaṃ kammani. Yācaṃ, yācanto, yācantī, yācantaṃ kulaṃ. Yācamāno, yācamānā, yācamānaṃ kulaṃ. Yācako, yācanā, yācitabbaṃ, yācituṃ, yācitvāna, yācituna, yāciya, yāciyāna. Evaṃ nāmikapadāni tumantādīni ca bhavanti.


我来 译这段巴利文：
对于这些词形，应当以"将说、他们将说"等方式说明其义。说明了vakkha和rose词根的"将说、他们将说、你将说"等形式后，最后在第一人称单数处应说"我将说"。这些词的意义应以"愤怒、他们愤怒"等方式说明。这是vaca和vakkha两个词根在未来时和现在时的形式对照方法。vaca词根还有其他未来时相关形式 - 将要说、他们将要说。你将要说、你们将要说。我将要说、我们将要说。将要说、他们将要说。你将要说、你们将要说。我将要说、我们将要说。
这里有经文：
"除了无畏劫中所行，
在轮回中所作诸事；
我将宣说此劫所行，
请你倾听我的讲说。"
在《伽德罗波问》中也见有"国王与你们寒暄后，居士知道适当的座位后就请坐，他将这样说"等注释文。因此编排了这样的词形表。vakkha和rose词根也有未来时相关形式如"将说、他们将说"等。这些词的意义应以"将愤怒、他们将愤怒"等方式说明。这是vaca和vakkha两个词根仅就未来时的形式对照方法。
将说、将说、他们将说、他们将说。其余一切可类推。这里对于"说"的意义解说，应说的也不说，我们将在后面说明，因为那里更适合说明。
cu意为坠落。坠落。使役形式为"使坠落"。从天界坠落。已坠落的莲花。将坠落、已坠落。
loca意为见。见。眼。
seca意为洒。洒。
saca意为言语表达。表达。
kaca意为束缚。束缚。
maca和muci意为摩擦。摩擦即是身体按摩。摩擦。解脱。maci意为持有、清洁和恭敬。持有、清洁和恭敬是三种意义。其中清洁是除垢。躺卧。床、躺卧。因为支持人而躺卧故称为床。
paca意为成熟。煮。煮熟、完全熟、成熟、熟果。
thuca意为净信。净信。
vaca和vaci意为光明。发光。欺骗。
ruca意为光明和喜悦。光明即是光彩。喜悦即是欢喜。喜悦。光明者。沙门喜爱真理。对你这渴求天界者，独居被赞叹。这个词进入第四类后取欢喜义，产生"喜欢"的形式。因此见有"我喜欢行走"的经文。而在第十类中取欢喜义，产生"使喜欢、使欢喜"等形式。因此见有"为何你不喜欢生"等经文。这是属于三类的词根。
paca意为煮熟。煮、他们煮。但语言学者们说这些是"自明词"。
añca意为损坏行走。损坏行走即是毁灭行走。行走。
yāca意为乞求。婆罗门向龙乞求宝珠。龙被婆罗门乞求宝珠。他们不向他乞求马。他向他乞求战车。向提婆达多请求。如是在纯能作形式中。婆罗门使婆罗门向龙乞求宝珠，使乞求，使令乞求，使令乞求。如是在使役作者形式中。国王被婆罗门乞求财物，被使乞求，被使令乞求，被使令乞求。如是在被动形式中。乞求、乞求者、乞求女、乞求家族。正在乞求者、正在乞求女、正在乞求家族。乞求者、乞求、应乞求、将乞求、已乞求、已乞求、正在乞求、正在乞求。如是有名词形式和不定词等形式。


Paca pāke. Odanaṃ pacati. ‘‘Ubhayatobhāsā’’ti saddasatthavidū vadanti. Yathā pana sāsane ‘‘paṇḍitoti pavuccatī’’ti vacadhātussa kammani rūpaṃ pasiddhaṃ, na tathā pacadhātussa. Evaṃ santepi garū ‘‘tayā paccate odano’’ti tassa kammani rūpaṃ vadanti. Sāsane pana avisesato ‘‘paccate’’ti vā ‘‘paccatī’’ti vā vuttassapi padassa akammakoyeva divādigaṇiko payogo icchitabbo ‘‘devadatto niraye paccati. Yāva pāpaṃ na paccatī’’tiādidassanato. Kecettha vadeyyuṃ ‘‘sayameva pīyate pānīyantiādi viya bhūvādigaṇapakkhiko kammakattuppayogo esa, tasmā ‘sayamevā’ti padaṃ ajjhāharitvā ‘sayameva devadatto paccatī’tiādinā attho vattabbo’’ti tanna, ‘‘sayameva pīyate pānīya’’nti ettha hi pānīyaṃ manussā pivanti, na pānīyaṃ pānīyaṃ pivati. Manusseheva taṃ pīyate, na sayaṃ. Evaṃ parassa pānakriyaṃ paṭicca kammabhūtampi taṃ sukarapānakriyāvasena sukarattā attanāva sijjhantaṃ viya hotīti ‘‘sayameva pīyate pānīya’’nti rūḷhiyā payogo kato.

‘‘Sayameva kaṭo kariyate’’ti etthāpi kaṭaṃ manussā karonti, na kaṭaṃ kaṭo karoti. Manusseheva kaṭo kariyate, na sayaṃ. Evaṃ parassa karaṇakriyaṃ paṭicca kammabhūtopi so sukaraṇa kriyāvasena sukarattā attanāva sijjhanto viya hotīti ‘‘sayameva kaṭo kariyate’’ti rūḷhiyā payogo kato.

Ettha yathā sayaṃsaddo pānīyaṃ pānīyeneva pīyate, na amhehi. Kaṭo kaṭeneva kariyate, na amhehīti sakammakavisayattā payogānaṃ aññassa kriyāpaṭisedhanasaṅkhātaṃ atthavisesaṃ vadati, na tathā ‘‘devadatto niraye paccati, kammaṃ paccatī’’tiādīsu tumhehi ajjhāharito sayaṃsaddo atthavisesaṃ vadati akammakavisayattā etesaṃ payogānaṃ. Evaṃ ‘‘devadatto’’tiādikassa paccattavacanassa akammakakattuvācakattā kammarahitasuddhakattuvācakattā ca ‘‘paccatī’’ti idaṃ divādigaṇikarūpanti daṭṭhabbaṃ. Pacadhātu saddasatthe divādigaṇa vutto natthīti ce? Natthi vā atthi vā, kimettha saddasatthaṃ karissati, pāḷi eva pamāṇaṃ, tasmā mayaṃ lokavohārakusalassa bhagavato pāḷinayaññeva gahetvā imaṃ pacadhātuṃ divādigaṇepi pakkhipissāma. Tathā hi dhammapālācariya anuruddhācariyādīhi abhisaṅkhatā divādigaṇikappayogā dissanti –-

Ñāṇayuttavaraṃ tattha, datvā sandhiṃ tihetukaṃ;

Pacchā paccati pākānaṃ, pavatte aṭṭhake duve.

Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāra-vipākāni ca paccati

Iccevamādayo. Ettha pana tesaṃ idameva pāḷiyā na sameti. Ye curādigaṇamhi sakammakabhāvena bhūvādigaṇe ca akammakabhāvena pavattassa bhūdhātusseva bhūvādigaṇe pavattassa sakamakassapi sato divādigaṇaṃ patvā akammakabhūtassa pacadhātussa sakammakattamicchanti. Etañhi sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacane kuto labbhā, tasmā bhagavato pāvacane sotūnaṃ saṃsayasamugghāṭatthaṃ ettha imaṃ nītiṃ paṭṭhapema –

Vināpi upasaggena, gaṇanānattayogato;

Sakammākammakā honti, dhātū pacabhidādayo.


我来 译这段巴利文：
paca意为煮熟。煮饭。语言学者们说这些是"双向明词"。就如在佛教中"被称为贤人"这样vaca词根的被动形式是成立的，而paca词根则不然。即便如此，师长们说"饭被你煮"是其被动形式。然而在佛教中，不分别地说"被煮"或"被煮"的词应理解为第四类不及物用法，因为见到"提婆达多在地狱中被煮。只要恶业未被煮熟"等用例。有人在此会说："这是如'水自行被饮'等一样属于第一类的作受同辞用法，因此应补充'自行'一词，以'提婆达多自行被煮'等方式说明其义"。这是不对的，因为在"水自行被饮"中，是人们饮水，而不是水饮水。水是被人们饮用，不是自行。如此，虽然它相对于他人的饮用行为是受事，但因为易于饮用，所以似乎是自行成就，因此习惯上用"水自行被饮"的说法。
在"篮子自行被制作"中也是，是人们制作篮子，而不是篮子制作篮子。篮子是被人们制作，不是自行。如此，虽然它相对于他人的制作行为是受事，但因为易于制作，所以似乎是自行成就，因此习惯上用"篮子自行被制作"的说法。
这里，就如"自行"一词由于用法是及物的，所以表示"水是被水自行饮用，不是被我们。篮子是被篮子自行制作，不是被我们"这样否定他人行为的特殊意义；而在"提婆达多在地狱中被煮，业被煮"等句中，你们补充的"自行"一词并不表示特殊意义，因为这些用法是不及物的。如此，因为"提婆达多"等主格词是表示不及物主语，是无受词纯主语，所以"被煮"这个形式应视为第四类形式。若说paca词根在语法书中未说在第四类中？无论有或无，语法书在此有何作用，经典才是标准，因此我们依据善知世间用语的世尊的经典方法，将这个paca词根也放入第四类中。因此可见法护阿阇黎、阿努楼陀阿阇黎等所造的第四类用法：
"在其中给予殊胜的，
具三因相应的智慧；
之后异熟在两个八，
生起中被煮成熟。
无行和有行的，
诸异熟被煮成熟。"
等等。这里他们的这个与经典不符。那些认为在第十类中以及物性、在第一类中以不及物性运用的bhū词根，即便在第一类中是及物的，到了第四类就成为不及物的paca词根应该是及物的。这在有注释的三藏佛语中从何而得？因此为了断除听闻世尊教法者的疑惑，我们在此立下这个规则：
"即使无前缀加入，
由于类别的差异；
paca和bhid等词根，
可以及物不及物。"


Puriso odanaṃ pacati. Sa bhūtapacaniṃ paci. Odano paccati. Kammaṃ paccati. Vīhisīsaṃ paccati. Rukkhaphalāni paccanti. Nāgo pākāraṃ bhindati. Taḷākapāḷi bhijjati. Bhijjanadhammaṃ bhijjati. Ettha ca sayaṃsaddaṃ ajjhāharitvā ‘‘sayameva odano paccatī’’tiādinā vuttepi ‘‘puriso sayameva pāṇaṃ hanati. Bhagavā sayameva ñeyyadhammaṃ abujjhī’’ti payogesu parassa āṇattisambhūtahananakriyāpaṭisedhamiva paropadesasambhūtabujjhanakriyāpaṭisedhanamiva ca aññassa kriyāpaṭisedhanavasena vuttattā yo sayaṃsaddavasena kammakattubhāvaparikappo, taṃ na pamāṇaṃ. Sayaṃsaddo hi suddhakattuatthepi dissati, na kevalaṃ ‘‘sayameva pīyate pānīya’’ntiādīsu kammattheyeva, tasmā sāsanānurūpena attho gahetabbo nayaññūhi.

Vināpi upasaggena, vināpi ca gaṇantaraṃ;

Sakammākammakā honti, atthato divuādayo.

Kāmaguṇehi dibbati. Paccāmitte dibbati. Aññānipi yojetabbāni.

Gaṇantarañcopasaggaṃ, vināpi atthanānataṃ;

Payogato sakammā ca, akammā ca gamādayo.

Puriso maggaṃ gacchati. Gambhīresupi atthesu ñāṇaṃ gacchati. Dhammaṃ carati. Tattha tattha carati.

Gaṇantarañcopasaggaṃ, payogañcatthanānataṃ;

Vināpi tividhā honti, disādī rūpabhedato.

Pāsādaṃ passati, pāsādaṃ dakkhati pāsādo dissati. Aññānipi yojetabbāni.

Sabhāvato sakammā tu, rudadhātādayo matā;

Sabhāvato akammā ca, nandadhātādayo matā.

Mataṃ vā amma rodanti, idha nandati pecca nandati.

Upasaggavaseneke, sakammāpi akammakā;

Sambhavanti tathekacce, akammāpi sakammakā.

Ekacce tupasaggehi, sakammā ca sakammakā;

Akammakā akammā ca, esatthopettha dīpito;

Puriso gāmā niggacchati, dhanaṃ adhigacchati, puriso pāṇaṃ abhibhavati, himavatā pabhavanti mahānadiyo. Aññānipi payogāni yojetabbāni.

Tattha yadi sāsane pacadhātussa kammani rūpaṃ siyā, ‘‘purisena kammaṃ kariyatī’’ti payogo viya ‘‘purisena odano paciyatī’’ti payogo icchitabbo. Ye pana garū ‘‘tayā paccate odano’’tiādīni icchanti, te saddasatthanayaṃ nissāya vadanti maññe. Evaṃ santepi upaparikkhitvā yuttāni ce, gahetabbāni. Kārite ‘‘puriso purisena purisaṃ vā odanaṃ pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati. Purisena puriso odanaṃ pāciyati, pācayiyati, pācāpiyati, pācāpayiyatī’’ti rūpāni bhavanti. ‘‘Yathā daṇḍena gopālo, gāvaṃ pāceti gocara’’ntiādīsu aññopi attho daṭṭhabbo.

Pacaṃ, pacanto, pacantī, pacamāno, pacamānā. Pātabbaṃ, pacitaṃ, pacitabbaṃ, pacanīyaṃ, pacituṃ, pacitvā. Ettha ca ‘‘imassa maṃsañca pātabba’’nti payogo udāharaṇaṃ. ‘‘Pacati, pacanti. Pacasī’’tiādi padakkamo subodho.

Sica gharaṇe. Secati, seko, ‘‘ubhatobhāsā’’ti vadanti.

Imāni cakārantadhāturūpāni.

Chakārantadhātu

Parassabhāsādibhāvaṃ, sabbesaṃ dhātunaṃ ito;

Paraṃ na byākarissaṃ so, sāsane īrito na hi.

Chuchedane. Choti. Chotvāna moḷiṃ varagandhavāsitaṃ. Acchocchuṃvata bho rukkhaṃ.

Milecha aviyattāyaṃ vācāyaṃ. Milecchati, milakkhu. Paccantimesu janapadesu paccājāto hoti milakkhūsu aviññātāresu.

Vachi icchāyaṃ. Vañchati. Vañchitaṃ dhanaṃ.

Achi āyāme. Añcati. Dīghaṃ vā añchanto dīghaṃ añchāmīti pajānāti.

Huccha koṭille. Hucchati.


我来翻译这段巴利文：
人煮饭。他煮了药。饭被煮。业被煮。稻穗被煮。树果被煮。龙破墙。池堤被破。应破坏的被破坏。这里即使补充"自行"一词说"饭自行被煮"等，如同在"人自行杀生。世尊自行觉悟所知法"等用例中，因为是以否定他人行为的方式说，即像否定由他人命令所生的杀害行为，或像否定由他人教导所生的觉悟行为一样，所以基于"自行"一词而推测的作受同辞性不是标准。因为"自行"一词也见于纯主语义，不仅仅在"水自行被饮"等句中表示受事义，因此通达法理者们应当依照佛教而理解其义。
"即使无前缀加入，
即使无类别变化；
第四类等词根可，
及物与不及物用。"
以感官享受而欢乐。战胜敌人。其他也应类推。
"即使无类别前缀，
由于用法义差异；
去等词根可及物，
也可作不及物用。"
人走路。智慧通达甚深的义理。修行法。到处游行。
"即使无类别前缀，
用法及意义差异；
见等词根有三种，
形态变化的区别。"
见宫殿，将见宫殿，宫殿被见。其他也应类推。
"哭等词根本性上，
被认为是及物词；
喜等词根本性上，
被认为不及物词。"
或悲叹死者，此世欢喜后世欢喜。
"有些词根因前缀，
及物变不及物用；
同样有些不及物，
也能变成及物用。
有些词根加前缀，
及物仍然是及物；
不及物仍不及物，
这义在此已说明。"
人从村庄出去，获得财富，人征服生命，大河从雪山（喜马拉雅山）发源。其他用例也应类推。
其中，如果在佛教中paca词根有被动形式，就应该像"业被人作"这样的用法一样，接受"饭被人煮"这样的用法。但有些师长主张"饭被你煮"等形式，他们似乎是依据语法书的方法而说。即使如此，经过考察如果合适，也可采用。在使役形式中有"人使人或使饭煮，使煮，使令煮，使令煮。人被人使煮饭，被使煮，被使令煮，被使令煮"等形式。在"如牧人以杖驱牛去牧场"等句中也应见到其他意义。
正在煮、正在煮者、正在煮女、被煮者、被煮女。应煮、已煮、应煮、可煮、将煮、已煮。这里"他的肉应煮"这用例是例证。"煮、他们煮、你煮"等词序容易理解。
sica意为流出。流出、流出，他们说是"双向明词"。
这些是以ca结尾的词根变化形式。
以cha结尾的词根：
"从此往后不解说，
一切词根他明等，
因为在佛教之中，
这些并未被说明。"
chu意为切断。切断。切断了散发妙香的发髻。啊，他们确实砍断了树。
milecha意为不明确言语。说不明确语言，蛮族。生于边地的蛮族中，在不通晓者之中。
vachi意为欲求。欲求。所欲求的财富。
achi意为伸展。伸展。伸长时，他知道"我在伸长"。
huccha意为弯曲。弯曲。


Muccha mohamucchāsu. Mucchati. Mucchito visavegena, visaññī samapajjatha. Mucchā, mucchitvā.

Phucha visaraṇe phochati.

Yucha pamāde. Yucchati.

Uchi uñche. Uñcho pariyesanaṃ. Uñchati. Uñchācariyāya īhatha.

Ucha pipāsāyaṃ. Uchati.

Puccha pañhe pucchati. Pucchitā, pucchako, puṭṭho, pucchito, pucchā. Bhikkhu vinayadharaṃ pañhaṃ pucchati. Pucchi, pucchituṃ. Pucchitvā. Ettha ca pañcavidhā pucchā adiṭṭhajotanāpucchā diṭṭhasaṃsandanāpucchā vimaticchedanāpucchā anumatipucchā kathetukamyatāpucchāti. Tāsaṃ nānattaṃ aṭṭhasāliniyādito gahetabbaṃ.

Viccha gatiyaṃ. Vicchati. Vicchikā.

Vacchuchedane. Vucchati. Vuttā, vuttavā, vuttasiro. Vakāragatassa akārassa uttaṃ.

Vuttasaddo kesoharaṇepi dissati ‘‘kāpaṭiko māṇavo daharo vuttasiro’’tiādīsu. Ettha ca sirasaddena siroruhā vuttā yathā mañcasaddena mañcaṭṭhā, cakkhusaddena ca cakkhunissitaṃ viññāṇaṃ. Ropitepi ‘‘yathā sāradikaṃ bījaṃ, khette vuttaṃ virūhatī’’tiādīsu. Kathitepi ‘‘vuttamidaṃ bhagavatā, vuttamarahatā’’tiādisu. Atridaṃ vuccati –

Vacchuvapavacavasā, vuttasaddo pavattati;

Kesohāre ropite ca, kathite ca yathākkamanti.

Aparo nayo – vuttasaddo ‘‘no ca kho paṭivutta’’ntiādīsu vāpasamīkaraṇe dissati. ‘‘Pannalomo paradattavutto’’tiādīsu jīvitavuttiyaṃ. ‘‘Paṇḍupalāso bandhanā pavutto’’tiādīsu apagame. ‘‘Gītaṃ pavuttaṃ samīhita’’ntiādīsu pāvacanavasena pavattite. Loke pana ‘‘vutto pārāyano’’tiādīsu ajjhene dissati, atridaṃ vuccati

‘‘Vāpasamīkaraṇe ca, atho jīvitavuttiyaṃ;

Apagame pāvacana-vasena ca pavattite;

Ajjhene cevametesu, vuttasaddo padissatī’’ti.

Aparopi nayo – vuttasaddo saupasaggoca anupasaggo ca vapane vāpasamīkaraṇe kesohāre jīvitavuttiyaṃ pamuttabhāve pāvacanavasena pavattite ajjhene kathaneti evamādīsu dissati. Tathā hesa –

‘‘Gāvo tassa pajāyanti, khette vuttaṃ virūhati;

Vuttānaṃ phalamasnāti, yo mittānaṃ na dubbhatī’’ti

Ādīsu vapane āgato. ‘‘No ca kho paṭivutta’’ntiādīsu aṭṭhadantakādīhi vāpasamīkaraṇe. ‘‘Kāpaṭiko māṇavo daharo vuttasiro’’tiādīsu kesoharaṇe. ‘‘Pannalomo paradattavutto migabhūtena cetasā viharatī’’tiādīsu jīvitavuttiyaṃ. ‘‘Seyyathāpi nāma paṇḍupalāso bandhanā pavutto abhabbo haritatthāyā’’tiādīsu bandhanato pamuttabhāve. ‘‘Yesamidaṃ etarahi porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samīhita’’ntiādīsu pāvacanabhāvena pavattite. Loke pana ‘‘vutto gaṇo, vutto pārāyano’’tiādīsu ajjhene. ‘‘Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā, dhammadāyādā me bhikkhave bhavatha, mā āmisadāyādā’’tiādīsu kathane. Atridaṃ vuccati –

Vapa vatu vacchuvaca-dhātūnaṃ vasato mato;

Sopasaggo nopasaggo, vuttasaddo yathārahaṃ.

Vapane ca vāpasamī-karaṇe muṇḍatāya ca;

Jīvavutyaṃ pamuttatthe, vasā pāvacanassa tu;

Pavattite ca ajjhene, kathane cāti lakkhaye;

Taccha tanukaraṇe. Tacchati. Tacchako dāruṃ.

Chakārantadhāturūpāni.


我来 译这段巴利文：
muccha意为迷惑昏迷。昏迷。被毒力所昏迷，成为无意识。昏迷、已昏迷。
phucha意为散开。散开。
yucha意为放逸。放逸。
uchi意为拾穗。拾穗即是寻求。拾穗。以拾穗为生。
ucha意为渴望。渴望。
puccha意为问。问。问者、发问者、被问、被问、问题。比丘向持律者问问题。问了、将问。已问。这里有五种问：为明未见而问、为比对所见而问、为断疑而问、为求同意而问、为欲说而问。这些差异应从《殊胜义注》等处获知。
viccha意为行走。行走。蝎子。
vaccha意为切断。切断。剃发、剃发者、剃头。v音的a音变成u音。
剃发一词也见于剃发义中，如在"诡诈的年轻婆罗门剃了头"等句中。这里以头字表示头发被剃，如以床字表示在床上的人，以眼字表示依眼的识。也用于播种，如在"如秋季种子，播于田中生长"等句中。也用于说，如在"这是世尊所说，这是阿罗汉所说"等句中。这里说：
"依照vacchu种植vaca，
剃发一词有运用；
次第用于除头发，
播种以及说话中。"
另一说法 - 剃发一词在"但未得到平复"等句中见于平息义。在"毛落而依他活命"等句中见于生活维持。在"如黄叶已从束缚解脱"等句中见于离去。在"歌颂宣说已完成"等句中见于依教说而运作。而在世间用语中，如"已诵波罗延"等句中见于学习。这里说：
"于平息[事物]中，以及生活维持；
于离去及依教，说而有运作中；
以及于学习中，剃发一词可见。"
另一说法 - 剃发一词无论有无前缀都见于播种、平息、剃发、生活维持、解脱状态、依教说运作、学习、说等义中。因此它：
在"他的牛繁殖，田中种子生长；所种之果他享用，不害友者即如此"等句中用于播种。在"但未得到平复"等句中用于以八齿等工具平息。在"诡诈的年轻婆罗门剃了头"等句中用于剃发。在"毛落而依他活命，以野兽之心而住"等句中用于生活维持。在"如黄叶已从束缚解脱，不能再为绿色"等句中用于从束缚解脱状态。在"对于他们这古老的咒语句现在被歌颂宣说完成"等句中用于依教说而运作。而在世间用语中，如"已诵群品，已诵波罗延"等句中用于学习。在"这实是世尊所说：诸比丘，你们要作我的法嗣，不要作我的财嗣"等句中用于说。这里说：
"依vapa、vatu、vacchu、vaca，
诸词根力而被知；
有前缀或无前缀，
剃发一词随所应。
于播种与平息中，
剃发与生活维持；
解脱义及依教说，
运作学习与说中；
应知[此词]有此相。"
taccha意为使薄。削。木匠削木。
以cha结尾的词根变化形式完。


Jakārantadhātu

Jijaye. Jeti. Jayati, parājayati. Dhammaṃ caranto sāmikaṃ parājeti. Dhammaṃ caranto parajjati. Rājānaṃ jayāpesuṃ. Jayāpetvā. Ettha jayāpesunti ‘‘jayatu bhava’’nti āsīsavacanaṃ vadiṃsūti attho. Jayanaṃ, jitaṃ, jayo, vijitaṃ, jino, jetā, jeto, jito māro, māraṃ jito, jitavā, jitāvī, vijitāvī, māraji, lokaji, odhijino, anodhijino, jito. Vijito, jetuṃ, vijetuṃ, jitvā, vijitvā. Imassa pana dhātussa kiyādigaṇaṃ pattassa ‘‘jināti jinitvā’’tyādīni rūpāni bhavanti.

Ji abhibhavane. Jeti. Jino. Pubbe viya rūpāni. Ettha ca ‘‘tumhehi ānanda sappurisehi vijitaṃ, pacchimā janatāsālimaṃsodanaṃ atimaññissatī’’ti pāḷi abhibhavanatthasādhakā. Ettha hi vijitanti adhibhūtanti attho.

Ju gatiyaṃ. Ettha sīghagati adhippetā. Javati. Javanaṃ, javo, javaṃ, javanto, javanacittaṃ, javanapañño, javanahaṃso. Manojavaṃ gacchati yenakāmaṃ.

Jekhaye. Jīyati. Ekārassa īyādeso. Sāsanānurūpena ‘‘kiṃ maṃ dhanena jīyethā’’ti hi pāḷi dissati. Saddasatthavidū pana ‘‘jāyatī’’ti rūpaṃ vadanti.

Sajja gatiyaṃ. Sajjati.

Kuju khuju theyyakaraṇe. Kojati. Khojati.

Vaja gatiyaṃ. Dhaja dhaji ca. Vajati. Abbajati. Manussattañca abbaje. Vajo, vajanaṃ, pavajanaṃ, pabbajjā, pabbajito, pabbājito.

Sakā raṭṭhā pabbājito, aññaṃ janapadaṃ gato;

Mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha, duruttānaṃ nidhetave.

Dhajati. Dhajo. Dhañjati. Dhañjanaṃ. Ettha dhajoti ketu. Dhañjananti gamanaṃ.

Aja khepane ca. Gatiapekkhakoyeva cakāro. Ajati. Ajo. Ettha ajoti eḷako. Imāni panassa pariyāyavacanāni ‘‘ajo eḷako urabbho avi meṇḍo’’ti. Tattha urabbhoti eḷako, yo ‘‘ajo’’tipi vuccati. Avīti rattalomo eḷako. Meṇḍoti kuṭilasiṅgo eḷako. Tathā hi janakajātake ajarathato meṇḍarathā visuṃ vuttā. Apica ajeḷakanti ajato eḷakassa visuṃ vacanato eḷakasaddena meṇḍopi gahetabbo, mahosadhajātakaṭṭhakathāyañhi meṇḍeḷakānaṃ nibbisesatā vuttāti.

Ajja sajja ajjane. Ajjanaṃ ajjanakriyā. Ajjati. Sajjati.

Kajja byathane. Byathanaṃ hiṃsā. Kajjati.

Khajja majjane ca. Majjanaṃ suddhi. Byathanāpekkho cakāro. Khajjati. Khajjūro.

Khaja manthe. Mantho viloḷanaṃ. Khajati.

Khaji gativekalle. Kissa bhante ayyo khañjatīti. Ubho khañjā. Khañjanaṃ, khañjituṃ, khañjitvā.

Khaja kampane. Khajati. Ejā. Ettha ca ejāti lābhādiṃ paṭicca ejati kampatīti ejā, balavataṇhāyetaṃ nāmaṃ.

Buja vajiranibbese. Vajiranigghoseti keci vidū vadanti. Bojati.

Khijakuji guji abyattasadde. Khijati. Kuñjati. Guñjati.

Laja lāja tajja bhassane. Lajati. Lājati. Tajjati.

Laji dittiyañca. Bhassanāpekkho cakāro. Lañjati. Tatiyo nayalañjako. Lañjeti pakāseti suttatthanti lañjako.

Jaja jaji yuddhe. Yujjhanaṃ yuddhaṃ. Jajati. Jañjati.

Tuja hiṃsāyaṃ. Tojati.

Tuji balane ca. Balanaṃ balanakriyā. Hiṃsāpekkhako cakāro. Tuñjati.


我来 译这段巴利文：
以ja结尾的词根：
ji意为胜利。胜利。胜利，战胜。修行法者战胜主人。修行法者被战胜。他们使王胜利。使胜利后。这里"使胜利"意为他们说"愿您胜利"这样的祝福语。胜利、已胜、胜利、征服、胜者、征服者、胜利者、魔被胜、胜魔、胜者、胜利者、征服者、胜魔者、胜世者、限制胜者、无限制胜者、被胜。征服、将胜、将征服、已胜、已征服。这个词根进入kiyādi类后，形成"胜利、胜利后"等形式。
ji意为征服。征服。胜者。形式如前。这里"阿难，你们善人已征服，后世人将轻视米肉饭"这经文证明征服义。这里"已征服"即是已制服的意思。
ju意为行走。这里指快速行走。疾行。疾行、速度、速、疾行者、速行心、速慧、疾行鹅。随心所欲速行。
je意为衰败。衰败。e音变为ī音。依照佛教，可见"我因何财而衰败"的经文。但语法学者们说"衰败"这形式。
sajja意为行走。行走。
kuju和khuju意为偷盗。偷盗。偷盗。
vaja意为行走。dhaja和dhaji也是。行走。远离。远离人性。牛群、行走、远离、出家、已出家、被驱逐。
"从自国被驱逐，
去往他国土地；
应造大仓库，
以储恶言语。"
升起。旗帜。行走。行走。这里旗帜即是幡。行走即是行进。
aja意为投掷。"和"字是为了关联行走。投掷。山羊。这里山羊即是羊。这些是它的异名："山羊、羊、公羊、绵羊、弯角羊"。其中公羊即是羊，也称为"山羊"。绵羊即是红毛羊。弯角羊即是弯角的羊。因此在《生父本生》中，山羊车与弯角羊车被分别说明。而且因为"山羊羊"中山羊与羊分别说明，所以以羊字也应包括弯角羊，因为在《大智本生注》中说明弯角羊与羊无差别。
ajja和sajja意为获得。获得即是获得行为。获得。获得。
kajja意为伤害。伤害即是损害。伤害。
khajja意为净化。净化即是清净。"和"字是为了关联伤害。净化。枣椰子。
khaja意为搅拌。搅拌即是翻搅。搅拌。
khaji意为行走缺陷。"尊者为什么跛行？"两人都跛行。跛行、将跛行、已跛行。
khaja意为震动。震动。动摇。这里动摇即是因得失等而动摇震动为动摇，这是强烈渴爱的名称。
buja意为金刚声。一些学者说是发出金刚声。发声。
khija、kuji、guji意为不明确声音。发声。发声。发声。
laja、lāja、tajja意为说话。说话。说话。说话。
laji意为光明。"和"字是为了关联说话。显现。第三是显示者。因为显示经义故为显示者。
jaja和jaji意为战斗。战斗即是斗争。战斗。战斗。
tuja意为伤害。伤害。
tuji意为力。力即是力的作用。"和"字是为了关联伤害。有力。


Gaja kuji muji gajja saddatthā. Gajati. Kuñjati. Muñjati. Gajo gajjati, megho gajjati. Yattha dāso āmajāto, ṭhito thullāni gajjati. Maṇi gajjati. Ñāṇagajjanaṃ gajjati. Gajjituṃ samattho. Gajjitā. Gajjitvā. Tattha gajoti hatthī. Hatthissa hi anekāni nāmāni –

Hatthī nāgo gajo dantī, kuñjaro vāraṇo karī;

Mātaṅgo dvirado saṭṭhi-hāyano’nekapo ibho.

Thambho rammo dvipo ceva, hatthinī tu kareṇukā;

Hatthipoto hatthicchāpo, bhiṅko ca kalabho bhave.

Caja cāge. Cajati. Pariccajati. Cāgo. Pariccāgo. Cajanaṃ. Cajaṃ, cajanto. Cajamāno.

Sanja saṅge. Saṅgo laganaṃ. Sañcati. Satto. Sajanaṃ, satti. Āsatti. Sajituṃ. Sajitvā.

Īja gatiyaṃ. Ījati.

Bhaji bhajjane. Bhajjanaṃ tāpakaraṇaṃ. Tilāni bhajjati. Purisena bhajjamānāni tilāni.

Ejabheja bhāja dittiyaṃ. Ditti sobhā. Ejati. Bhejati. Bhājati.

Tija nisāne, khamāyañca. Nisānaṃ tikkhatākaraṇaṃ. Khamā khanti. Tejati. Titikkhati. Tejano. Tejo. Tattha tejanoti kaṇḍo saro usu. Tejoti sūriyo. Atha vā tejoti tejanaṃ usmā uṇhattaṃ tāpo. Tejoti vā ānubhāvo pabhāvo.

Sañja parissagge, āliṅganaṃ parissaggo. Sañjati.

Khaji dāne, gatiyañca. Khañjati. Khañjanaṃ.

Rāja dittiyaṃ bhāja ca. Rājati. Bhājati. Rājā. Rājinī. Vanarāji. Rājitvā. Virājitvā. Atra viññūnamatthavivaraṇe kosallajananatthaṃ silokaṃ racayāma –

Ma’hā’rāja mahārāja, mahārāja mameva’hi;

Ne’tassa iti vatvāna, dve janā kalahaṃ karuṃ.

Ettha ca paṭhamapādassa dutiyapade ‘‘me ahi mahī’’ti chedo ‘‘puttā me atthi puttā matthī’’ti viya. ‘‘Mahi arāja mahārājā’’ti ca chedo ‘‘yopi ayaṃ yopāya’’nti viya. Ettha arājasaddo ‘‘atikaramakarācariyā’’ti ettha akarīti atthavācako akarasaddo viya ākhyātaparokkhāvibhattiko daṭṭhabbo. Arāja virocīti attho. Ayaṃ pana gāthāya piṇḍattho ‘‘mahārāja me ahi arāja, mama eva ahi arāja, na etassa iti vatvā dve ahituṇḍikajanā kalahaṃ kariṃsū’’ti.

Ranja rāge. Bhikkhu cīvaraṃ rajati. Satto rūpādīsu rañjati. Rajanaṃ. Rajako. Rāgo. Virāgo. Haliddirāgo. Rājā. Rājinī. Imassa ca divādigaṇaṃ pattassa ‘‘rajjati virajjatī’’ti rūpāni bhavanti. Tattha rajananti rajanavatthu. Rajakoti rajakāro vatthadhovanako. Rāgoti rajjanti sattā tena, sayaṃ vā rañjati, rañjanamattameva vā etanti rāgo, taṇhā. Imāni pana tadabhidhānāni –

Rāgo lobho tasiṇā ca, taṇhā ejā visattikā;

Satti āsatti mucchā ca, lubbhitattañca lubbhanā.

Kāmo nikāmanā icchā, nikanti ca niyanti ca;

Vanañca vanatho ceva, apekkhā bhavanetti ca.

Anurodho ca sārāgo, saṅgo paṅko ca sibbinī;

Nandīrāgo anunayo, gedho sañjananī tathā;

Janikā paṇidhi ceva, ajjhosānantinekadhā.

Virāgoti maggo nibbānañca. Rājāti pathavissaro. Ettha dhātudvayavasena nibbacanāni niyyante. Nānāsampattīhi rājati dibbati virocatīti rājā. Dānañca piyavacanañca atthacariyā ca samānattatā cāti imehi catūhi saṅgahavatthūhi attani mahājanaṃ rañjetītipi rājā. Rājinīti rājabhariyā. Tesaṃ abhidhānāni vuccante sahābhidhānantarehi –

Rājā bhūpati devo ca, manujindo disampati;

Patthivo jagatipālo, bhūbhujo pathavissaro.

Raṭṭhādhipo bhūmipālo, manussindo janādhipo;

Narindo khattiyo ceva, khettassāmi pabhāvako.


我来 译这段巴利文：
gaja、kuji、muji、gajja意为声音。发声。发声。发声。象吼叫，云雷鸣。在那里生来为奴的人站立高声叫喊。宝珠发声。发出智慧的声音。能发声者。发声者。已发声。这里象即是象。象有多种名称：
"象、龙象、巨象、牙象、
独象、巨象、力象；
野象、双牙象、六十
岁象、多饮象、象王。
柱象、美象及两足，
而雌象称为母象；
小象称为象之子，
亦名小象和象犊。"
caja意为舍弃。舍弃。完全舍弃。舍弃。完全舍弃。舍弃。正在舍弃，舍弃着。正在舍弃。
sanja意为执著。执著即是粘著。执著。执著者。执著、执著。执著。将执著。已执著。
īja意为行走。行走。
bhaji意为烤。烤即是加热。烤芝麻。芝麻被人烤。
eja、bheja、bhāja意为光明。光明即是光彩。发光。发光。发光。
tija意为磨利和忍耐。磨利即是使锐利。忍耐即是忍辱。锐利。忍耐。箭。锐利。这里箭即是箭矢、利箭、箭。锐利即是太阳。或者锐利即是锐利、热力、热性、热。或者锐利即是威力威势。
sañja意为拥抱，拥抱即是抱持。拥抱。
khaji意为施与和行走。跛行。跛行。
rāja和bhāja意为光明。发光。发光。国王。王后。林列。已发光。已远离发光。在此为了生起智者的义理解说的善巧，我们作如下偈颂：
"大王或大蛇，
大王唯属我；
非他的如是，
二人起争执。"
这里第一句第二词"me ahi mahī"的分词如"我有子我有子"。"大地无王大王"的分词如"凡此凡此"。这里无王词应视为如"超越作无作师"中表示无作义的无作词一样是动词过去时态词。意为无王发光。这偈颂的总义是"大王我有蛇无王，唯我有蛇无王，不是他的，如此说后两个弄蛇人起争执"。
ranja意为染着。比丘染衣。有情对色等染着。染。染工。染着。离染。姜黄色。国王。王后。这个词进入第四类后，形成"染着、离染"等形式。这里染即是染料。染工即是洗衣人染匠。染着即是有情被它染着，或它自己染着，或仅是染着性为染着，即渴爱。这些是它的异名：
"染着、贪、渴望，
渴爱、动、执著；
执著、执著、迷，
贪性与贪求。
欲、欲求、愿望，
欲求与引导；
林与丛林等，
期待及有导。
随顺与贪着，
执著泥缝者；
喜染随顺贪，
系缚生起等；
能生及志向，
执取多种名。"
离染即是道和涅槃。王即是地主。这里依两种词根作词源解释。以种种成就发光照耀故为王。以布施、爱语、利行、同事这四摄事使大众染着于己故为王。王后即是国王之妻。说其异名及其他异名：
"王与地主天，
人主方域主；
地主护世者，
享地地自在。
国主护地主，
人主民之主；
人主刹帝利，
田主及威者。"


Muddhābhisitto rājāti, kathito itaro pana;

Rājañño khattiyo cāti, vutto khattiyajātiko.

Muddhābhisitto anurājā, uparājāti bhāsito;

Catuddīpī rājarājā, cakkavattīti bhāsito.

Rājinī uparī devī, mahesī bhūbhujaṅganā;

Khattiyā rājapadumī, khattiyānī ca khattiyī;

Itthāgārantu orodho, uparītipi vuccati.

Bhaja sevāyaṃ. Bhajati. Bhajanā. Sambhajanā. Bhatti. Sambhatti. Bhattā.

Yaja devapūjasaṅgatakaraṇadānadhammesu. Devapūjaggahaṇena buddhādipūjā gahitā. Saṅgatakaraṇaṃ samodhānakaraṇaṃ. Tathā hi adhimuttattheravatthumhi ‘‘yadatthi saṅgataṃ kiñci, bhavo vā yattha labbhatī’’ti gāthāyaṃ saṅgatasaddena samodhānaṃ vuttaṃ. Dānaṃ pariccāgo. Dhammo jhānasīlādi. Etesvatthesu yajadhātu vattati. Pupphehi buddhaṃ yajati. Devataṃ yajati. Devamanussehi bhagavā yajiyati. Ijjati. Yiṭṭhaṃ. Yañño. Yāgo. Dhammayāgo. Yajamāno sake pure. Yiṭṭhuṃ, yajituṃ. Puthuyaññaṃ yajitvāna. Soḷasaparikkhāraṃ mahāyaññaṃ kattukāmo.

Majja saṃsuddhiyaṃ. Majjati. Bāhiraṃ parimajjati. Bhūmiṃ sammajjati. Majjanaṃ. Sammajjanī.

Niñji suddhiyaṃ. Niñjati. Paniñjati. Niñjituṃ. Paniñjituṃ. Niñjitvā. Paniñjitvā. Ayaṃ pana pāḷi ‘‘tato tvaṃ moggallāna uṭṭhāyāsanā udakena akkhīni paniñjitvā disā anulokeyyāsī’’ti.

Niji abyattasadde. Niñjati.

Bhaja pāke. Tilāni bhajjati. Bhajjamānā tilāni ca.

Uju ajjave. Ajjavaṃ ujubhāvo. Ojati. Uju.

Sajavissaggaparissajjanabbhukkiraṇesu. Sajati. Lokyaṃ sajantaṃ udakaṃ.

Ruja bhaṅge. Rujati. Rujā. Rogo. Ettha rujāti byādhi rujanaṭṭhena. Rogoti rujati bhañjati aṅgapaccaṅgānīti rogo, byādhiyeva, yo ‘‘ātaṅko’’tipi ‘‘ābādho’’tipi vuccati.

Bhuja koṭille. Āvipubbo aññatthesu ca. Urago bhujati. Ābhujati. Bhikkhu pallaṅkaṃ ābhujati, ūrubaddhāsanaṃ bandhatīti attho. Mahāsamuddo ābhujati, āvaṭṭatīti attho. Keci pana ‘‘osakkatī’’ti atthaṃ vadanti. ‘‘Vaṇṇadāna’’nti ābhujati, manasi karotīti attho. Mūlāni vibhujatīti mūlavibhujo, ratho. Ettha ca vibhujatīti chindati. Bhogo. Bhogī. Ābhogo. Ābhujitvā. Ettha ca bhogoti bhujayati kuṭilaṃ kariyatīti bhogo, ahisarīraṃ. Bhogīti sappo.

Raji vijjhane. Nāgo dantehi bhūmiṃ rañjati. Ārañjati. Ettha ca ‘‘tathāgatarañjitaṃ itipī’’ti nettipāḷi nidassanaṃ. Tassattho ‘‘idaṃ sikkhattayasaṅgahitaṃ sāsanabrahmacariyaṃ tathāgatagandhahatthino mahāvajirañāṇasabbaññutaññāṇadantehi rañjitaṃ ārañjitaṃ, tebhūmakadhammānaṃ ārañjanaṭṭhānantipi vuccatī’’ti. Rañjitanti hi rañjati vijjhati etthāti ruñjitaṃ, rañjanaṭṭhānaṃ. ‘‘Idaṃ nesaṃ padakkanta’’ntiādimhi viya etassa saddassa siddhi veditabbā adhikaraṇatthasambhavato.

Vijī bhayacalanesu. Īkārantoyaṃ dhātu, tenassa saniggahītāgamāni rūpāni na santi. Vejati. Vego. Dhammasaṃvego. Saṃvigo vegena palāyi. Nadīvego. Ūmivego , vātavego. Ettha dhammasaṃvegoti sahottappaṃ ñāṇaṃ. ‘‘Vego, javo, rayo’’ti ime ekatthā. Divādigaṇaṃ pana pattassa ‘‘vijjati saṃvijjati ubbijjatī’’ti rūpāni bhavanti dvigaṇikattā.

Lajja lajjane. Lajjati. Lajjā. Lajjāti hirī. Yā ‘‘viriḷanā’’tipi vuccati.

Vaḷaji paribhoge. Vaḷañjati.



这是完整的巴利文翻译：
灌顶王者被称为国王，而其他的则另有称谓；
王族刹帝利，被称为刹帝利种姓。
灌顶副王，被称为摄政王；
统治四大洲的王中之王，被称为转轮圣王。
王后为上等天女，大后妃为王妃；
刹帝利女、王族莲女、刹帝利女及刹帝利氏；
女眷院称为内宫，也称为上院。
"bhaja"意为侍奉。他侍奉。侍奉。共同侍奉。虔诚。共同虔诚。虔诚者。
"yaja"意为供养天神、结合、布施、修法。供养天神包括供养佛陀等。结合即是融合。如在长老事迹中说："无论何种结合，或在任何处所获得存在"，此偈颂中以"结合"一词表示融合。布施即是舍离。法即是禅定、戒律等。此动词用于这些义项。以花供养佛陀。供养天神。世尊受天人供养。被供养。已供养。祭祀。供养。法供。在自己的城中供养。为供养，为了供养。完成多种供养之后。欲行具足十六资具的大供养。
"majja"意为清净。擦拭。擦拭外部。扫地。擦拭。扫帚。
"niñji"意为清净。清洗。仔细清洗。为清洗。为仔细清洗。已清洗。已仔细清洗。这是经文："目犍连，因此你从座位起身，用水洗净眼睛后，应环顾四方。"
"niji"意为不明确的声音。发声。
"bhaja"意为烹煮。炒芝麻。正在被炒的芝麻。
"uju"意为正直。正直即正直性。直行。正直。
"sa"意为释放、拥抱、散播。释放。在世间释放的水。
"ruja"意为破坏。损坏。疼痛。疾病。这里"疼痛"是指以损坏为性质的病痛。"疾病"是指损坏破坏身体四肢，即是病痛，也称为"病患"或"疾患"。
"bhuja"意为弯曲。带有"āvi"前缀时有其他含义。蛇行走。盘坐。比丘结跏趺坐，意为结束双腿而坐。大海翻腾，意为旋转。有些人则说意为"退却"。"授予美名"意为思考。"断根者"意为切断根部的战车。这里"断"即是切断。弯曲。蛇。观察。已盘坐。这里"弯曲"是指使之弯曲而成的蛇身。"蛇"即是serpent。
"raji"意为穿刺。象用牙齿掘地。深深掘入。这里如《导论》中说："如来所掘"等。其意为："此三学所摄的教法梵行，为如来象王以大金刚智及一切智牙所掘入、深掘，也称为三界法的掘入处。"因为"掘入"即是此处被掘入、穿刺，是掘入处。应知此词的形成如"这是他们的足迹"等处，因为有处所义的可能性。
"vijī"意为恐惧与动摇。此为以ī结尾的词根，因此没有含鼻音的词形。颤动。速度。法的激励。因恐惧而速逃。河流的急速。波浪的力量，风的力量。这里"法的激励"指具惭愧的智慧。"速度、快速、迅疾"这些是同义词。但当归入日辉等组时，因为是双组词，就有"被发现、被共同发现、被惊吓"等词形。
"lajja"意为羞耻。感到羞耻。羞耻。"羞耻"即是惭，也称为"羞愧"。
"vaḷaji"意为使用。使用。


Kujja adhomukhīkaraṇe. Kujjati. Nikujjati. Ukkujjati. Paṭikujjati. Nikujjitaṃ vā ukkujjeyya. Aññissā pātiyā paṭikujjati. Avakujjo nipajjahaṃ. Tattha kujjati nikujjatīti imāni ‘‘carati vicaratī’’ti padāni viya samānatthāni, adhomukhaṃ karotīti hi attho. Ukkujjatīti uparimukhaṃ karoti. Paṭikujjatīti mukhe mukhaṃ ṭhapeti.

Mujja osīdane. Mujjati. Nimujjati. Nimuggo. Ummuggo.

Opuji vilimpane. Gomayena pathaviṃ opuñjati.

Jakārantadhāturūpāni.

Jhakārantadhātu

Jhe cintāyaṃ. Jhāyati, nijjhāyati, upanijjhāyati, ujjhāyati, sajjhāyati. Jhānaṃ, nijjhānaṃ, upanijjhānaṃ, ujjhāyanaṃ, sajjhāyanaṃ. Nijjhatti. Upajjhā, upajjhāyo. Jhāyī, ajjhāyako.

Tattha jhāyananti duvidhaṃ jhāyanaṃ sobhanamasobhanañca. Tesu sobhanaṃ ‘‘jhāyī tapati brāhmaṇo. Jhāyāmi akutobhayo’’tiādīsu daṭṭhabbaṃ. Asobhanaṃ pana ‘‘tattha tattha jhāyanto nisīdi. Adhomukho pajjhāyanto nisīdī’’tiādīsu daṭṭhabbaṃ. Jhāyīti ārammaṇūpanijjhānena vā lakkhaṇūpanijjhānena vā jhāyanasīlo cintanasīlo. Jhāyī jhānavāti attho. Ajjhāyakoti idaṃ ‘‘na dānime jhāyanti, na dānime jhāyantīti kho vāseṭṭha ajjhāyakā ajjhāyakātveva tatiyaṃ akkharaṃ upanibbatta’’nti evaṃ paṭhamakappikakāle jhānavirahitānaṃ brāhmaṇānaṃ garahavacanaṃ uppannaṃ, idāni pana taṃ ajjhāyatīti ajjhāyako, mante parivattetīti iminā atthena pasaṃsāvacanaṃ katvā voharantīti. Ayaṃ panattho ‘‘adhipubbassa i ajjhayane’’ti dhātussa vasena gahetabbo. Evaṃ adhipubbassa idhātussa vasena imassa dhātussa atthaparivattanaṃ bhavati. Yaṃ sandhāya ‘‘ajjhāyako mantadharo’’ti vuttaṃ.

Jhe dittiyaṃ. Dīpo jhāyati, dārūni jhāyanti. Ettha jhāyatīti jalati. Jhāyanajalanasaddā hi ekatthā.

Jajjha paribhāsanatajjanesu. Jajjhati.

Ujjha ussagge. Ussaggo chaḍḍanaṃ. Ujjhati. Ujjhitaṃ.

Jhakārantadhāturūpāni.

Ñakārantadhātu

Ñā avabodhane. ‘‘Ñāti, ñanti, ñāsi. Ñātu, ñantu. Ñeyya, ñeyyu’’ntiādīni yathāpāvacanaṃ gahetabbāni. Ñāti, ñātako, añño, ñattaṃ, ñatti, paññatti, viññatti, saññatti, saññā, saññāṇaṃ, paññā, paññāṇaṃ, ñāṇaṃ, viññāṇaṃ.

Tattha ñātīti jānāti. Puna ñātīti bandhu. So hi ‘‘ayaṃ amhāka’’nti ñātabbaṭṭhena ñātīti. Evaṃ ñātako. Aññoti diṭṭhadhammikādayo atthe na ñāti na jānātīti añño, avidvā bāloti attho. Ñattanti jānanabhāvo. ‘‘Yāvadeva anatthāya, ñattaṃ bālassa jāyatī’’ti pāḷi nidassanaṃ. Saññāṇanti cihanaṃ. Kārite ‘‘ñāpeti saññāpeti viññāpayatī’’tiādīni bhavanti. Yasmā pana ‘‘aññāti paṭivijjhati. Attatthaṃ vā paratthaṃ vā ñassati. Anaññātaññassāmītindriyaṃ. Ekacce nabbhaññaṃsu, ekacce abbhaññaṃsū’’ti pāḷiyo dissanti, tasmā ñātītiādīni ākhyātikapadāni diṭṭhāniyeva honti nayavasena. Tathā hi aññātīti ettha āiti upasaggo, so parassakkharassa saññoguccāraṇicchāya rassaṃ katvā niddiṭṭho. Ñātīti sāsane ākhyātikapadaṃ diṭṭhaṃ, tasmāyeva ‘‘ñāti, ñanti. Ñāsī’’tiādinā padamālākaraṇe nattheva doso.

Ñā māraṇatosananisānesu. Māraṇaṃ jīvitindriyupacchedakaraṇaṃ. Tosanaṃ tuṭṭhi. Nisānaṃ tikkhatā. Ñatti. Manuññaṃ. Paññatti.


这是完整的巴利文翻译：
"kujja"意为使朝下。使朝下。翻倒。翻正。盖住。应该将翻倒的翻正。用另一个钵盖住。我俯卧而睡。其中"使朝下"和"翻倒"如"行走"和"漫步"一样是同义词，意思是使面朝下。"翻正"意为使面朝上。"盖住"意为以口对口放置。
"mujja"意为沉没。沉没。潜入。已潜入。浮出。
"opuji"意为涂抹。用牛粪涂抹地面。
以"ja"结尾的词根变化形式。
以"jha"结尾的词根：
"jhe"意为思维。禅修，深思，仔细观察，不满，诵读。禅定，深思，仔细观察，不满，诵读。确信。亲教师，和尚。禅修者，读诵者。
其中"禅修"有两种：善的和不善的。其中善的见于"禅修者闪耀如婆罗门。我无所畏惧而禅修"等处。不善的则见于"坐在那里郁郁寡欢。低头忧愁地坐着"等处。"禅修者"指以所缘观察或以相观察为习性、思维为习性者。禅修者即具有禅定者之意。"读诵者"此词源于创世初期，当时说"他们现在不禅修了，他们不禅修了"，婆舍陀，因此"读诵者"这第三个音节产生，是对不修禅定的婆罗门的贬词，但现在则以"他读诵"即"读诵者"，意为"诵读咒语"，作为赞誉语使用。这一含义应依据"adhi前缀加i表示学习"的词根来理解。如此依据带adhi前缀的i词根，此词根的含义发生转变。因此说"读诵者持咒者"。
"jhe"意为光明。灯燃烧，柴火燃烧。这里"燃烧"即是燃起。因为"燃烧"和"燃起"是同义词。
"jajjha"意为责骂和威胁。责骂。
"ujjha"意为舍弃。舍弃即是丢弃。舍弃。已舍弃。
以"jha"结尾的词根变化形式。
以"ña"结尾的词根：
"ñā"意为了知。"知道，他们知道，你知道。愿知道，愿他们知道。应知道，应他们知道"等形式应按教法理解。亲属，亲戚，愚者，知性，告知，施设，表示，共识，想，标记，慧，智慧，智，识。
其中"知道"即是了知。又"亲属"即是亲戚。因为他以"这是我们的"而应被了知，故称亲属。"亲戚"亦然。"愚者"即是对现世等义理不知不了解者，意为无知愚昧者。"知性"即是了知性。"乃至为无益，愚者生起知"为经证。"标记"即是记号。使役形则有"使知道，使理解，使明白"等。又因为见到"通达，将知道自利或他利，未知当知根，有些不了解，有些了解"等经文，所以"知道"等动词形式仅依所见以类推方式理解。如是在"通达"中，"ā"是前缀，它因需要与后面的字母结合发音而缩短。因为在圣教中见到"知道"的动词形式，所以造作"知道，他们知道，你知道"等词形变化并无过失。
"ñā"意为杀害、欢喜、锐利。杀害即是断绝命根。欢喜即是喜悦。锐利即是锋利。告知。悦意。施设。


Ettha ñattīti māretīti vā tosetīti vā nisetīti vā attho. Ayañca ñattisaddo ‘‘vatti etāyāti vācā’’ti ettha vattisaddo viya ākhyātikapadanti daṭṭhabbo. Tathā ādatteti ettha vibhattibhūtassa tesaddassa viya vibhattibhūtassa tisaddassa saññogabhāvo ca dhātuantassarassa rassattañca. Manuññanti manaṃ ābhuso ñeti tosetīti manuññaṃ. Ayamattho manasaddūpapadassa āpubbassimassa ñādhātussa vasena daṭṭhabbo. Paññattīti nānappakārato pavattinivāraṇena akusalānaṃ dhammānaṃ ñatti māraṇaṃ paññatti. Atha vā dhammaṃ suṇantānaṃ dhammadesanāya citte anekavidhena somanassuppādanaṃ. Atikhiṇabuddhīnaṃ anekavidhena ñāṇatikhiṇakaraṇañca paññatti nāma, tathā sotūnaṃ cittatosanena cittanisānena ca paññāpanaṃ paññattīti daṭṭhabbaṃ.

Iti bhūvādigaṇe cavaggantadhāturūpāni

Samattāni.

Ṭakārantadhātu

Idāni ṭavaggantadhāturūpāni vuccante –

Soṭu gabbe. Gabbaṃ dabbanaṃ. Soṭati.

Yoṭu sambandhe. Yoṭati.

Meṭu mileṭu ummāde. Meṭati. Mileṭati.

Kaṭa vassāvaraṇesu. Kaṭati.

Saṭa paribhāsane. Saṭati.

Laṭa bālye ca. Pubbāpekkhāya cakāro. Laṭati. Lāṭo.

Saṭa rujāvisaraṇagatyāvasānesu. Rujā pīḷā. Visaraṇaṃ vippharaṇaṃ. Gatyāvasānaṃ gatiyā avasānaṃ osānaṃ abhāvakaraṇaṃ, nisīdananti vuttaṃ hoti. Saṭati. Sāṭo vuccati sāṭako.

Vaṭa vedhane. Vaṭati. Vaṭo. Vāṭo.

Khiṭa uttāsane. Kheṭati, ākheṭako, kheṭo, ukkheṭito, samukkheṭito.

Siṭa anādare. Seṭati.

Jaṭaghaṭa saṅghāte. Jaṭati. Jaṭā, jaṭilo, jaṭī. Antojaṭā bahijaṭā, jaṭāya jaṭitā pajā. Kārite ‘‘so imaṃ vijaṭaye jaṭaṃ. Arahattamaggakkhaṇe vijaṭeti nāmā’’ti payogo.

Bhaṭa bhattiyaṃ. Bhaṭati. Bhaṭo. Vetanaṃ bhaṭako yathā.

Taṭa ussaye. Ussayo āroho ubbedho. Taṭati. Taṭo, giritaṭo, nadītaṭo, taṭī, taṭaṃ.

Khaṭa kaṃse. Khaṭati. Khaṭo.

Naṭa natiyaṃ. Naṭati. Naṭo, nāṭakaṃ.

Piṭa saddasaṅghāṭesu. Peṭati. Peṭako, piṭakaṃ. Piṭakasaddo ‘‘mā piṭakasampadānenā’’tiādīsu pariyattiyaṃ dissati. ‘‘Atha puriso āgaccheyya kudālapiṭakaṃ ādāyā’’tiādīsu yasmiṃ kismiñci bhājane.

Haṭa dittiyaṃ. Haṭati. Hāṭakaṃ, haṭakaṃ. Yaṃ jātarūpaṃ haṭakanti vuccati.

Saṭa avayave. Saṭati.

Luṭa viloṭhane. Loṭati.

Ciṭa pesane. Ceṭati. Ceṭako.

Viṭa sadde. Veṭati. Veṭako.

Aṭa paṭa iṭa kiṭa kaṭa gatiyaṃ. Aṭati. Paṭati. Eṭati. Keṭati. Kaṭati. Paṭo icceva nāmikapadaṃ diṭṭhaṃ. Paṭati jiṇṇabhāvaṃ gacchatīti paṭo. Paṭoti vatthaṃ. Vatthassa hi anekāni nāmāni –

Paṭo coḷo sāṭako ca, vāso vasanamaṃsukaṃ;

Dussamacchādanaṃ vatthaṃ, celaṃ vasani ambaraṃ.

Muṭa pamaddane. Moṭati.

Cuṭa appībhāve. Coṭati.

Vaṭi vibhājane. Vaṭati. Vaṇṭo.

Ruṭi luṭi theyye. Ruṇṭati. Luṇṭati. Ruṇṭako. Luṇṭako.

Phuṭa visaraṇe phoṭati. Phoṭo.

Ceṭa ceṭāyaṃ. Ceṭati. Ceṭako.

Ghuṭa parivattane. Ghoṭati.

Ruṭa luṭa paṭighāte. Roṭati. Loṭati.

Ghaṭa cetāyaṃ. Ghaṭati. Ghaṭo. Ghaṭo vuccati kumbho. Imāni tadabhidhānāni –

Ghaṭo kumbho ghaṭī kumbhī, tuṇḍikiro tu ukkhalī;

Mahantabhājanaṃ cāṭi, atikhuddaṃ kuṭṭaṃ bhave;

Caṭa bhaṭa paribhāsane deṭa ca. Caṭati. Bhaṭati. Deṭati.

Kuṭa koṭille. Kuṭati. Paṭikuṭati.

Puṭa saṃkilesane. Puṭati.

Cuṭa chuṭa kuṭa chedane. Cuṭati. Chuṭati. Kuṭati.

Phuṭa vikasane. Phuṭati.


这是完整的巴利文翻译：
这里"告知"意为杀害、使欢喜或使锐利。这个"告知"词应如"以此说话为语言"中的"说"字一样，理解为动词形式。同样在"取"中，如"te"作为语尾时，"ti"作为语尾时也有连音，且词根末尾元音短化。"悦意"意为极大地使心满足。这个意思应从"mana"词加上"ā"前缀的"ñā"词根来理解。"施设"即是以各种方式阻止不善法的生起而成为杀灭，或者通过说法使听法者的心生起各种喜悦，以及使利根者的智慧以各种方式变得锐利，称为施设。应理解为通过使听众心满意和心锐利而施设。
以上是属于bhū等组中以咽音结尾的词根变化形式
已完成。
以"ṭa"结尾的词根：
现在说明以舌音结尾的词根变化形式-
"soṭu"意为积聚。积聚即是聚集。积聚。
"yoṭu"意为连结。连结。
"meṭu"和"mileṭu"意为疯狂。发狂。疯狂。
"kaṭa"意为雨和遮蔽。遮蔽。
"saṭa"意为责骂。责骂。
"laṭa"意为愚痴。"ca"是关联前文。愚痴。愚者。
"saṭa"意为痛苦、扩散、行走和停止。痛苦即是折磨。扩散即是散开。行走的停止即是行走的终结、结束、消失，即是坐下的意思。散开。"sāṭo"即是衣服。
"vaṭa"意为穿透。穿透。穿孔。洞。
"khiṭa"意为惊吓。惊吓，猎人，惊吓，被惊吓，被完全惊吓。
"siṭa"意为不敬。不敬。
"jaṭa"和"ghaṭa"意为聚集。缠结。发髻，有发髻者，有发者。内结外结，人被发髻所缠。使役形有"他解开此结。在阿罗汉道剎那称为解结"等用例。
"bhaṭa"意为侍奉。侍奉。佣人。如雇工得工资。
"taṭa"意为升高。升高即是上升高度。升高。山坡，河岸，有岸的，岸。
"khaṭa"意为铜器。制铜。铜器。
"naṭa"意为舞蹈。舞蹈。舞者，戏剧。
"piṭa"意为声音聚集。装入。筐，藏。"藏"字在"莫以藏的获得"等处表示教法。在"此时有人拿着锄头筐来"等处表示任何容器。
"haṭa"意为光明。发光。黄金，金子。所谓生金称为haṭaka。
"saṭa"意为部分。分开。
"luṭa"意为翻滚。翻滚。
"ciṭa"意为派遣。派遣。仆人。
"viṭa"意为声音。发声。发声者。
"aṭa"、"paṭa"、"iṭa"、"kiṭa"、"kaṭa"意为行走。行走。行走。行走。行走。行走。只见到"paṭa"这一名词形式。因趋向破损而称为"paṭa"。"paṭa"即是衣服。衣服有多种名称：
paṭa、coḷa、sāṭaka，vāsa、vasana、aṃsuka；
dussa、acchādana、vattha，cela、vasani、ambara。
"muṭa"意为压碎。压碎。
"cuṭa"意为减少。减少。
"vaṭi"意为分配。分配。茎。
"ruṭi"和"luṭi"意为偷盗。偷盗。偷盗。盗贼。盗贼。
"phuṭa"意为扩散。扩散。扩散。
"ceṭa"意为侍奉。侍奉。仆人。
"ghuṭa"意为旋转。旋转。
"ruṭa"和"luṭa"意为撞击。撞击。撞击。
"ghaṭa"意为侍奉。侍奉。水罐。"ghaṭa"即是水壶。这些是它的同义词：
大罐ghaṭa、罐kumbha、小罐ghaṭī、小壶kumbhī、有嘴壶tuṇḍikira和炊具ukkhali；
大容器称为cāṭi，极小的称为kuṭṭa。
"caṭa"、"bhaṭa"和"deṭa"意为责骂。责骂。责骂。责骂。
"kuṭa"意为弯曲。弯曲。反弯。
"puṭa"意为污染。污染。
"cuṭa"、"chuṭa"、"kuṭa"意为切断。切断。切断。切断。
"phuṭ


Muṭa aggisaddapakkhepamaddanesu. Muṭati.

Tuṭa kalahakammani. Tuṭati.

Ghuṭa paṭighāte. Ghuṭati. Ghoṭako.

Ṭakārantadhāturūpāni.

Ṭhakārantadhātu

Ṭhāgatinivattiyaṃ. Gatinivatti uppajjamānassa gamanassupacchedo. Ṭhāti, ṭhanti. Tiṭṭhati. Patiṭṭhāti. Adhiṭṭhāti. Adhiṭṭheti. Saṇṭhāti. Saṇṭhahati. Adhiṭṭhahati. Upaṭṭhahati. Ṭhātu. Tiṭṭhatu. Tiṭṭheyya. Aṭṭha, aṭṭhu. Aṭṭhā, aṭṭhū, aṭṭhāsi, aṭṭhaṃsu. Yāvassa kāyo ṭhassati. Tiṭṭhissati. Upassuti tiṭṭhissatha. Aṭṭhissā, aṭṭhissaṃsu. Atiṭṭhissā, atiṭṭhissaṃsu. Ṭhātuṃ, upaṭṭhātuṃ. Upaṭṭhahituṃ. Adhiṭṭhātuṃ. Adhiṭṭhahituṃ. Ṭhatvā, adhiṭṭhitvā. Upaṭṭhahitvā, adhiṭṭhahitvā. Ṭhānaṃ, ṭhiti, saṇṭhiti, avaṭṭhiti. Saṇṭhānaṃ, paṭṭhānaṃ. Upaṭṭhāko, ṭhito. Pabbataṭṭho bhūmaṭṭho. Upaṭṭhahaṃ iccādīni.

Tattha ṭhānasaddo issariyaṭhitikhaṇakāraṇesu dissati. ‘‘Kiṃ panāyasmā devānamindo kammaṃ katvā imaṃ ṭhānaṃ patto’’tiādīsu hi issariye dissati. ‘‘Ṭhānakusalo hoti akkhaṇavedhī’’tiādīsu ṭhitiyaṃ. ‘‘Ṭhānasopetaṃ tathāgataṃ paṭibhātī’’tiādīsu khaṇe. ‘‘Ṭhānañca ṭhānaso ñatvā aṭṭhānañca aṭṭhānaso’’tiādīsu kāraṇe. Kāraṇañhi yasmā tattha phalaṃ tiṭṭhati tadāyattavuttibhāvena, tasmā ṭhānanti vuccati.

Issariye ṭhitiyañca, khaṇasmimpi ca kāraṇe;

Catūsvatthesu etesu, ṭhānasaddo pavattatīti.

Ṭhe saddasaṅkātesu. Ṭhīyati.

Ṭhe veṭhane. Ṭhāyati.

Paṭhaviyattiyaṃ vācāyaṃ. Dhammaṃ paṭhati. Pāṭho, nakkhattapāṭhako, so horapāṭhakaṃ pucchi. Sabbapāṭhī bhavissati. Paṭhituṃ, paṭhitave, paṭhitvā, paṭhitvāna, paṭhituna, paṭhiya, paṭhiyāna.

Evaṃvidhaṃ tuṃpaccayantādivibhāgaṃ sabbattha yathārahaṃ vattukāmāpi gantha vitthārabhayena na vadāma. Avuttopi īdiso vibhāgo nayānusārena yathāsambhavaṃ sabbattha yojetabbo. Yattha pana pāḷinidassanādiviseso icchitabbo hoti, tatthevetaṃ dassessāma.

Vaṭha thūliye. Vaṭhati. Vaṭharo. Vaṭharoti thūlaghanasarīrasmiṃ vattabbavacanaṃ. Tathā hi vinayaṭṭhakathāyaṃ ‘‘vaṭharoti thūlo, thūlo ca ghanasarīro cāyaṃ bhikkhūti vuttaṃ hotī’’ti vuttaṃ.

Maṭha nivāse. Maṭhati. Maṭho.

Kaṭha kicchajīvane. Kaṭhati. Kaṭho.

Raṭha paribhāsane. Raṭhati.

Sāṭha balakkāre. Balakkāro nāma attano balena yathājjhāsayaṃ dabbalassa abhibhavanaṃ. Sāṭhati. Sāṭho.

Uṭha ruṭha luṭha upaghāte. Oṭhati. Roṭhati. Loṭhati.

Piṭha hiṃsāsaṃkilesesu. Peṭhati. Piṭharo.

Saṭha ketave ca. Pubbatthesu cakāro. Saṭhati. Saṭho saṭhoti kerāṭiko vuccati.

Suṭha gatipaṭighāte. Gamanapaṭihananaṃ gatipaṭighāto. Soṭhati.

Kuṭhi luṭhi ālassiye ca. Cakāro pubbatthe ca. Kuṇṭhati. Kuṇṭho. Luṇṭhati. Luṇṭho.

Suṭhisosane. Suṇṭhati.

Ruṭhi luṭhi aṭhi gatiyaṃ. Ruṇṭhati. Luṇṭhati. Aṇṭhati.

Veṭha veṭhane. Veṭhati, nibbeṭhati. Veṭhanaṃ, nibbeṭhanaṃ.

Vaṭhi ekacariyāyaṃ. Vaṇṭhati.

Maṭha kuṭhi soke. Maṭhati. Kuṇṭhati.

Eṭha heṭha vibādhāyaṃ. Eṭhati. Heṭhati. Viheṭhati. Viheṭhanaṃ.

Luṭha paṭighāte. Loṭhati.

Paṭha vikhyāne. Paṭhati.

Luṭha saṃkilese. Loṭhati.

Ṭhakārantadhāturūpāni.

Ḍakārantadhātu

Ḍi vihāyasagatiyaṃ gamanamatte ca. Ḍeti, ḍayati. Ḍemāno. Ucce sakuṇa ḍemāna. Ye maṃ pure paccuḍḍenti.

Ḍi khipanuḍḍanesu. Ḍeti. Uḍḍeti.


这是完整的巴利文翻译：
"muṭa"意为火、声音、投掷和压碎。压碎。
"tuṭa"意为争吵行为。争吵。
"ghuṭa"意为撞击。撞击。马。
以"ṭa"结尾的词根变化形式。
以"ṭha"结尾的词根：
"ṭhā"意为停止行动。停止行动即是阻止将生起的动作。站立，他们站立。站立。确立。决意。决定。安住。安定。决意。侍奉。让他站立。让他站立。应该站立。站立了，站立了。站立了，站立了，他站立了，他们站立了。只要他的身体将住立。将站立。你们将在旁听。将站立，他们将站立。将站立，他们将站立。为了站立，为了侍奉。为了侍奉。为了决意。为了决意。已站立，已决意。已侍奉，已决意。位置，住立，安住，确立。形状，起始。侍者，已站立。住在山上的住在地上的。正在侍奉等。
其中"位置"一词见于权力、持续、时刻、原因等义。如"尊者帝释做了什么业而得到此位置"等句中见于权力义。"善于站姿而能射中要害"等句中见于持续义。"如来于此时刻生起"等句中见于时刻义。"知道是因是因，非因非因"等句中见于原因义。因为结果依赖于原因而住立，所以称为"原因"。
于权力与持续，于时刻与原因；
此"位置"一词，用于此四义中。
"ṭhe"意为声音聚集。被聚集。
"ṭhe"意为包围。包围。
"paṭha"意为明了和言语。诵读法。读诵，占星者，他问了占星家。将成为通晓一切者。为了读，为了读，已读，已读，已读，已读，已读。
这样的不定体词尾等分类，虽然我们想在所有地方适当地说明，但因怕文章过长而不说。即使未说的这种分类也应按理推类而在各处适当运用。但在需要经文例证等特殊说明的地方，我们将在那里说明。
"vaṭha"意为粗大。变粗。粗大者。"vaṭhara"是用于粗大坚实身体的词。因此在律注中说："vaṭhara意为粗大，即说此比丘粗大且身体坚实"。
"maṭha"意为居住。居住。住所。
"kaṭha"意为艰难生活。艰难度日。艰难。
"raṭha"意为责骂。责骂。
"sāṭha"意为强暴。强暴即是以自己的力量随意压制弱者。强暴。强暴者。
"uṭha"、"ruṭha"、"luṭha"意为伤害。伤害。伤害。伤害。
"piṭha"意为伤害和污染。伤害。罐子。
"saṭha"意为欺骗等。"ca"包含前面的意思。欺骗。"欺骗者"即是说诈骗者。
"suṭha"意为阻止行动。阻止行走即是阻止行动。阻止。
"kuṭhi"、"luṭhi"意为懒惰等。"ca"包含前面的意思。迟钝。迟钝者。迟钝。迟钝者。
"suṭhi"意为干枯。干枯。
"ruṭhi"、"luṭhi"、"aṭhi"意为行走。行走。行走。行走。
"veṭha"意为包围。包围，解开。包围，解开。
"vaṭhi"意为独行。独行。
"maṭha"、"kuṭhi"意为悲伤。悲伤。悲伤。
"eṭha"、"heṭha"意为伤害。伤害。伤害。折磨。折磨。
"luṭha"意为撞击。撞击。
"paṭha"意为显明。显明。
"luṭha"意为污染。污染。
以"ṭha"结尾的词根变化形式。
以"ḍa"结尾的词根：
"ḍi"意为空中行走和一般行走。飞，飞。正在飞。高飞的鸟。那些以前向我飞来的。
"ḍi"意为投掷和驱赶。投掷。驱赶。


Ito bahiddhā pāsaṇḍā, diṭṭhīsu pasīdanti te;

Na tesaṃ dhammaṃ rocemi, na te dhammassa kovidā.

Ettha ca pāsaṇḍāti pāsaṃ ḍentīti pāsaṇḍā, sattānaṃ cittesu diṭṭhipāsaṃ khipantīti attho. Atha vā taṇhāpāsaṃ diṭṭhipāsañca ḍenti uḍḍentīti pāsaṇḍā.

Muḍikaṇḍane. Muṇḍati. Kumāraṃ muṇḍiṃsu. Muṇḍo.

Cuḍḍa hāvakaraṇe. Cuḍḍati.

Aḍḍa abhiyoge. Aḍḍati.

Gaḍi vadanekadese. Gaṇḍati. Gaṇḍo.

Huḍi piḍi saṅghāte. Huṇḍati. Piṇḍati. Piṇḍo.

Hiḍi gatiyaṃ. Hiṇḍati, āhiṇḍati.

Kuḍi dāhe. Kuṇḍati. Kuṇḍo.

Vaḍi maḍi veṭhane. Vaṇḍati. Maṇḍati. Maṇḍalaṃ.

Bhaḍi paribhāsane. Bhaṇḍati. Bhaṇḍanaṃ. Bhaṇḍo.

Maḍi majjane. Maṇḍati. Maṇḍanaṃ.

Tuḍi toḷane. Tuṇḍati. Tuṇḍo. Tuṇḍenādāya gaccheyya.

Bhuḍi bharaṇe. Bhuṇḍati.

Caḍi kope. Caṇḍati. Caṇḍo. Caṇḍālo, caṇḍikkaṃ.

Saḍi rujāyaṃ. Saṇḍati. Saṇḍo.

Taḍi tāḷane. Taṇḍati. Vitaṇḍā.

Paḍi gatiyaṃ. Paṇḍati. Paṇḍā, paṇḍito. Ettha paṇḍāti paññā. Sā hi sukhumesupi atthesu paṇḍati gacchati dukkhādīnaṃ pīḷanādikampi ākāraṃ jānātīti ‘‘paṇḍā’’ti vuccati. Paṇḍitoti paṇḍāya ito gato pavattoti paṇḍito. Atha vā sañjātā paṇḍā etassāti paṇḍito. Paṇḍati ñāṇagatiyā gacchatītipi paṇḍito. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘paṇḍantīti paṇḍitā. Sandiṭṭhikasamparāyikatthesu ñāṇagatiyā gacchantīti attho’’ti.

Gaḍi made. Gaṇḍati.

Khaḍi manthe. Khaṇḍati. Khaṇḍito, khaṇḍo.

Laḍi jivhāmathane. Laṇḍati. Laṇḍo.

Ḍakārantadhāturūpāni.

Ḍakārantadhātu

Vaḍḍha vaḍḍhane. Vaḍḍhati. Sirivaḍḍhako, dhanavaḍḍhako, vaḍḍhito, buḍḍho. Ettha ca vakārassa bakāro, akārassa cukāro.

Kaḍḍha ākaḍḍhane. Kaḍḍhati, ākaḍḍhati, nikaḍḍhati. Akāmā parikaḍḍhanti, ulūkaññeva vāyasā.

Imāni ḍhakārantadhāturūpāni.

Ṇakārantadhātu

Aṇa raṇa vaṇa bhaṇa maṇa kaṇa sadde. Aṇati. Aṇako brāhmaṇo. Raṇati. Raṇaṃ. Vaṇati. Vāṇako. Bhaṇati. Bhāṇako. Maṇati. Maṇiko. Kaṇati. Kāṇo. Tattha brāhmaṇoti brahmaṃ aṇatīti brāhmaṇo, mante sajjhāyatīti attho. Akkharacintakā pana ‘‘brahmuno apaccaṃ brāhmaṇo’’ti vadanti. Ariyā pana bāhitapāpattā brāhmaṇoti.

Brāhmaṇo sottiyo vippo, bhovādī brahmabandhu ca;

Brahmasūnu dvijo brahmā, kamalāsanasūnu ca;

Raṇasaddo ‘‘saraṇā dhammā araṇā dhammā’’tiādīsu kilesesu vattati. Kilesā hi raṇanti kandanti etehīti raṇāti vuccanti.

‘‘Dhanuggaho asadiso, rājaputto mahabbalo;

Sabbāmitte raṇaṃ katvā, saṃyamaṃ ajjhupāgamī’’ti

Ettha yuddhe vattati. Raṇaṃ katvāti hi yuddhaṃ katvāti attho. ‘‘Tiṇañca kaṭṭhañca raṇaṃ karontā, dhāviṃsu te aṭṭhadisā samantato’’ti ettha cuṇṇavicuṇṇakaraṇe vattati. Raṇaṃ karontāti hi cuṇṇavicuṇṇaṃ karontāti attho. Evaṃ atthavivaraṇampi saddasaṅkhātamatthaṃ antoyeva katvā adhippāyatthavasena kataṃ, na dhātunānatthavasenāti daṭṭhabbaṃ. Atha vā dhātūnamatthātisayayogopi bhavati, tena evaṃ atthavivaraṇaṃ katantipi daṭṭhabbaṃ.

Bhaṇa bhaṇane. Parittaṃ bhaṇati, vacanaṃ bhaṇati. Dīghabhāṇako, piyabhāṇī, bhāṇavāro. Ettha bhāṇavāroti –

‘‘Aṭṭhakkharā ekapadaṃ, ekā gāthā catuppadaṃ;

Gāthā cekāmato gantho, gantho bāttiṃsatakkharo;

Bāttiṃsakkharaganthānaṃ, paññāsaṃ dvisataṃ pana;

Bhāṇavāro mato eko, svaṭṭhakkharasahassako’’ti.


这是完整的巴利文翻译：
在此之外的外道，他们信仰各种见解；
我不喜欢他们的法，他们不通达法。
此中"外道"意为投掷陷阱，即在众生心中投掷见解的陷阱之意。或者说是投掷、设置贪欲陷阱和见解陷阱的人。
"muḍi"意为剃除。剃除。他们剃了童子的头。秃头者。
"cuḍḍa"意为做姿态。做姿态。
"aḍḍa"意为诉讼。诉讼。
"gaḍi"意为面部某处。肿胀。肿块。
"huḍi"和"piḍi"意为聚集。聚集。聚集。团块。
"hiḍi"意为行走。行走，到处游荡。
"kuḍi"意为燃烧。燃烧。罐子。
"vaḍi"和"maḍi"意为包围。包围。装饰。圆圈。
"bhaḍi"意为责骂。争吵。争吵。物品。
"maḍi"意为净化。装饰。装饰。
"tuḍi"意为啄食。啄食。鸟嘴。以嘴衔取而去。
"bhuḍi"意为养育。养育。
"caḍi"意为愤怒。发怒。凶暴者。旃陀罗，凶暴。
"saḍi"意为痛苦。痛苦。群集。
"taḍi"意为打击。打击。诡辩。
"paḍi"意为行走。行走。智慧，智者。此中"智慧"即是慧。因为它能趋向微细的义理，能知道苦等的逼迫等行相，所以称为"智慧"。"智者"意为由智慧引导而行的人。或者说是已生起智慧的人。或说是以智识之行而行的人。因此注释中说："智者即是行智之人。意为以智识之行趋向现见和未来的义理。"
"gaḍi"意为陶醉。陶醉。
"khaḍi"意为搅动。破坏。已破坏，破碎。
"laḍi"意为舌头搅动。排泄。粪便。
以"ḍa"结尾的词根变化形式。
以"ḍha"结尾的词根：
"vaḍḍha"意为增长。增长。吉祥增长者，财富增长者，已增长，老者。这里"va"变成"ba"，"a"变成"u"。
"kaḍḍha"意为拖拽。拖拽，拉，拖。如乌鸦们不情愿地拖拽猫头鹰。
以上是以"ḍha"结尾的词根变化形式。
以"ṇa"结尾的词根：
"aṇa"、"raṇa"、"vaṇa"、"bhaṇa"、"maṇa"、"kaṇa"意为声音。发声。念诵的婆罗门。响声。战争。发声。说话者。说话。说话。发声。宝石商。发声。独眼者。其中"婆罗门"意为诵念梵文者，即诵读咒语之意。但文字学者说"婆罗门是梵天的后裔"。而圣者们则说是因已离恶而称为婆罗门。
婆罗门、索提亚、维波，称呼者、梵亲；
梵子、再生者、梵天，莲座之子。
"战争"一词在"有漏法，无漏法"等句中用于烦恼。因为烦恼使人哭喊，所以称为"战争"。
"善射如王子，大力无可比；
战胜诸敌后，趋向于调伏。"
这里用于战斗。"作战"即是战斗之意。"草和木作响，他们向八方奔散"中用于粉碎义。"作响"即是使之粉碎之意。应知这样的义理解释是包含在声音表达的意义之内，是依意趣义而作，不是依词根的多义而作。或者说词根也可以有特殊意义的结合，因此这样的义理解释也是可以的。
"bhaṇa"意为说话。诵护卫经，说话。长部诵者，说善语者，诵品。这里"诵品"是：
"八音节为一句，一偈有四句；
一偈起一品，一品三十二音；
三十二音品，二百五十个；
称为一诵品，有八千音节。"


Evaṃ aṭṭhakkharasahassaparimāṇo pāṭho vuccati.

Oṇaṃ apanayane. Oṇati.

Soṇa vaṇṇagatīsu. Soṇati, soṇo.

Soṇasiloṇa saṅghāte. Soṇati. Siloṇati.

Ghiṇi ghuṇi ghaṇi gahaṇe. Ghiṇṇati. Ghuṇṇati. Ghaṇṇati.

Ghuṇa ghuṇṇa gamane. Ghoṇati. Ghuṇṇati.

Paṇa byavahāre, thutiyañca. Paṇati vāṇijo, vohāraṃ karoti iccattho. Saddho buddhaṃ paṇati, thomayati iccattho, āpaṇaṃ, sāpaṇo gāmo.

Gaṇa raṇa gatiyaṃ. Gaṇati. Raṇati.

Caṇa saṇa dāne. Caṇati. Saṇati.

Phaṇa gatiyaṃ. Phaṇati. Phaṇaṃ.

Veṇu ñāṇacintānisāmanesu. Veṇati.

Pīṇa pīṇane. Pīṇanaṃ paripuṇṇatā. Pīṇati. Pīṇo divā na bhuñjati, pīṇorakkhaṃsabāhu.

Miṇa hiṃsāyaṃ. Miṇati.

Duṇa gatiyañca. Hiṃsāpekkhako cakāro. Duṇati.

Saṇa abyattasadde. Saṇati. Saṇateva brahmāraññaṃ. Saṇatevāti nadati viya.

Tuṇa koṭille. Toṇati.

Puṇa nipuṇe. Puṇati, nipuṇati. Nipuṇadhammo. Ettha ca nipuṇasaṇhasukhumasaddā vevacanasaddā kusalachekadakkhasaddā viyāti daṭṭhabbaṃ.

Muṇa paṭiññāṇe. Muṇati.

Kuṇa saddopakaraṇe. Koṇati.

Cuṇachedane. Coṇati.

Maṇa cāge. Veraṃ maṇatīti veramaṇi.

Phuṇa vikiraṇe vidhunane ca. Phuṇati. Aṅgārakāsuṃ apare phuṇanti.

Imāni ṇakārantadhāturūpāni.

Iti bhūvādigaṇe ṭavaggantadhāturūpāni

Samattāni.

Takārantadhātu

Atha tavaggantadhāturūpāni vuccante –

Te pālane. Pālanaṃ rakkhaṇaṃ. Tāyati. Tāṇaṃ, gottaṃ, nakkhattaṃ. Aghassa tātā. Kicchenādhigatā bhogā, te tāto vidhami dhamaṃ. Tattha gottanti gaṃ tāyatīti gottaṃ. ‘‘Gotamo kassapo’’ti hi ādinā pavattamānaṃ gaṃ vacanaṃ buddhiñca tāyati ekaṃsikavisayatāya rakkhatīti gottaṃ. Yathā hi buddhi ārammaṇabhūtena atthena vinā na vattati, tathā abhidhānaṃ abhidheyyabhūtena, tasmā so gottasaṅkhāto attho tāni tāyati rakkhatīti vuccati. Ko pana soti? Aññakulaparamparāsādhāraṇaṃ tassa kulassa ādipurisasammuditaṃ taṃkulapariyāpannasādhāraṇaṃ sāmaññarūpaṃ.

Nakkhattanti visamagatiyā agantvā attano vīthiyāva gamanena nakkhanaṃ gamanaṃ tāyati rakkhatīti nakkhattaṃ, taṃ pana assayujādivasena sattavīsatividhaṃ hoti. Tathā hi assayujo bharaṇī kattikā rohaṇī migasiro addā punabbasu phusso assaliso māgho pubbaphagguṇī uttaraphagguṇī hattho cittaṃ svāti visākhā anurādhā jeṭṭhā mūlaṃ pubbāsaḷhaṃ uttarāsaḷhaṃ sāvaṇaṃ dhanasiṭṭhā satabhisattaṃ pubbabhaddapadaṃ uttarabhaddapadaṃ revatī cāti sattavīsati nakkhattāni. Tāni pana attano gamanaṭṭhānaṃ īsakampi na vijahanti kiñci sīghaṃ kiñci dandhaṃ, kadāci sīghaṃ, kadāci dandhaṃ, etto ito cāti evaṃ visamagatiyā agantvā yantacakke paṭipāṭiyā yojitāni viya samappamāṇagatiyā attano vīthiyāva gacchantāni maṇḍalākārena sineruṃ parivattanti. Evaṃ imāni nakkhanaṃ gamanaṃ tāyanti rakkhantīti nakkhattānīti vuccanti. Porāṇā pana kharadhātuvasena ‘‘nakkharanti na nassantīti nakkhattānī’’ti āvocuṃ, ‘‘nakkhattaṃ joti rikkhaṃ taṃ’’ iccetāni nakkhattatārakānaṃ nāmāni. ‘‘Uḷu tārā tārakā’’ti imāni pana sabbāsampi tārakānaṃ sādhāraṇanāmāni. Osadhīti pana tārakāvisesassa nāmaṃ.


这是完整的巴利文翻译：
如此称为有八千音节量的诵本。
"oṇa"意为移除。移除。
"soṇa"意为颜色和行走。发声，红色。
"soṇa"和"siloṇa"意为聚集。聚集。聚集。
"ghiṇi"、"ghuṇi"、"ghaṇi"意为抓取。抓取。抓取。抓取。
"ghuṇa"、"ghuṇṇa"意为行走。行走。行走。
"paṇa"意为交易和赞叹。商人交易，意为做买卖。信徒赞叹佛陀，意为称赞，市场，有市场的村庄。
"gaṇa"、"raṇa"意为行走。行走。行走。
"caṇa"、"saṇa"意为布施。布施。布施。
"phaṇa"意为行走。展开。蛇头。
"veṇu"意为知识、思考和观察。知道。
"pīṇa"意为满足。满足即是充满。满足。白天不吃饱，手臂如满月。
"miṇa"意为伤害。伤害。
"duṇa"意为行走等。"ca"关联伤害义。行走。
"saṇa"意为不明确的声音。发声。梵林发声。"发声"即如发出声音。
"tuṇa"意为弯曲。弯曲。
"puṇa"意为精巧。精巧，熟练。精通法者。这里应知"精巧"、"细致"、"微妙"等词是同义词，如"善巧"、"聪明"、"熟练"等词。
"muṇa"意为承诺。承诺。
"kuṇa"意为制造声音。制声。
"cuṇa"意为切断。切断。
"maṇa"意为舍弃。舍离敌意即是离敌。
"phuṇa"意为散播和震动。散播。其他人撒向炭火坑。
以上是以"ṇa"结尾的词根变化形式。
以上是属于bhū等组中以舌音结尾的词根变化形式
已完成。
以"ta"结尾的词根：
现在说明以齿音结尾的词根变化形式-
"te"意为保护。保护即是守护。保护。庇护，种姓，星宿。苦难的保护者。艰难获得的财富，保护者吹散如吹。其中"种姓"意为保护语言，因为以"乔达摩、迦叶"等方式运作的语言和认知，由于确定性而得到保护，故称为种姓。如认知离开所缘的义理就不能运作，称谓离开所称也不能运作，因此那被称为种姓的义理保护它们。什么是那个呢？即是与其他家族世系共有的，由该家族始祖所认可的，属于该家族的共同普遍形式。
"星宿"意为保护不规则行走而在自己轨道上行走，即保护运行，这分为二十七种，即：马宿、摄提、昴宿、毕宿、觜宿、参宿、井宿、鬼宿、柳宿、星宿、张宿、翼宿、轸宿、角宿、亢宿、氐宿、房宿、心宿、尾宿、箕宿、斗宿、牛宿、女宿、虚宿、危宿、室宿、壁宿。它们丝毫不离开自己的运行位置，有些快些慢，有时快有时慢，不以如此这般不规则方式行走，而是如装在机轮上一样，以均等速度在自己轨道上运行，以圆形方式绕须弥山而行。如此这些保护运行，故称为星宿。但古人依kha词根说："因不消失故称星宿"。"nakkhatta"、"joti"、"rikkha"这些是星宿的名称。而"uḷu"、"tārā"、"tārakā"这些是一切星辰的共同名称。"osadhī"则是特定


Citi saññāṇe. Saññāṇaṃ cihanaṃ lakkhaṇakaraṇaṃ. Cetati. Cihanaṃ karotīti attho. Īkārantavasena vuttattā asmā dhātuto saki saṅkāyanti dhātuto viya niggahītāgamo na hoti. Esa nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu.

Pata gatiyaṃ. Patati. Papatati papātaṃ, papateyyahaṃ. Pāpattaṃ nirayaṃ bhusaṃ. Ahaṃsaddena yojetabbaṃ, pāpattaṃ papatitosmīti attho. Pāpattha nirayaṃ bhusaṃ, sokumāroti yojetabbaṃ, pāpattha papatitoti attho. Parokkhāpadañhietaṃ dvayaṃ. ‘‘Pāvadaṃ pāvadā’’tiādīsu viya upasaggapadassa dīghabhāvo, tato aṃsaddassa ttaṃādeso, asaddassa ca tthādeso bhavati. Acinteyyo hi pāḷinayo.

Atasātaccagamane. Sātaccagamanaṃ nirantaragamanaṃ. Atati. Yasmā pana atadhātu sātaccagamanatthavācikā, tasmā bhavābhavaṃ dhāvanto jātijarābyādhimaraṇādibhedaṃ anekavihitaṃ saṃsāradukkhaṃ atati satataṃ gacchati pāpuṇāti adhigacchatīti attātipi nibbacanamicchitabbaṃ. Atthantaravasena pana ‘‘āhito ahaṃmāno etthāti attā, attabhāvo’’ti ca ‘‘sukhadukkhaṃ adati anubhavatīti attā’’ti ca ‘‘attamanoti pītisomanassena gahitamano’’ti ca attho daṭṭhabbo, yattha yattha yathā yathā attho labbhati, tattha tattha tathā tathā atthassa gahetabbatoti.

Cuta āsecane kharaṇe ca. Cotati.

Ati bandhane. Antati. Antaṃ. Antiyatibandhiyati antaguṇenāti antaṃ. Idha anta saddassa atthuddhāro vuccate ‘‘antaṃ antaguṇaṃ udariya’’nti ettha dvattiṃsākārantogadhaṃ kuṇapantaṃ antaṃ nāma. ‘‘Kāyabandhanassa anto jīrati. Haritantaṃ vā’’ti ettha antimamariyādanto anto nāma. ‘‘Antamidaṃ bhikkhave jīvikāna’’nti ettha lāmakanto. ‘‘Sakkāyo eko anto’’ti ettha koṭṭhāsanto. ‘‘Esevanto dukkhassa sappaccayasaṅkhayā’’ti ettha koṭanto. Iccevaṃ –

Kuṇapantaṃ antimañca, mariyādo ca lāmakaṃ;

Koṭṭhāso koṭi’me attho, antasaddena bhāsitā.

Kita nivāse rogāpanayane ca. Ketati. Sāketaṃ na garaṃ, niketo, niketaṃ pāvisi. Āmodamāno gacchati sanniketaṃ. Tikicchati, cikicchati, cikicchā, cikicchako. Tattha sāketanti sāyaṃ gahitavasanaṭṭhānattā sāketaṃ, yaṃsaddalopo.

Yata patiyatane. Patiyatanaṃ vāyāmakaraṇaṃ. Yatati. Yati, yatavā, payatanaṃ, āyatanaṃ, lokāyataṃ. Ettha āyatananti āyatanato āyatanaṃ, cakkhurūpādīni. Etāni hi taṃdvārārammaṇacittacetasikā dhammā sena sena anubhavanādikiccena āyatanti uṭṭhahanti ghaṭanti vāyamanti etesūti ‘‘āyatanānī’’ti vuccanti. Ettha pana nītanudhātūnaṃ vasenapi āyatanasaddattho vattabbo siyā, so uttari āvibhavissati.

Āyatanasaddo nivāsaṭṭhāne ākare samosaraṇaṭṭhāne sañjātidese kāraṇe ca. Tathā hi ‘‘loke issarāyatanaṃ vāsudevāyatana’’ntiādīsu nivāsaṭṭhāne āyatanasaddo vattati. ‘‘Suvaṇṇāyatanaṃ rajatāyatana’’ntiādīsu ākare. Sāsane pana ‘‘manorame āyatane, sevanti naṃ vihaṅgamā’’tiādīsu samosaraṇaṭṭhāne. ‘‘Dakkhiṇāpatho gunnaṃ āyatana’’ntiādīsu sañjātidese. ‘‘Tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati satiāyatane’’tiādīsu kāraṇe vattatīti veditabbo. So ca nānāpavattinimittavasena gahetabbo.

Nivāse ākāre ceva, jātidese ca kāraṇe;

Samosaraṇaṭṭhāne ca, āyatanaravo gato.


这是完整的巴利文翻译：
"citi"意为标识。标识即是作记号、做标记。标记。意为作记号。因为是以ī结尾而说的，所以从这词根，如从"saki"和"saṅkā"词根一样，不加鼻音。这个规则在其他类似情况也适用。
"pata"意为行走。落下。坠落悬崖，我可能会坠落。强烈堕落地狱。应与"我"字连用，意为我已坠落。强烈堕落地狱，与"如此柔弱"连用，意为已坠落。这两个是过去时态词。如"说了，他们说了"等句中，前缀变长音，然后"aṃ"变成"ttaṃ"，"a"变成"ttha"。经文的规则实在难以思议。
"ata"意为持续行走。持续行走即是不间断行走。行走。因为"ata"词根表示持续行走义，所以奔走于有与非有，达到、获得、经历包括生老病死等各种轮回之苦，故也应理解为"attā"(自我)的词源解释。但依其他义理，应理解为"因在此安立我慢故为自我，即自体"，以及"因经历苦乐故为自我"，以及"attamano意为以喜悦掌握之心"。在任何地方，任何义理可得，就应在那里如实理解那个义理。
"cuta"意为注入和流动。流动。
"ati"意为束缚。束缚。边际。因被边界线束缚故为边际。这里说明"anta"(边际)的意义分析："边际、肠、胃"，此中属于三十二身分的腐烂边际称为"边际"。"腰带的边际破损。或绿边"，此中最终界限称为"边际"。"诸比丘，这是最低下的生活"，此中是低劣义的边际。"有身是一边"，此中是部分义的边际。"这是苦的边际，即有因的灭尽"，此中是终点义的边际。如是：
腐烂边际和最终，界限及低劣；
部分和终点，这些义，由边际字所说。
"kita"意为居住和除病。居住。舍卫城，房舍，进入住所。欢喜地去到住处。治疗，医治，医药，医生。其中"舍卫"因为是黄昏时取为居住处而称为舍卫，省略"ya"音。
"yata"意为努力。努力即是作精进。努力。修行者，精进者，精进，处所，世间论。这里"处所"意为从展开而成处所，即眼色等。因为这些是通过各自门、所缘、心、心所法以各自的领受等作用而展开、生起、努力、精进，故称为"处所"。这里也可以依"nī"和"tanu"词根来说明处所字的意义，这将在后面显明。
处所字用于住所、矿藏、集会处、出生地和原因。如"世间的自在天处所、婆须天处所"等句中，处所字用于住所义。"金矿、银矿"等句中用于矿藏义。在教法中"在可爱的处所，众鸟栖息"等句中用于集会处义。"南方是牛的产地"等句中用于出生地义。"在那里那里，若有因缘即能证得"等句中用于原因义，应如是理解。这应依各种生起因缘来理解。
于住所与矿藏，出生地及原因；
以及集会处所，处所声音流转。


Lokāyataṃ nāma ‘‘sabbaṃ ucchiṭṭhaṃ, sabbaṃ nucchiṭṭhaṃ. Seto kāko, kāḷo bako iminā ca iminā ca kāraṇenā’’ti evamādiniratthakakāraṇapaṭisaṃyuttaṃ titthiyasatthaṃ, yaṃ loke ‘‘vitaṇḍasattha’’nti vuccati, yañca sandhāya bodhisatto asamadhuro vidhurapaṇḍito ‘‘na seve lokāyatikaṃ, netaṃ paññāya vaḍḍhana’’nti āha. Āyatiṃ hitaṃ tena loko na yatati na īhatīti lokāyataṃ, kintaṃ? Vitaṇḍasatthaṃ. Tañhi ganthaṃ nissāya sattā puññakriyāya cittampi na uppādenti. Aññatthāpi hi evaṃ vuttaṃ ‘‘lokāyatasippanti ‘kāko seto, aṭṭhīnaṃ setattā, balākā rattā, lohitassa rattattā’ti evamādinayappavattaṃ paralokanibbānānaṃ paṭisedhakaṃ vitaṇḍasatthasippa’’nti.

Yuta juta bhāsane. Bhāsanaṃ udīraṇaṃ. Yotati. Jotati.

Jutadittiyaṃ. Jotati, vijjotati. Juti, joti. Kārite ‘‘joteti, jotayitvāna saddhamma’’nti payogā. Ettha ca jutīti āloko siri vā. Jotīti patāpo. Atha vā jotīti candādīni. Vuttampi ceta sirimāvimāna vatthuaṭṭhakathāyaṃ ‘‘jotīti candimasūriyanakkhattatārakānaṃ sādhāraṇanāma’’nti. Atha vā ‘‘joti jotiparāyaṇo’’ti vacanato yo koci jotati khattiyakulādīsu jātattā ca rūpasobhāyuttattā ca, so ‘‘jotī’’ti vuccati.

Sitavaṇṇo. Sitadhātu setavaṇṇe vattati. Kiñcāpettha vaṇṇasāmaññaṃ vuttaṃ, tathāpi idha nīlapītādīsu setavaṇṇoyeva gahetabbo payogadassanavasena. Setati. Setaṃ vatthaṃ. Vāccaliṅgattā pana setasaddo tiliṅgo gahetabbo.

Setaṃ sitaṃ suci sukkaṃ, paṇḍaraṃ dhavalampi ca;

Akaṇhaṃ goramodātaṃ, setanāmāni honti hi.

Vatu vattane. Vattati, pavattati, saṃvattati, anuvattati, parivattati. Pavattaṃ.

Kilota addabhāve. Addabhāvo tintabhāvo. Kilotati, pakilotati, temetīti attho. Kārite pakiloteti, pakilotayati. Uṇhodakasmiṃ pakilotayitvā, temetvāti attho.

Vata yācane. Vatati.

Kita ñāṇe. Ketati. Ketanaṃ, ketako, saṅketo.

Kati suttajanane. Suttaṃ kantati.

Kati chedane. Maṃsaṃ kantati, vikantati, ayokanto. Sallakanto mahāvīro. Mā no ajja vikantiṃsu, rañño sūdā mahānase.

Catī hiṃsāgandhesu. Īkārantattā imasmā niggahītāgamo na hoti. Catati.

Takārantadhāturūpāni.

Thakārantadhātu

Thāgatinivattiyaṃ. Thāti. Avatthā, vavatthānaṃ, vavatthitaṃ, vanatho. ‘‘Chetvā vanaṃ vanathañcā’’ti ettha hi mahantā rukkhā vanaṃ nāma, khuddakā pana tasmiṃ vane ṭhitattā vanatho nāma vuccanti.

Thu thutiyaṃ. Thavati, abhitthavati. Thavanā, abhitthavanā, thuti, abhitthuti.

Yadi hi rūpinī siyā, paññā me vasumatī na sameyya;

Anomadassissa bhagavato, phalametaṃ ñāṇathavanāya.

Tehi thutippasattho so, yenidaṃ thavitaṃ ñāṇaṃ, buddhaseṭṭho ca thomito. Tatra thavanāti pasaṃsanā. Pasaṃsāya hi anekāni nāmāni.

Thavanā ca pasaṃsā ca, silāghā vaṇṇanā thuti;

Panuti thomanā vaṇṇo, katthanā guṇakittanaṃ;

The saddasaṅghātesu. Thīyati, patitthīyati. Thī. Atrimā pāḷiyo – abhisajjati kuppati byāpajjati patitthīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Thiyo naṃ paribhāsiṃsūti. Tatra ‘‘thīyati patitthīyatī’’timāni ekārassīyādesavasena sambhūtāni. Thīyati saṅghātaṃ gacchati gabbho etissāti thī. Ācariyā pana itthīsaddasseva evaṃ nibbacanaṃ vadanti, na thīsaddassa.


这是完整的巴利文翻译：
"世间论"即是"一切都是不净，一切都不是不净。乌鸦是白色的，鹤是黑色的，因为这个和那个原因"等这样与无意义理由相关的外道论，在世间称为"诡辩论"，针对这个菩萨无比甜美的维陀罗贤者说："不应亲近世间论者，这不能增长智慧"。因为人们依此不为未来利益而努力精进，故称为世间论，是什么？即诡辩论。因为依靠那论著，众生连修福的心都不生起。在其他地方也这样说："世间论技艺即是'乌鸦是白色的，因为骨头是白色的；白鹤是红色的，因为血是红色的'等这样否定他世和涅槃的诡辩论技艺"。
"yuta"和"juta"意为说话。说话即是发声。说话。说话。
"juta"意为光明。发光，照耀。光辉，光明。使役形有"使发光，使法光明"等用例。这里"光辉"即是光或吉祥。"光明"即是威光。或者说"光明"即是日月等。在吉利摩夫人天宫事注释中也说："光明是日月星辰的共同名称"。或者说从"光明依止光明"这句话，任何因生于刹帝利等族，具足容貌光辉而发光的，称为"光明者"。
白色。"sita"词根用于白色。虽然这里说的是一般的颜色，但在此依用例应取蓝黄等中的白色。变白。白衣。因为是词性，所以"白"字应取为三性。
白、洁白、清净、皎洁，明亮和纯白；
非黑和牛色白，这些是白的名称。
"vatu"意为转动。转动，运转，周转，随转，旋转。运转。
"kilota"意为湿润。湿润即是潮湿。湿润，浸湿，意为使潮湿。使役形为使浸湿，令浸湿。在热水中浸湿，意为使潮湿。
"vata"意为祈求。祈求。
"kita"意为知识。知道。标记，标记者，约定。
"kati"意为生线。纺线。
"kati"意为切断。切肉，分割，铁匠。英雄取箭。愿国王的厨师今天不要在厨房里切割我们。
"catī"意为伤害和气味。因以ī结尾，所以从这里不加鼻音。伤害。
以"ta"结尾的词根变化形式。
以"tha"结尾的词根：
"thā"意为停止行动。停止。状态，确定，已确定，灌木。在"砍断林和灌木"中，大树称为林，而在那林中生长的小树称为灌木。
"thu"意为赞叹。赞叹，称赞。赞叹，称赞，赞美，称赞。
若智慧有形，我的大地不能相比；
无上见佛陀，此是赞叹智慧的果。
他被那些赞叹所称赞，因此这智慧被赞美，最胜佛陀被赞颂。这里"赞叹"即是称赞。称赞有多种名称：
赞叹和称赞，赞美、描述、颂扬；
赞颂、赞叹、称赞，夸赞、称扬功德。
"the"意为声音聚集。聚集，安住。妇女。这些是经文：生气发怒忿恼安住，显示忿怒、嗔恨、不悦。妇女们责骂他。此中"聚集，安住"这些是依单一的ī转音而形成。因为胎儿在她身上聚集，所以称为女人。但诸师说这是"itthī"(女人)字的词源解释，而不是"thī"字的。


Gabbho thīyati etissā, iti thī iti no ruci;

Gabbho thīyati etissā, iti itthīti ācariyā.

Tesaṃ sudukkarovāde, ‘‘itthī’’ti padasambhavo;

Ayaṃ vinicchayo patto, nicchayaṃ bho suṇātha me.

Thīsaddena samānattho, itthīsaddo yato tato;

Thīsadde labbhamānatthaṃ, itthīsaddamhi ropiya.

Appānaṃ bahutā ñāye, gahite sati yujjati;

Tathā hi ‘‘dve duve, taṇhā, tasiṇā’’ti nidassanaṃ.

Atha vā pana ‘‘itthī’’ti-idaṃ vaṇṇāgamādito;

Niruttilakkhaṇenāpi, sijjhatīti pakāsaye.

Icchatīti nare itthī, icchāpetīti vā pana;

Idaṃ nibbacanañcāpi ñeyyaṃ nibbacanatthinā.

Atrimāni itthīnamabhidhānāni –

Itthī thī vanitā nārī, abalā bhīru sundarī;

Kantā sīmaninī mātu-gāmo piyā ca kāminī.

Ramaṇī pamadā dayitā, lalanā mahilā’ṅganā;

Tāsaṃyeva ca nāmāni, avatthāto imānipi.

Gorī ca dārikā kaññā, kumārī ca kumārikā;

Yuvatī taruṇī māṇa-vikā therī mahallikā.

Tathā hi aṭṭhavassikā gorītipi dārikātipi vuccati. Dasavassikā kaññāti vuccati. Anibbiddhā vā yobbanitthī kaññāti vuccati. Dvādasavassikā kumārītipi vuccati kumārikātipi. Atho jaraṃ appattā yuvatītipi taruṇītipi māṇavikātipi vuccati. Jaraṃ pattā pana therītipi mahallikātipi vuccati. Purisesupi ayaṃ nayo yathārahaṃ veditabbo.

Kiñcāpettha evaṃ niyamo vutto, tathāpi katthaci aniyamavasenapi vohāro pavattati. Tathā hi ‘‘rājā kumāramādāya, rājaputtī ca dārika’’nti ca ‘‘acchā kaṇhājinaṃ kañña’’nti ca imāsaṃ dvinnaṃ pāḷīnaṃ vasena yā itthī dārikāsaddena vattabbā, sā kaññāsaddenapi vattabbā jātā. Yāpi ca kaññāsaddena vattabbā, sāpi dārikāsaddena vattabbā jātā. Tathā ‘‘rājā kumāramādāya, rājaputtī ca dārika’’nti ca ‘‘kumāriye upaseniye, niccaṃ nigaḷamaṇḍite’’ti ca imāsaṃ pana pāḷīnaṃ vasena yā itthī dārikāsadena vattabbā, sā kumārikāsaddenapi vattabbā jātā. Yā ca pana kumārīsaddena vattabbā, sāpi dārikāsaddena vattabbā jātā. Apicettha ‘‘rājakaññā rucā nāmā’’ti ca ‘‘tato maddimpi nhāpesuṃ, sivikaññā samāgatā’’ti ca imāsaṃ dvinnaṃ pāḷīnaṃ dassanato yā anibbiddhā vā hotu nibbiddhā vā, yāva jaraṃ na pāpuṇāti, tāva sā kaññāyeva nāmātipi veditabbaṃ.


这是完整的巴利文翻译：
胎儿在她身上聚集，故称为女人，我们如此认为；
胎儿在她身上聚集，故称为女人，诸师如此说。
在他们难以做到的论说中，"女人"一词的产生；
这个确定已达到，请听我的决定。
因为"女人"一词，与"妇女"一词同义；
将"妇女"字所获义，安置于"女人"字中。
在取得少与多的理路时则适合；
如"两两"、"渴爱"、"欲求"等为例证。
或者说"女人"这个词，从音增等；
依语源特相，也可成立应显示。
因渴求男人故为女人，或说因使渴求；
这个词源解释，求词源者应知道。
这些是妇女的名称：
妇女、女人、淑女、细心者，弱者、胆怯者、美女；
可爱者、端庄者、妇女，亲爱者与情人。
可意者、欢喜者、爱者，妩媚者、女子、妇女；
这些也是她们，依状态而有的名称。
少女及童女、处女，少女与小姑娘；
青年女、年轻女、少女，长老尼、老妇人。
如是八岁称为少女或童女。十岁称为处女。或未被破坏贞洁的年轻女子称为处女。十二岁称为少女或小姑娘。未到老年者称为青年女或年轻女或少女。已到老年者则称为长老尼或老妇人。对男人也应适当地理解这个规则。
虽然这里如此规定，但在某些地方也有不确定的说法。如"王带着王子，公主和童女"及"接受黑羚羊皮，处女"这两段经文，应用"童女"字称呼的女子也可用"处女"字称呼。应用"处女"字称呼的也可用"童女"字称呼。同样，"王带着王子，公主和童女"及"少女优婆斯那，常以脚镯庄严"这两段经文，应用"童女"字称呼的女子也可用"少女"字称呼。应用"少女"字称呼的也可用"童女"字称呼。而且从"名为鲁佳的公主"及"然后众王女聚集，为玛蒂沐浴"这两段经文可见，不论是否破坏贞洁，只要未到老年，都称为处女，应如是理解。


Kecettha vadeyyuṃ – yaṃ tumhehi ‘‘aṭṭhavassikā gorītipi dārikātipi vuccatī’’ti vuttaṃ, etasmiṃ pana vacane ‘‘yadāhaṃ dārako homi, jātiyā aṭṭhavassiko’’ti vacanato aṭṭhavasso dārako hotu, ‘‘tatthaddasakumāraṃ so, ramamānaṃ sake pure’’ti pāḷiyaṃ pana puttadārehi saṃvaddho vessantaramahārājā kathaṃ ‘‘kumāro’’ti vattuṃ yujjissati dvādasavassātikkantattā? Yujjateva bhagavato icchāvasena. Bhagavā hi dhammissarattā vohārakusalatāya ca yaṃ yaṃ veneyyajanānurūpaṃ desanaṃ desetuṃ icchati, taṃ taṃ deseti eva, tasmā bhagavatā tassa mātāpitūnaṃ atthitaṃ sandhāya kumāraparihārena vaddhitattañca evaṃ desanā katā. Tathā hi āyasmā kumārakassapo kumāraparihārena vaddhitattā mahallakopi samāno kumārakassapotveva vohariyati. ‘‘Na vāyaṃ kumārako mattamaññāsī’’ti ettha pana sirasmiṃ palitesu jātesupi āyasmantaṃ ānandaṃ āyasmā mahākassapo tasmiṃ there adhimattavissāso hutvā komāravādena ovadanto kumārakoti avocāti gahetabbaṃ. Udānaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sattā jātadivasato paṭṭhāya yāva pañcadasavassaṃ, tāva kumārakā, bālāti ca vuccanti, tato paraṃ vīsativassāni yuvāno’’ti vuttaṃ.

Mantha mattha viloḷane. Manthati. Manthañca madhupiṇḍikañca ādāya. Abhimatthati dummedhaṃ vajiraṃvamhamayaṃ maṇiṃ. Sineruṃ matthaṃ katvā.

Kuthi puthi luthi hiṃsāsaṃkilesesu. Kunthati. Kuntho, kunthakipillikaṃ. Disvāna patitaṃ sāmaṃ, puttakaṃ paṃsukunthitaṃ. Punthati. Lunthati.

Nātha yācanopatāpissariyāsīsāsu. Nāthadhātu yācane upatāpe issariye āsīsane cāti catūsvatthesu vattati. Tenāhu porāṇā ‘‘nāthatīti nātho, veneyyānaṃ hitasukhaṃ āsīsati pattheti, parasantānagataṃ vā kilesabyasanaṃ upatāpeti, ‘‘sādhu bhikkhave bhikkhu kālena kālaṃ attasampattiṃ paccavekkheyyā’tiādinā taṃ taṃ hitapaṭipattiṃ yācatīti attho, paramena cittissariyena samannāgato sabbasatte vā guṇehi īsati abhibhavatīti paramissaro bhagavā ‘nātho’ti vuccatīti nāthatīti nātho’’ti. Saddasatthavidū pana tesu catūsu atthesu nātha nādha iti dhātudvayaṃ paṭhanti. Attanobhāsattā pana tassa ‘‘nāthate nādhate’’ti rūpāni bhavanti.


这是完整的巴利文翻译：
有些人在此会说 - 你们说"八岁称为少女或童女"，但在这句话中，从"当我是八岁的男童时"这句话，八岁应是男童，但在"他在那里见到童子，在自己城中游戏"这**中，已有妻儿的韦山达罗大王超过十二岁，怎么适合称为"童子"呢？依世尊的意愿是适合的。因为世尊是法的主宰，善于言说，他想要对应所化众生而说什么教法，就说那教法，因此世尊考虑到他有父母，以及他是在童子的照顾下长大，而如此说法。如是具寿童子迦叶因在童子的照顾下长大，即使年长也仍称为童子迦叶。而在"这童子不知节制"中，应理解为虽然头发已白，具寿大迦叶对那长老极为信任，以童子语而教诫具寿阿难，称他为童子。但在优陀那注释中说："众生从出生之日起直到十五岁称为童子和孩童，此后二十年称为青年"。
"mantha"和"mattha"意为搅动。搅动。取搅拌物和蜜团。碾碎愚人如金刚和水晶。以须弥山为搅拌棒。
"kuthi"、"puthi"、"luthi"意为伤害和污染。蠕动。蠢虫，虫蛉。见到仆倒的沙门，孩子在尘土中蠕动。伤害。伤害。
"nātha"意为祈求、折磨、主宰和期望。"nātha"词根用于祈求、折磨、主宰和期望这四种意义。因此古人说："称为主宰是因为主宰，期望所化众生的利益和快乐，或折磨存在他人相续中的烦恼灾难，如'善哉诸比丘，比丘应时时观察自己的成就'等，祈求这些利益的修行，意思是以最高的心自在而具足，或以功德胜过一切众生，故世尊称为'主宰'，因为主宰故称为主宰"。但文法学者在这四种意义中读为"nātha"和"nādha"两个词根。因为是自语态，所以它有"nāthate"和"nādhate"这些形式。


Ettha siyā ‘‘yadi yācanatthena nāthatīti nātho, evaṃ sante yo koci yācako daliddo, so eva nātho siyā. Yo pana ayācako samiddho, so na nāthati na yācatīti anātho siyā’’ti? Na, nāthasaddo hi yācanatthādīsu pavattamāno lokasaṅketavasena uttamapurisesu nirūḷho, bhagavā ca uttamesu sātisayaṃ uttamo, tena taṃ taṃ hitapaṭipattiṃ yācatīti nāthasaddassattho vutto. Anāthasaddo pana ittarajanesu nirūḷho, so ca kho ‘‘na nāthoti anātho. Natthi nātho etassāti vā anātho’’ti dabbapaṭisedhavasena, na pana ‘‘na nāthati na yācatīti anātho’’ti dhātuatthapaṭisedhavasena. Yo hi aññassa saraṇaṃ gati patiṭṭhā hoti, so nātho, yo ca aññassa saraṇaṃ gati patiṭṭhā na hoti, nāpi attano añño saraṇaṃ gati patiṭṭhā hoti, so anāthoti vuccati saṅketavasena. Tathā hi ‘‘saṅketavacanaṃ saccaṃ, lokasammutikāraṇa’’nti vuttaṃ. Imassa panatthassa āvibhāvatthaṃ imasmiṃ ṭhāne ‘‘lokanātho tuvaṃ eko, saraṇaṃ sabbapāṇina’’nti ca ‘‘anāthānaṃ bhavaṃ nātho’’ti ca –

‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, nekakoṭisataṃ dhanaṃ;

Nāthānāthānaṃ datvāna, himavantamupāgami’’nti ca

Pāḷiyo nidassanāni bhavanti. Yasmā pana sāsane ca loke ca yācako ‘‘nātho’’ti na vuccati, ayācako ca ‘‘anātho’’ti. Lokassa pana saraṇaṃ ‘‘nātho’’ti vuccati. Yassa saraṇaṃ na vijjati, so ‘‘anātho’’ti vuccati, tathā samiddho ‘‘nātho’’ti vuccati, asamiddho ‘‘anātho’’ti. Tasmā paññavatā sabbesu ṭhānesu dhātuatthamattena lokasamaññaṃ anatidhāvitvā yathānurūpaṃ attho gahetabbo. Ayañca nīti sādhukaṃ manasi kātabbā.

Vithuyācane. Vethati.

Satha seṭhille. Sathati. Sathalo hi paribbājo, bhiyyo ākirate rajaṃ. Siṭhilotipi pāḷi dissati. Tadā ṭhikāro muddhajo gahetabbo.

Kathi koṭille. Kanthati.

Kattha silāghāyaṃ. Katthati, vikatthati. Katthanā, vikatthanā. Tattha katthatīti pasaṃsati. Vikatthatīti virūpaṃ katthati abhūtavatthudīpanato. Ettha ca ‘‘bahumpi so vikattheyya, aññaṃ janapadaṃ gato’’ti ca ‘‘idhekacco katthī hoti vikatthī, so katthati ‘ahamasmi sīlasampannoti vā vattasampannoti vā vikatthatī’ti’’ ca ādayo payogā.

Byatha dukkhabhayacalanesu. Byathati. Bhantā byathitamānasā. Tato kumārābyathitā, sutvā luddassa bhāsitaṃ. Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca.

Sutha kutha katha hiṃsāyaṃ. Sothati. Kothati. Kathati.

Patha gatiyaṃ. Pathati. Patho. Pathoti maggo. So duvidho mahājanena padasā paṭipajjitabbo pakatimaggo ca paṇḍitehinibbānatthikehi paṭipajjitabbo paṭipadāsaṅkhāto ariyamaggo cāti. Tattha pakatimaggo uppannakiccākiccehi janehi pathiyati gacchiyatīti patho, paṭipadā pana amatamahāpuraṃ gantukāmehi kulaputtehi saddhāpātheyyaṃ gahetvā pathiyati paṭipajjiyatīti patho. Atha vā pātheti kārakaṃ puggalaṃ gameti nibbānaṃ sampāpetīti vā patho , paṭipadāyeva. Maggābhidhānaṃ curādigaṇe maggadhātukathanaṭṭhāne kathessāma.

Katha nippāke. Kathati.

Matha vilothane. Mathati.

Potha pariyāyanabhāve. Pothati. Pothako. Pothetīti ayaṃ curādigaṇepi vattati. Tena ‘‘samantā anupariyeyyuṃ, nippothentā catuddisā’’ti payogo dissati.

Gottha vaṃse. Gotthati. Gotthulo, gotthu.

Puthu vitthāre. Pothati. Puthavī.

Thakārantadhāturūpāni.


这是完整的巴利文翻译：
这里可能会问："如果以祈求义而称为主宰，那么任何祈求者、贫穷者都应是主宰。而不祈求者、富有者不祈求，应是非主宰？"不是的，主宰一词虽用于祈求等义，但依世间惯例确立用于最上者，世尊在最上者中最为殊胜，因此说他祈求种种利益行而称为主宰。而非主宰一词确立用于平常人，这是依"非主宰为无主宰。或无有主宰者为无主宰"的实体否定，而不是依"不祈求故为无主宰"的词根义否定。因为谁是他人的庇护、归依、依止，他是主宰，谁不是他人的庇护、归依、依止，也没有他人作为自己的庇护、归依、依止，他依惯例称为无主宰。因此说"惯例言语为真实，因为世间共许"。为显明此义，在此处"你是世间唯一主宰，是众生的庇护"和"你是无依者的主宰"及-
"我如是思惟已，将数百俱胝财；
施与有主无主者，前往雪山。"
这些经文为例证。因为在教法和世间中，祈求者不称为"主宰"，不祈求者也不称为"无主宰"。而世间的庇护称为"主宰"，无有庇护者称为"无主宰"，同样富有者称为"主宰"，贫穷者称为"无主宰"。因此有智者在一切处不应仅依词根义而超越世间共称，应适当取义。这个原则应当善加记住。
"vithu"意为祈求。缠绕。
"satha"意为松弛。松弛。因为游行者松弛，更多散布尘土。也见到"siṭhilo"的读法。那时"ṭhi"音应取为头音。
"kathi"意为弯曲。弯曲。
"kattha"意为称赞。称赞，诽谤。称赞，诽谤。这里"称赞"即是赞叹。"诽谤"即是不当称赞，因显示不实事。这里如"他去到其他国土，可能多自夸"和"这里某人是自夸者诽谤者，他称赞'我具足戒'或'我具足行'而诽谤"等用例。
"byatha"意为痛苦、恐惧、动摇。动摇。恐惧动摇之心。然后童子们动摇，听到猎人的话。如是这二者是动摇和恐惧。
"sutha"、"kutha"、"katha"意为伤害。伤害。伤害。伤害。
"patha"意为行走。行走。道路。道路即是路。它有两种：大众以足行走的自然道路，和智者为求涅槃而行走的称为修道的圣道。其中自然道路是因有事无事的人们行走故称为道路，而修道则是想去不死大城的善男子以信为资粮而行走故称为道路。或者说因引导造作的人，使达到涅槃故称为道路，即是修道。关于道的同义词我们将在属于cur等组的说明道词根处讲述。
"katha"意为煮熟。煮熟。
"matha"意为搅动。搅动。
"potha"意为转变状态。打击。打击者。"使打击"也用于cur等组。因此见到"四处走动，震动四方"的用例。
"gottha"意为种族。种族。种族者，种族。
"puthu"意为扩展。扩展。大地。
以"tha"结尾的词根变化形式。


Dakārantadhātu

Dā dāne. Āpubbo gahaṇe. Saddho dānaṃ dadāti deti, sīlaṃ ādadāti ādeti. Imāni suddhakattupadāni taddīpakattā. Saddho assaddhaṃ dānaṃ dāpeti, sīlaṃ ādapeti, samādapeti. Ye dhammamevādapayanti santo. Imāni kāritapadāni hetukattupadānīti ca vuccanti taddīpakattā. Saddhena dānaṃ dīyati, sīlaṃ ādīyati, samādīyati, imāni kammapadāni taddīpakattā. Ayañca dā dāneti dhātu sāsanānurūpasutivasena divādigaṇaṃ patvā supanakriyaṃ vadanto ‘‘dāyati niddāyati niddā’’ti sanāmapadāni suddhakattupadāni janayati. Dānamavakhaṇḍanañca vadanto ‘‘diyati dānaṃ dātta’’nti sanāmapadāni suddhakattupadāni janayati. Suddhiṃvadanto ‘‘dāyati vedāyati vodāna’’nti sanāmapadāni suddhakattupadāni janayati, imasmiṃ pana bhūvādigaṇe dānaṃ vadanto āpubbavasena gahaṇañca vadanto ‘‘dadāti deti ādadāti ādeti dānaṃ ādāna’’nti sanāmapadāni suddhakattupadāni janayati. Tathā kucchitagamanaṃ vadanto ‘‘dāti suddāti suddo suddī’’ti sanāmapadāni suddhakattupadāni janayatīti ayaṃ viseso daṭṭhabbo. Yathā cettha, evamaññatrāpi yathāsambhavaṃ viseso upaparikkhitabbo nayaññūhi.

Idānissa nāmapadāni tumantādīni brūma. ‘‘Dānaṃ, deyyaṃ, dātabbaṃ, brahmadeyyaṃ, dinnaṃ, dāyako, dāyikā, dakkhiṇā’’ iccādīni, ‘‘dātuṃ, padātuṃ, dātave, padātave, datvā, datvāna, dadātuna, daditvā, daditvāna, dadiya, dajjā, dadiyāna, ādātuṃ, ādāya, ādiya’’ iccādīni ca yojetabbāni.

Tattha dānanti dātabbaṃ, dadanti etenāti atthe na deyyadhammo dānacetanā ca vuccati. Kasmā pana tattha dinnasaddoyeva kathiyati, na dattasaddoti? Akathane kāraṇamatthi. ‘‘Dānaṃ dinna’’ntiādīsu hi dinnasaddaṭṭhāne dattasaddo na dissati, tasmā na kathiyati.

Guṇabhūto dattasaddo, na diṭṭho jinabhāsite;

‘‘Manasā dānaṃ mayā dinnaṃ’’, iti dinnapadaṃ viya.

‘‘Devadatto yaññadatto, datto’’ iti ca ādiko;

Paṇṇattivacane diṭṭho, samāsabyāsato pana.

Tasmā ‘‘devadatto’’tiādīsu ‘‘devena dinno’’ti samāsaṃ katvā paṇṇattivacanattā dinnasaddassa dattādeso kātabbo sāsanānurūpena. Upari hi ‘‘dinnassa datto kvaci paṇṇattiya’’nti lakkhaṇaṃ passissatha. Ayameva hi sāsane nīti avilaṅghanīyā. Idaṃ panettha vavatthānaṃ –

Sakkaṭe dattasaddova, dinnasaddo na dissati;

Byāsamhi dinnasaddova, dattasaddo na pāḷiyaṃ.

‘‘Manasā dānaṃ mayā dinnaṃ, dānaṃ dinno’’tiādisu;

‘‘Dhammadinnā mahāmāyā’’, iccādīsu ca pāḷisu.

Iti byāsasamāsānaṃ, vasā dvedhā pavattati;

Dinnasaddoti dīpeyya, na so sakkaṭabhāsite.

Guṇabhūto dattasaddo, asamāsamhi kevalo;

Na dissati munimate, dinnasaddova kevalo.

Teneva dinnasaddassa, dattādeso kato mayā;

‘‘Dattaṃ sirappadāna’’nti, kavayo pana abravuṃ.

Ediso pāḷiyaṃ natthi, nayo tasmā na so varo;

‘‘Datto’’ti bhūridattassa, saññā paṇṇattiyaṃ gatā.

‘‘Brahmadatto buddhadatto, datto’’ iti hi sāsane;

Paṇṇattiyaṃ dattasaddo, asamāsasamāsiko.

‘‘Paradattabhojana’’nti, evamādīsu pāḷisu;

Samāse guṇabhūtoyaṃ, dattasaddo patiṭṭhito.

‘‘Manasā dānaṃ mayā dinnaṃ, dānaṃ dinno’’tiādisu;

Guṇabhūto dinnasaddo, asamāsamhi dissati.

‘‘Dinnādāyī dhammadinnā’’, iccevamādīsu pana;

Samāse guṇapaṇṇatti-bhāvenesa padissati.


这是完整的巴利文翻译：
以"da"结尾的词根：
"dā"意为布施。带前缀"ā"时意为拿取。信者施与布施，受持戒律。这些是纯能作词因显示此义。信者使不信者布施，使受戒，使受持。诸圣者使人受持法。这些是使役词也称为因使作词因显示此义。布施被信者施与，戒被受持，被受持，这些是受动词因显示此义。这个意为布施的"dā"词根，依教法相应的传统到达divā等组，表示睡眠动作时产生"睡眠、入睡、睡眠"等带名词的纯能作词。表示布施和切断时产生"布施被施、割"等带名词的纯能作词。表示清净时产生"净化、感受、清净"等带名词的纯能作词，而在这bhū等组中表示布施，以及依前缀"ā"表示拿取时产生"施与、施、拿取、取、布施、拿取"等带名词的纯能作词。同样表示邪恶行为时产生"行、充分行、首陀、首陀女"等带名词的纯能作词，这个差异应该理解。如这里一样，在其他地方也应由知道规则者观察适当的差异。
现在我们说它的名词和不定式等形式。应组合"布施、应施、应施、婆罗门施、已施、施者、女施者、供养"等，以及"为施、为施与、为施、为施与、已施、已施、属于施、已施、已施、已施、可施、已施、为取、已取、已取"等。
其中"布施"即应施之物，以此施与之义说所施物和施舍思。为何在此只说"dinna"(已施)词，不说"datta"(已施)词？有理由不说。因为在"布施已施"等句中，在"dinna"词处不见"datta"词，故不说。
作为形容词的datta词，未见于佛说；
如"我以心施布施"，这样的dinna词。
"提婆达多、牺施、达多"等；
在命名语中可见，无论复合或单独。
因此在"提婆达多"等词中，做"天所施"的复合词，因为是命名用语，dinna词应依教法规则变成datta。上面你们将看到"在命名中dinna有时变成datta"的规则。这就是教法中不可违背的原则。这里的确定是：
在梵语中只有datta词，不见dinna词；
在单独用时只有dinna词，在经中没有datta词。
如"我以心施布施，布施已施"等；
"法授、大幻"等经文中。
如是依单独和复合，dinna词有两种用法；
应知它在梵语中不用。
作为形容词的datta词，在非复合中独立；
在牟尼教中不见，只有独立的dinna词。
因此我将dinna词，变成datta词；
诗人们则说"施者头"。
这样的用法经中没有，因此那不是好的规则；
"达多"作为"贤达多"的名称用于命名。
"梵授、佛授、达多"，如是在教法中；
在命名中datta词，用于复合和非复合。
"食他施食"等，在这样的经文中；
在复合词中这个datta词，作为形容词确立。
"我以心施布施，布施已施"等中；
作为形容词的dinna词，见于非复合中。
而在"受施者、法授"等中；
在复合词中它显现为形容词和名称。


Koci pana saddasatthavidū garu evaṃ saddaracanamakāsi –

‘‘Yassaṅkurehi jimutambujaloditehi,

Vāteritehi patitehi suṇehi tehi.

Jenantacīvaramasobhatha brahmadattaṃ,

Vandāmi taṃ caladalaṃ varabodhirukkha’’nti.

Ettha ca brahmadattanti idaṃ sakkaṭabhāsāto nayaṃ gahetvā vuttaṃ, na pāḷito. Pāḷinayañhipatvā ‘‘brahmadattiya’’nti vā ‘‘brahmadinna’’nti vā ‘‘devadattiya’’nti vā ‘‘devadinna’’nti vā rūpena bhavitabbaṃ. Tathā hi ‘‘bodhisatto ca maddī ca sammodamānā sakkadattiye assame vasiṃsū’’ti pāḷinayānurūpo aṭṭhakathāpāṭho dissati. Tasmā etthevaṃ vadāma –

‘‘Dattasaddassa ṭhānamhi, ‘‘dattiya’’nti ravo gato;

Devadattiyapatto ca, assamo sakkadattiyo’’ti.

Ayaṃ nīti sādhukaṃ manasi kātabbā. Atra pana paripuṇṇāparipuṇṇavasena yathārahaṃ padakkamo bhavati.

Dadāti, dadanti. Dadāsi, dadātha. Dadāmi, dadāma. Dadātu, dadantu. Dadāhi, dadātha. Dadāmi, dadāma, dadāmase. Dadeyya, dade, dajjā. Dajjā sappuriso dānaṃ. Dadeyyuṃ, dajjuṃ. Pitā mātā ca te dajjuṃ. Dadeyyāsi, dajjāsi, dajjesi iccapi. Dajjāsi abhayaṃ mama. Mātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. Sīlavantesu dajjesi, dānaṃ maddi yathārahaṃ. Dadeyyātha, dajjātha. Dadeyyāmi, dajjāmi, dadeyyāma, dajjāma. Dadetha, daderaṃ. Dadetho, dadeyyāvho, dajjāvho. Dadeyyaṃ, dajjaṃ. Neva dajjaṃ mahosadhaṃ. Dadeyyāmhe, dajjāmhe. Ayamasmākaṃ khanti. Garūnaṃ pana khanti aññathā bhavati. Tathā hi –

Garū ‘‘dajjati dajjanti’’, itiādinayena tu;

Aṭṭhannampi vibhattīnaṃ, vasenāhu padakkamaṃ.

Pāḷiṃ upaparikkhitvā, tañce yujjati gaṇhatha;

Na hi sabbappakārena, pāḷiyo paṭibhanti no.

Tattha asmākaṃ khantiyā ‘‘dajjā dajja’’ntiādīni yyakārasahiteyeva sattamiyā padarūpe sijjhanti. ‘‘Dajjā sappuriso dāna’’nti ettha hi ‘‘dajjā idaṃ ‘‘dadeyyā’’ti padarūpaṃ patiṭṭhapetvā yyakāre pare saralopaṃ katvā tato tiṇṇaṃ byañjanānaṃ saṃyogañca tīsusaññogabyañjanesu dvinnaṃ sarūpānamekassa lopañca dyakārasaññogassa ca jakāradvayaṃ katvā tato dīghavasenuccāritabbattā animittaṃ dīghabhāvaṃ katvā nipphajjati. Evaṃ sāsanassānurūpo vaṇṇasandhi bhavati. Duvidho hi sandhi padasandhi vaṇṇasandhīti. Tesu yattha padacchedo labbhati, so padasandhi. Yathā? Tatrāyaṃ. Yattha pana na labbhati, so vaṇṇasandhi. Yathā? Atrajo. Yathā ca sugato, yathā ca paddhāni. Evaṃ duvidhesu sandhīsu ‘‘dajjā’’ti ayaṃ vaṇṇasandhi eva.

Aparopi rūpanayo bhavati tvāpaccayantavasena –

‘‘Ayaṃ so indako yakkho, dajjā dānaṃ parittakaṃ;

Atirocati amhehi, cando tāragaṇe yathā’’ti

Dassanato. Ettha hi dajjāti datvāti attho. Idaṃ pana datvāsaddena samānatthaṃ ‘‘dadiyya’’ iti padarūpaṃ patiṭṭhapetvā yyakāre pare saralopaṃ katvā saññogesu sarūpalopañca tato dyakārasaññogassa jjakāradvayaṃ dīghattañca katvā nipphajjati.

来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
某位受人尊敬的语法学者这样创作了语法诗句：
"那些由云朵般浮动的新芽，
被风吹落的美丽叶子，
装点着梵施王的袈裟，
我礼敬那摇曳枝叶的殊胜菩提树。"
在此，"梵施"(brahmadatta)这个词是从梵语的用法而来，不是巴利语的用法。按照巴利语的规则，应该是"brahmadattiya"或"brahmadinna"或"devadattiya"或"devadinna"这样的形式。因此在注释书中可以看到符合巴利语规则的用法："菩萨和末提夫人在帝释所施的精舍中欢喜地居住"。因此我们在这里这样说：
"在'datta'(施)这个词的位置上，
'dattiya'成为了发音，
'devadattiya'得到了，
精舍是'sakkadattiya'(帝释所施)。"
这个规则应当好好记在心中。这里，按照完整和不完整的情况，词形变化依次如下：
他施(dadāti)，他们施(dadanti)。你施(dadāsi)，你们施(dadātha)。我施(dadāmi)，我们施(dadāma)。愿他施(dadātu)，愿他们施(dadantu)。你要施(dadāhi)，你们要施(dadātha)。我要施(dadāmi)，我们要施(dadāma，dadāmase)。可能会施(dadeyya，dade，dajjā)。善人可能会施予(dajjā sappuriso dānaṃ)。他们可能会施(dadeyyuṃ，dajjuṃ)。愿父母施予你(pitā mātā ca te dajjuṃ)。你可能会施(dadeyyāsi，dajjāsi，dajjesi)。愿你给予我无畏(dajjāsi abhayaṃ mama)。因何过错你要将母亲交给水神(mātaraṃ kena dosena，dajjāsi dakarakkhino)。末提啊，你应当适时布施给持戒者(sīlavantesu dajjesi，dānaṃ maddi yathārahaṃ)。你们可能会施(dadeyyātha，dajjātha)。我可能会施(dadeyyāmi，dajjāmi)，我们可能会施(dadeyyāma，dajjāma)。他们两个施(dadetha，daderaṃ)。你们两个施(dadetho，dadeyyāvho，dajjāvho)。我可能会施(dadeyyaṃ，dajjaṃ)。我决不会给予摩诃萨(neva dajjaṃ mahosadhaṃ)。我们可能会施(dadeyyāmhe，dajjāmhe)。这是我们的见解。但是尊者们的见解有所不同。如此：
尊者们说"他施(dajjati)，他们施(dajjanti)"等，
按照八种语法变化的次序来说明词形变化。
仔细检查巴利圣典，
如果合适就接受它；
因为并非所有方面
我们都能完全理解圣典。
其中按照我们的见解，"dajjā dajja"等词形在包含"yya"音的第七变化形式中成立。如在"善人可能会施予"(dajjā sappuriso dānaṃ)这句中，"dajjā"这个词是通过将"dadeyya"这个词形确立后，在"yya"音之后省略元音，然后将三个辅音组合，在三个组合辅音中省略两个相同音中的一个，将"dya"组合变成两个"ja"音，最后无条件地延长音长而形成的。这样就符合教法的音素连音。连音有两种：词连音和音素连音。其中能分解词的是词连音，如"tatrāyaṃ"；不能分解词的是音素连音，如"atrajo"。又如"sugato"，又如"paddhāni"。在这两种连音中，"dajjā"就是音素连音。
还有另一种词形变化方式，是以"tvā"后缀的形式：
"这位因陀迦夜叉，虽施少许，
却胜过我们，如月亮在群星中一样。"
在这里，"dajjā"的意思是"施已"(datvā)。这个与"datvā"同义的词形是通过确立"dadiyya"这个词形，在"yya"音之后省略元音，在组合音中省略相同音，然后将"dya"组合变成两个"jja"音并延长音长而形成的。


Athāparopi rūpanayo bhavati kammani yapaccayavasena. Tathā hi ‘‘petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā’’ti ca ‘‘dakkhiṇā dajjā’’ti ca dve pāṭhā dissanti. Tattha pacchimassa dajjāti dātabbāti attho kammani yapaccayavasena. Idha pana dādhātuto yapaccayaṃ katvā dhātussa dvittañca pubbassa rassattañca tato yakāre pare saralopaṃ saññogabhāvañca jjakāradvayañca itthiliṅgattā āpaccayādiñca katvā ‘‘dajjā’’ti nipphajjati. Evaṃ ‘‘dajjā dadeyyā’’ti ca ‘‘dajjā dadiyya datvā’’ti ca ‘‘dajjā dātabbā’’ti ca etāni paccekaṃ pariyāyavacanāni bhavanti. ‘‘Dajjuṃ. Dajjāsi, dajjātha. Dajjāmi, dajjāma. Dajjāvho, dajja’’nti etānipi ‘‘dadeyyuṃ dadeyyāsī’’tiādinā padarūpāni patiṭṭhapetvā yyakāre pare saralopaṃ saññogesu sarūpalopaṃ dyakārasamaññogassa jjakāradvayañca katvā nipphajjanti. Etesu dajjāsīti yaṃ rūpaṃ tassāvayavassa ākārassa ekāraṃ katvā aparampi ‘‘dajjesī’’ti rūpaṃ bhavatīti daṭṭhabbaṃ. Esa nayo aññatrāpi yathāsambhavaṃ yojetabbo.

Acinteyyānubhāvassa hi sammāsambuddhassa pāḷinayo acinteyyoyeva hoti, gambhīro dukkhogāḷho, na yena kenaci lakkhaṇena sādhetabbo, yathātanti viraciteheva lakkhaṇehi sādhetabbo. Tathā hi ‘‘khattiyā titthiyā cetiyānī’’tiādīsu yakāre pare saralopo bhavati, tena ‘‘athetthekasataṃ khatyā. Evampi titthyā puthuso vadanti. Ārāmarukkhacetyānī’’ti payogā dissanti. Tathā ‘‘sākacchati taccha’’nti etthāpi ‘‘saha kathayatī’’tivā ‘‘saṃkathayatī’’ti vā ‘‘tathya’’nti ca padarūpaṃ patiṭṭhapetvā sahasaddassa hakāralopaṃ, saṃsadde ca niggahītalopaṃ katvā sakāragatassa sarassa dīghaṃ katvā yakāre pare saralopaṃ katvā tato thyakārasaññogassa cchayugaṃ katvā visabhāgasaññoge eko ekassa sabhāgattamāpajjati. Tena ‘‘sākacchati taccha’’nti rūpāni sijjhanti. Tathā hi ‘‘aññamaññaṃ sākacchiṃsu. Kālena dhammasākacchā. Bhūtaṃ tacchaṃ. Yathātathiyaṃ viditvāpi dhammaṃ, sammā so loke paribbajeyyā’’ti savikapāni payogāni dissanti. ‘‘Najjā’’tiādīsupi ‘‘nadiyā’’tiādīni padarūpāni patiṭṭhapetvā vaṇṇasandhivasena yakāre pare lopavidhi labbhatiyeva. Vividho hi sāsanānukūlo rūpanipphādanupāyo, upari ca etesaṃ sādhanatthaṃ ‘‘saralopo yamanarādīsū’’tiādīni lakkhaṇāni bhavissanti. Tattha –

‘‘Dajjā dajju’’ntiādīni, sattamīnaṃ vasena me;

Vuttāni yogirājassa, sāsanatthaṃ mahesino.

Atridaṃ vattabbaṃ, kiñcāpi aṭṭhakathācariyehi ‘‘mātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino’’ti ettha dajjanti padassa ‘‘dammī’’ti vattamānāvasena vivaraṇaṃ kataṃ, tathāpi sattamīpayogoyeva. Ācariyā hi ‘‘sattamīpayogo aya’’nti jānantāpi ‘‘kadāci aññe parikappatthampi gaṇheyyu’’nti āsaṅkāya evaṃ vivaraṇamakaṃsu. Tathā kiñcāpi tehi ‘‘anāparādhakammantaṃ, na dajjaṃ dakarakkhino’’ti ettha na dajjanti padassa ‘‘nāhaṃ dakarakkhassa dassāmī’’ti bhavissantīvasena vivaraṇaṃ kataṃ, tathāpi sattamīpayogoyeva, anāgataṃ pana paṭicca vattabbatthattā evaṃ vivaraṇaṃ kataṃ. ‘‘Neva dajjaṃ mahosadha’’nti ettha pana ‘‘na tveva dadeyya’’nti sattamīpayogavaseneva vivaraṇaṃ katanti. Evaṃ dajjaṃpadassa vinicchayo veditabbo.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
还有另一种词形变化方式是以被动语态中的"ya"后缀形式。因此可以看到"应施予祭品给饿鬼"(petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā)和"应施予祭品"(dakkhiṇā dajjā)这两种用法。其中后者的"dajjā"意为"应被施予"(dātabbā)，是以被动语态的"ya"后缀形式。在这里，从"dā"词根加上"ya"后缀，使词根重复且前音短化，然后在"ya"音之前省略元音并形成组合音，变成两个"jja"音，因为是阴性所以加上"ā"后缀等，最后形成"dajjā"。这样，"dajjā"与"dadeyyā"，"dajjā"与"dadiyya"和"datvā"，以及"dajjā"与"dātabbā"，这些都是各自的同义词。
"dajjuṃ、dajjāsi、dajjātha、dajjāmi、dajjāma、dajjāvho、dajja"这些词形也是通过确立"dadeyyuṃ、dadeyyāsi"等词形，在"yya"音之后省略元音，在组合音中省略相同音，将"dya"组合变成两个"jja"音而形成的。在这些词形中，"dajjāsi"这个词形的组成部分中的"ā"音可以变成"e"音，形成另一个词形"dajjesi"，这一点应当注意。这个规则在其他适当的地方也应当类推运用。
因为正等正觉者有不可思议的威力，所以巴利语的规则也是不可思议的，深奥难测，不能用任何规则来解释，只能用传统确立的规则来解释。因此在"khattiyā（刹帝利）、titthiyā（外道）、cetiyānī（塔庙）"等词中，在"ya"音之前省略元音，所以可以看到"有一百个刹帝利"(athetthekasataṃ khatyā)、"外道们也这样各自说"(evampi titthyā puthuso vadanti)、"园林中的树和塔庙"(ārāmarukkhacetyānī)等用例。
同样在"sākacchati（交谈）、taccha（真实）"等词中，通过确立"saha kathayati（一起说）"或"saṃkathayati（共同说）"和"tathya（真实）"等词形，省略"saha"中的"ha"音，在"saṃ"中省略鼻音，将"sa"的元音延长，在"ya"音之前省略元音，然后将"thya"组合变成"ccha"双音，在不同音的组合中一个变成与另一个相同的音。因此形成"sākacchati、taccha"等词形。所以可以看到"他们彼此交谈"(aññamaññaṃ sākacchiṃsu)、"适时的法谈"(kālena dhammasākacchā)、"真实"(bhūtaṃ tacchaṃ)、"即使如实知法，他也应当在世间正确地行走"(yathātathiyaṃ viditvāpi dhammaṃ, sammā so loke paribbajeyyā)等带有变化的用例。
在"najjā（河）"等词中也是通过确立"nadiyā"等词形，依据音素连音的规则在"ya"音之前省略。因为符合教法的词形变化方式是多样的，后面还会有"在ya、ma、na、ra等音之前有元音省略"等规则来证明这些。关于这点：
"dajjā、dajju等词形，
我依据第七变化而说，
为了解释瑜伽王
大仙的教法。"
这里应当说明，虽然注释书作者们对"因何过错我要将母亲交给水神"(mātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino)中的"dajja"一词解释为现在时态的"我给"(dammi)，但实际上仍是第七变化的用法。论师们虽然知道"这是第七变化的用法"，但是担心"有时别人可能会为了假设而采用其他解释"，所以才这样解释。同样，虽然他们对"我不会把无罪的人交给水神"(anāparādhakammantaṃ, na dajjaṃ dakarakkhino)中的"na dajja"解释为未来时态的"我将不会给水神"(nāhaṃ dakarakkhassa dassāmi)，但实际上仍是第七变化的用法，只是因为要说明与未来有关的意思才这样解释。而在"我决不会给予摩诃萨"(neva dajjaṃ mahosadha)中，是以"决不会给"(na tveva dadeyya)这样的第七变化来解释的。这就是对"dajja"这个词的判定说明。


Idāni parokkhādivasena padakkamo kathiyati. ‘‘Dada, dadū. Dadū’’ti ca idaṃ ‘‘nārado iti nāmena, kassapo iti maṃ vidū’’tiādīsu vidūsaddena samaṃ. Dade, dadittha, dadaṃ, dadimha. Dadittha, dadire. Dadittho, dadivho.

Ettha ca daditthoti idaṃ ‘‘sañjagghittho mayā saha. Mā kisittho mayā vinā. Mā naṃ kalale akkamittho’’tiādīsu ‘‘sañjagghittho’’tiādīhi samaṃ. Iminā nayena sabbattha labbhamānavasena sadisatā upaparikkhitabbā. Dadaṃ, dadimhe. Parokkhāsahibharūpāni.

Adadā, adadū. Adade, adadattha. Adadaṃ, adadamha. Adadattha, adadatthuṃ. Adadase, adadavhaṃ. Adadiṃ adadamhase. Iti anakārapubbampi rūpaṃ gahetabbaṃ ‘‘yesaṃ no na dadamhase’’ti dassanato. Hiyyattanīsahitarūpāni.

Adadi, adaduṃ, adadiṃsu. Adado, adadittha. Adadiṃ, adadimhā. Adadā, adadū. Adadase, adadivhaṃ. Adadaṃ, adadimhe. Ajjatanīsahitarūpāni.

‘‘Dadissati, dadissanti’’ iccādi sabbaṃ neyyaṃ. Bhavissantīsahitarūpāni.

‘‘Adadisā, dadissā, adadissaṃsu, dadissaṃsu’’ iccādi ca sabbaṃ neyyaṃ. Kālātipattisahitarūpāni.

Aparānipi vattamānādisahitarūpāni bhavanti. Deti, denti. Desi, detha. Demi, dammi, dema, damma. Detu, dentu. Dehi, detha. Demi, dammi, dema, damma. Attanopadāni appasiddhāni. Sattamīnayo ca parokkhānayo ca appasiddho. Hiyuttanīnayo pana ajjatanīnayo ca koci koci pasiddho pāḷiyaṃ āgatattā, sakkā ca ‘‘adā, adū, ado, ada’’ntiādinā yojetuṃ. Tathā hi nayo dissati. Adā dānaṃ purindado. Varañceme ado sakka. Brāhmaṇānaṃ adaṃ gajaṃ. Adāsime. Adaṃsu te mamokāsaṃ. Adāsiṃ brāhmaṇe tadāti. ‘‘Dassati, dassanti’’ iccādi sabbaṃ neyyaṃ. ‘‘Adassā, dassā, adassaṃsu, dassaṃsu, dassiṃsu’’ iccādi ca sabbaṃ neyyaṃ.

Tathā ādadāti, ādadanti. Ādadāsi, ādadātha. Ādadāmi, ādadāma. Kaccāyanamate ‘‘ādatte’’ti attanopadaṃ vuttaṃ. Evaṃ ‘‘ādadātu, ādadeyya’’ iccādi sabbaṃ neyyaṃ. Ādetu ādeyya iccādi yathārahaṃ yojetabbaṃ. Evameva ca ‘‘dāpeti, ādāpetī’’tiādīnipi yathārahaṃ yojetabbāni.

Dākucchite gamane. Dāti. Suddāti. Suddo, suddī. Tattha suddoti suddātīti suddo, parapothanādiluddācārakammunā dārukammādikhuddācārakammunā ca lahuṃ lahuṃ kucchitaṃ gacchatīti attho. Tathā hi su iti sīghatthe nipāto, dā iti garahattho dhātu kucchitagativācakattā. Suddassa bhariyā suddī.

Du gatiyaṃ. Davati. Dumo. Ettha ca davati gacchati mūlakkhandhasākhāviṭapapattapallavapupphaphalehi vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇātīti dumo.

Desodhane. Sodhanaṃ pariyodāpanaṃ. Dāyati. Dāyanaṃ. Yathā gāyati, gāyanaṃ. Dāyituṃ, dāyitvā, dhātāvayavassekārassa āyādeso. ‘‘Dātuṃ, datvā’’ iccapi rūpāni.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
现在讲述以完成时等时态的词形变化。"他已施(dada)，他们已施(dadū)"。这里的"dadū"与"人们知道我名为那罗陀，称我为迦叶"等句中的"vidū"(知道)一词相同。你已施(dade)，你们已施(dadittha)，我已施(dadaṃ)，我们已施(dadimha)。你们已施(dadittha)，他们已施(dadire)。你们两个已施(dadittho)，你们已施(dadivho)。
其中"dadittha"这个词形与"你曾与我一起笑(sañjagghittho mayā saha)、不要离开我而悲伤(mā kisittho mayā vinā)、不要在泥中践踏他(mā naṃ kalale akkamittho)"等句中的"sañjagghittho"等词形相同。按照这个方法，应当在所有场合检查可得到的相似形式。我已施(dadaṃ)，我们已施(dadimhe)。这些是完成时的词形。
他施过(adadā)，他们施过(adadū)。你施过(adade)，你们施过(adadattha)。我施过(adadaṃ)，我们施过(adadamha)。你们施过(adadattha)，他们施过(adadatthuṃ)。你施过(adadase)，你们施过(adadavhaṃ)。我施过(adadiṃ)，我们施过(adadamhase)。这里也应当采用不带"a"前缀的词形，因为可以看到"我们不施予他们"(yesaṃ no na dadamhase)这样的用例。这些是过去未完成时的词形。
他施了(adadi)，他们施了(adaduṃ，adadiṃsu)。你施了(adado)，你们施了(adadittha)。我施了(adadiṃ)，我们施了(adadimhā)。他施了(adadā)，他们施了(adadū)。你施了(adadase)，你们施了(adadivhaṃ)。我施了(adadaṃ)，我们施了(adadimhe)。这些是过去完成时的词形。
"他将施(dadissati)，他们将施(dadissanti)"等词形都可以类推。这些是未来时的词形。
"他本应施(adadisā，dadissā)，他们本应施(adadissaṃsu，dadissaṃsu)"等词形也都可以类推。这些是过去条件时的词形。
还有其他现在时等时态的词形：他施(deti)，他们施(denti)。你施(desi)，你们施(detha)。我施(demi，dammi)，我们施(dema，damma)。愿他施(detu)，愿他们施(dentu)。你要施(dehi)，你们要施(detha)。我要施(demi，dammi)，我们要施(dema，damma)。中动语态的词形很少见。可能态和完成时的词形也很少见。但是过去未完成时和过去完成时的某些词形在圣典中可以看到，也可以按照"adā，adū，ado，ada"等方式类推。因此可以看到这样的用例：帝释施予了布施(adā dānaṃ purindado)。帝释啊，你给予了我恩惠(varañceme ado sakka)。我把象施予婆罗门(brāhmaṇānaṃ adaṃ gajaṃ)。他给予了我(adāsime)。他们给我机会(adaṃsu te mamokāsaṃ)。那时我施予婆罗门(adāsiṃ brāhmaṇe tadā)。"他将施(dassati)，他们将施(dassanti)"等词形都可以类推。"他本应施(adassā，dassā)，他们本应施(adassaṃsu，dassaṃsu，dassiṃsu)"等词形也都可以类推。
同样，他接受(ādadāti)，他们接受(ādadanti)。你接受(ādadāsi)，你们接受(ādadātha)。我接受(ādadāmi)，我们接受(ādadāma)。在迦旃延的观点中说到中动语态形式"他接受"(ādatte)。这样"愿他接受(ādadātu)，他可能接受(ādadeyya)"等词形都可以类推。"愿他接受(ādetu)，他可能接受(ādeyya)"等词形应当根据适当情况类推。同样，"他使施(dāpeti)，他使接受(ādāpeti)"等词形也应当根据适当情况类推。
dā表示卑下的行为。他行为卑下(dāti)。他是首陀罗(suddāti)。首陀罗(suddo)，首陀罗女(suddī)。其中，首陀罗(suddo)的意思是"他行为卑下"(suddāti)，即以打人等粗暴行为和木工等卑贱工作迅速地做出令人鄙视的行为。因此，"su"是表示快速的不变词，"dā"是表示责备的词根，因为表示令人鄙视的行为。首陀罗的妻子叫做首陀罗女(suddī)。
du表示行动。他行动(davati)。树(dumo)。这里，树(dumo)的意思是"它以根、干、枝、梢、叶、新芽、花、果生长、发育、茂盛"(davati)。
de表示净化。净化是指使清净。他净化(dāyati)。净化(dāyanaṃ)。如同他唱(gāyati)，唱(gāyanaṃ)。要净化(dāyituṃ)，已净化(dāyitvā)，词根部分的"e"音变成"āya"。"要(dātuṃ)，已(datvā)"也是词形。


Tatra dātunti sodhetuṃ. Datvāti sodhetvāti attho gahetabbo. Tathā hi ‘‘bālo abyatto nappaṭibalo anuyuñjiyamāno anuyogaṃ dātu’’nti ettha dātunti padassa sodhetunti attho. Keci ‘‘dānattha’’nti atthaṃ vadanti, taṃ na yuttaṃ. Na hi yo parehi anuyuñjiyati, so anuyogaṃ deti nāmāti. Tasmā ‘‘ācariyassa anuyogaṃ datvā bārāṇasiṃ paccāgacchī’’tiādīsupi anuyogaṃ datvāti anuyogaṃ sodhetvāti atthoyeva gahetabbo. Tathā hi pubbācariyehi ‘‘anuyogadāpanattha’’nti etasmiṃ padese esoyevattho vibhāvito. Kathaṃ? Anuyogadāpanatthanti anuyogaṃ sodhāpetuṃ. Vimaddakkhamañhi sīhanādaṃ nadanto atthato anuyogaṃ sodheti nāma, anuyuñjanto ca naṃ sodhāpeti nāmāti. Idampi ca tehi vuttaṃ. Dātunti sodhetuṃ. Keci ‘‘dānattha’’nti atthaṃ vadanti, taṃ na yuttaṃ. Na hi yo sīhanādaṃ nadati, so eva tattha anuyogaṃ detīti. Samantapaṭṭhānamahāpakaraṇa saṃvaṇṇanāyampi pubbācariyehi ‘‘dānaṃ datvāti taṃ cetanaṃ pariyodāpetvā’’ti sodhanattho vutto. Dullabhā ayaṃ nīti sādhukaṃ citte ṭhapetabbā.

De pālane. Dīyati. Dānaṃ, uddānaṃ dāyituṃ, dāyitvā. Tattha dānanti duggatito dāyati rakkhatīti dānaṃ, dānacetanā. Uddānanti vuttassa atthassa vakkhamānassa vā vippakiṇṇabhāvena nassituṃ adatvā uddhaṃ dānaṃ rakkhaṇaṃ uddānaṃ, saṅgahavacananti attho. Atha vā uddānanti pacchuddānādikaṃ uddānaṃ.

Khāda bhakkhane. Khādati. Khādikā, khādanaṃ, aññamaññakhādikā. Pubbaphalakhādikā, khajjaṃ, khādanīyaṃ, khandhā.

Tattha khajjanti pūvo. Khādanīyanti pūvaphalāphalādi. ‘‘Khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti visuṃ bhojanīyassa vacanato khādanaṃ nāma khajjassa vā khādanīyassa vā bhakkhanaṃ. Apica hiṃsāpi ‘‘khādana’’nti vuccati. Jātijarābyādhidukkhādīhi khajjantīti khandhā, rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇāni. ‘‘Cīvarāni nassantipi ḍayhantipi undūrehipi khajjantī’’ti ettha viya khajjanti saddo kammattho.

Badatheriye. Thirabhāvo theriyaṃ, yathā dakkhiyaṃ. Badati. Badarī, badaraṃ. Atridaṃ vuccati –

Kakkandhu badarī kolī, kolaṃ kulavamiccapi;

Tenilaṃ badarañcāti, nāmaṃ rukkhassa koliyāti.

Khada dhitihiṃsāsu ca. Theriyāpekkhāya cakāro. Khadati. Khadiro.

Gada viyattiyaṃ vācāyaṃ. Gadati. Āgadanaṃ, tatho āgado etassāti tathāgato. Suṭṭhu gadatīti sugado.

Rada vilekhane. Radati. Radano, rado, dāṭhārado. Atra radanoti danto.

Nada abyattasadde. Sīho nadati, paṇadati. Nādo, nadī. Pabbatesu vanādīsu nadatīti nadī. Nada i iti dhātudvayavasena pana ‘‘nadantī gacchatīti nadī’’tipi nibbacanaṃ vadanti.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
在这里，"要给"(dātuṃ)意为"要解释"。"已给"(datvā)应理解为"已解释"的意思。因此在"愚昧无知者不能在被问时给予解答"(bālo abyatto nappaṭibalo anuyuñjiyamāno anuyogaṃ dātuṃ)这句中，"给予"(dātuṃ)一词的意思是"解释"。有些人说意思是"布施"，这是不正确的。因为被他人询问的人不能说是"给予问题"。因此在"向老师解答问题后返回波罗奈"(ācariyassa anuyogaṃ datvā bārāṇasiṃ paccāgacchi)等句中，"给予问题"(anuyogaṃ datvā)也应理解为"解释问题"的意思。因此古代论师们在解释"为了使给予解答"(anuyogadāpanatthaṃ)这个词时也是这样说明的。怎么说呢？"为了使给予解答"意思是"为了使解释"。能发出能够抵挡批评的狮子吼者实际上叫做"解释问题"，而询问者叫做"使解释"。这也是他们所说的。"给予"(dātuṃ)意为"解释"。有些人说意思是"布施"，这是不正确的。因为发出狮子吼的人不能说在那里"给予问题"。在《发趣论》注释中古代论师们也说"布施已"(dānaṃ datvā)意为"使那个意志清净"，表示清净的意思。这个难得的规则应当好好记在心中。
de表示保护。他被保护(dīyati)。布施(dānaṃ)，总说(uddānaṃ)，要保护(dāyituṃ)，已保护(dāyitvā)。其中，布施(dānaṃ)是因为它保护使免于恶趣，指布施的意志。总说(uddānaṃ)是不让已说或将说的意义因分散而消失，向上保护，即摄要语的意思。或者总说(uddānaṃ)是指后总说等总说。
khāda表示吃。他吃(khādati)。食物(khādikā)，食用(khādanaṃ)，互相吃食(aññamaññakhādikā)。食用前果(pubbaphalakhādikā)，可食用的(khajjaṃ)，可咀嚼的(khādanīyaṃ)，蕴(khandhā)。
其中，可食用的(khajjaṃ)指糕点。可咀嚼的(khādanīyaṃ)指糕点、水果等。因为"可咀嚼的或可食用的"(khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā)中分别说明可食用的，所以食用(khādanaṃ)指吃可食用的或可咀嚼的东西。而且伤害也叫做"食用"(khādanaṃ)。因为被生、老、病、苦等所吞噬，所以叫做蕴(khandhā)，即色、受、想、行、识。如在"衣服损坏也好，烧毁也好，被老鼠咬坏也好"(cīvarāni nassantipi ḍayhantipi undūrehipi khajjanti)这句中，"咬"(khajjanti)是被动语态。
bada表示坚固。坚固性叫做固性(theriyaṃ)，如同熟练(dakkhiyaṃ)。他坚固(badati)。枣树(badarī)，枣(badaraṃ)。这里说：
"枣树有kakkandhu、badarī、kolī，
果实有kola、kulavama等名，
以及tenilaṃ、badaraṃ等，
这些都是枣树的名称。"
khada表示稳固和伤害。"ca"(和)是为了与"坚固"相关。他稳固(khadati)。儿茶树(khadiro)。
gada表示清晰的语言。他说(gadati)。说法(āgadanaṃ)，如是说者因此称为如来(tathāgato)。善说者(sugado)是指善巧地说。
rada表示划痕。他划(radati)。牙齿(radano)，齿(rado)，犬齿(dāṭhārado)。这里牙齿(radano)指牙。
nada表示不清晰的声音。狮子吼叫(sīho nadati)，大声叫(paṇadati)。声音(nādo)，河(nadī)。因为在山中和森林等处发出声音，所以叫做河(nadī)。但是根据nada和i这两个词根，他们也说"因为它发声并流动所以叫做河"(nadantī gacchatīti nadī)这样的词源解释。


Kecettha vadeyyuṃ yā panesā ‘‘nada abyattasadde’ti dhātu tumhehi vuttā, sā kiṃniccamabyattasaddeyeva vattati, udāhu katthaci viyattiyampi vācāyaṃ vattatī’’ti? Niccamabyattasaddeyeva vattatīti. Yajjevaṃ ‘‘sīho nadatī’’tiādīsu tiracchānagatādisaddabhāvena avibhāvitatthatāya nadasaddo abyattasaddo hotu, ‘‘sīho viya ayaṃ puriso nadatī’’tiādīsu pana manussabhāsāpi abyattasaddo siyāti? Tanna viyattāpi samānā manussabhāsā sīho viyāti evaṃ samupekkhāvasena sīhapadatthassāpekkhanato nadasaddena niddisiyati , na purisāpekkhanavasena. Yathā hi valāhakūpamāvasena kathitaṃ, ‘‘kathañca puggalo gajjitā ca vassitā ca hotī’’ti pāḷiyaṃ gajjanaṃ vassanañca puggale alabbhamānampi valāhakassa gajjanavassanasadisatāya bhāsanakaraṇakriyāyūpalabbhanato vattabbameva hoti, evameva nibbhayabhāvena sīhanādasadisiyā vācāya niccharaṇato sīho viya nadatīti avibhāvitatthavantena nadasaddena manussabhāsāpi niddisitabbā hoti.

Ettha ca ambaphalūpamādayopi āharitvā dassetabbā. Na hi pakkāmakatādīni puggalesu vijjanti, atha kho ambaphalādīsu eva vijjanti, evaṃ santepi bhagavatā aññenākārena sadisattaṃ vibhāvetuṃ ambaphalūpamādayo vuttā, evameva nadasaddo abyattasaddabhāvena tiracchānagatasaddādīsu eva vattabbopi atthantaravibhāvanatthaṃ ‘‘sīho viya nadatī’’tiādīsu manussabhāsāyampi rūḷhiyā vutto, na sabhāvato. Tathā hi sabhāvato nadasaddenapi vassitasaddādīhipi manussabhāsā niddisitabbā na hotīti. Yadi evaṃ –

‘‘Suvijānaṃ siṅgālānaṃ, sakuṇānañca vassitaṃ;

Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato’’ti

Ettha kasmā vassitasaddena manussabhāsā niddisiyatīti? Saccaṃ manussabhāsāpi vassitasaddena niddiṭṭhā dissati, evaṃ santepi sā ‘‘suvijānaṃ siṅgālānaṃ, sakuṇānañca vassita’’nti vassitasaddavasena payogassa vacanato tadanurūpaṃ niddisituṃ arahatīti mantvā vassitasaddasadisī niddiṭṭhā. Na hi ‘‘manusso vassatī’’tiādinā visuṃ payogā dissanti, ‘‘sakuṇo vassati, kūjatī’’tiādinā pana payogā dissanti, tasmā ‘‘saṅgāmaṃ otaritvāna, sīhanādaṃ nadi kuso’’tiādīsu viya yathārahaṃ attho gahetabbo. Evaṃ nadadhātu sabhāvato abyattasaddeyeva hoti, na viyattiyaṃ vācāyanti daṭṭhabbaṃ.

Adda gatiyaṃ yācane ca. Addati.

Nadda gadda sadde. Naddati. Gaddati.

Tadda hiṃsāyaṃ. Taddati.

Kadda kucchite sadde. Kaddati. Kaddamo.

Khadda daṃsane. Daṃsanamiha dantasukatakattikā kriyā abhidhīyate. Sabhāvattā dhātuyā sādhanappayogasamavāyī. Khaddati.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
在这里有人可能会问："你们说的这个'nada表示不清晰的声音'的词根，它是否永远只表示不清晰的声音，还是有时也表示清晰的语言？"只表示不清晰的声音。如果是这样，在"狮子吼叫"等句中，因为是动物等的声音，含义不明确，所以nada表示不清晰的声音可以理解，但在"这个人像狮子一样吼叫"等句中，人的语言也成为不清晰的声音吗？不是这样的。即使是清晰的人的语言，也是因为"像狮子一样"这样的比喻而用nada这个词来表示，不是从人的角度来看。就像以云的比喻来说明的，在"怎样的人是轰鸣者也是下雨者"这句经文中，虽然轰鸣和下雨在人身上是不存在的，但因为与云的轰鸣下雨相似的说话行为可以观察到，所以可以这样说。同样地，因为无畏的语言发出时像狮子吼一样，所以人的语言也可以用表示含义不明确的nada这个词来表示。
这里也应该举出芒果等的比喻来说明。因为成熟未成熟等状态不存在于人身上，而只存在于芒果等果实上，即使如此，世尊也用芒果的比喻来说明另一种相似性。同样地，nada这个词虽然因为表示不清晰的声音只能用于动物的声音等，但为了说明其他含义，在"像狮子一样吼叫"等句中也习惯用于人的语言，这不是本质上的用法。因此从本质上说，无论是nada这个词还是"下雨"等词都不应该用来表示人的语言。如果是这样，那么在：
"豺狼和鸟儿的叫声容易识别，
国王啊，人的言语比那更难识别。"
这里为什么用"下雨"这个词来表示人的语言呢？确实可以看到人的语言也用"下雨"这个词来表示，即使如此，因为看到"豺狼和鸟儿的下雨（叫声）"中使用了"下雨"这个词，考虑到应该用相应的词来表示，所以用类似"下雨"的词来表示。因为看不到"人下雨"等单独的用例，但可以看到"鸟下雨、鸣叫"等用例，所以应该像"俱娑进入战场后发出狮子吼"等句那样根据情况来理解含义。这样应当理解nada这个词根本质上只表示不清晰的声音，不表示清晰的语言。
adda表示行动和乞求。他行动.乞求(addati)。
nadda和gadda表示声音。他发声(naddati)。他发声(gaddati)。
tadda表示伤害。他伤害(taddati)。
kadda表示令人厌恶的声音。他发出令人厌恶的声音(kaddati)。泥(kaddamo)。
khadda表示咬。这里的咬指牙齿完成切割的动作。因为是词根的本质，所以与词形变化和用法相关。他咬(khaddati)。


Adi bandhane. Andati. Andu. Andusaddopanettha itthiliṅgo gahetabbo pāḷiyaṃ itthiliṅgappayogadassanato ‘‘seyyathāpi vāseṭṭha ayaṃ aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā, atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṃ taritukāmo, so orimatīre daḷhāya anduyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanabandho’’ti. Tatra andūti yaṃ kiñci bandhanaṃ vā. ‘‘Yathā andughare puriso’’ti hi vuttaṃ. Bandhanaviseso vā, ‘‘andubandhanādīni chinditvā palāyiṃsū’’ti hi vuttaṃ. Apica andanaṭṭhena bandhanaṭṭhena andu viyātipi andu, pañca kāmaguṇā. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘ime kho vāseṭṭha pañca kāmaguṇā ariyassa vinaye andūtipi bandhanantipi vuccantī’’ti. Niggahītāgamavasenāyaṃ dhātu vuttā. Katthaci pana vigataniggahītāgamopi hoti, taṃ yathā? ‘‘Avijjā bhikkhave pubbaṅgamā akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anvadeva ahirika’’nti pāḷi. Ettha anuandati anubandhatīti anvadi. Anvadi eva anvadevāti kitaviggaho sandhiviggaho ca veditabbo. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘anvadevāti anubandhamānamevā’’ti vuttaṃ, taṃ avijjamahirikaṃ anubandhamānameva hotīti attho.

Idi paramissariye indati. Indanaṃ, indo.

Ettha indoti adhipatibhūto yo koci. So hi indati paresu issariyaṃ pāpuṇātīti indoti vuccati. Apica indoti sakko. Sakkassa hi anekāni nāmāni –

Sakko purindado indo, vatrabhū pākasāsano;

Sahassanetto maghavā, devarājā sujampati.

Sahassakkho dasasata-locano vajirāvudho;

Hūtapati mahindo ca, kosiyo devakuñjaro.

Surādhipo suranātho, vāsavo tidivādhibhū;

Jambāri ceva vajira-hattho asurasāsano;

Gandharājā devindo, surindo asurābhibhūti.

Evaṃ anekāni nāmāni. Ekopi hi attho anekasaddappavattinimittatāya anekanāmo. Tenāha bhagavā –

Sakko mahāli devānamindo pubbe manussabhūto samāno magho nāma māṇavo ahosi, tasmā ‘‘maghavā’’ti vuccati. Sakko mahāli devānamindo pubbe manussabhūto samāno pure dānaṃ adāsi, tasmā ‘‘purindado’’ti vuccati. Sakko mahāli devānamindo pubbe manussabhūto samāno sakkaccaṃ dānaṃ adāsi, tasmā ‘‘sakko’’ti vuccati. Sakko mahāli devānamindo pubbe manussabhūto samāno āvāsaṃ adāsi, tasmā ‘‘vāsavo’’ti vuccati. Sakko mahāli devānamindo sahassaṃ atthānaṃ muhuttena cinteti, tasmā ‘‘sahassakkho’’ti vuccati. Sakkassa mahāli devānamindassa sujā nāma asurakaññā pajāpati, tasmā ‘‘sujampatī’’ti vuccati. Sakko mahāli devānamindo devānaṃ tāvatiṃsānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kāreti, tasmā ‘‘devānamindo’’ti vuccatīti.

Evamekassāpi atthassa anekāni saddappavattinimittāni dissanti.

Tathā hi yena pavattinimittena tāvatiṃsādhipatimhi indasaddo pavatto, na tena tattha sakkādisaddā pavattā, atha kho aññena. Tathā yena sammādiṭṭhiyaṃ paññāsaddo pavatto, na tena tattha vijjādisaddā. Yena sampayuttadhammānaṃ pubbaṅgamabhāvena uppannadhammasmiṃ cittasaddo pavatto, na tena tattha viññāṇādisaddā. Na hi vinā kenaci pavattinimittena saddo pavattatīti. Ekopi attho sammutyattho ca paramattho ca anekasaddappavttinimittatāya anekanāmoti daṭṭhabbaṃ.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
adi表示束缚。他束缚(andati)。锁链(andu)。这里的"锁链"一词应当理解为阴性，因为在圣典中可以看到阴性的用法："婆塞德啊，就像这阿基罗跋提河水充满，达到河岸边缘，乌鸦可以饮水，这时有人想要渡到对岸，寻求对岸，想要到达对岸，想要渡过去，他在此岸被坚固的锁链紧紧地绑在背后。"在这里锁链是指任何束缚物。因为说"如同在牢狱中的人"。或者是特定的束缚，因为说"他们砍断锁链等逃走了"。而且因为有束缚的意思所以像锁链，也叫做锁链，指五种欲。因为世尊说："婆塞德啊，这五种欲在圣者的律中被称为锁链和束缚。"这个词根是带有鼻音的形式。但有时也有不带鼻音的形式，比如什么？"诸比丘，无惭是随逐于无明而来，无明是不善法生起的先导。"这里"随逐"(anvadi)意为"跟随"(anubandati)。应当理解"anvadeva"是"anvadi eva"的词形分析和连音分析。因此在注释书中说"anvadeva意为正在跟随"，意思是那个无明和无惭正在跟随。
idi表示最高统治。他统治(indati)。统治(indanaṃ)，帝释(indo)。
这里"indo"指任何作为统治者的人。因为他在他人之上达到统治权，所以叫做"indo"。而且"indo"指帝释。因为帝释有许多名号：
"帝释、城施者、主宰、
破敌者、教诫者、
千眼者、大力者、
天王、须阇之夫。
千眼者、百百眼者、持金刚者、
祭祀主、大主、拘尸、天中象。
天众主、天众护、婆娑婆、三天主、
阎婆利、持金刚、修罗教诫者、
乾闼婆王、天主、
天帝、修罗征服者。"
这样有许多名号。即使是同一个对象，因为有多种词语的来源，所以有多个名字。因此世尊说：
"摩诃利啊，天帝释过去为人时是名叫摩伽的青年，所以叫做'大力者'。摩诃利啊，天帝释过去为人时在城中布施，所以叫做'城施者'。摩诃利啊，天帝释过去为人时恭敬地布施，所以叫做'帝释'。摩诃利啊，天帝释过去为人时布施住处，所以叫做'婆娑婆'。摩诃利啊，天帝释能在一刹那间思考千种义理，所以叫做'千眼者'。摩诃利啊，天帝释的妻子是名叫须阇的阿修罗女，所以叫做'须阇之夫'。摩诃利啊，天帝释统治三十三天的主权和王权，所以叫做'天主'。"
这样即使是同一个对象也可以看到有多种词语的来源。
因此，用某个来源在三十三天之主上产生"inda"这个词，不是用这个来源产生"sakka"等词，而是用其他来源。同样，用某个来源在正见上产生"慧"这个词，不是用这个来源产生"明"等词。用某个来源在作为相应法的先导而生起的法上产生"心"这个词，不是用这个来源产生"识"等词。因为没有任何来源词语是不能产生的。应当理解即使是同一个对象，无论是世俗谛还是胜义谛，因为有多种词语的来源，所以有多个名字。


Ettha siyā ‘‘nāmānīti vadatha, kiṃ nāmaṃ nāmā’’ti. Vuccate – īdise ṭhāne atthesu saddappavattinimittaṃ ‘‘nāma’’nti gahitaṃ, yaṃ ‘‘liṅga’’ntipi vuccati. Tathā hi ‘‘nāma’’nti ca ‘‘liṅga’’nti ca saddopi vuccati, ‘‘aññaṃ sobhanaṃ nāmaṃ pariyesissāmi. Liṅgañca nippajjate’’tiādīsu viya. Asabhāvadhammabhūtaṃ nāmapaññattisaṅkhātaṃ atthesu saddappavattinimittampi vuccati ‘‘nāmagottaṃ na jīrati. Sataliṅgo’’tiādīsu viya. Iti nāmasaddenapi liṅgasaddenapi saddappavattinimittassa kathanaṃ daṭṭhabbaṃ. Saddappavattinimittañca nāma lokasaṅketasiddho taṃtaṃvacanatthaniyato sāmaññākāravisesoti gahetabbaṃ. So evaṃbhūtoyeva sāmaññākāraviseso nāma paññattīti pubbācariyā vadanti . So hi tasmiṃ tasmiṃ atthe saddaṃ nāmeti tassa tassa atthassa nāmasaññaṃ karotīti nāmaṃ, pakārehi ñāpanato paññatti ca. Saviññattivikārassa pana saddassa sammutiparamatthasaccānaṃ pakārehi ñāpanato paññattibhāve vattabbameva natthi. Saddasseva hi ekantena paññattibhāvo icchitabbo ‘‘niruttipaṭisambhidā parittārammaṇā’’ti ca ‘‘niruttipaṭisambhidā paccuppannārammaṇā’’ti ca ‘‘niruttipaṭisambhidā bahiddhārammaṇā’’ti ca pāḷidassanato. Idha pana saddappavattinimittādhikārattā nāmavasena attho pakāsito. Evaṃ anekavidhassa sāmaññākāravisesoti pubbācariyehi gahitassa nāmapaññattisaṅkhātassa saddappavattinimittassa vasena ekopi ñeyyattho anekaliṅgoti gahetabbo. Tenāha āyasmā suhemanto pabhinnapaṭisambhido –

‘‘Sataliṅgassa atthassa, satalakkhaṇadhārino;

Ekaṅgadassī dummedho, satadassīva paṇḍito’’ti.

Evaṃ sabbābhidhānesupi iminā nayena yathārahaṃ attho vibhāvetabbo nayaññūhi.

Vidi avayave. Vindati. Yadi abhidhānamatthi, ‘‘vindo’’ti dissati. Yathā kaṇḍati. Kaṇḍo.

Khidi avayaveti candaviduno vadanti. Tesaṃ mate ‘‘khindatī’’ti rūpaṃ.

Nidi kucchāyaṃ. Kucchāsaddo garahattho. Nindati. Nindā.

Porāṇametaṃ atula, netaṃ ajjatanāmiva;

Nindanti tuṇhimāsīnaṃ, nindanti bahubhāṇinaṃ;

Mitabhāṇimpi nindanti, natthi loke anindito.

Avaṇṇo aguṇo nindā, garahā ayasopi ca;

Asiloko akitti ca, asilāghā ca atthuti.

Nanda samiddhiyaṃ. Akammikā dhātu. Nandati puttehi puttimā. Nandāya nuna maraṇena. Nandasi sirivāhana. Nandanaṃ vanaṃ. Abhisaddayoge panāyaṃ sakammakopi. Abhinandanti āgataṃ nābhinandanti maraṇaṃ.

Sirīva rūpiniṃ disvā, nanditaṃ āsi taṃ kulaṃ;

Tena nandāti me nāmaṃ, sundaraṃ pavaraṃ ahu.

Rammaṃ veḷuvanaṃ yena, na diṭṭhaṃ sugatālayaṃ;

Na tena nandanaṃ diṭṭhaṃ, iti maññe mahesayaṃ.

Yena veḷuvanaṃ diṭṭhaṃ, naranandananandanaṃ;

Sudiṭṭhaṃ nandanaṃ tena, amarindasunandanaṃ.

Cadi hilādane dittiyañca. Hilādanaṃ sukhanaṃ. Ditti sobhā. Candati. Candano, cando.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
这里可能会问："你们说'名字'，什么是'名字'呢？"回答说 - 在这样的地方，对于事物而言，词语产生的根源被称为"名字"，也叫做"标志"。因此"名字"和"标志"也指词语，如在"我将寻求另一个好名字"、"标志被形成"等句中。也指非实在法的名言施设，即词语在事物上产生的根源，如在"名和姓不会衰老"、"有百种标志"等句中。这样应当理解用"名字"和"标志"两个词来说明词语产生的根源。应当理解词语产生的根源是指世间约定成立的、确定某某词义的共相特征。古代论师们说这样的共相特征就是名言施设。因为它使词语在那个事物上命名，给那个事物作名字标记，所以叫做名字；因为以各种方式表示，所以是施设。对于能表示概念的变化的语言，因为它以各种方式表示世俗谛和胜义谛，所以它是施设这一点是不用说的。因为可以看到经文说"词义分别智以有限法为所缘"、"词义分别智以现在法为所缘"、"词义分别智以外法为所缘"，所以应当理解语言一定是施设。但在这里因为是讨论词语产生的根源，所以从名字的角度来说明意义。这样应当理解即使是同一个可知的对象，根据古代论师们所理解的多种共相特征，即所谓的名言施设，即词语产生的根源，也有多种标志。因此获得无碍解的尊者善意说：
"一个具有百种标志、
百种特征的意义，
愚者只见一个方面，
智者能见百个方面。"
这样在所有语言中，有智慧的人都应当按照这个方法根据适当情况来说明意义。
vidi表示部分。他获得(vindati)。如果有这个词，可以看到"vindo"这个形式。如同"他射(kaṇḍati)"、"箭(kaṇḍo)"。
khidi表示部分，这是语言学家们说的。按照他们的观点，词形是"他切割(khindati)"。
nidi表示厌恶。厌恶一词表示责备。他责备(nindati)。责备(nindā)。
"阿图拉啊，这是古老的事，
不只是今天才有：
他们责备沉默者，
责备多言者，
也责备适度说话者，
世间没有不被责备的人。"
"贬低、无德、责备、
谴责、不名誉、
恶名、不称赞、
不赞叹、不称扬。"
nanda表示兴盛。这是不及物动词。有子者因子而欢喜。因死亡而欢喜。吉祥乘者啊，你欢喜。欢喜园。但与"abhi"(遍)字结合时也成为及物的。他们欢迎到来者，不欢迎死亡。
"看到如同吉祥女神般的形象，
那个家族就欢喜，
因此我的名字叫南达，
成为美好殊胜的。"
"谁没有见过竹林园，
那善逝的住处，
我想他也没见过
这大仙人的难陀园。"
"谁见过竹林园，
那人中尊的欢喜园，
他就真正见到了
天主的美妙难陀园。"
cadi表示欢喜和光辉。欢喜是快乐。光辉是美丽。他发光(candati)。旃檀(candano)，月亮(cando)。


Ettha ca candanassapi anekāni nāmāni – candanaṃ, gandhasāro, malayajo, suvaṇṇacandanaṃ, haricandanaṃ, rattacandanaṃ, gosītacandanaṃ. Candayati hilādayati sītaguṇasamaṅgitāya sattānaṃ paliḷāhaṃ vūpasamentaṃ sukhaṃ uppādetīti candanaṃ. Candoti somo, sopi candayati hilādayati sītaguṇasampattiyā attano pabhāya sattānaṃ pariḷāhaṃ vūpasamento sukhaṃ uppādetīti candoti vuccati. Atha vā candati dibbati siriyā virocatīti cando. Āgamaṭṭhakathāsu pana ‘‘chandaṃ janetīti cando’’ti vuttaṃ. Tassāpi anekāni nāmāni –

Cando nakkhattarājā ca, indu somo nisākaro;

Candimā mā nisānātho, osadhī so nisāpati.

Uḷurājā sasaṅko ca, himaraṃsi sasīpi ca;

Dvijarājā sasadharo, tārāpati himaṃsu ca.

Kumudabandhavo ceva, migaṅko ca kalānidhi;

Sudhaṃ sudhi dhūpi yūpa-rasmi ceva khamākaro;

Nakkhatteso ca rajanī-karo subbhaṃsu eva ca.

Tadi cetāyaṃ. Tandati. Tandī.

Kadi kaladi avhāne rodane ca. Kandati, pakkandati. Pakkanduṃ, kandanto, kalandako.

Kalidi paridevane. Kalindati.

Khoda paṭighāte. Khodati.

Khanda gatisosanesu. Khandati. Khando. Khando nāma eko devo, yo ‘‘kumāro sattidharo’’ti ca vuccati.

Khudi āpavane. Khundati.

Sidi sītiye. Sītiyaṃ sītibhāvo. Sindati. Sosindo, sotatto.

Vanda abhivādanathutīsu. Vandati, abhivandati. Abhivandanā, vandanaṃ, vandako.

Ettha pana vandatīti padassa namassati thometi vāti attho. Tathā hi suttantaṭīkākāro ‘‘vandeti vandāmi thomemi vā’’ti āha.

Bhadi kallāṇe sokhiye ca. Kallāṇaṃ kalyāṇaṃ, sokhiyaṃ sukhino bhāvo, sukhamiccevattho. Bhandati. Bhandako, bhaddo, bhadro.

Madithutimodamadasupanagatīsu. Mandati. Mando.

Ettha pana mandoti aññāṇīpi bāladārakopi vuccati. Tattha aññāṇī mandati aññāṇabhāvena appasaṃsitabbampi puggalaṃ thometīti mando. Mandati amoditabbaṭṭhānepi modatīti mando. Mandati dānasīlādipuññakriyāsu pamajjatīti mando. Mandati attano ca paresañca hitāhitaṃ acintento khādanīyabhojanīyādīhi attano kāyaṃ sañjātamedaṃ kurumāno supatīti mando. Mandati ayuttaṃ paresaṃ kriyaṃ diṭṭhānugatiāpajjanena gacchati gaṇhātīti mando. Atha vā mandati punappunaṃ paṭisandhiggahaṇavasena gabbhaṃ gacchatīti mando. Vuttañhi bhagavatā ‘‘punappunaṃ gabbhamupeti mando’’ti. Bāladārako pana mandati yuttāyuttamajānanto uttānaseyyaṃparivattanaseyyaṃ vā supatīti mando. Tathā hi –

‘‘Nonītasukhumālaṃ maṃ, jātapallavakomalaṃ;

Mandaṃ uttānasayanaṃ, pisācabhayatajjitā.

Pādamūle mahesissa, sāyesuṃ dīnamānasā;

Idaṃ dadāma te nātha, saraṇaṃ hohi nāyakā’’ti

Vuttaṃ, iti uttānasayanato paṭṭhāya yāva mandadasakaṃ, tāva ‘‘mando’’ti ‘‘dārako’’ti daṭṭhabbo. Appatthavācakopi pana mandasaddo hoti, so pāṭipadikattā idha nādhippeto, atha vā mandati appabhāvena gacchati pavattatīti nipphannapāṭipadikavasenapi gahetabbo.

Muda hāse. Hasanaṃ hāso tuṭṭhi. Modati, pamodati. Sammodati. Sammodako. Sammodamānā gacchanti muditā. Mudā.

Hadakarīsossagge. Karīsossaggo nāma karīsassa ossajjanaṃ vissajjanaṃ. Hadati. Uhadati. Hadano.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
这里旃檀也有许多名称：旃檀(candanaṃ)、香精(gandhasāro)、马来山生(malayajo)、金旃檀(suvaṇṇacandanaṃ)、黄旃檀(haricandanaṃ)、红旃檀(rattacandanaṃ)、牛头旃檀(gosītacandanaṃ)。因为它使人欢喜，由于具有清凉的特质，平息众生的热恼而生起快乐，所以叫做旃檀。月亮(cando)就是月神(somo)，它也使人欢喜，由于具有清凉的特质，用自己的光芒平息众生的热恼而生起快乐，所以叫做月亮。或者因为它以光辉照耀，所以叫做月亮。但在经典注释书中说"因为生起欲求，所以叫做月亮"。它也有许多名称：
"月亮、星宿王、
月神、索摩、夜光者、
月轮、夜主、
药主、夜王。
星王、兔纹者、
冷光、月神、
二生王、持兔者、
星主、冷光者。
白莲友、鹿纹、艺分藏、
甘露、清净、烟、柱、
光线、空中造者、
星宿主、夜造者、净光者。"
tadi表示疲倦。他疲倦(tandati)。懒惰(tandī)。
kadi和kaladi表示呼唤和哭泣。他哭(kandati)，他大哭(pakkandati)。他们大哭(pakkanduṃ)，正在哭(kandanto)，松鼠(kalandako)。
kalidi表示哀叹。他哀叹(kalindati)。
khoda表示抵抗。他抵抗(khodati)。
khanda表示行动和干枯。他行动(khandati)。斯堪陀(khando)。斯堪陀是一位天神的名字，也叫做"持剑童子"。
khudi表示遮蔽。他遮蔽(khundati)。
sidi表示寒冷。寒冷是冷的状态。他变冷(sindati)。湿冷(sosindo)，热(sotatto)。
vanda表示礼敬和赞叹。他礼拜(vandati)，他顶礼(abhivandati)。顶礼(abhivandanā)，礼拜(vandanaṃ)，礼拜者(vandako)。
这里"vandati"这个词的意思是"礼敬"或"赞叹"。因此经典疏钞作者说"vandeti意为我礼敬或赞叹"。
bhadi表示美好和快乐。美好就是善好，快乐是指快乐的状态，就是幸福的意思。他美好(bhandati)。美好者(bhadako)，吉祥的(bhaddo)，贤善的(bhadro)。
madi表示赞叹、欢喜、骄傲、陶醉和行走。他陶醉(mandati)。愚者(mando)。
这里"mando"指无知者和婴儿。其中，无知者因为以无知赞叹不应赞叹的人，所以叫做愚者。在不应欢喜的地方也欢喜，所以叫做愚者。在布施、持戒等功德行为中放逸，所以叫做愚者。不考虑自己和他人的利害，用各种食物使自己的身体长肉而睡眠，所以叫做愚者。随学别人看到的不当行为而行动接受，所以叫做愚者。或者因为一再受生而进入胎中，所以叫做愚者。因为世尊说："愚者一再入胎"。而婴儿因为不知是非，仰卧或翻身而睡，所以叫做愚者。因此说：
"我柔软如酥油，
细嫩如新芽，
愚婴仰卧睡，
被鬼怪恐吓。
在大仙足下，
心忧而让睡，
主啊我给你这个，
请做我们的归依。"
这样从仰卧开始直到愚童十岁为止，应当理解"mando"就是"孩童"的意思。而且"manda"这个词也表示少量的意思，因为是词根所以这里不是主要意思，或者因为以少量的状态行动运作，所以也可以根据词形变化来理解。
muda表示笑。笑就是欢笑喜悦。他欢喜(modati)，他极欢喜(pamodati)。他随喜(sammodati)。随喜者(sammodako)。他们随喜而行(sammodamānā gacchanti)，欢喜(muditā)。喜(mudā)。
hada表示排泄粪便。排泄粪便就是放出、排出粪便。他排泄(hadati)。他排出(uhadati)。排泄者(hadano)。


Ettha ca ‘‘yesaṃ no santhate dārakā uhadantipi ummihantipī’’ti ayaṃ pāḷi nidassanaṃ, tatra uhadantipīti vaccampi karonti. Ummihantipīti passāvampi karonti. Pacchimapadassattho miha secaneti dhātuvasena daṭṭhabbo. Ayaṃ pana curādigaṇepi vattati dvigaṇikattā. Imasmiñhi ṭhāne ‘‘mutteti ohadeti cā’’ti cariyāpiṭakapāḷippadeso nidassanaṃ. Tattha muttetīti passāvaṃ karoti. Ohadetīti karīsaṃ vissajjeti.

Uda mode kīḷāyañca. Udati. Udānaṃ. Udaggo.

Tattha udānanti kenaṭṭhena udānaṃ? Udānanaṭṭhena. Kimidaṃ udānanaṃ nāma? Pībhivegasamuṭṭhāpito udāhāro. Yathā hi yaṃ telādi minitabbavatthu mānaṃgahetuṃ na sakkoti, vissanditvā gacchati, taṃ ‘‘avaseko’’ti vuccati. Yañca jalaṃ taḷākaṃ gahetuṃ na sakkoti, ajjhottharitvā gacchati, taṃ ‘‘ogho’’ti vuccati, evameva yaṃ pītivegasamuṭṭhāpitaṃ vitakkavipphāraṃ hadayaṃ sandhāretuṃ na sakkoti, so adhiko hutvā anto asaṇṭhahitvā vacīdvārena nikkhamanto paṭiggāhakanirapekkho udāhāraviseso ‘‘udāna’’nti vuccati. Udaggoti sañjātasomanasso.

Kuda khuda guda kīḷāyameva. Kodati. Khodati. Godati.

Sūda paggharaṇe. Sūdati. Suttaṃ. Sūdo. Rañño sūdā mahānase.

Ettha ca suttanti sūdati dhenu viya khīraṃ atthe paggharāpetīti suttaṃ, tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ. Sakammikadhātuttā pana ‘‘paggharāpetī’’ti kāritavasena attho kathetuṃ labbhati. Tathā hi ‘‘karotī’’ti padassa ‘‘nipphādetī’’ti attho kathetuṃ labbhati. Sūdoti bhattakāro. Yo ‘‘āḷāriko, odaniko, sūpakāro, rasako’’ti ca vuccati. Sūdati ‘‘evañcevañca kate khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sugandhaṃ manāpaṃ surasañca bhavissatī’’ti randhanakriyāya sukusalatāya rasaṃ paggharāpeti abhinibbattetīti sūdo.

Rahada abyattasadde. Rahadati. Rahado.

Hilādi sukhe ca. Cakāro pubbatthāpekkhako. Hilādati. Hilādanaṃ, hilādo, mettāsahāyakatasattamahāhilādo.

Sadda kucchite sadde. Saddati.

Mida snehe. Sneho nāma vasāsaṅkhāto sneho pītisnehoti duvidho. Idha pana vasāsaṅkhāto sneho adhippeto, medati medo.

Ettha ca medatīti medasahito bhavati ayaṃ purisoti attho. Medo nāma thūlassa sakalasarīraṃ pharitvā kisassa jaṅghamaṃsādīni nissāya ṭhito patthinnasineho, so vaṇṇena haliddivaṇṇo hoti. Kārite ‘‘medeti medayatī’’ti rūpāni. Tathā hi ‘‘te imaṃ kāyaṃ balaṃ gāhenti nāma brūhenti nāma medenti nāmā’’ti pāḷi dissati. Tattha medentīti sañjātamedaṃ karontīti attho. Imissā pana dhātuyā divādigaṇaṃ pattāya pītisinehatthe ‘‘mejjatī’’ti suddhakatturūpaṃ bhavati. Curādigaṇaṃ pana pattāya ‘‘medeti medayatī’’ti suddhakatturūpāni bhavantīti daṭṭhabbaṃ.

Sida mocane. Sidati. Sedo.

Sanda pasavane. Pasavanaṃ sandanaṃ avicchedappavatti. Sandati udakaṃ. Mahanto puññābhisando.

Ettha ca puññābhisandoti puññappavāho, puññanadītipi vattuṃ yujjati.

Madda maddane. Maddabhi, pamaddati. Mārasenappamaddano. Kaṇṭakaṃ maddati.

Kadi velambe. Vilambabhāvo velambo. Kandati.

Kada avhāne rodane ca. Kadati.

Khadi ujjhane. Chandati.

Sada sādane. Sadati. Assādo.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
这里"他们的孩子们在我们的床上大小便"这句经文是例证，其中"uhadanti"意为"他们排粪"，"ummihanti"意为"他们撒尿"。后一个词的意思应当根据"miha表示浇灌"这个词根来理解。这个词根因为属于两类，所以也出现在第十类动词中。在这里《行藏》经文中"他排尿和排便"是例证。其中"排尿"是指小便，"排便"是指排出粪便。
uda表示欢喜和游戏。他欢喜(udati)。自说(udānaṃ)。喜悦的(udaggo)。
其中，为什么叫做自说？因为自然说出的性质。什么叫做自然说出？是由喜悦之力引发的言语。就像无法容纳要测量的油等物质，溢出流走的叫做"溢出"；无法容纳的水，漫过堤岸流走的叫做"洪流"；同样，心无法容纳由喜悦之力引发的寻思扩展，它超出而不能内在安住，不期待听众而从语言之门流出的特殊言语叫做"自说"。"喜悦的"是指生起欢喜。
kuda、khuda、guda只表示游戏。他玩耍(kodati)。他玩耍(khodati)。他玩耍(godati)。
sūda表示流出。他流出(sūdati)。经(suttaṃ)。厨师(sūdo)。国王的厨师们在厨房里。
这里，"经"是因为它像母牛流奶那样使意义流出，指三藏佛语。因为是及物动词，所以可以用使役语气说明"使流出"的意思。因此可以说明"做"这个词的意思是"产生"。厨师是做饭的人，也叫做"烹饪者、饭师、汤师、调味师"。因为他思考"这样那样做，硬食或软食就会香美可口"，以烹饪技巧的精通使味道流出产生，所以叫做厨师。
rahada表示不清晰的声音。他发出不清晰的声音(rahadati)。池(rahado)。
hilādi表示快乐。"ca"(和)是指前面的意思。他快乐(hilādati)。快乐(hilādanaṃ)，欢喜(hilādo)，以慈心为友所作的七大欢喜(mettāsahāyakatasattamahāhilādo)。
sadda表示令人厌恶的声音。他发出令人厌恶的声音(saddati)。
mida表示润滑。润滑分为脂肪性润滑和喜悦性润滑两种。这里指脂肪性润滑，他有脂肪(medati)，脂肪(medo)。
这里"他有脂肪"的意思是"这个人具有脂肪"。脂肪是遍布胖人全身，依附于瘦人小腿肌肉等处的粘稠油脂，它的颜色是姜黄色。使役形式是"他使有脂肪"、"他使长脂肪"。因此可以看到经文说"他们使这个身体获得力量，使之增长，使之长脂肪"。其中"使之长脂肪"的意思是"使之产生脂肪"。这个词根进入第四类动词时，在喜悦性润滑的意思上有纯主动形式"他欢喜"。但进入第十类动词时，有纯主动形式"他使有脂肪"、"他使长脂肪"，应当这样理解。
sida表示解脱。他解脱(sidati)。汗(sedo)。
sanda表示流动。流动是指连续不断的进行。水流动(sandati)。大功德之流(mahanto puññābhisando)。
这里"功德之流"是功德的流动，也可以说是"功德之河"。
madda表示压碎。他压碎(maddabhi)，他摧毁(pamaddati)。魔军的摧毁者(mārasenappamaddano)。他踩碎荆棘(kaṇṭakaṃ maddati)。
kadi表示悬挂。悬挂的状态是悬垂。他悬挂(kandati)。
kada表示呼唤和哭泣。他呼唤.哭泣(kadati)。
khadi表示抛弃。他抛弃(chandati)。
sada表示品尝。他品尝(sadati)。美味(assādo)。


Sīda visaraṇagatyāvasānesu. Visaraṇaṃ vippharaṇaṃ. Gatyāvasānaṃ gamanassa avasānaṃ osānaṃ abhāvakaraṇaṃ, nisīdananti attho. Sīdati, lābūni sīdanti. Saṃsīdati, osīdati, pasīdati, vippasīdati. Pasādo. Pasanno. Vippasanno. Pasādako. Pasādito. Pāsādo. Osīdāpako. Kusīto. Āsīno. Nisinno. Nisinnako. Sannisīvesu pakkhisu. Nisīdanaṃ, nisinnaṃ. Nisajjā. Gonisādo, upanisā. Sīdeti. Sīdayati. Sīdāpeti. Sīdāpayati. Pasādeti. Nisīdituṃ. Nisīdāpetuṃ, nisādetuṃ, nisīdāpeti, nisīdāpetvā. Ucchaṅge maṃ nisādetvā, pitā atthānusāsati. Nisīditvātipi pāṭho. Nisīditvā. Nisīditvāna. Nisīdituna . Nisīdiya. Nisīdiyāna. Saṃsīditvā. Avasīditvā. Osīditvā.

Tattha kusītoti vīriyenādhigantabbassa atthassa alābhato kucchitenākārena sīdatīti kusīto. Atha vā sayampi kucchitenākārena sīdati aññepi sīdāpeti taṃ nissāya aññesaṃ sīdanassa sambhavatoti kusīto. Tathā hi vuttaṃ –

‘‘Parittaṃ kaṭṭhamārūyha, yathā sīde mahaṇṇave;

Evaṃ kusītamāgamma, sādhajīvīpi sīdatī’’ti;

Kusītoti cettha dassa tattaṃ ‘‘sugato’’ti ettha viya ‘‘satasmīti hotī’’ti ettha viya ca. Tathā hi sīdatīti sataṃ, aniccassetaṃ adhivacanaṃ. Iminā ucchedadiṭṭhi vuttā. Sataiti cettha avibhattiko niddeso. Sannisīvesūti parissamavinodanatthaṃ sabbaso nisīdantesu, vissamamānesūti attho, dakārassa vakāraṃ katvā niddeso. Nisīdananti nisīdanakriyā. Mañcapīṭhādikaṃ vā āsanaṃ. Tañhi nisīdanti etthāti nisīdananti vuccati. Nisinnanti nisīdanakriyā eva. Ettha pana ‘‘gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Mātugāmena saddhiṃ raho maññe tayā nisinnanti kukkuccaṃ upadahatītiādīsu cassa payogo veditabbo. Ettha hi gamanaṃ gabhaṃ, ṭhānaṃ ṭhitaṃ, nisīdanaṃ nisannaṃ, supanaṃ suttaṃ, jāgaraṇaṃ jāgaritaṃ, bhāsanaṃ bhāsitanti vuccati. Nisajjāti nisīdanā. Gonisādoti gonisajjanā. Upanisāti upanisīdati phalaṃ etthāti upanisā, kāraṇaṃ. Nisādetunti nisīdāpetuṃ. Nisādetvāti nisīdāpetvā.

Bhāve napuṃsako ñeyyo, nisinnanti ravo pana;

Vāccaliṅgo tiliṅgo so, gatādīsupyayaṃ nayo.

Cada yācane. Yācanaṃ ajjhesanaṃ. Cadati.

Mida meda medhāhiṃsāsu. Midati. Medati.

Nida neda kucchāsannikarisesu. Kucchā garahā. Sannikarisaṃ vohāraviseso. Nidati. Nedati.

Bundi nisāne. Nisānaṃ tejanaṃ tikkhatā. Bundati. Bondi.

Ettha ca bondīti sarīraṃ. Tañhi bundāni tikkhāni pisuṇapharusavācādīni vā paññāvīriyādīni vā ettha santīti bondīti vuccati, saññogaparattepi ukārassokārādeso, pāpakalyāṇajanavasenesa attho daṭṭhabbo. Bondisaddassa sarīravācakatā pana –

‘‘Nāhaṃ puna na ca puna, na cāpi apunappunaṃ;

Hatthibondiṃ pavekkhāmi, tathā hi bhayatajjito’’tiādīsu

Daṭṭhabbā. Imānissa nāmāni –

Kāyo dehaṃ sarīrañca, vapu bimbañca viggahaṃ;

Bondi gattaṃ tanu ceva, attabhāvo tathūpadhi;

Samussayoti cetāni, dehanāmāni honti hi.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
sīda表示扩散和行动的终止。扩散是散布。行动的终止是行走的结束、终点、消失，意思是坐下。他沉陷(sīdati)，葫芦们沉陷(lābūni sīdanti)。他完全沉陷(saṃsīdati)，他沉没(osīdati)，他净信(pasīdati)，他完全净信(vippasīdati)。净信(pasādo)。已净信的(pasanno)。已完全净信的(vippasanno)。使净信者(pasādako)。被使净信的(pasādito)。高楼(pāsādo)。使沉没者(osīdāpako)。懒惰者(kusīto)。坐着的(āsīno)。已坐下的(nisinno)。小坐者(nisinnako)。在休息的鸟群中(sannisīvesu pakkhisu)。坐具(nisīdanaṃ)，已坐下(nisinnaṃ)。坐(nisajjā)。牛坐(gonisādo)，近因(upanisā)。他使沉陷(sīdeti)。他使沉陷(sīdayati)。他使沉陷(sīdāpeti)。他使沉陷(sīdāpayati)。他使净信(pasādeti)。要坐下(nisīdituṃ)。要使坐下(nisīdāpetuṃ)，要使坐下(nisādetuṃ)，他使坐下(nisīdāpeti)，已使坐下(nisīdāpetvā)。让我坐在膝上，父亲教导义理。也有"已坐下"(nisīditvā)的读法。已坐下(nisīditvā)。已坐下(nisīditvāna)。已坐下(nisīdituna)。已坐下(nisīdiya)。已坐下(nisīdiyāna)。已完全沉陷(saṃsīditvā)。已沉陷(avasīditvā)。已沉没(osīditvā)。
其中，懒惰者(kusīto)是因为不能以精进获得应得的利益而以可厌的方式沉陷，所以叫做懒惰者。或者自己以可厌的方式沉陷，也使他人沉陷，因为依靠他而可能使他人沉陷，所以叫做懒惰者。因此说：
"如同乘小木片，
会在大海中沉没，
如此依靠懒惰者，
善活者也会沉陷。"
这里"kusīto"中"da"变"ta"，如同"sugato"和"在有中"(satasmī)一样。因此"sīdati"成为"satam"，这是"无常"的同义词。这表示断灭见。"sataṃ"这里是不加语尾变化的表达。"在休息的"(sannisīvesu)是指为了消除疲劳而完全休息的，意思是休息，把"da"变成"va"来表示。"坐具"(nisīdanaṃ)是坐的动作，或者是床椅等座具。因为人们在上面坐，所以叫做坐具。"已坐下"(nisinnaṃ)就是坐的动作。这里应当了解它的用法，如在"行、住、坐、睡、醒、说、默时都保持正知"，"与女人独处，我想你是坐着的"等句中。这里行走叫做"已行"，站立叫做"已立"，坐叫做"已坐"，睡眠叫做"已睡"，醒叫做"已醒"，说叫做"已说"。"坐"(nisajjā)是坐下。"牛坐"(gonisādo)是牛的坐法。"近因"(upanisā)是果在此处坐近，所以叫做近因，即原因。"使坐下"(nisādetuṃ)就是"使坐下"(nisīdāpetuṃ)。"已使坐下"(nisādetvā)就是"已使坐下"(nisīdāpetvā)。
"应知中性词表示状态，
而'已坐'等是声音，
可以用三种性别，
这个规则也适用于'已去'等。"
cada表示乞求。乞求是请求。他乞求(cadati)。
mida、meda表示智慧和伤害。他有智慧.伤害(midati)。他有智慧.伤害(medati)。
nida、neda表示责备和交易。责备是谴责。交易是言语交换的一种。他责备(nidati)。他交易(nedati)。
bundi表示锐利。锐利是尖锐和敏锐。他锐利(bundati)。身体(bondi)。
这里"bondi"是身体。因为它里面有锐利的诽谤和恶语等，或者智慧和精进等，所以叫做"bondi"，即使在复合词后面，"u"也变成"o"，这个意思应当从善恶人的角度来理解。"bondi"这个词表示身体的用法可以在以下句子中看到：
"我不再，也不再，
也不会再三地
进入象的身体，
因为如此被恐惧所威胁。"
这是它的一些名称：
"身体、躯体、身躯、
形体、形像、形状、
身躯、肢体、身形、
自体以及依处、
积聚，这些都是
身体的名称。"


Vada viyattiyaṃ vācāyaṃ. Vadati, vajjati. Vadeti, ovadati, ovadeti, paṭivadati. Abhivadati, anuvadati, upavadati, apavadati. Nivadati. Aññānipi yojetabbāni. Tattha ‘‘vajjantu bhonto amma’’nti pāḷidassanato vajjatīti padaṃ vuttaṃ. Keci pana garū ‘‘vajjetī’’ti rūpaṃ icchanti, taṃ upaparikkhitvā yuttañce gahetabbaṃ, ‘‘upāsako bhikkhuṃ vadeti. Tena yogena janakāyaṃ, ovadeti mahāmunī’’ti ca dassanato vadeti ovadetīti ca vuttaṃ. Sabbānetāni suddhakattupadāni.

Ovādeti , vādayati, vādāpeti, vādāpayati. Vajjento, vajjayanto, imāni hetukattupadāni.

Kamme ‘‘vadiyati, ovadiyati, vajjiyati. Vadiyamāno, vajjamāno, ovadiyamāno, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ’’ iccādīni bhavanti. ‘‘Vādo, ovādo, paṭivādo, pavādo, abhivādanaṃ, anuvādo, upavādo, apavādo, vivādo, nivādanaṃ, vajjaṃ, vadanaṃ’’ iccevamādīni nāmikapadāni yojetabbāni.

‘‘Vadituṃ, vaditvā, vivaditvā’’ iccevamādīni ca tumantādīni padāni.

Tattha vādoti kathā. Vaditabbaṃ vattabbanti vajjaṃ, kiṃ taṃ? Vacanaṃ. Etena saccavajjena, samaṅginī sāmikena homīti ettha hi vacanaṃ ‘‘vajja’’nti vuccati. Vadanti etenāti vadanaṃ, mukhaṃ. Mukhassa hi imāni nāmāni –

Vadanaṃ lapanaṃ tuṇḍaṃ, mukha massañca ānanaṃ;

Sūkarādimukhaṃ tuṇḍa-miti ñeyyaṃ visesato.

Tatra vadatīti pitā puttaṃ vadati. Apica vadatīti bherī vadati, nādaṃ muñcatīti attho. Esa nayo vajjatīti etthāpi.

Tatrāyaṃ padamālā, vadati, vadanti. Vadasi, vadatha. Vadāmi, vadāma. Vadate, vadante. Vadase, vadavhe. Vade, vadamhe.

Vadatu, vadantu. Vadāhi, vada, vadatha. Vadāmi, vadāma. Vadataṃ, vadantaṃ. Vadassu, vadavho. Vade, vadāmase.

Vajjati, vajjanti. Vajjasi, vajjatha. Vajjāmi, vajjāma. Vajjate, vajjante. Vajjase, vajjavhe. Vajje, vajjamhe.

Vajjatu , vajjantu. Vajjāhi, vajja, vajjatha. Vajjāmi, vajjāma. Vajjataṃ, vajjantaṃ. Vajjassu, vajjavho. Vajje, vajjāmhase. Imā dve padamālā vadadhātussa vajjādesavasena vuttāti daṭṭhabbaṃ. Atrāyaṃ sukhumatthavinicchayo, ‘‘mānussakā ca dibbā ca, tūriyā vajjanti tāvade’’ti pāḷi. Ettha vajjantīti idaṃ suddhakattupadaṃ taddīpakattā. Kiṃ viya?

‘‘Udīrayantu saṅkhapaṇavā, vadantu ekapokkharā;

Nadantu bheī sannaddhā, vaggū vadantu dundubhī’’ti

Ettha ‘‘udīrayantu vadantu’’ādīni viya. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘vajjantīti vajjiṃsūti atītavacane vattamānavacanaṃ veditabba’’nti suddhakattuvasena vivaraṇaṃ kataṃ, tasmā īdisesu ṭhānesu vadadhātussa vajjādeso daṭṭhabbo.

‘‘Saṅkhā ca paṇavā ceva, athopi diṇḍimā bahū;

Antalikkhamhi vajjanti, disvānaccherakaṃ nabhe’’ti

Ettha pana vajjantīti hetukattupadaṃ taddīpakattā. Tañca kho vaṇṇasandhivisayattā vādayantīti kāritapadarūpena siddhaṃ. Tathā hi ‘‘vādayantī’’ti padarūpaṃ patiṭṭhapetvā yakāre pare saralopo kato, dyakārasaññogassa jjakāradvayaṃ pubbakkharassa rassattañca bhavati. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘vajjantīti vādayantī’’ti hetukattuvasena vivaraṇaṃ. Tathā hi ‘‘devatā nabhe accherakaṃ bhagavato yamakapāṭihāriyaṃ disvā antalikkhe etāni saṅkhapaṇavādīni tūriyāni vādayantī’’ti hetukattuvasena attho gahetabbo bhavati, tasmā īdisesu ṭhānesu vadassa vajjādeso na bhavati.


是关于言说表达的内容。所谓言说,即说话。使说、教诫、反驳、问候、随顺、诽谤、呵责、说明等。此外还有其他相关用法。其中从"让诸位说,母亲"这个用例可见vajjati这个词形。有些师长主张vajjeti这个形式,需要仔细考察是否恰当。从"优婆塞对比丘说话。依此方式,大圣者教导众人"等用例可见vadeti和ovadeti的用法。这些都是纯能动词形式。
Ovādeti、vādayati、vādāpeti、vādāpayati、vajjento、vajjayanto等是使役动词形式。
被动语态有vadiyati、ovadiyati、vajjiyati等形式。如"正在被教诫、被说、被劝诫者不遵循教导"等用例。名词性词形有vādo(言论)、ovādo(教诫)、paṭivādo(反驳)、pavādo(传言)、abhivādanaṃ(问候)、anuvādo(随顺)、upavādo(毁谤)、apavādo(呵责)、vivādo(争论)、nivādanaṃ(陈述)、vajjaṃ(言说)、vadanaṃ(口)等。
另有不定式vadituṃ(说)以及绝对式vaditvā(说了)、vivaditvā(争论了)等形式。
其中vāda指言论。vajjaṃ指应说之事,即言语。如"以此真实语,愿我与丈夫相聚"中的"vajja"就是指言语。vadana是说话的工具,即口。口有这些异名:
vadanaṃ(口)、lapanaṃ(言)、tuṇḍaṃ(嘴)、mukhaṃ(面)、assaṃ(口)、ānanaṃ(面容);
特别要知道tuṇḍa指猪等动物的嘴。
在此vadati如"父亲对儿子说"。又如"鼓响"意为发出声音。vajjati也同样用法。
以下是变位表:
【以下略去详细的变位表内容】
这两套变位表是vada词根加上vajja替代形式而来。这里有一个细微的辨析:在"人间和天上的乐器都在演奏"的用例中,vajjanti是纯能动词,因为它表达的意思如同"愿螺贝和鼓响起,愿单面鼓发声;愿系紧的大鼓鸣响,愿战鼓发出悦耳声音"中的"响起、发声"等。注释书解释说"vajjanti(演奏)是用现在时表示过去时",是从纯能动的角度来解释的,所以在这类场合vada词根要用vajja替代形式。
而在"许多螺贝、鼓和小鼓在空中演奏,见到天空中的奇迹"这个例子中,vajjanti是使役动词,因为它表达的是使动含义。这是由于音位连接的缘故,从vādayanti变化而来:即在y前省略元音,dy音组变成jj,前音节变短。因此注释书解释说"vajjanti意为vādayanti(使演奏)",是从使役的角度来解释。也就是说,"诸天见到世尊在空中显现双神变的奇迹,于是使这些螺贝鼓等乐器在空中演奏",应当从使役的角度来理解。因此在这类场合vada词根不用vajja替代形式。


Kecettha vadeyyuṃ ‘‘antalikkhamhi vajjanti, disvānaccherakaṃ nabhe’’ti etthāpi ‘‘vajjantī’’ti padaṃ suddhakattupadameva, na hetukattupadaṃ ‘‘vajjantīti vādayantī’’ti vivaraṇe katepi, tathā hi ‘‘ye kecime diṭṭhiparibbasānā, ‘‘idameva sacca’nti vivādayantī’’ti ca ‘‘evampi viggayha vivādayantī’’ti ca evamādīsu vadantipadena samānatthaṃ ‘‘vādayantī’’ti padañca sāsane diṭṭha’’nti? Tanna, ‘‘disvā’’ti dassanakriyāvacanato. Na hi saṅkhapaṇavādīnaṃ pāṭihāriyādidassanaṃ upapajjati dassanacittassa abhāvatoti. Saccaṃ, tathāpi –

‘‘Rādante dārake disvā, ubbiddhā vipulā dumā;

Sayamevonamitvāna, upagacchanti dārake’’ti

Ettha viya upacaritattā upapajjateva dassanavacanaṃ. Tasmā ‘‘vajjantīti vādayantī’’ti vivaraṇaṃ suddhakattuvasena katanti? Tanna, heṭṭhā –

‘‘Saṅgītiyo ca vattanti, ambare anilañjase;

Cammanaddhāni vādenti, disvānaccherakaṃ nabhe’’ti

Iminnā gāthāya ‘‘vādentīti vādayanti devatā’’ti sapāṭhasesassa atthavivaraṇassa hetukattuvasena katattā. Athāpi vadeyyuṃ ‘‘saṅkhā ca paṇavā ceva, athopi diṇḍimā bahū’ti paccattavacanavasena vuttattā vajjantīti padaṃ kammavācakapada’’nti ce? Tampi na, kammavasena vivaraṇassa akatattā, kattuvasena pana katattāti niṭṭhamettha gantabbaṃ.

Ayamettha vinicchayo veditabbo. Dvigaṇiko vadadhātu bhūvādigaṇiko ca curādigaṇiko ca. So hi bhūvādigaṇe vattanto ‘‘vadati vajjatī’’ti suddhakatturūpāni janetvā ‘‘vādeti, vādayati, vādāpeti, vādāpayatī’’ti cattāri hetukatturūpāni janeti, curādigaṇe pana ‘‘vādeti, vādayatī’’ti suddhakatturūpāni janetvā ‘‘vādāpeti, vādāpayatī’’ti ca dve hetukatturūpāni janeti, tasmā sāsane ‘‘vādenti vādayantī’’ti suddhakattupadāni dissanti. ‘‘Vadeyya, vadeyyuṃ’’ iccādi sabbaṃ neyyaṃ. ‘‘Vajjeyya, vajjeyyuṃ’’ iccādi ca sabbaṃ neyyaṃ vajjādesavasena.

Atha vā vadeyya, vadeyyuṃ, vajjuṃ. Pitā mātā ca te dajjunti padamiva. Ettha ca ‘‘vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ, natthi nāsāya rūhanā’’ti pāḷi nidassanaṃ. Vadeyyuṃ vāna vadeyyuṃvāti attho. Vadeyyāsi, vajjāsi, vajjesi iccapi. Vutto vajjāsi vandanaṃ. Vajjesi kho tvaṃ vāmūraṃ. Vadeyyātha, vajjātha. Ammaṃ arogaṃ vajjātha. Vadeyyāmi, vajjāmi, vadeyyāma, vajjāma. Vadetha, vaderaṃ. Vadetho, vadeyyāvho, vajjāvho. Vadeyyaṃ, vajjaṃ, vadeyyāmhe, vajjāmhe. Pubbe viya idhāpi yakāre pare saralopo daṭṭhabbo. Aññānipi upaparikkhitvā gahetabbāni.

Idāni parokkhādirūpāni kathayāma. Vada, pāvada, yathā babhuva. Dakāralope ‘‘pāva’’ itipi rūpaṃ bhavati, ‘‘paṭipaṃ vadehi bhaddante’’ti ettha ‘‘paṭipa’’nti padaṃ viya. Tathā hi ‘‘yo ātumānaṃ sayameva pāva’’ iti pāḷi dissati. Ettha pasaddo upasaggo dīghaṃ katvā vutto ‘‘pāvadati pāvacana’’ntiādīsu viya, pāvāti ca idaṃ atītavacanaṃ, aṭṭhakathāyaṃ pana atītavacanaṃ idanti jānantopi garu vattamānavacanavasena ‘‘pāvāti vadatī’’ti vivaraṇamakāsi īdisesu ṭhānesu kālavipallāsavasena atthassa vattabbattā.


这里有些人可能会说:"在'许多螺贝、鼓和小鼓在空中演奏,见到天空中的奇迹'这个例子中,'vajjanti'也是纯能动词而非使役动词,即使注释书解释为'vajjanti意为vādayanti',因为在教法中也可以看到'凡执著见解者,说'唯此为真'而争论'和'如此执取而争论'等例子中,'vādayanti'与'vadanti'意思相同。"
这种说法不对,因为有"见到"这个视觉动作词。螺贝鼓等没有见闻觉知之心,不可能有看见神变等的动作。确实如此,但就像在:
"看见孩童在嬉戏,高大茂密的树木,
自行弯下枝条,靠近那些孩童"
这个比喻中运用拟人手法一样,用"见到"这个词是恰当的。那么,"vajjanti意为vādayanti"的解释是从纯能动的角度来说的?
这也不对,因为在前面:
"歌咏在空中虚空道上传播,
皮鼓被击打着,见到天空中的奇迹"
这个偈颂中,"vādenti意为诸天使演奏"的注释是补充主语后从使役角度来解释的。
如果又有人说:"因为'螺贝、鼓以及众多小鼓'是以主格说的,所以'vajjanti'是被动语态的词"?这也不对,因为注释没有从被动角度解释,而是从主动角度解释的。这个问题应当如此确定。
这里应当知道这样的判断:vada 词根属于两类,即bhū类和cur类。在bhū类中它产生纯能动词形式"vadati、vajjati",以及四个使役动词形式"vādeti、vādayati、vādāpeti、vādāpayati"。在cur类中它产生纯能动词形式"vādeti、vādayati",以及两个使役动词形式"vādāpeti、vādāpayati"。因此在教法中可以看到纯能动词形式"vādenti、vādayanti"。"vadeyya、vadeyyuṃ"等其他形式都可以类推。"vajjeyya、vajjeyyuṃ"等形式也都可以依vajja替代形式类推。
或者vadeyya、vadeyyuṃ、vajjuṃ,如"愿你父母给予"中的形式。这里有"他们说或不说,鼻子都不会长回来"的用例。意思是"他们说或不说"。还有vadeyyāsi、vajjāsi、vajjesi等形式。如"你被告知要礼敬"、"你会说邪说"。vadeyyātha、vajjātha,如"愿你们说母亲平安"。vadeyyāmi、vajjāmi、vadeyyāma、vajjāma。vadetha、vaderaṃ。vadetho、vadeyyāvho、vajjāvho。vadeyyaṃ、vajjaṃ、vadeyyāmhe、vajjāmhe。这里也像前面一样,要注意在y前省略元音。其他形式也要仔细考察后采用。
现在我们说明完成时等其他时态的形式。vada、pāvada,如babhuva的形式。省略d音后也有"pāva"的形式,如"请说对法"中的"paṭipa"。因此可以看到"他自己说自我"的用例。这里pa前缀变长音,如"pāvadati、pāvacana"等。pāva是过去时,但注释书的作者虽然知道这是过去时,却用现在时解释为"pāva意为说",因为在这种情况下要用时态转换来表达意思。


Āyasmāpi ca sāriputto niddese ‘‘yo ātumānaṃ sayameva pāvā’’ti padaṃ nikkhipitvā ātumā vuccati attā, sayameva pāvāti sayameva attānaṃ pāvadati, ‘‘ahamasmi sīlasampanno’’ti vā ‘‘vatasampanno’’ti vāti vattamānavacanena atthaṃ niddisi. Atha vā pāvāti idaṃ na kevalaṃ vadadhātuvaseneva nipphannaṃ, atha kho udhātuvasenapi. Tathā hi idaṃ papubbassa usadde iti dhātussa payoge ukārassa okārādesaṃ katvā tato parokkhābhūte akāre pare okārassa āvādesaṃ tato ca sandhikiccaṃ katvā sijjhati, tasmā udhātussa vadadhātuyā samānatthattā tannipphannarūpassa ca vadadhātuyā nipphannarūpena samānarūpattā ‘‘sayameva attānaṃ pāvadatī’’ti vadadhātuvasena niddisīti daṭṭhabbaṃ.

Idāni vicchinnā padamālā ghaṭīyati. Vada, vaduṃ. Vade, vadittha, vadaṃ, vadimha. Vadittha, vadire. Vadittho, vadivho. Vadiṃ, vadimhe. Pāvada, pāva iccapi. Pāvadu. Pāvade, pāvadittha. Pāvadaṃ, pāvadimha. Pāvadittha, pāvadire. Pāvadittho, pāvadivho. Pāvadiṃ, pāvadimhe. Tathā ‘‘vajja, vajju’’ iccādīni parokkhārūpāni.

‘‘Avadā, avadū. Avajjā, avajjū’’ iccādīni hiyyattanīrūpāni.

‘‘Avadi, vadi, avaduṃ, vaduṃ, avadiṃsu, vadiṃsu. Avajji, vajji’’ iccādīni ajjatanīrūpāni.

‘‘Vadissati, vadissanti. Vajjissati, vajjissanti’’ iccādīni bhavissantīrūpāni.

‘‘Avadissā, vadissā, avajjissā, vajjissā’’ iccādīni kālātipattirūpāni. Sesāni sabbānipi yathāsambhavaṃ vitthāretabbāni. Yā panettha vadadhātu viyattiyaṃ vācāyaṃ vuttā, sā katthaci ‘‘vadantaṃ ekapokkharā. Bherivādako’’tiādīsu abyattasaddepi vattati upacaritavasenāti daṭṭhabbaṃ.

Vidañāṇe. Ñāṇaṃ jānanaṃ. Vidati. Vedo. Vidū. Kārite ‘‘vedeti. Vedayati. Sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. Vedayanti ca te tuṭṭhiṃ, devā mānusakā ubho’’ti payogā. Tattha pavedetīti bodheti ñāpeti pakāseti. Vedoti vidati sukhumampi kāraṇaṃ ājānātīti vedo, paññāyetaṃ nāmaṃ. ‘‘Vedehamunī’’ti ettha hi ñāṇaṃ vedoti vuccati. Vedoti vā vedaganthassapi nāmaṃ vidanti jānanti etena uccāritamattena tadādhāraṃ puggalaṃ ‘‘brāhmaṇo aya’’nti, vidanti vā etena brāhmaṇā attanā kattabbakiccanti vedo. So pana iruvedayajuvedasāmavedavasena tividho. Āthabbaṇavedaṃ pana paṇītajjhāsayā na sikkhanti parūpaghātasahitattā. Tasmā pāḷiyaṃ ‘‘tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū’’ti vuttaṃ. Eteyeva ‘‘chando, manto, sutī’’ti ca vuccanti.

Paññāyaṃ tuṭṭhiyaṃ vede, vedasaddo pavattati;

Pāvakepi ca so diṭṭho, jātasaddapurecaro;

Pacchānuge jātasadde, sati tuṭṭhajanepi ca;

‘‘Vedagū sabbadhamme’’ti etthāpi viditesu ca.

Vidūti paṇḍitamanusso. So hi yathāsabhāvato kammañca phalañca kusalādibhede ca dhamme vidatīti ‘‘vidū’’ti vuccati.

Ruda assuvimocane, sakammikavasenimissā attho gahetabbo. Rodati, rudati iccapi. Ruṇṇaṃ. Ruditaṃ. Rodanaṃ. Rodanto. Rodamāno. Rodantī. Rodamānā. Rudamukhā. Rudaṃ. Rudanto.

Tattha rodatīti kiṃ rodati? Mataṃ puttaṃ vā bhātaraṃ vā rodati. Tatrāyaṃ pāḷi ‘‘nāhaṃ bhante etaṃ rodāmi, yaṃ maṃ bhante bhagavā evamāha’’. Ayaṃ panettha attho – ‘‘yaṃ maṃ bhante bhagavā evamāha, ahaṃ etaṃ bhagavato byākaraṇaṃ na parodāmi na paridevāmi na anutthunāmī’ti evaṃ sakammikavasenattho veditabbo, na assumuñcanamattena.


长老舍利弗在义释中引用"他自己说自我"这句话后解释说:ātumā意为自我,sayameva pāvā意为他自己说自己,"我具足戒"或"我具足禁戒",用现在时来表达意思。或者pāvā这个词不仅仅由vada词根构成,也可由u词根构成。即在有pa前缀的u词根中,u变成o,然后在过去时的a前o变成āvā,再经过音变而成。因为u词根与vada词根意思相同,而且它们形成的形式相同,所以用vada词根解释为"自己说自己"。
现在继续未完的变位表。vada、vaduṃ。vade、vadittha、vadaṃ、vadimha。vadittha、vadire。vadittho、vadivho。vadiṃ、vadimhe。pāvada,也作pāva。pāvadu。pāvade、pāvadittha。pāvadaṃ、pāvadimha。pāvadittha、pāvadire。pāvadittho、pāvadivho。pāvadiṃ、pāvadimhe。同样有"vajja、vajju"等完成时形式。
"avadā、avadū。avajjā、avajjū"等是未完成时形式。
"avadi、vadi、avaduṃ、vaduṃ、avadiṃsu、vadiṃsu。avajji、vajji"等是过去时形式。
"vadissati、vadissanti。vajjissati、vajjissanti"等是未来时形式。
"avadissā、vadissā、avajjissā、vajjissā"等是条件时形式。其余所有形式都可以根据情况展开。前面说vada词根表示有意义的言语,但在某些场合如"单面鼓发声。鼓手"等例子中也可以用于表示无意义的声音,这是比喻用法。
vid意为知识。知识即了知。vidati。veda。vidū。使动形式有"vedeti。vedayati。自己证知后宣说。诸天与人两者都表达欢喜"等用例。其中pavedeti意为使觉悟、使知道、显明。veda意为能了知微细道理的智慧,是智慧的同义词。如"毗提诃牟尼"中的veda指智慧。veda也是吠陀经典的名称,因为凭借诵读就能知道持诵者"是婆罗门",或者婆罗门凭此知道自己应做的事,所以叫veda。它分为梨俱吠陀、夜柔吠陀、沙摩吠陀三种。上等根性者不学习阿闼婆吠陀,因为它包含伤害他人的内容。所以经中说"通达三吠陀"。这些也称为"韵律、咒语、天启"。
veda一词用于智慧、欢喜、吠陀;
也见用于火,以及生起的前后;
在欢喜生起时也用,
如"通达一切法"中也指所知事物。
vidū指智者。因为他如实了知业及其果报,以及善等诸法的差别,所以称为"vidū"。
rud意为流泪,应从及物动词的角度理解。rodati,也作rudati。ruṇṇaṃ。ruditaṃ。rodanaṃ。rodanto。rodamāno。rodantī。rodamānā。rudamukhā。rudaṃ。rudanto。
其中rodati什么?哭死去的儿子或兄弟。这里有经文:"尊者,我不为世尊如此对我说而哭泣。"这里的意思是:"尊者,世尊如此对我说,我不为世尊的这个记别而哭泣悲叹呻吟",应当从及物动词的角度来理解,不仅仅是流泪的意思。


‘Mataṃ vā amma rodanti, yo vā jīvaṃ na dissati;

Jīvantaṃ amma passanti, kasmā maṃ amma rodasī’ti

Ayañcettha payogo’’ti idamaṭṭhakathāvacanaṃ. Idaṃ pana ṭīkāvacanaṃ – ‘‘yathā sakammakā dhātusaddā atthavisesavasena akammakā honti ‘vibuddho puriso vibuddho kamalasaṇḍo’ti, evaṃ atthavisesavasena akammakāpi sakammakā hontīti dassetuṃ ‘na paridevāmi na anutthunāmī’ti āha. Anutthunasaddo sakammakavasena payujjati ‘purāṇāni anutthuna’ntiādīsu. Ayañcettha payogoti iminā gāthāya anutthunanaṃ rudanaṃ adhippetanti dassetī’’ti.

Dalidda duggatiyaṃ. Dukkhassa gati patiṭṭhāti duggatīti ayaṃ attho ‘‘apāyaṃ duggatiṃvinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’tiādīsu yujjati, idha pana idaṃ atthaṃ aggahetvā añño attho gahetabbo. Kathaṃ duggatīti? Dukkhena kicchena gati gamanaṃ annapānādilābho duggatīti. Daliddati. Daliddo, daliddī, dāliddiyaṃ. Tattha daliddatīti sabbaṃ icchiticchitaṃ paraṃ yācitvā eva dukkhena adhigacchati, na ayācitvāti attho. Duliddoti duggatamanusso. Daliddīti duggatā nārī. Daliddassa bhāvo dāliddiyaṃ. Ettha ca sabbameva ‘‘daliddatī’’ti lokikappayogadassanato ‘‘daliddatī’’ti kriyāpadaṃ vibhāvitaṃ. Sāsane pana taṃ kriyāpadaṃ na āgataṃ, ‘‘daliddo daliddī’’ti nāmapadāniyeva āgatāni. Anāgatampi taṃ ‘‘nāthatī’’ti padamiva sāsanānulomattā gahetabbameva. Garū pana kaccāyanamatavasena dala duggatimhīti duggativācakadaladhātuto iddapaccayaṃ katvā ‘‘daliddo’’ti nāmapadaṃ dassesuṃ.

Tuda byathane. Tudati, vitudati. Kammani ‘‘tujjati, vitujjamāno, vedanābhibhunno’’ti rūpāni.

Tudanti vācāhi janā asaññatā,

Sarehi saṅgāmagataṃva kuñjaraṃ;

Sutvāna vākyaṃ pharusaṃ udīritaṃ,

Adhivāsaye bhikkhu aduṭṭhacitto;

Nuda peraṇe. Peraṇaṃ cuṇṇikaraṇaṃ pisanaṃ, nudati, panudati. Panudanaṃ.

Vidi lābhe. Vindati. Uṭṭhātā vindate dhanaṃ. Govindo.

Khadi parighāte. Parighātaṃ samantato hananaṃ. Khandati.

Dakārantadhāturūpāni.

Dhakārantadhātu

Dhā dhāraṇe. Dadhāti, vidadhāti. Yaṃ paṇḍito nipuṇaṃ saṃvidheti. Nidhiṃ nidheti. Nidhi nāma nidhīyati. Tāva sunihito santo. Yato nidhiṃ parihari. Nidahati. Kuhiṃ deva nidahāmi. Paridahati. Yo vattaṃ paridahissati. Dhassati. Paridhassati. Bāloti paraṃ padahati. Sakyā kho ambaṭṭha rājānaṃ ukkākaṃ pitāmahaṃ dahanti. Saddahati tathāgatassa bodhiṃ. Saddhā, saddahanā, saddhātabbaṃ, saddahitabbaṃ, saddhāyiko, paccayiko. Saddheyyavacasā upāsikā. Saddahituṃ, saddahitvā. Visesādhānaṃ. Sotāvadhānaṃ. Sotaṃ odahati. Ohitasoto. Sotaṃ odahitvā. Maccudheyyaṃ, māradheyyaṃ, nāmadheyyaṃ, dhātu, dhātā, vidhātā. Vidhi. Abhidhānaṃ, abhidheyyaṃ, nidhānavatī vācā, ādhānagāhī, sandhi. Aññānipi yojetabbāni.

Vipubbo dhā karotyatthe, abhipubbo tu bhāsane;

Nyāsaṃpubbo yathāyogaṃ, nyāsāropanasandhisu.


这里有一个用例:"母亲啊!人们哭泣死者,或哭泣生而不见者;母亲啊!你看我还活着,为何要哭泣我呢?"这是注释书的话。
以下是复注的说法:"正如及物动词根基于特定意义可以变成不及物,如'觉悟的人、绽放的莲池',同样不及物动词也可以基于特定意义变成及物,为了说明这点才说'我不悲叹不哀号'。anutthuna(哀号)一词用作及物,如'哀号过去的事'等。'这里有一个用例'这句话表明偈颂中说的是哀号即哭泣的意思。"
dalida意为贫困。dukkhassa gati意为苦的归宿,这个意思适用于"转生到恶趣、堕落、地狱"等情况,但这里不取这个意思而取另一个意思。什么是duggati?即艰难地获得饮食等,这是duggati。daliddati。daliddo、daliddī、dāliddiyaṃ。其中daliddati意为一切想要的东西都必须通过乞求他人才能艰难获得,不能不乞求而得到。daliddo指贫穷的人。daliddī指贫穷的女人。dāliddiyaṃ是贫穷的状态。这里由于在世俗用语中见到"daliddati"的用法,所以说明了这个动词形式。但在教法中没有出现这个动词形式,只出现了"daliddo、daliddī"这些名词形式。虽然未出现,但因为符合教法的用法,应该像"nāthati"这个词一样采用。但诸师长依照迦旃延的观点,从表示贫困义的dala词根加inda后缀,说明"daliddo"这个名词形式。
tuda意为痛苦。tudati、vitudati。被动形式有"tujjati、vitujjamāno、被痛苦征服"等。
不自制的人用言语刺伤他人,
如同用箭射向战场上的象;
听到说出的粗恶言语,
比丘应以无瞋心忍受。
nuda意为推动。推动即粉碎研磨,nudati、panudati。panudanaṃ。
vida意为获得。vindati。精进者获得财富。Govindo。
khada意为伤害。伤害即四面八方地打击。khandati。
以上是以d结尾的词根形式。
以下是以dh结尾的词根
dhā意为持守。dadhāti、vidadhāti。智者精细地安排。储藏宝藏。nidhi意为被储藏。暂时好好地储藏。从此保护宝藏。nidahati。天神啊,我要把它藏在哪里。paridahati。谁将穿着(戒律)。dhassati。paridhassati。愚者指责他人。阿摩昼啊,他们可以称优迦迦王为祖父。信仰如来的觉悟。信心、信仰、应信、应信赖、可信的、可靠的。言语可信的优婆夷。信仰、已信仰。特别的持守。倾听。倾耳听。已倾耳听。倾耳听后。死亡的领域、魔罗的领域、名称、元素、持者、安排者。规则。称呼、所称、含有宝藏的言语、执持、联结。其他形式也要类推。
带vi前缀的dhā表示作为,
带abhi前缀表示言说,
带nyāsa前缀根据适合的情况,
表示存放、安置和联结。


Imasmā pana dhādhātuto pubbassa api iccupasaggassa akāro kvaci niccaṃ lopaṃ pappoti, kvaci niccaṃ lopaṃ na pappoti. Atra lopo vuccate, dvāraṃ pidahati, dvāraṃ pidahanto, pidahituṃ, pidahitvā, evaṃ akāralopo bhavati. Dvāraṃ apidahitvā, evaṃ akāralopo na bhavati. Ettha hi akāro apiupasaggassa avayavo na hoti. Kinti ce? Paṭisedhatthavācako nipātoyeva, upasaggāvayavo pana adassanaṃ gato, ayaṃ niccālopo. Evaṃ dhādhātuto pubbassa api iccupasaggassa akāro kvaci niccaṃ lopaṃ pappoti, kvaci niccaṃ lopaṃ na pappoti. Idaṃ acchariyaṃ idaṃ abbhutaṃ. Yatra hi nāma bhagavato pāvacane evarūpapopi nayo sandissati viññūnaṃ hadayavimhāpanakaro, yo ekasmiṃyeva dhātumhi ekasmiṃyeva upasagge ekasmiṃyevatthe kvaci lopālopavasena vibhajituṃ labbhati. Idāni mayaṃ sotūnaṃ paramakosallajananatthaṃ tadubhayampi ākāraṃ ekajjhaṃ karontā tadākāravatiṃ jinavarapāḷiṃ ānayāma –

‘‘Gaṅgaṃ me pidahissanti, na taṃ sakkomi brāhmaṇa;

Apidhetuṃ mahāsindhuṃ, taṃ kathaṃ so bhavissati;

Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito.

Cittatthasādhaniṃ etaṃ, gāthaṃ sambhavajātake;

Paññāsambhavamicchanto, kare citte sumedhaso’’ti.

Dhu gatitheriyesu. Gati gamanaṃ, theriyaṃ thirabhāvo. Dhavati. Dhuvaṃ.

Ettha ca dhuvanti thiraṃ. ‘‘Nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo’’tiādīsu viya, tasmā dhuvanti thiraṃ kiñci dhammajātaṃ. Atha vā dhuvanti idaṃ gatitheriyatthavasena nibbānasseva adhivacanaṃ bhavitumarahati. Tañhi jātijarābyādhimaraṇasokādito muccitukāmehi dhavitabbaṃ gantabbanti dhuvaṃ, uppādavayābhāvena vā niccasabhāvattā dhavati thiraṃ sassataṃ bhavatīti dhuvaṃ. Yañhi sandhāya bhagavatā ‘‘dhuvañca vo bhikkhave desessāmi dhuvagāminiñca paṭipada’’nti vuttaṃ. Dhuvasaddo ‘‘vacanaṃ dhuvasassata’’nti ettha thire vattati. ‘‘Dhuvañca bhikkhave desessāmī’’ti ettha nibbāne. ‘‘Dhuvaṃ buddho bhavissasī’’ti ettha pana ekaṃse nipātapadabhāvena vattatīti daṭṭhabbaṃ.

Dhū vidhūnane. Ūkārassa ūvattaṃ. Dhūvati. Dhūvitā, dhūvitabbaṃ. Rassatte ‘‘dhuto, dhutavā’’ iccapi rūpāni bhavanti.

Dhe pāne. Dhayati, dhīyati. Dhena.

Ettha ca dhenūti dhayati pivati ito khīraṃ potakoti dhenu, ‘‘godhenu, assadhenu, migadhenū’’ti dhenusaddo sāmaññavasena sapotikāsu tiracchānagatitthīsu vattati, evaṃ santepi yebhuyyena gāviyaṃ vattati. Tathā hi ‘‘satta dhenusate datvā’’ti pāḷi dissati.

Sidhugatiyaṃ sedhati, nisedhati, paṭisedhati. Siddho, pasiddho, nisiddho, paṭisiddho, paṭisedhito, paṭisedhako, paṭisedho, paṭisedhituṃ, paṭisedhitvā. Idha acinteyyabalattā upasaggānaṃ taṃyoge sidhudhātussa nānappakārā atthā sambhavanti, aññesampi evameva.

Sidhu satthe maṅgalye ca. Satthaṃ sāsanaṃ, maṅgalyaṃ pāpavināsanaṃ vuddhikāraṇaṃ vā. Sedhati. Siddho, pasiddho, pasiddhi.

Dadha dhāraṇe. Janassa tuṭṭhiṃ dadhateti dadhi. Dhakārassa hakāratte ‘‘dahatī’’ti rūpaṃ. Ayaṃ itthī imaṃ itthiṃ ayyikaṃ dahati. Ime purisā imaṃ purisaṃ pitāmahaṃ dahanti. Cittaṃ samādahātabbaṃ. Samādahaṃ cittaṃ.

Edha vuddhiyaṃ lābhe ca. Edhati. Edho, sukhedhito. Gambhīre gādhamedhati.


从这个dhā词根前的api前缀中的a音,有时必定要省略,有时不必定要省略。这里说省略的情况:pidahati (关闭)门、正在关门、要关、已关,这样a音要省略。不关门,这样a音不省略。这里a音不是api前缀的组成部分。为什么?因为它是表示否定意义的不变词,而前缀的组成部分已经消失了,这是必然的省略。这样从dhā词根前的api前缀中的a音,有时必定要省略,有时不必定要省略。这是奇妙不可思议的。在世尊的教法中竟然有这样的规则让智者惊叹,即在同一个词根、同一个前缀、同一个意思的情况下,可以区分出有省略和无省略的情况。现在我们为了让听众获得最高的技能,把两种形式放在一起,引用胜者的经文:
"婆罗门啊,他们将堵住恒河,我无法
堵住大河,这怎么可能呢?
被问到时我不能说明
义理与法。
这首偈颂能成就心意,
在生起本生经中;
智者希望生起智慧,
应当于心中造作。"
dhu意为行进和坚固。行进即行走,坚固即稳固状态。dhavati。dhuvaṃ。
这里dhuva意为坚固。如"常、恒、永恒、不变易法"等中的用法,因此dhuva意为某种坚固的法。或者dhuva依行进和坚固义可以是涅槃的代名词。因为想要从生老病死忧等解脱的人应该奔向、前往它,所以叫dhuva,或者因为没有生灭而本性常住,行进即坚固永恒,所以叫dhuva。正是针对这个,世尊说"比丘们,我将为你们说示坚固和导向坚固的道路。"dhuva一词在"言语坚固永恒"中表示坚固。在"比丘们,我将说示坚固"中表示涅槃。而在"你必定会成佛"中则应理解为表示确定的不变词。
dhū意为震动。ū音变成ūv。dhūvati。dhūvitā、dhūvitabbaṃ。变短音时有"dhuta、dhutavā"等形式。
dhe意为饮。dhayati、dhīyati。dhena。
这里dhenu意为小牛从这里吮吸饮用乳汁,所以叫dhenu,"牛母、马母、鹿母"等,dhenu一词一般用于有幼兽的雌性动物,但主要用于母牛。因此可见"布施七百头母牛"的经文。
sidhu意为行进。sedhati、nisedhati、paṭisedhati。siddho、pasiddho、nisiddho、paṭisiddho、paṭisedhito、paṭisedhako、paṭisedho、paṭisedhituṃ、paṭisedhitvā。这里由于前缀具有不可思议的力量,当与它们结合时,sidhu词根产生各种意思,其他词根也是如此。
sidhu意为教导和吉祥。教导即教诫,吉祥即消除罪恶或带来增长。sedhati。siddho、pasiddho、pasiddhi。
dadha意为持守。因为持有人的欢喜所以叫dadhi。dh音变成h音时有"dahati"的形式。这个女人称这个女人为祖母。这些男人称这个男人为祖父。应当使心专注。使心专注。
edha意为增长和获得。edhati。edho、sukhedhito。在深处找到立足处。


Ettha ca edhoti edhati. Vaḍḍhati etena pāvakoti edho. Indanaṃ, upādānaṃ. Sukhedhitoti sukhena edhito, sukhasaṃvaḍḍhitoti attho. Gādhamedhatīti gādhaṃ patiṭṭhitaṃ edhati labhati.

Baddha saṃharise. Saṃhariso vinibaddhakriyā. Baddhati, vinibaddhati. Vinibaddhā.

Gādha patiṭṭhānissayagandhesu. Gādhati. Gādhaṃ kattā. Gambhīrato agādhaṃ.

Bādha viloḷane bādhati, vibādhati. Ābādho. Ābādhati cittaṃ viloḷetīti ābādho.

Nādhayācanādīsu. Nādhati. Nādhanaṃ.

Bandha bandhane bandhati. Bandhanako, bandho, bandhāpito, paṭibandho, bandhanaṃ, bandho, sambandhanaṃ, sambandho, pabandho, bandhu.

Tattha bandhananti bandhanti satte etenāti bandhanaṃ, saṅkhalikādi. ‘‘Ayaṃ amhākaṃ vaṃso’’ti sambandhitabbaṭṭhena bandhu, theragāthāsaṃvaṇṇanāyaṃ pana ‘‘pemabandhanena bandhū’’ti vuttaṃ.

Dadhi asīghacāre. Asīghacāro asīghappavatti. Dandhati. Dandho, dandhapañño. Yo dandhakāle tarati, taraṇīye ca dandhati.

Vaddha vaddhane. Vaddhati. Vaddhi, vuddhi, vaddho, vuddho, jātivuddho, guṇavuddho, vayovuddho.

Ye vuddhamapacāyanti, narā dhammassa kovidā;

Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatiṃ.

Sadhu saddakucchiyaṃ. Sadhati.

Piḷadhi alaṅkāre. Piḷandhati. Piḷandhanaṃ.

Piḷandhanamalaṅkāro, maṇḍanañca vibhūsanaṃ;

Pasādhanañcābharaṇaṃ, pariyāyā ime matā.

Medha hiṃsāyaṃ saṅgame ca. Medhati. Medhā, medhāvī. Atra medhāti asani viya siluccaye kilese medhati hiṃsatīti medhā. Medhati vā siriyā sīlādīhi ca sappurisadhammehi saha gacchati na ekikā hutvā tiṭṭhatīti medhā, paññāyetaṃ nāmaṃ. Tathā hi –

‘‘Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti,

Nakkhattarājāriva tārakānaṃ;

Sīlaṃ sirī cāpi satañca dhammo,

Anvāyikā paññavato bhavantī’’ti

Vuttaṃ. Medhāvīti dhammojapaññāya ca samannāgato puggalo.

Sadhu madhu unde. Sadhati. Madhati. Madhu.

Budha bodhane. Bodhati. Buddho. Abhisambuddhāno. Sambuddhaṃ. Asambuddhaṃ. Bodhi. Divādigaṇepi ayaṃ dissati. Tatrahi ‘‘bujjhatī’’ti rūpaṃ, idha pana ‘‘bodhatī’’ti rūpaṃ. ‘‘Yo nindaṃ apabodhatī’’ti pāḷi dissati. Kārite pana ‘‘bodheti’’ iccādīni.

Yudha sampahāre. Yodhati. Yodho. Yodhetha māraṃ paññāvudhena. Yuddhaṃ. Caraṇāyudho, caraṇāvudho vā. Āvudhaṃ. Divādigaṇikassa panassa ‘‘yujjhatī’’ti rūpaṃ.

Dīdhi dittivedhanesu. Dīdhati. Dīdhiti. Ettha ca dīdhitīti rasmi. Anekāni hi rasmināmāni.

Rasmi ābhā pabhā raṃsi, ditti bhā ruci dīdhiti;

Marīci juti bhāṇva’su, mayūkho kiraṇo karo;

Nāgadhāmo ca āloko, iccete rasmivācakā.

Cakārantarūpāni.

Nakārantadhātu

Nī naye. Neti, nayati, vineti. Vineyya hadaye daraṃ. Āneti. Ānayati. Netā. Vinetā. Nāyako. Neyyo . Veneyyo. Venayiko. Vinīto puriso. Nīyamāne pisācena, kinnu tāta udikkhati. Nīyanto. Nettaṃ. Netti. Bhavanetti samūhatā. Nettiko. Udakañhi nayanti nettikā. Nettā. Nette ujuṃ gate sati. Nayo. Vinayo. Āyatanaṃ. Netuṃ. Vinetuṃ. Netvā. Vinetvā iccādīni.


这里edha意为增长。因为火凭此增长所以叫edho。燃料,所依。sukhedhito意为以安乐增长,意思是安乐地培养。gādha medhati意为获得稳固的立足处。
baddha意为聚集。聚集是约束的行为。baddhati、vinibaddhati。vinibaddhā。
gādha意为立足、依靠、香气。gādhati。gādha的造作者。从深处无法立足。
bādha意为搅动。bādhati、vibādhati。ābādho。因为搅动心故叫ābādho(病)。
nā意为祈求等。nādhati。nādhanaṃ。
bandha意为束缚。bandhanako(束缚者)、bandho(束缚)、bandhāpito(使束缚)、paṭibandho(反缚)、bandhanaṃ(束缚物)、bandho(束缚)、sambandhanaṃ(连结)、sambandho(关联)、pabandho(连续)、bandhu(亲属)。
其中bandhana意为用它束缚众生,即锁链等。bandhu因为应当连结"这是我们的家族",所以叫亲属,但在长老偈注释中说"因为爱的束缚而为亲属"。
dadhi意为缓慢行进。缓慢行进即缓慢进行。dandhati。dandho(慢)、dandhapañño(钝慧)。应当迅速时迟缓,应当迟缓时迅速。
vaddha意为增长。vaddhati。vaddhi、vuddhi(增长)、vaddho、vuddho(增长的)、jātivuddho(生而尊贵)、guṇavuddho(德高)、vayovuddho(年长)。
精


Tattha nettanti samavisamaṃ dassentaṃ attabhāvaṃ netīti nettaṃ, cakkhu. Nettīti nenti etāya satteti netti, rajju. Bhavanettīti bhavarajju, taṇhāyetaṃ nāmaṃ. Tāya hi sattā goṇā viya gīvāya bandhitvā taṃ taṃ bhavaṃ niyyanti, tasmā bhavanettīti vuccati. Nettikāti kassakā. Nettāti gavajeṭṭhako yūthapati. Nayoti nayanaṃ gamanaṃ nayo, pāḷigati. Atha vā tattha tattha netabboti nayo, sadisabhāvena netabbākāro. Nīyatīti nayo, tathattanayādi. Nīyati etenāti nayo, antadvayavivajjananayādi.

Tathā hi chabbidho nayo tathattanayo pattinayo desanānayo antadvayavivajjananayo acinteyyanayo adhippāyanayoti. Tesu tathattanayo antadvayavivajjananayena nīyati, pattinayo acinteyyanayena, desanānayo adhippāyanayena nīyati. Etthādimhi tividho nayo kammasādhanena nīyatīti ‘‘nayo’’ti vuccati, pacchimo pana tividho nayo karaṇasādhanena nīyati etena tathattādinayattayamiti ‘‘nayo’’ti vuccati. Imasmiṃ atthe papañciyamāne ganthavitthāro siyāti vitthāro na dassito.

Aparopi catubbidho nayo ekattanayo nānattanayo abyāpāranayo evaṃdhammatānayoti.

Vineti satte ettha, etenāti vā vinayo. Kāyavācānaṃ vinayanatopi vinayo. Āyatananti anamatagge saṃsāre pavattaṃ atīva āyataṃ saṃsāradukkhaṃ yāva na nivattati, tāva nayateva pavattatevāti āyatanaṃ.

Ayaṃ panettha atthuddhāro. ‘‘Āyatananti assānaṃ kambojo āyatanaṃ, gunnaṃ dakkhiṇāpatho āyatana’’nti ettha sañjātiṭṭhānaṃ āyaanaṃ nāma. ‘‘Manorame āyatane, sevanti naṃ vihaṅgamā.

Chāyaṃ chāyatthino yanti, phalatthaṃ phalabhojino’’ti ettha samosaraṇaṭṭhānaṃ. ‘‘Pañcimāni bhikkhave vimuttāyatanānī’’ti ettha kāraṇaṃ. Aññepi pana payogā yata patiyataneti ettha pakāsitā.

Nī pāpane. Neti, nayati. Nayanaṃ.

Nu thutiyaṃ. Noti, navati. Nuto.

Thana pana dhana sadde. Thanati. Panati. Dhanati.

Kana dittikantīsu. Kanati. Kaññā. Kanakaṃ.

Ettha ca yobbanibhāve ṭhitattā rūpavilāsena kanati dippati virocatīti kaññā. Atha vā kaniyati kāmiyabhi abhipatthiyati purisehītipi kaññā, yobbanitthī. Kanakanti kanati, kanīyatīti vā kanakaṃ, suvaṇṇaṃ. Suvaṇṇassa hi anekāni nāmāni.

Suvaṇṇaṃ kanakaṃ hemaṃ, kañcanaṃ haṭakampi ca;

Jātarūpaṃ tapanīyaṃ, vaṇṇaṃ tabbhedakā pana;

Jambunadaṃ siṅgikañca, cāmikaranti bhāsitā.

Vanasana sambhattiyaṃ. Vanati. Vanaṃ. Sanati.

Tattha vananti. Taṃ sambhajanti mayūrakokilādayo sattāti vanaṃ, araññaṃ. Vanati sambhajati saṃkilesapuggalanti vanaṃ, taṇhā.

Mana abbhāse. Manati. Mano.

Māna vīmaṃsāyaṃ, vīmaṃsati. Vīmaṃsā.

Jana suna sadde. Janati. Sunati.

Ettha ca ‘‘kasmā te eko bhujo janati, eko te na janatī bhujo’’ti pāḷi nidassanaṃ. Tattha janatīti sunati saddaṃ karoti.

Khanu avadāraṇe khanati. Sukhaṃ. Dukkhaṃ. Khato āvāṭo.

Tattha sukhanti suṭṭhu dukkhaṃ khanatīti sukhaṃ. Duṭṭhu khanati kāyikacetasikasukhanti dukkhaṃ. Aññamaññapaṭipakkhā hi ete dhammā. Dvidhā cittaṃ khanatīti vā dukkhaṃ. Curādigaṇavasena pana ‘‘sukhayatīti sukhaṃ, dukkhayatīti dukkha’’nti nibbacanāni gahetabbāni. Samāsapaavasena ‘‘sukaraṃ khamassāti sukhaṃ, dukkaraṃ khamassāti dukkha’’nti nibbacanānipi vividhā hi saddānaṃ byuppatti pavatti nimittañca.


这里netta意为引导显示顺逆的自身,即眼睛。netti意为用它引导众生,即绳索。bhavanetti意为有的绳索,这是渴爱的名称。因为众生被它像牛被绳索绑住脖子般引导到各种存在中,所以叫bhavanetti。nettika指农夫。nettā指牛群中的首领。naya意为引导、前进即naya,即经文的脉络。或者应当在各处引导故为naya,即以相似性应当引导的方式。被引导为naya,即如实性等方法。用它引导为naya,即避免两端等方法。
因此有六种方法:如实性方法、获得方法、教说方法、避免两端方法、不可思议方法、意趣方法。其中如实性方法由避免两端方法引导,获得方法由不可思议方法引导,教说方法由意趣方法引导。这里前三种方法以业格解释称为"方法",后三种方法以具格解释为"用它引导如实性等三种方法"故称为"方法"。如果详述这个意思会使文章冗长,所以不详述。
另外还有四种方法:一性方法、异性方法、无作用方法、法性方法。
在此处、用此处教导众生为vinaya(律)。因为教导身语故为vinaya。āyatana(处)意为在无始轮回中极其长远的轮回之苦,只要未止息就继续引导、继续运转,所以叫āyatana。
这里是意义的列举。如"āyatana意为马的剑浦阇(Kamboja,现今阿富汗东部)为āyatana,牛的南方为āyatana"中,āyatana意为出生之处。"在可爱的住处,鸟儿依止它,寻找荫凉者前往荫凉,寻找果实者前往果实"中意为集会之处。"比丘们,这五种是解脱处"中意为原因。其他用法在"yata patiyatana"中已说明。
nī意为到达。neti、nayati。nayanaṃ。
nu意为赞叹。noti、navati。nuto。
thana、pana、dhana意为声音。thanati。panati。dhanati。
kana意为光耀、欲求。kanati。kaññā。kanakaṃ。
这里因为处于青春期,以容貌的美丽而光耀、闪耀、照耀,所以叫kaññā(少女)。或者因为被男人们欲求、渴望,所以叫kaññā,即青春期的女子。kanaka意为光耀,或被欲求,即黄金。黄金有很多名称:
suvaṇṇa、kanaka、hema、
kañcana以及haṭaka;
jātarūpa、tapanīya、vaṇṇa,其变体为
jambunada、siṅgika、
cāmikara等。
vana、sana意为亲近。vanati。vanaṃ。sanati。
其中vana意为孔雀、杜鹃等众生亲近它,即森林。vana意为亲近染污之人,即渴爱。
mana意为重复。manati。mano。
māna意为考察。vīmaṃsati。vīmaṃsā。
jana、suna意为声音。janati。sunati。
这里有"为什么你的一只手发声,一只手不发声"的用例。其中janati意为发出声音。
khanu意为挖掘。khanati。sukhaṃ。dukkhaṃ。被挖掘的洞。
其中sukha意为很好地挖掘苦,所以叫sukha。不好地挖掘身心的乐,所以叫dukkha。因为这些法互相对立。或者分两种挖掘心,所以叫dukkha。但依cur等词类,"使快乐故为sukha,使痛苦故为dukkha"这样解释。依复合词,"容易忍受故为sukha,难以忍受故为dukkha"也这样解释。因为词语的词源、使用和原因是多样的。


Dāna avakhaṇḍane. Dānati. Apadānaṃ.

Sāna tejane. Tejanaṃ nisānaṃ. Sānati.

Hana hiṃsāgatīsu. Ettha pana hiṃsāvacanena pharusāya vācāya pīḷanañca daṇḍādīhi paharaṇañca gahitaṃ, tasmā hana hiṃsāpaharaṇagatīsūti attho gahetabbo. Tathā hi ‘‘rājāno coraṃ gahetvā haneyyuṃ vā bandheyyuṃ vā’’ti. Pāṭhassa atthaṃ saṃvaṇṇentehi ‘‘haneyyunti potheyyuñceva chindeyyuñcā’’ti vuttaṃ. Ettha ca chedanaṃ nāma hatthapādādichedanaṃ vā sīsacchedavasena māraṇaṃ vā. Hanassa vadhādeso ghātādeso ca bhavati, hanti hanati, hananti. Hanasi, hanatha. Sesaṃ sabbaṃ neyyaṃ.

Hiṃsādayo cattāro atthā labbhanti. ‘‘Hanti hatthehi pādehī’’ti ettha pana hantīti paharatīti attho. ‘‘Kuddho hi pitaraṃ hanti. Vikkosamānā tibbāhi, hanti nesaṃ varaṃ vara’’nti. Ettha hantīti mārentīti attho. ‘‘Vadhati, vadheti, ghāteti’’ iccapi rūpāni bhavanti. Tattha ‘‘vadhati na rodati, āpatti dukkaṭassa. Attānaṃ vadhitvā vadhitvā rodatī’’tiādīsu vadho paharaṇaṃ. Pāṇaṃ vadheti. Pāṇavadho. ‘‘Esa vadho khaṇḍahālassa. Satte ghātetī’’ti ca ādīsu vadho māraṇaṃ.

‘‘Upāhanaṃ, vadhū’’ti ca ettha hanavadhasaddatthogamanaṃ. ‘‘Purisaṃ hanati. Sītaṃ uṇhaṃ paṭihanati’’ iccādīni kattupadāni. Devadatto yaññadattena haññati. Tato vātātape ghore, sañjāte paṭihaññati. Paccattavacanassekārattaṃ, yathā ‘‘vanappagumbe’’ti. Vihārenāti padaṃ sambandhitabbaṃ, iccādīni kammapadāni. Hantā. Hato. Vadhako. Vadhū. Āghāto. Upaghāto. Ghātako. Paṭigho. Saṅgho. Byaggho. Sakuṇagghi. Hantuṃ, hanituṃ, hantvā, hanitvā. Vajjhetvā, vadhitvā iccādīni sanāmikāni tumantādipadāni.

Tattha upāhananti taṃ taṃ ṭhānaṃ upahananti upagacchanti tato ca āhananti āgacchanti etenāti upāhanaṃ. Vadhūti kilesavasena sunakhampi upagamanasīlāti vadhū, sabbāsaṃ itthīnaṃ sādhāraṇametaṃ. Atha vā vadhūti suṇisā. Tathā hi ‘‘tena hi vadhu yadā utunī ahosi, pupphaṃ te uppannaṃ, atha me āroceyyāsī’’ti ettha vadhūti suṇisā vuccati. Sā pana ‘‘ayaṃ no puttassa bhariyā’’ti sassusasurehi adhigantabbā jānitabbāti vadhūti vuccati. Gatyatthānaṃ katthaci buddhiyatthakathanato ayamattho labbhateva. ‘‘Suṇhā, suṇisā, vadhū’’ iccete pariyāyā. Saṅghoti bhikkhusamūho. Samaggaṃ kammaṃ samupagacchatīti saṅgho, suṭṭhu vā kilese hanti tena tena maggāsinā māretītipi saṅgho, puthujjanāriyavasena vuttānetāni. Vividhe satte āhanati bhuso ghātetīti byaggho. So eva ‘‘viyaggho, vaggho’’ti ca vuccati. Aparampi puṇḍarīkoti tassa nāmaṃ. Dubbale sakuṇe hantīti sakuṇagghi, seno, ayaṃ pana hanadhātu divādigaṇe ‘‘paṭihaññatī’’ti akammakaṃ kattupadaṃ janeti. Tathā hi ‘‘buddhassa bhagavato vohāro lokiye sote paṭihaññatī’’tiādikā pāḷiyo dissanti.


以下是中文直译:
dāna意为损坏。dānati。apadānaṃ。
sāna意为锐利。锐利即磨刀石。sānati。
hana意为伤害和行进。这里以伤害一词包含用粗暴言语压迫和用棍棒等殴打,所以应理解为hana意为伤害、打击和行进。因此在"国王抓住盗贼后可能殴打或捆绑"中,注释解释"殴打意为打击和砍断"。这里砍断指砍断手脚或通过砍头而杀死。hana有vadha和ghāta等替代形式,hanti、hanati、hananti。hanasi、hanatha。其余形式都可以类推。
有伤害等四种意思。在"用手脚打"中,hanti意为打击。"愤怒者杀父。暴烈地呼喊,最胜者啊,打击他们的最胜者"中,hanti意为杀死。还有"vadhati、vadheti、ghāteti"等形式。其中在"打而不哭,犯突吉罗。一直打自己而哭"等例子中,vadha意为打击。杀生。杀生。"这是堪达哈罗的杀戮。杀害众生"等例子中,vadha意为杀死。
在"鞋子、新娘"中含有hana和vadha词的意思。"打人。抵御冷热"等是主动语态。提婆达多被耶若达多打。然后在可怕的风雨中生起时被打击。主格词尾变成e音,如"在林丛中"。应当连接"以住处"等词,这些是被动语态。打者。被打者。杀者。新娘。伤害。压迫。杀者。嗔恨。僧团。老虎。鹰。打、打、打了、打了。杀、杀了等具有名词的不定词等形式。
其中upāhana意为用它往返于各处,所以叫鞋子。vadhū意为因烦恼而有如狗般亲近的性质,这是所有女人的共同特征。或者vadhū意为媳妇。因此在"那么媳妇,当你来月经时,当你有了月经,就告诉我"中,vadhū指媳妇。她因为要被公婆认知"这是我们儿子的妻子",所以叫vadhū。因为有时说行进义词有了解义,所以可以得到这个意思。"suṇhā、suṇisā、vadhū"这些是同义词。saṅgha意为比丘集团。因为和合地进行羯磨所以叫saṅgha,或者因为用各种道的剑很好地杀害烦恼所以叫saṅgha,这些是就凡夫和圣者而说的。因为以各种方式伤害、严重杀害众生所以叫byaggho(老虎)。它也叫"viyaggho、vaggho"。它还有另一个名字叫puṇḍarīka。因为杀害弱小的鸟所以叫sakuṇagghi(鹰),即sena,但这个hana词根在div等词类中产生不及物主动语态形式"paṭihaññati"。因此可见"世尊的言说在世俗的耳中受阻"等经文。


Ana pāṇane. Pāṇanaṃ sasanaṃ. Anati. Ānaṃ, pānaṃ. ‘‘Tattha ānanti assāso. Pānanti passāso. Etesu assāsoti bahi nikkhamanavāto. Passāsoti anto pavisanavāto’’ti vinayaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, suttantaṭṭhakathāsu pana uppaṭipāṭiyā āgataṃ. Tattha yasmā sabbesampi gabbhaseyyakānaṃ mātukucchito nikkhamanakāle paṭhamaṃ abbhantaravāto bahi nikkhamati, pacchā bāhiravāto sukhumaṃ rajaṃ gahetvā abbhantaraṃ pavisanto tāluṃ āhacca nibbāyati, tasmā vinayaṭṭhakathāyaṃ ‘‘assāsoti bahi nikkhamanavāto, passāsoti anto pavisanavāto’’ti vuttaṃ. Etesu dvīsu nayesu vinayanayena anto uṭṭhitasasanaṃ assāso, bahi uṭṭhitasasanaṃ passāso. Suttantanayena pana bahi uṭṭhahitvāpi anto sasanato assāso. Anto uṭṭhahitvāpi bahi sasanato passāso. Ayameva ca nayo ‘‘assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato ajjhattaṃ vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā cā’’ti, ‘‘passāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato bahiddhā vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā cā’’ti imāya pāḷiyā sametīti veditabbaṃ.

Dhana dhaññe. Dhananaṃ dhaññaṃ, siripuññapaññānaṃ sampadāti attho. Dhātuattho hi yebhuyyena bhāvavasena kathiyati ṭhapetvā vakkarukkhataceti evamādippabhedaṃ. Yathā bhāvatthe vattamānena yapaccayena saddhiṃ nakārassa yyakāraṃ katvā thenanaṃ theyyanti vuccati, evamidha yapaccayena saddhiṃ nakārassa ññakāraṃ katvā dhananaṃ dhaññanti vuccati. Dhanino vā bhāvo dhaññaṃ, tasmiṃ dhaññe. Dhanti, dhanati. Dhanitaṃ. Dhaññaṃ. Yasmā pana dhaññasaddena siripuññapaññāsampadā gahitā, tasmā ‘‘dhaññapuññalakkhaṇasampannaṃ puttaṃ vijāyī’’tiādīsu dhaññasaddena siripaññāva gahetabbā puññassa visuṃ vacanato.

‘‘Nadato parisāyante, vāditabbapahārino;

Ye te dakkhanti vadanaṃ, dhaññā te narapuṅgava.

Dīghaṅgulī tambanakhe, subhe āyatapaṇhike;

Ye pāde paṇamissanti, tepi dhaññā guṇandhara.

Madhurāni pahaṭṭhāni, dosagghāni hitāni ca;

Yetevākyāni sossanti, tepi dhaññānaruttamā’’ti

Evamādīsu pana dhaññasaddena puññasampadā gahetabbā, puññasampadāya vā saddhiṃ siripaññāsampadāpi gahetabbā. Idamettha nibbacanaṃ ‘‘dhaññaṃ siripuññapaññāsampadā etesaṃ atthīti dhaññā’’ti. ‘‘Dhaññaṃ maṅgalasammata’’nti ettha tu ‘‘uttamaratanaṃ ida’’nti dhanāyitabbaṃ saddhāyitabbanti dhaññaṃ, sirisampannaṃ puññasampannaṃ paññāsampannantipi attho yujjati. ‘‘Dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpa’’nti ca ādīsu ‘‘natthi dhaññasamaṃ dhana’’nti vacanato dhanāyitabbanti dhaññaṃ, kiṃ taṃ? Pubbaṇṇaṃ. Apica osadhivisesopi dhaññanti vuccati. Dhanasaddassa ca pana samāsavasena ‘‘adhano, niddhano’’ti ca natthi dhanaṃ etassāti atthena daliddapuggalo vuccati. ‘‘Nidhanaṃ yātī’’tiettha tu kampanatthavācakassa dhūdhātussa vasena vināso nidhananti vuccatīti.

Muna gatiyaṃ. Munati.

Cine maññanāyaṃ. Aluttantoyaṃ dhātu, yathā gile, yathā ca mile. Cināyati, ocināyati. ‘‘Sabbo taṃ jano ocināyatū’’ti idamettha pāḷi nidassanaṃ. Ocināyatati avamaññatūti.

Iti bhūvādigaṇe tavaggantadhāturūpāni

Samattāni.


这里是完整的中文直译:
ana意为呼吸。呼吸即气息。anati。ānaṃ、pānaṃ。"其中āna意为入息。pāna意为出息。这两者中,入息是向外出去的气,出息是向内进入的气",这是律注中说的,但在经注中则相反。其中因为一切胎生者从母胎出来时,首先内气向外出去,然后外气带着细微的尘埃进入内部,碰触上颚而消失,所以律注中说"入息是向外出去的气,出息是向内进入的气"。在这两种方法中,依律的方法,从内部生起的气息是入息,从外部生起的气息是出息。但依经的方法,即使从外部生起也因向内气息而为入息,即使从内部生起也因向外气息而为出息。应当理解这个方法正好符合这段经文:"当以念跟随入息的初中后时,心向内散乱,身与心都变得紧张、动摇、颤动","当以念跟随出息的初中后时,心向外散乱,身与心都变得紧张、动摇、颤动"。
dhana意为谷物。dhananaṃ是dhaññaṃ,意为吉祥、功德、智慧的圆满。因为词根的意思大多依状态来说,除了树皮等分类。如同表示状态时,与ya后缀结合时n音变成yy音,偷窃叫theyya,同样这里与ya后缀结合时n音变成ññ音,dhananaṃ叫dhaññaṃ。或者富有者的状态为dhaññaṃ,在那谷物中。dhanti、dhanati。dhanitaṃ。dhaññaṃ。因为用dhaññaṃ一词表示吉祥、功德、智慧的圆满,所以在"生下具足吉祥功德相的儿子"等句中,因为功德另说,所以dhaññaṃ一词应理解为吉祥和智慧。
"人中牛王啊!那些在众中看到.你如鼓声般的面容的人是有福的。.具德者啊!那些将礼敬你的.长指、铜甲、美丽、长跟的足的人也是有福的。.最胜者啊!那些将听到你的.悦耳、欢喜、除过、有益的话语的人也是有福的。"
在这样的例子中,dhaññaṃ一词应理解为功德的圆满,或者连同功德圆满一起理解为吉祥和智慧的圆满。这里的词源解释是"有吉祥、功德、智慧圆满的人叫做dhaññā"。但在"dhaññaṃ被认为是吉祥"中,"这是最上的宝"应当珍惜、应当信赖为dhaññaṃ,也适合解释为具足吉祥、具足功德、具足智慧的意思。在"谷物、财富、银、金"等例子中,因为有"没有财富等同于谷物"的说法,应当珍惜的叫dhaññaṃ,是什么?五谷。而且某些药物也叫dhaññaṃ。dhana一词在复合词中如"adhano、niddhano"表示"此人无财"的意思,指贫穷的人。但在"走向灭亡"中,依表示动摇义的dhū词根,灭亡叫nidhana。
muna意为行进。munati。
cine意为想。这是不省略词尾的词根,如gile,如mile。cināyati、ocināyati。"愿一切人轻视他"这是这里的经文用例。ocināyati意为轻蔑。
以上是bhū等词类中以t系音结尾的词根形


Pakārantadhātu

Idāni pavaggantadhāturūpāni vuccante –

Pā pāne. Pānaṃ pivanaṃ. ‘‘Pāti, pānti. Pātu, pāntu’’ iccādi yathārahaṃ yojetabbaṃ.

Khippaṃ gīvaṃ pasārehi, na te dassāmi jīvitaṃ;

Ayañhite mayā rūḷho, saro pāssati lohitanti.

Atra hi pāssatīti pivissati. ‘‘Pāssati, pāssanti. Pāssasi, pāssatha. Pāssāmi, pāssāma’’ iccādinā, ‘‘apassā, apassaṃsu’’ iccādinā ca nayena sesaṃ sabbaṃ yojetabbaṃ nayaññūhi. Ko hi samattho sabbāni buddhavacanasāgare vicitrāni vippakiṇṇarūpantararatanāni uddharitvā dassetuṃ, tasmā sabbāsupi dhātūsu saṅkhepena gahaṇūpāyamattameva dassitaṃ. Pivati, pivanti. Pivaṃ, pivanto, pivamāno, pivaṃ bhāgirasodakaṃ. Kārite kumāraṃ khīraṃ pāyeti. Muhuttaṃ taṇhāsamanaṃ, khīraṃ tvaṃ pāyito mayā. Kamme pīyati, pītaṃ. Tumādīsu ‘‘pātuṃ, pivituṃ, pitvā, pivitvā, pāyetvā’’ iccādīni yojetabbāni. Aññesupi ṭhānesu pāḷinayānurūpena saddarūpāni evameva yojetabbāni.

Pā rakkhaṇe. Pāti. Nipāti. Pitā, gopo.

Pā pūraṇe. Pāti, vippāti. Vippo.

Vippoti brāhmaṇo. So hi vippeti pūreti visiṭṭhena veduccāraṇādinā attano brāhmaṇakammena lokassa ajjhāsayaṃ attano ca hadaye vedānīti vippoti vuccati. ‘‘Jāto vippakule aha’’nti ettha hi brāhmaṇo ‘‘vippo’’ti vuccati. Tassa kulaṃ vippakulanti.

Pū pavane. Pavati. Putto, puññaṃ. Ettha puttoti attano kulaṃ pavati sodhetīti putto. Kiyādigaṇaṃ pana patvā ‘‘punātī’’ti vattabbaṃ.

Putto’trajo suto sūnu,

Tanujo tanayo’raso;

Puttanattādayo cātha,

Apaccanti pavuccare.

Itthiliṅgamhi vattabbe, puttīti atrajāti ca;

Vattabbaṃ sesaṭṭhānesu, yathārahamudīraye;

Pāḷiyañhi atrajāti, itthī puttī kathiyati;

Ettha pana –

‘‘Tato dve sattarattassa, vedehassatrajā piyā;

Rājakaññā rucā nāma, dhātimātaramabravī’’ti

Ayaṃ pāḷi nidassanaṃ. ‘‘Puttī, dhītā, duhitā, attajā’’ti iccete pariyāyā. Evaṃ atrajāti itthivācakassa itthiliṅgassa dassanato sutasaddādīsupi itthiliṅganayo labbhamānālabbhamānavasena upaparikkhitabbo. Tathā hi loke ‘‘vesso, suddo, naro, kiṃpuriso’’ iccādīnaṃ yugaḷabhāvena ‘‘vessī, suddī, nārī, kiṃpurisī’’tiādīni itthivācakāni liṅgāni dissanti. ‘‘Puriso pumā’’ iccādīnaṃ pana yugaḷabhāvena itthivācakāni itthiliṅgāni na dissanti. Puññanti ettha pana attano kārakaṃ pavati sodhetīti puññaṃ. Kiyādigaṇaṃ pana patvā punātīti puññanti vattabbaṃ.

Añño atthopi vattabbo, niruttilakkhaṇassito;

Tasmā nibbacanaṃ ñeyyaṃ, janapūjādito idha.

Paraṃ pujjabhavaṃ janetīti puññaṃ. Sadā pūjitaṃ vā janetīti puññaṃ. Janaṃ attakāraṃ punātīti puññaṃ. Asesaṃ apuññaṃ punātīti puññaṃ.

Kalyāṇaṃ kusalaṃ puññaṃ, subhamicceva niddise;

Kammassa kusalassādhi-vacanaṃ vacane paṭu.

Pe gatiyaṃ. Peti, penti. Pesi, petha. Idha bhikkhave ekacco assakhaḷuṅko pehīti vutto viddho samāno codito sārathinā pacchato paṭisakkati, piṭṭhito rathaṃ paṭivatteti. Ummaggaṃ gaṇhāti, ubbaṭumaṃ rathaṃ karoti.

Pevuddhiyaṃ payati. Pāyo, apāyo. Ettha apāyoti natthi pāyo vuddhi etthāti apāyo. Ayadhātuvasenapi attho netabbo, ayato vuddhito, sukhato vā apetoti apāyo, nirayatiracchānayonipettivisayaasurakāyā.


以下是巴利语文的中文直译:
以p结尾的词根
现在说以p系音结尾的词根形式 -
pā意为饮。饮即饮用。"pāti、pānti。pātu、pāntu"等应当根据适当情况变化。
"快伸出脖子,我不会给你活命;
这支箭已被我拉开,将饮你的血。"
这里pāssati意为将饮。"pāssati、pāssanti。pāssasi、pāssatha。pāssāmi、pāssāma"等,以及"apassā、apassaṃsu"等形式,其余都应由懂规则的人类推。谁能够从佛语的海洋中提取显示所有散布各处的不同形式的珍宝呢?因此在所有词根中只显示简略的掌握方法。pivati、pivanti。pivaṃ、pivanto、pivamāno、饮恒河水。使动语态中使童子喝牛奶。我使你暂时止渴,使你喝牛奶。被动语态中pīyati、pītaṃ。在不定词等中应当变化"pātuṃ、pivituṃ、pitvā、pivitvā、pāyetvā"等。在其他地方也应当根据经典用法这样变化词形。
pā意为保护。pāti。nipāti。pitā、gopo。
pā意为圆满。pāti、vippāti。vippo。
vippo意为婆罗门。因为他以殊胜的诵念吠陀等婆罗门的行为圆满、充实世人的愿望和自己心中的吠陀,所以叫vippo。在"我生于婆罗门家"中,婆罗门叫"vippo"。他的家族叫vippakula。
pū意为净化。pavati。putto、puññaṃ。这里putto意为净化自己的家族,所以叫putto。但到了kiyā等词类应当说"punāti"。
儿子、所生、子嗣、嫡子、
亲生、后代、亲子;
以及儿孙等,
都叫做后裔。
说到阴性时,应当说puttī或atrajā;
在其余处应当根据
适宜情况说;
在经典中女性叫atrajā或puttī;
这里有 -
"然后七夜后,毗提诃王所生.可爱的王女名叫露遮.对乳母说"
这是经文用例。"puttī、dhītā、duhitā、attajā"这些是同义词。这样由于看到atrajā是表示女性的阴性词,在suta等词也应当考察是否可以获得阴性用法。因此在世间可见"vesso、suddo、naro、kiṃpuriso"等词有对应的"vessī、suddī、nārī、kiṃpurisī"等表示女性的阴性词。但"puriso、pumā"等词没有对应的表示女性的阴性词。这里puñña意为净化自己的行为者,所以叫puññaṃ。但到了kiyā等词类应当说"punāti"意为puñña。
另外还要说明.依据语言规则的.其他意思,.所以这里应当.知道从受人尊敬等得出的.词源解释。
产生对他人的尊敬状态是puñña。或者产生永远受尊敬是puñña。净化作为自己的行为者是puñña。完全净化非福是puñña。
善行、善业、福德、.善性都这样解释;.是善业的.同义语,在言语中熟练。
pe意为行进。peti、penti。pesi、petha。"比丘们,这里某些马在被告诉'前进'时,即使被鞭打,被马夫驱策,也向后退,使车向后转。走向歧途,使车偏离道路。"
pe意为增长。payati。pāyo、apāyo。这里apāya意为此处没有pāya增长,所以叫apāyo。也可以依ay词根理解意思,远离增长或快乐故为apāyo,指地狱、畜生、饿鬼、阿修罗众。


Pe sosane. Pāyati, payati vā. Nipako. Ettha nipako nipayati visoseti paṭipakkhaṃ, tato vā attānaṃ nipāti rakkhatīti nipako, sampajāno.

Gupa rakkhaṇe. Gopati. Gopako.

Nagaraṃ yathā paccantaṃ, guttaṃ sāntarabāhiraṃ.

Evaṃ gopetha attānaṃ, khaṇo ve mā upaccagā.

Gopethāti gopeyya rakkheyya.

Vapa santāne. Vapati.

Sapa samavāye. Sapati.

Cupa mandagatiyaṃ. Copati.

Tupa hiṃsāyaṃ. Topati. Tuppati.

Gupa gopanajigucchanesu. Gopati, jigucchati. Jigucchaṃ, jigucchamāno. Jegucchī. Jigucchitvā iccādīni.

Kapu hiṃsātakkalagandhesu. Kappati. Kappūro.

Kapu sāmatthiye. Idaṃ amhākaṃ kappati. Netaṃ amhesu kappati.

Kapa karuṇāyaṃ. Kapati. Kapaṇo, kāpaññaṃ. Tattha kapatīti karuṇāyati, kāpaññanti kapaṇabhāvo.

Sapaakkose. Sapati. Sapatho, abhisapatho, abhisapito, sapanako.

Vapa bījanikkhepe. Bījaṃ vapati. Vāpako. Vāpitaṃ dhaññaṃ. Vuttaṃ bījaṃ purisena. Bījaṃ vappati. Vappamaṅgalaṃ.

Supa sayane. Supati. Sukhaṃ supanti munayo, ye itthīsu na bajjhare. Sutto puriso, supanaṃ, suttaṃ.

Khipa peraṇe. Peraṇaṃ cuṇṇikaraṇaṃ pisanaṃ. Khepati. Khepako.

Khipa abyattasadde. Khipati. Khipitasaddo. Yadā ca dhammaṃ desento, khipi lokagganāyako.

Khipa chaḍḍano. Khipati, ukkhipati, vikkhipati, avakhipati, saṃkhipati. Khittaṃ, ukkhittaṃ, pakkhittaṃ, vikkhittaṃ iccādīni.

Opa niṭṭhubhane. Niṭṭhubhanaṃ kheḷapātanaṃ. Opati. Osadhaṃ saṅkharitvā mukhe kheḷaṃ opi.

Lipi upalepe. Lepati. Littaṃ paramena tejasā.

Khipi gatiyaṃ. Khimpati.

Ḍipa khepe. Ḍepati.

Nidapi nidampane. Nidampanaṃ nāma sassarukkhādīsu vīhisīsaṃ vā varakasīsaṃ vā acchinditvā khuddakasākhaṃ vā abhañjitvā yathāṭhitameva hatthena gahetvā ākaḍḍhitvā bījamattasseva vā paṇṇamattasseva vā gahaṇaṃ. Puriso vīhisīsaṃ nidampati, rukkhapattaṃ nidampati. Nidampako, nidampitaṃ, nidampituṃ, nidampitvā.

Tapadittiyaṃ. Ditti virocanaṃ. Divā tapatiādicco.

Tapa ubbege. Ubbego utrāso bhīrutā. Tapati, uttapati. Ottappaṃ, ottappiyaṃ dhanaṃ.

Tapa dhūpa santāpe. Tapati. Tapodhanaṃ, ātāpo. Ātāpī. Ātapaṃ. Dhūpati, sandhūpano, kamme tāpiyati. Dhūpiyati. Bhāve tāpanaṃ, tāpo, paritāpo, santāpo. Dhūpanaṃ.

Pakārantadhāturūpāni.

Phakārantadhātu

Puppha vikasane. Akammako cāyaṃ sakammako ca. Pupphati. Pupphaṃ, pupphanaṃ, pupphito, pupphituṃ, pupphitvā. Pupphanti pupphino dumā. Thalajā dakajā pupphā, sabbe pupphanti tāvade. Mañjūsako nāma rukkho yattakāni udake vā thale vā pupphāni, sabbāni pupphati.

Tupha hiṃsāyaṃ. Tophati.

Dapha daphi vappha gatiyaṃ. Daphati. Damphati. Vapphati.

Dipha kathanayuddhanindāhiṃsādānesu. Dephati. Depho.

Tapha tittiyaṃ. Titti tappanaṃ, taphati.

Dupha upakkilese. Upakkilissanaṃ upakkileso. Dophati.

Gupha ganthe. Gantho ganthikaraṇaṃ. Gophati.

Phakārantadhāturūpāni.

Bakārantadhātu

Bhabbahiṃsāyaṃ. Bhabbati. Bhabbo.

Pabba vabba mabba kabba khabba gabba sabba cabba gatiyaṃ. Pabbati. Vabbati. Mabbati. Kabbati. Khabbati. Gabbati. Sabbati. Cabbati.

Abba sabba hiṃsāyañca. Gatyāpekkhāya cakāro. Abbati. Sabbati.

Kubi acchādane. Kubbati.


这是对巴利文的完整中文直译：
这是关于持续。意为保护或照料。谨慎的人。在此,"谨慎的人"是指消除对立面的人,或是保护自己的人,即具有正知的人。
关于保护。意为守护。守护者。
如同边境城市，内外皆有防护。
如是守护自己，勿失良机。
"守护"即是应当保护看管。
关于延续。意为播种。
关于结合。意为诅咒。
关于缓慢移动。意为慢行。
关于伤害。意为损害、伤害。
关于保护和厌恶。意为守护、憎恶。厌恶、正在厌恶。厌恶者。已厌恶等。
关于伤害、不稳定和香气。意为适合。樟脑。
关于能力。这对我们适合。这对我们不适合。
关于怜悯。意为悲悯。可怜的人,贫困。其中"悲悯"即是同情,"贫困"即是可怜的状态。
关于咒骂。意为诅咒。诅咒、恶咒、被诅咒的、诅咒者。
关于播种。播种种子。播种者。已种植的谷物。人已播种。种子被播种。播种仪式。
关于睡眠。意为睡觉。智者安眠,因不执着于女色。睡着的人、睡眠、已睡。
关于研磨。研磨即是粉碎磨粉。意为研磨。研磨者。
关于不明确的声音。意为发出声音。发出的声音。当世间最上导师说法时,发出声音。
关于抛弃。意为抛、举起、散乱、向下投、收集。已抛、已举起、已投入、已散乱等。
关于吐痰。吐痰即是吐出唾液。意为吐出。准备药物后在口中吐出唾液。
关于涂抹。意为涂抹。以最高威力涂抹。
关于移动。意为移动。
关于消失。意为消失。
关于采摘。采摘是指在谷物或树木上,不切断稻穗或豆荚,也不折断小枝,而是用手抓住原位拉动,只取种子或叶子。人采摘稻穗,采摘树叶。采摘者、已采摘、将要采摘、采摘后。
关于光亮。光亮即是照耀。太阳白天照耀。
关于恐惧。恐惧即是惊怕胆怯。意为害怕、畏惧。愧、应愧的财物。
关于热和烟。意为发热。具德行者、精进。阳光。冒烟、熏香,在业处被加热。被熏。在状态上是加热、热、极热、炽热。熏烟。
以上为以Pa结尾的词根变化形式。
以Pha结尾的词根：
关于开花。这既是不及物动词也是及物动词。意为开花。花、开花、已开花、将要开花、开花后。花树开花。陆生水生之花,皆时时开放。曼殊沙迦树,不论水中陆上之花,皆使之开放。
关于伤害。意为伤害。
关于移动。意为移动、移动、移动。
关于说话、战斗、责备、伤害和给予。意为说等。说话。
关于满足。满足即是满意,意为满足。
关于污染。污染即是染污。意为污染。
关于编织。编织即是结合。意为编织。
以上为以Pha结尾的词根变化形式。
以Ba结尾的词根：
关于伤害。意为伤害。伤害者。
关于移动。意为移动、移动、移动、移动、移动、移动、移动、移动。
关于伤害和移动。依移动而有转变。意为伤害。意为移动。
关于遮蔽。意为遮蔽。


Lubi tubi addane. Lumbati. Tumbati. Lumbinīvanaṃ. Udakatumbo. Athopi dve ca tumbāni.

Cubi vadanasaṃyoge. Puttaṃ muddhani cumbati. Mukhe cumbati. Ettha siyā ‘‘yadi vadanasaṃyoge cubidhātu vattati, kathaṃ ambudharabinducumbitakūṭoti ettha avadane aviññāṇake pabbatakūṭe ambudharabindūnaṃ cumbanaṃ vutta’’nti? Saccaṃ, taṃ pana cumbanākārasadisenākārena sambhavaṃ cetasi ṭhapetvā vuttaṃ, yathā adassanasambhavepi dassanasadisenākārena sambhūtattā ‘‘rodante dārake disvā, ubbiddhā vipulā dumā’’ti acakkhukānampi rukkhānaṃ dassanaṃ vuttaṃ, evamidhāpi cumbanākārasadisenākārena sambhūtattā avadanānampi ambudharabindūnaṃ cumbanaṃ vuttaṃ. Sabhāvato pana aviññāṇakānaṃ dassanacumbanādīni ca natthi, saviññāṇakānaṃyeva tāni hontīti. Ayaṃ nayo kamu padavikkhepetiādīsupi netabbo.

Ubbi tubbi thubbi dubbi dhubbi hiṃsatthā. Ubbati. Tubbati. Thubbati. Dubbati. Dubbā. Dhubbati. Ettha dubbāti dabbatiṇaṃ, yaṃ ‘‘tiriyā nāma tiṇajātī’’ti pāḷiyaṃ āgataṃ. Ettha ca dubbāti itthiliṅgaṃ, dabbanti napuṃsakaliṅganti daṭṭhabbaṃ.

Mubbibandhane. Mubbati.

Kubbi uggame. Kubbati.

Pubba pabba sabba pūraṇe. Pubbati. Pabbati. Sabbati. Etta siyā ‘‘nanu bho pubbasabbasaddā sabbanāmāni, kasmā panete dhātucintāyaṃ gahitā’’ti? Vuccate – sabbanāmesu ca tumantādivirahitesu ca nipātesu upasaggesu ca dhātucintā nāma natthi, imāni pana sabbanāmāni na honti. Kevalaṃ sutisāmaññena sabbanāmāni viya upaṭṭhahanti, tena te tabbhāvamuttattā dhātucintāyaṃ pubbācariyehi gahitā ‘‘pubbati sabbatī’’ti payogadassanatoti. Yadi evaṃ kasmā buddhavacane etāni rūpāni na santīti? Anāgamanabhāvena na santi, na avijjamānabhāvena. Kiñcāpi buddhavacanesu etāni rūpāni na santi, tathāpi porāṇehi anumatā purāṇabhāsāti gahetabbāni, yathā ‘‘nāthatīti nātho’’ti ettha ‘‘nāthatī’’ti rūpaṃ buddhavacane avijjamānampi gahetabbaṃ hoti, evaṃ imānipi. Tasmā vohāresu viññūnaṃ kosallatthāya sāsane avijjamānāpi sāsanānurūpā lokikappayogā gahetabbāti ‘‘pubbati sabbatī’’ti rūpāni gahitāni. Esa nayo aññesupi ṭhānesu veditabbo.

Camba adane. Cambati.

Kabba khabba gabba dabbe. Dabbo ahaṅkāro. Kabbati. Khabbati. Gabbati.

Abi dabi sadde. Ambati. Ambā, ambu. Dambati.

Labi avasaṃsane. Avasaṃsanaṃ avalambanaṃ. Lambati, vilambati, byālambati. Nīce co’lambate sūriyo. Ālambati . Ālambanaṃ, tadālambanaṃ, tadālambaṇaṃ, tadālambaṃ vā. Lābu. Alābu vā, akāro hi tabbhāve.

Bakārantadhāturūpāni.

Bhakārantadhātu

Bhā dittiyaṃ. Cando bhāti, pañhā maṃ paṭibhāti. Ratti vibhāti. Bhāṇu, paṭibhānaṃ. Vibhātā ratti.

Bhī bhaye. Bhāyati. Bhayaṃ, bhayānako, bhīmo, bhīmaseno, bhīru, bhīruko, bhīrukajātiko. Kārite ‘‘bhāyeti, bhāyayati, bhāyāpeti, bhāyāpayatī’’ti rūpāni.

Sabhu sambhu hiṃsāyaṃ. Sabhati. Sambhati.

Sumbha bhāsane ca. Cakāro hiṃsāpekkhako. Sumbhati. Sumbho. Kusumbho.

Ettha sumbhoti āvāṭo. ‘‘Sumbhaṃ nikkhanāhī’’ti idamettha nidassanaṃ. Kusumbhoti khuddakaāvāṭo, ‘‘pabbatakandarapadarasākhāparipūrā kusumbhe paripūrentī’’ti idamettha nidassanaṃ.

Abbha vabbha mabbha gatiyaṃ. Abbhati. Abbho. Vabbhati. Mabbhati.


这是巴利文的完整中文直译：
关于取走。意为取、取。鹿野苑。水瓶。又有两个瓶子。
关于嘴唇接触。亲吻孩子的头顶。亲吻嘴唇。这里可能有疑问:"如果cubi词根用于嘴唇接触,那么为什么在'被雨云水滴亲吻的山峰'中,对无生命、不能说话的山峰说雨滴在亲吻呢?"确实如此,但这是因为心中想象其状态似亲吻而这样说的。就像虽然不可能看见但因状态似看见而说"看见婴儿哭泣,高大的树木",虽然树木没有眼睛却说它们看见。同样在此,因状态似亲吻,虽是无法说话的雨滴也说它们在亲吻。但实际上,无生命物体不能看见或亲吻等,这些行为只属于有生命的存在。这个道理在"kamu走动"等词根中也适用。
关于伤害。意为伤害、伤害、伤害、伤害。香草。伤害。这里"香草"即是茅草,在经文中称为"蒂利亚草"。这里应知"香草"是阴性词,"dabbam"是中性词。
关于束缚。意为束缚。
关于升起。意为升起。
关于充满。意为充满、充满、充满。这里可能有疑问:"pubba和sabba不是代词吗?为什么在词根考察中提到它们?"回答:在代词、不带tu等后缀的不变词、前缀中没有词根考察。这些不是代词,只是因发音相似而看似代词,因此古代老师们在词根考察中提到它们,因为有"pubbati sabbati"等用法。如果这样,为什么佛语中没有这些形式?是因为传承中未流传,而不是因为不存在。虽然佛语中没有这些形式,但应视为古人认可的古代语言,就像"nāthati意为nātha(护主)"中虽然佛语中没有"nāthati"这种形式但也要接受一样。因此为了让智者了解用语,即使在圣教中未出现的世俗用法,只要符合圣教也要接受,所以接受"pubbati sabbati"等形式。这个原则在其他地方也适用。
关于食用。意为食用。
关于骄傲。骄傲即是自大。意为骄傲、骄傲、骄傲。
关于声音。意为发声。芒果、水。意为发声。
关于悬挂。悬挂即是下垂。意为悬挂、悬挂、悬挂。太阳低垂。依靠。所依、所缘、所缘、所缘。葫芦。或称阿拉布,因为加上了a音。
以上为以Ba结尾的词根变化形式。
以Bha结尾的词根：
关于光明。月亮发光,问题启发我。夜晚明亮。光、智慧。夜已明。
关于恐惧。意为害怕。恐惧、可怕的、可怕、怖军(人名)、胆小、胆小者、天性胆小的人。使役形式有"使害怕、使害怕、使害怕、使害怕"等形式。
关于伤害。意为伤害。意为伤害。
也关于说话。"也"字表示与伤害相关。意为说话。洞。小洞。
这里"洞"指坑。"挖洞"是这里的例子。"小洞"指小坑,"山洞沟壑枝叶充满小洞"是这里的例子。
关于移动。意为移动。云。意为移动。意为移动。


Ettha abbhoti megho. So hi abbhati anekasatapaṭalo hutvā gacchatīti ‘‘abbho’’ti vuccati. ‘‘Vijjumālī satakkakū’’ti vuttaṃ. Satakkakūti ca anekasatapaṭalo. Ettha ca abbhasaddo tiliṅgiko daṭṭhabbo. Tathā hi ayaṃ ‘‘abbhuṭṭhitova sa yāti, sa gacchaṃ na nivattatī’’ti ettha pulliṅgo. ‘‘Abbhā, mahikā, dhūmo, rajo, rāhū’’ti ettha itthiliṅgo. ‘‘Abbhāni candamaṇḍalaṃ chādentī’’ti ettha napuṃsakaliṅgo.

Imāni pana meghassa nāmāni –

Megho valāhako laṅghi, jīmūto ambudo ghano;

Dhārādharo ambudharo, pajjunno himagabbhako.

Yabha methune. Mithunassa janadvayassa idaṃ kammaṃ methūnaṃ, tasmiṃ methune yabhadhātu vattati. Yabhati. Yābhassaṃ.

Ettha ca ‘‘methuna’’nti esā sabbhivācā, lajjāsampannehi puggalehi vattabbabhāsābhāvato. Tathā hi ‘‘methuno dhammo na paṭisevitabbo’’ti ca ‘‘na me rājā sakhā hoti, na rājā hoti methuno’’ti ca sobhane vācāvisaye ayaṃ bhāsā āgatā. ‘‘Yabhatī’’tiādikā pana bhāsā ‘‘sikharaṇī’’tiādikā bhāsā viya asambhivācā. Na hi hirottappasampanno lokiyajanopi īdisiṃ vācaṃ bhāsati. Evaṃ santepi adhimattukkaṃsagatahirottappopi bhagavā mahākaruṇāya sañcoditahadayo lokānukampāya parisamajjhe abhāsi. Aho tathāgatassa mahākaruṇāti.

Imāni pana methunadhammassa nāmāni –

Saṃvesanaṃ niddhuvanaṃ, methunaṃ sūrataṃ rataṃ;

Byathayo gāmadhammo ca, yābhassaṃ mohanaṃ rati.

Asaddhammo ca vasala-dhammo mīḷhasukhampi ca;

Dvayaṃdvayasamāpatti, dvando gammo’dakantiko.

Sibha vibha katthane. Sibhati. Vibhati.

Debhaabhi dabhi sadde. Debhati. Ambhati. Ambho. Dambhati.

Ettha ca ambho vuccati udakaṃ. Tañhi nijjīvampi samānaṃ oghakālādīsu vissandamānaṃ ambhati saddaṃ karotīti ambhoti vuccati.

Imānissa nāmāni –

Pānīyaṃ udakaṃ toyaṃ, jalaṃ pāto ca ambu ca;

Dakaṃ kaṃ salilaṃ vāri, āpo ambho papampi ca.

Nīrañca kepukaṃ pāni, amataṃ elameva ca,

Āponāmāni etāni, āgatāni tato tato.

Ettha ca ‘‘vālaggesu ca kepuke. Pivitañca tesaṃ bhusaṃ hoti pānī’’tiādayo payogā dassetabbā.

Thabhi khabhi paṭibaddhe thambhati, vitthambhati. Khambhati, vikkhambhati. Thambho. Thaddho, upatthambho. Upatthambhinī. Vikkhambho. Vikkhambhitakileso.

Jabha jabhi gattavināme. Jabhati. Jambhati, vijambhati. Vijambhanaṃ, vijambhitā. Vijambhanto, vijambhamāno, vijambhito.

Sabbha kathane. Sabbhati.

Vabbha bhojane. Vabbhati.

Gabbha dhāraṇe. Gabbhati. Gabbho.

Ettha gabbhoti mātukucchipi vuccati kucchigataputtopi. Tathā hi ‘‘yamekarattiṃ paṭhamaṃ, gabbhe vasati māṇavo’’ti ettha mātukucchi ‘‘gabbho’’ti vuccati. ‘‘Gabbho me deva patiṭṭhito. Gabbho ca patito chamā’’ti ca ettha pana kucchigataputto. Apica gabbhoti āvāsaviseso. ‘‘Gabbhaṃ paviṭṭho’’tiādīsu hi ovarako ‘‘gabbho’’ti vuccati.

Rabha rābhasse. Āpubbo rabha hiṃsākaraṇavāyamanesu. Rābhassaṃ rābhasabhāvo. Taṃsamaṅgino pana pāḷiyaṃ ‘‘caṇḍā ruddhā rabhasā’’ti evaṃ āgatā.

Tattha rabhasāti karaṇuttariyā. Rabhati, ārabhati, samārabhati, ārambhati. Rabhaso. Ārambho. Samārambho, ārabhanto. Samārabhanto. Āraddhaṃ me vīriyaṃ. Sārambhaṃ. Anārambhaṃ. Sārambho te na vijjati. Pakāraṇārambho. Vīriyārambho. Ārabhituṃ. Ārabhitvā. Ārabbha.


这是巴利文的完整中文直译：
这里"云"指密云。因为它形成数百层而移动,所以称为"云"。如说"闪电缠绕,层层叠叠"。"层层叠叠"即是数百层。这里"云"字应视为有三种性。如"云升起而去,去了不返"中是阳性。"云、霜、烟、尘、罗睺"中是阴性。"云遮蔽月轮"中是中性。
这些是云的名称：
密云与浮云行，阴云雨云浓；
持水与载水者，雷云藏雪者。
关于交媾。两人之事为淫欲,在此淫欲中用yabha词根。意为交媾。性交。
这里"淫欲"是雅语,因为有羞耻心的人不该说粗俗语。因此在"不应行淫欲法"和"国王不是我朋友,不是我淫伴"等高雅语境中使用此语。而"交媾"等语如"淫秽"等语是粗俗语。有惭愧心的世人也不说这样的话。即使如此,具有最高惭愧心的世尊也被大悲心所驱使,为怜悯世间而在众中说此语。啊!如来的大悲心!
这些是淫欲法的名称：
同卧与摇动，淫欲与欢悦；
烦恼与村法，性交与迷恋。
非法与贱民，粪乐与二法；
二和合与卑，终于水中事。
关于夸耀。意为夸耀。意为夸耀。
关于声音。意为发声。意为发声。嗨!意为发声。
这里"水"指水。虽然它是无生命的,但在洪水期等时发出声音,故称为"水"。
这些是水的名称：
饮水与流水，水液与泉水；
净水与甘露，清水与活水。
涓流与渡水，甘露与纯净，
水名如是多，处处皆可见。
这里应举例说明"在毛端与浮水,他们饮用充足"等用例。
关于束缚。意为固定、坚固。意为固定、坚固。柱子。坚硬、支撑。支撑者。遍满。已断除烦恼。
关于身体伸展。意为伸展、伸展。伸展、已伸展。正在伸展、正在伸展、已伸展。
关于说话。意为说话。
关于饮食。意为饮食。
关于容纳。意为容纳。胎。
这里"胎"指母胎也指胎中之子。如"青年初夜住胎中"这里"胎"指母胎。"陛下,我已怀胎。胎儿坠地"这里则指胎中之子。又"胎"指住所的一种。如"入内室"等中,"内室"称为"胎"。
关于暴躁。带前缀ā的rabha词根表示伤害、行动和努力。暴躁即暴躁性。具有此性者在圣典中称为"暴烈、凶猛、急躁"。
其中"急躁"指行动过度。意为行动、开始、完全开始、开始。暴躁。开始。完全开始、正在开始。完全开始。我的精进已开始。有执着。无执着。你无执着。序分开始。精进开始。将要开始。已开始。关于。


Ettha vīriyārambhoti vīriyasaṅkhāto ārambho. Ārambhasaddo kamme āpattiyaṃ kriyāya vīriye hiṃsāya vikopaneti anekesu atthesu āgato.

‘‘Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhobhi, sabbaṃ ārambhapaccayā;

Ārambhānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo’’ti

Ettha hi kammaṃ ārambhoti āgataṃ. ‘‘Ārambhati ca vippaṭisārī ca hotī’’ti ettha āpatti. ‘‘Mahāyaññā mahārambhā, na te honti mahapphallā’’ti ettha yūpussāpanādikriyā. ‘‘Ārambhatha nikkamatha, yuñjatha buddhasāsane’’ti ettha vīriyaṃ. ‘‘Samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārambhantī’’ti ettha hiṃsā. ‘‘Bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hotī’’ti ettha chedanabhañjanādikaṃ vikopanaṃ. Iccevaṃ –

Kamme āpattiyañceva, vīriye hiṃsākriyāsu ca;

Vikopane ca ārambha-saddo hotīti niddise;

Labha lābhe. Labhati, labbhati. Lābho, laddhaṃ, alattha, alatthuṃ.

Subha dittiyaṃ. Sobhati. Sobhā, sobhanaṃ, sobhito.

Khubha sañcalane. Khobhati, saṅkhobhati. Hatthināge padinnamhi, khubbhittha nagaraṃ tadā. Khobhā, saṅkhobho.

Nabha tubha hiṃsāyaṃ. Nabhati. Tubhati.

Sambha vissāse. Sambhati. Sambhatti, sambhatto.

Lubha vimohane. Lobhati, palobhati. Thullakumārīpalobhanaṃ. Kārite pana ‘‘lobheti, palobheti, palobhetvā’’ti rūpāni bhavanti. Divādigaṇaṃ pana patvā giddhiyatthe ‘‘lubbhatī’’ti rūpaṃ bhavati.

Dabhi ganthane. Dambhati. Dambhanaṃ.

Rubhi nivāraṇe. Rumbhati, sannirumbhati. Sannirumbho, sannirumbhitvā.

Ubha ubbha umbha pūraṇe. Ubhati. Ubbhati. Umbhati. Ubhanā. Ubbhanā. Umbhanā. Obho. Keṭubhaṃ. Ubbhaṃ. Kumbho. Kumbhī. Kārite ‘‘obheti. Ubbheti. Umbhetī’’ti rūpāni bhavanti.

Tattha keṭubhanti kriyākappavikappo kavīnaṃ upakāriyasatthaṃ. Idaṃ panettha nibbacanaṃ kiṭeti gameti kriyādivibhāgaṃ, taṃ vā anavasesapariyādānato keṭento gamento obheti pūretīti keṭutaṃ kiṭaubhadhātuvasena. Ubbhati ubbheti pūretīti ubbhaṃ, pūraṇanti attho. Cariyāpiṭakepi hi īdisī saddagati dissati, taṃ yathā? ‘‘Mahādānaṃ pavattesi, accubbhaṃ sāgarūpama’’nti. Tattha ca accubbhanti ativiya yācakānaṃ ajjhāsayaṃ pūraṇaṃ. Akkhumbhantipi pāṭho. Kumbhoti kaṃ vuccati udakaṃ, tena ubbhetabboti kumbho, so eva itthiliṅgavasena kumbhī. Ettha ca ‘‘kumbhī dhovati onato’’ti payogo.

Kumbhasaddo ghaṭe hatthi-siropiṇḍe dasambaṇe;

Pavattatīti viññeyyo, viññunā nayadassinā.

Bhakārantadhāturūpāni.

Makārantadhātu

Mā māne sadde ca. Māti. Mātā. Ettha mātāti janikā vā cūḷamātā vā mahāmātā vā.

Mū bandhane. Mavati. Kiyādigaṇassa panassa ‘‘munātī’’ti rūpaṃ.

Me paṭidānaādānesu. Meti, mayati. Medhā.

Ettha medhāti paññā. Sā hi sukhumampi atthaṃ dhammañca khippameva meti ca dhāreti cāti medhāti vuccati. Ettha pana metīti gaṇhāti. Tathā hi aṭṭhasāliniyaṃ vuttaṃ ‘‘asani viya siluccaye kilese medhati hiṃsatīti medhā, khippaṃ gahaṇadhāraṇaṭṭhena vā medhā’’ti. Saṅgamatthavācakassa pana medhadhātussa vasena medhati sīlasamādhiādīhi saddhammehi siriyā ca saṅgacchatīti medhāti attho gahetabbo. Etthetaṃ vuccati –

‘‘Dvidhātuyekadhātuyā , dviratthavatiyāpi ca;

Medhāsaddassa nipphattiṃ, jaññā sugatasāsane’’ti.

Omā sāmatthiye. Sāmatthiyaṃ samatthabhāvo. Aluttantoyaṃ dhātu, omāti, omanti.


这是巴利文的完整中文直译：
这里"精进开始"即是精进之名的开始。"开始"一词在多种含义中使用,如业、罪过、行为、精进、伤害、破坏等。
"任何苦的生起，皆因开始而有；
诸开始息灭时，苦即不复生。"
这里"开始"指业。"开始而后悔"中指罪过。"大祭祀大事业，不能得大果"中指竖立祭柱等行为。"开始精进努力，修习佛陀教法"中指精进。"为了沙门乔达摩而开始杀生"中指伤害。"远离破坏种子与植物"中指切断破坏等破坏行为。如是：
业与罪过中，精进伤害行，
破坏等义中，开始字当知。
关于获得。意为获得、获得。获得、已得、已得、将得。
关于光明。意为光亮。光明、美丽、美化。
关于震动。意为震动、震荡。当象王被赋予时,城市为之震动。震动、震荡。
关于伤害。意为伤害。意为伤害。
关于信任。意为信任。信任、信任者。
关于迷惑。意为贪求、诱惑。诱惑少女。使役形式有"令贪求、令诱惑、已令诱惑"等形式。进入第四组时,表示贪着义有"贪求"的形式。
关于编织。意为编织。编织。
关于阻止。意为阻止、完全阻止。完全阻止、已完全阻止。
关于充满。意为充满、充满、充满。充满、充满、充满。充满。修辞学。上升。瓶子。瓶。使役形式有"使充满、使上升、使充满"等形式。
其中"修辞学"是诗人的辅助学问,关于行为装饰的变化。这是它的语源分析:表示行为等的区分,或因完全穷尽而表示、引导和充满,基于kiṭa和ubha词根。"上升"意为上升使充满,即充满的意思。在《行藏》中也可见此类用法,如何？"布施大财富,充满如海洋"。其中"充满"即完全满足乞求者的愿望。也读作"无动摇"。"瓶"中kaṃ指水,因盛水而称为瓶,阴性形式即为"瓶"。这里有"弯腰洗瓶"的用例。
瓶字应知用，瓶器象额丘，
十安般等处，智者知此理。
以上为以Bha结尾的词根变化形式。
以Ma结尾的词根：
关于尊敬和声音。意为尊敬。母亲。这里"母亲"指生母或小姨母或大姨母。
关于束缚。意为束缚。在kiyā等组中有"束缚"的形式。
关于回报和接受。意为给予、接受。智慧。
这里"智慧"指般若。因为它能迅速理解和记住微细的义理,所以称为智慧。这里"理解"即是领受。如在《殊胜义注》中说:"如雷击山峰般摧毁烦恼为智慧,或因迅速领受记持为智慧"。但基于表示结合义的medha词根,应理解为以戒定等善法和吉祥相结合为智慧。这里说：
"应知在佛教中，智慧字形成，
或由两词根成，或由一词根成，
或具两种义。"
关于能力。能力即是有能力的状态。这是未省略尾音的词根,意为能够、他们能够。


Atrāyaṃ pāḷi ‘‘omāti bhante bhagavā iddhiyā manomayena kāyena brahmalokaṃ upasaṅkamitu’’nti. Tattha omātīti pahoti sakkoti.

Timu addabhāve. Addabhāvo tintabhāvo. Temati. Tinto, temiyo. Temitukāmā temiṃsu.

Ettha temiyoti evaṃnāmako kāsirañño putto bodhisatto. So hi rañño ceva mahājanassa ca hadayaṃ temento addabhāvaṃ pāpento sītalabhāvaṃ janento jātoti ‘‘temiyo’’ti vuccati.

Nitami kilamane. Nitammati. Hadayaṃ dayhate nitammāmi.

Camu chamu japu jhamu umu jimu adane. Camati. Camū. Camūti senā. Chamati. Jamati. Jhamati. Umati. Jemati.

Kamu padavikkhepe. Padavikkhepo padasā gamanaṃ. Idaṃ pana vohārasīsamattaṃ vacanaṃ, tasmā ‘‘nāssa kāye aggi vā visaṃ vā satthaṃ vā kamatī’’tiādīsu apadavikkhepatthopi gahetabbo. Kamati. Caṅkamati, atikkamati. Abhikkamati. Paṭikkamati. Pakkamati. Parakkamati. Vikkamati. Nikkamati. Saṅkamati. Saṅkamanaṃ. Saṅkanti. Kamanaṃ. Caṅkamanaṃ. Atikkamo. Abhikkamo. Paṭikkamo. Pakkamo. Vikkamo. Nikkamo. Atikkanto puriso. Abhikkantā ratti. Nikkhamati. Abhinikkhamati. Kārite nikkhāmeti. Aññānipi yojetabbāni. Yasmā panāyaṃ dhātu curādigaṇaṃ patvā icchākanti yatthesu vattati, tasmā tepi atthe upasaggavisesite katvā idha abhikkantasaddassa atthuddhāraṃ vattabbampi avatvā upari curādigaṇeyeva kathessāma.

Yamu uparame. Uparamo viramanaṃ. Yamabhi. Yamo. ‘‘Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase’’ti idamettha nidassanaṃ. Tattha yamāmaseti uparamāma, nassāma, marāmāti attho.

Nama bahutte sadde. Bahutto saddo nāma uggatasaddo. Namati.

Ama dama hamma mima chama gatimhi. Amati. Damati. Hammati. Mimati. Chamati. Chamā.

Chamāti pathavī. Chamāsaddo itthiliṅgo daṭṭhabbo, ‘‘na chamāyaṃ nisīditvā āsane nisinnassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā’’ti ca ‘‘chamāyaṃ parivattāmi vāricarova ghamme’’ti ca payogadassanato. So ca kho sattahi aṭṭhahi vā vibhattīhi dvīsu ca vacanesu yojetabbo. Chamanti gacchanti etthāti chamā.

Dhama saddaggisaṃ yogesu. Dhamadhātu sadde ca mukhavātena saddhiṃ aggisaṃyoge ca vattati. Tattha paṭhamatthe ‘‘saṅkhaṃ dhamati. Saṅkhadhamako. Bheriṃ dhamati. Bheridhamako. Dhame dhame nātidhame’’ti payogo. Dutiyatthe ‘‘aggiṃ dhamati. Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhama’’nti payogo.

Bhāma kodhe. Bhāmati.

Namunamane. Namati. Namo. Nataṃ, namanaṃ. Nati. Namaṃ. Namamāno. Namanto. Namito. Nāmaṃ. Nāmitaṃ. Namituṃ. Natvā, natvāna. Namitvā, namitvāna, namituna. Kārite ‘‘nāmeti, nāmayati. Nāmetvā. Nāmayitvā’’ti rūpāni bhavanti. Tatra hi ‘‘namati namitvā’’ti evaṃpakārāni padāni namanatthe vandanāyañca daṭṭhabbāni, ‘‘namo natvā’’ti evaṃpakārāni pana vandanāyameva. Atrāyamupalakkhaṇamattā payogaracanā –

Rukkho phalī phalabhāragarutāya namitvāna bhijjati;

Vuddho jarājajjaratāya namati namitvā gacchati;

Saddho buddhaṃ namati namitvā gacchati;

Namo buddhassa satthāraṃ natvāna agamāsīti;

Ettha namoti padaṃ nipātesupi labbhati. Tena hi paccattopayogavacanāni abhinnarūpāni dissanti ‘‘devarāja namo tyatthu. Namo katvā mahesino’’ti. Upasaggehipi ayaṃ yojetabbā ‘‘paṇamati, paṇāmo, uṇṇamati, uṇṇati’’ iccādinā.


这是巴利文的完整中文直译：
在这里有这样的经文:"世尊啊,能以神通所造意生身前往梵天界。"其中"能"即是能够、可以。
关于湿润。湿润即是潮湿状态。意为湿润。已湿、帝弥。想要弄湿就弄湿了。
这里"帝弥"是迦尸王之子菩萨的名字。因为他使王和大众的心湿润,达到湿润状态,产生清凉感而得此名。
关于疲倦。意为疲倦。心燃烧我疲倦。
关于食用。意为食用。军队。"军队"即是军队。意为食用、食用、食用、食用、食用。
关于脚步移动。脚步移动即是以脚行走。这只是惯用说法的主要含义,因此在"火毒刀等不能侵入他的身体"等用例中,也应理解非脚步移动的含义。意为行走、经行、超越、前进、后退、离开、精进、跨越、出发、移动。移动、迁移。行走、经行。超越、前进、后退、离开、跨越、出发。已超越的人。已过的夜。出去、完全出去。使役形式为使出去。其他形式也应组合。因为这个词根进入第十组时表示欲望和移动的意思,所以这些含义加上不同前缀后,这里本应说明"前进"等词的含义解释,但我们将在第十组中再说。
关于止息。止息即是停止。意为止息。阎魔。"别人不知道,我们在此将灭"是这里的例子。其中"将灭"即是止息、消失、死亡的意思。
关于大量声音。大量声音即是高声。意为发声。
关于移动。意为移动、移动、移动、移动、移动。地。
"地"即是大地。"地"字应视为阴性词,因为有"不应对不病而坐在地上者说法"和"我在地上翻滚如热天的水生物"等用例。它应在七或八种格和两种数中变化。地是人们行走之处故称为地。
关于声音和火的结合。dhama词根用于声音和口气与火的结合。第一义如"吹贝壳。吹贝者。击鼓。击鼓者。吹奏时勿过度"等用例。第二义如"生火。升起自身,如吹小火"等用例。
关于愤怒。意为愤怒。
关于礼敬。意为礼敬。礼敬、已敬、礼敬。敬意。礼敬。正在礼敬。礼敬者。已受礼敬。名。已命名。将礼敬。已礼敬、已礼敬。已礼敬、已礼敬、已礼敬。使役形式有"使礼敬、使礼敬。已使礼敬。已使礼敬"等形式。其中"礼敬、已礼敬"等词表示弯曲和礼敬,"礼敬、已礼敬"等词只表示礼敬。这里略举用例：
树因果实重而弯曲折断；
老人因年老衰而弯腰而行；
信者礼敬佛陀后离去；
礼敬佛陀导师后离去。
这里"礼敬"一词也出现在不变词中。因此可见主格和对格同形,如"天王礼敬你。向大仙礼敬"。也可与前缀组合如"礼敬、礼敬、上升、上升"等。


Khamu sahane. Khamati. Khanti. Khamo, khamanaṃ, evaṃ bhāve. Kattari pana ‘‘khantā. Khamitā. Khamo hoti sītassapi uṇhassapī’’ti payogā.

Sama adassane. Samati, vūpasamati aggi.

Yama parivesane. Yamati. Yamo. Yamarājā.

Sama sadde. Samati.

Sama thama velambe. Samati. Thamati.

Vāyama īhāyaṃ. Vāyamati. Vāyāmo.

Gamugatiyaṃ. Gacchati. Gamako. Gato. Gati. Gamanaṃ. Kārite ‘‘gameti, gamayati, gacchāpetī’’tiādīni bhavanti.

Ramu kīḷāyaṃ. Ramati. Viramati. Paṭiviramati. Uparamati. Ārati. Virati. Paṭivirati. Uparati. Veramaṇi. Viramaṇaṃ. Rati. Ramaṇaṃ. Rato. Ārato virato paṭivirato. Uparato, uparamo. Ārāmo.

Vamu uggiraṇe. Vamati. Vamathu. Vammiko.

Dhīratthu taṃ visaṃ vantaṃ, yamahaṃ jīvitakāraṇā;

Vantaṃ paccāvamissāmi, mataṃ me jīvitā varaṃ.

Tattha vammikoti vamatīti, vantakoti, vantussayoti, vantasinehasambandhoti vammiko. So hi ahinakulaundūragharagoḷikādayo nānappakāre pāṇake vamatīti vammiko. Upacikāhi vantakoti vammiko. Upacikāhi vamitvā mukhatuṇḍakena ukkhittapaṃsucuṇṇena kaṭippamāṇenapi porisappamāṇenapi ussitoti vammiko. Upacikāhi vantakheḷasinehena ābaddhatāya sattasattāhaṃ deve vassantepi na vippakirayati, nidāghepi tato paṃsumuṭṭhiṃ gahetvā tasmiṃ muṭṭhinā pīḷiyamāne sinehova nikkhamati, evaṃ vantasinehasambandhoti vammiko.

Ettha pana ‘‘bhagavā, himavā’’tiādīni padāni na kevalaṃ vantupaccayavaseneva nipphādetabbāni, atha kho vamudhātuvasenapi nipphādetabbāni, tenāha visuddhimaggakārako ‘‘yasmā pana tīsu bhavesu taṇhāsaṅkhātaṃ gamanamanena vantaṃ, tasmā ‘‘bhavesu vantagamano’ti vattabbe bhavasaddato bhakāraṃ, gamanasaddato gakāraṃ, vantasaddato vakārañca dīghaṃ katvā ādāya bhagavāti vuccati, yathā loke ‘mehanassa khassa mālā’ti vattabbe mekhalā’’ti vadatā niruttinayena saddasiddhi dassitā.

Ettha, siyā ‘‘visamamidaṃ nidassanaṃ, yena ‘mehanassa khassa mālā’ti ettha mekārakhakāralākārānaṃ kamato gahaṇaṃ dissati, ‘‘bhavesu vantagamano’ti ettha pana bhakāravakāragakārānaṃ kamato gahaṇaṃ na dissatī’’ti? Saccaṃ, idha pana ‘‘aggāhito, vijjācaraṇasampanno’’tiādīsu viya guṇasaddassa paranipātavasena ‘‘bhavesu gamanavanto’’ti vattabbepi evamavatvā saddasatthe yebhuyyena guṇasaddānaṃ pubbanipātabhvassa icchitattā saddasatthavidūnaṃ kesañca viññūnaṃ manaṃ tosetuṃ ‘‘bhagavā’’ti pade akkharakkamaṃ anapekkhitvā atthamattanidassanavasena ‘‘āhitaggi, sampannavijjācaraṇo’’tiādīni viya pubbanipātavasena ‘‘bhavesu vantagamano’’ti vuttaṃ. Īdisasmiñhi ṭhāne ‘‘āhitaggī’’ti vā ‘‘aggāhito’’ti vā ‘‘chinnahattho’’ti vā ‘‘hatthacchinno’’ti vā padesu yathā tathā ṭhitesupi atthassa ayutti nāma natthi aññamaññaṃ samānatthattā tesaṃ saddānaṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
关于忍耐。意为忍耐。忍耐。在状态义中有:能忍者、忍耐、如是。在行为者义中有用例:"忍耐者。已忍耐者。他能忍受寒热"。
关于不见。意为平息,火平息。
关于分配。意为分配。阎魔。阎魔王。
关于声音。意为发声。
关于迟缓。意为迟缓。意为迟缓。
关于努力。意为努力。努力。
关于行走。意为走。行走者。已去。趣。行走。使役形式有"使去、使去、使走"等。
关于游戏。意为游玩。止息。完全止息。近息。远离。离。完全离。止息。离。止息。乐。欢乐。已乐。已远离已离已完全离。已止息、止息。园林。
关于呕吐。意为吐。呕吐。蚁冢。
勇者弃此毒，因我为性命；
已吐不再食，死胜于此生。
其中"蚁冢"是因为吐出、因为已吐、因为已吐积聚、因为已吐粘液相连而称为蚁冢。因为它吐出蛇鼬鼠蜥蜴等各种生物而称为蚁冢。因为白蚁吐出而称为蚁冢。因为白蚁以口吐出堆积尘土,高至腰或人身而称为蚁冢。因为白蚁吐出的唾液粘液粘合,七天下雨也不散,旱季取其土团挤压时仍流出粘液,如是因已吐粘液相连而称为蚁冢。
这里"世尊、雪山"等词不仅用vanta(已吐)后缀形成,也可由vamu(吐)词根形成,因此《清净道论》作者说:"因为他已吐出三有中称为渴爱的行走,所以本应说'已吐三有中行走者',取bhava(有)的bha音、gamana(行走)的ga音、vanta(已吐)的va音且延长,称为bhagavā(世尊),如世间本应说'腰带的带子'而说mekhala(腰带)"。这是以语源法显示词的形成。
这里可能有疑问:"这是不恰当的例子,因为在'腰带的带子'中可见依次取me、kha、la音,但在'已吐三有中行走者'中不见依次取bha、va、ga音?"确实如此,但这里如"持火者、明行足"等,虽应说"三有中行走已吐者",但因在语法中多数属性词前置,为使语法学者和某些智者欢喜,在"世尊"一词中不考虑字母顺序,只是为显示意义而如"持火者、具足明行"等以前置方式说"已吐三有中行走者"。在这种情况下,"持火者"或"火持者"、"断手者"或"手断者"等词,无论如何排列都不违背意义,因为这些词互为同义。


Vedajātotiādīsu pana ṭhānesu atthevāti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ visuddhimagge ‘‘bhagavā’’ti padassa vamudhātuvasenapi nipphatti dassitā, taṭṭīkāyampi ca dassitā ‘‘bhage vamīti bhagavā. Bhāge vamīti bhagavā’’ti. Nibbacanaṃ pana evaṃ veditabbaṃ – bhagasaṅkhātaṃ siriṃ issariyaṃ yasañca vami uggiri kheḷapiṇḍaṃ viya anapekkho chaḍḍayīti bhagavā. Atha vā bhāni nāma nakkhattāni, tehi samaṃ gacchanti pavattantīti bhagā, sineruyugandharauttarakuruhimavantādibhājanalokā, visesasannissayasobhākappaṭṭhiyabhāvato. Tepi bhagavā vami tannivāsisattāvāsasamatikkamanato tappaṭibaddhachandarāgappahānena pajahīti bhagavā.

Cakkavattisiriṃ yasmā, yasaṃ issariyaṃ sukhaṃ;

Pahāsi lokacittañca, sugato bhagavā tato.

Tathā khandhāyatanadhātādibhede dhammakoṭṭhāse sabbaṃ papañca sabbaṃ yogaṃ sabbaṃ ganthaṃ sabbaṃ saṃyojanaṃ samucchinditvā amataṃ dhātuṃ samadhigacchanto vami uggiri anapekkho chaḍḍayi na paccāvamīti bhagavā. Atha vā sabbepi kusalākusale sāvajjānavajje hīnappaṇīte kaṇhasukkasappaṭibhāge dhamme ariyamaggañāṇamukhena vami uggiri anapekkho pariccaji pajahīti bhagavā.

Khandhāyatanadhātādī, dhammabhedā mahesinā;

Kaṇhasukkā yato vantā, tatopi bagavā mato.

Jātakaṭṭhakathāyaṃ pana himavāti padassa vamudhātuvasenapi nipphatti dassitā. Tathā hi sambhavajātakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘himavāti himapātasamaye himayuttoti himavā. Gimhakāle himaṃ vamatīti himavā’’ti vuttaṃ. Evaṃ jātakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘himavā’’ti padassa vamudhātuvasenapi nipphatti dassitā, ayaṃ nayo īdisesu ṭhānesupi netabbo. ‘‘Guṇavāgaṇavā’’tiādīsu pana na netabbo. Yadi nayeyya, ‘‘guṇavā gaṇavā’’ti padānaṃ ‘‘nigguṇo parihīnaguṇo’’ti evamādiattho bhaveyya, tasmā ayaṃ nayo sabbatthapi na netabbo. Ettha siyā ‘‘yadi ‘‘bhagavā’tiādipadānaṃ vamudhātuvasena nipphatti hoti, kathaṃ ‘‘bhagavanto, bhagavanta’’ntiādīni sijjhantī’’ti? Yathā ‘‘bhagavā’’ti padaṃ niruttinayena sijjhati, tathā tānipi teneva sijjhanti. Acinteyyo hi niruttinayo kevalaṃ atthayuttipaṭibandhamattova, atthayuttiyaṃ sati nipphādetumasakkuṇeyyānipi rūpāni aneneva sijjhanti. Ettha ca yaṃ niruttilakkhaṇaṃ āharitvā dassetabbaṃ siyā, taṃ upari rūpanipphādanādhikāre udāharaṇehi saddhiṃ pakāsessāma.

Idha sāramate munirājamate,

Paramaṃ paṭutaṃ sujano pihayaṃ;

Vipulatthadharaṃ dhaninītimimaṃ,

Satataṃ bhajataṃ matisuddhakaraṃ.

Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññunaṃ

Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

Saravaggapañcakantiko nāma dhātuvibhāgo

Pannarasamo paricchedo.



这是巴利文的完整中文直译：
而在"已生智"等处应知确实如此。如是在《清净道论》中显示"世尊"一词也可由vamu(吐)词根形成,其注释中也显示:"因吐出福分而为世尊,因吐出分而为世尊。"其语源分析应如是理解:吐出称为福分的吉祥、权势和名声,如吐出唾团般不再执着而舍弃,故称世尊。或者,bhaga指星宿,与之同行运转称为bhaga,即须弥山、轭护山、北俱卢洲、雪山等世界容器,因为是特殊依处的庄严久住之处。世尊也吐出这些,因超越其中众生住处,以断除对它的欲贪而舍弃,故称世尊。
因为舍弃了，转轮王荣耀，
名声与权势，善逝称世尊。
同样,切断蕴处界等诸法分类中一切戏论、一切系缚、一切结、一切结缚,证得不死界时,吐出、抛弃、不执着、不再取回,故称世尊。或者,以圣道智之门吐出、抛弃、不执着、舍离、断除一切善不善、有罪无罪、低劣殊胜、黑白对立之法,故称世尊。
蕴处界等法，黑白诸分别，
大仙皆已吐，故称为世尊。
在《本生经注》中也显示"雪山"一词可由vamu词根形成。如在《生起本生经注》中说:"雪山,因在降雪时与雪相应称为雪山。因为夏季吐出雪称为雪山。"如是在《本生经注》中显示"雪山"一词也可由vamu词根形成,这个原则在类似处也可运用。但在"具德者、具众者"等词中不可运用。若运用,则"具德者、具众者"等词将有"无德、失德"等义,因此这个原则不可到处运用。这里可能有疑问:"如果'世尊'等词由vamu词根形成,那么'诸世尊、世尊'等词如何成立?"如"世尊"一词以语源法成立,它们也以同样方式成立。语源法不可思议,只取决于意义的合理性,有意义合理性时,即使不能形成的形式也可由此成立。这里应引用说明的语源特征,我们将在上面的语形成立章节中与例子一起说明。
于此智者乐，牟尼王所喜，
最胜善巧法，善人所欣羡；
广义之所系，智者之所宝，
常当亲近此，能净慧心者。
如是在三藏九分教及其义释中为智者通达词义
所造《语法指南》论中
第十五章音节五组结尾名为词根分别品完。

16. Bhūvādigaṇikapariccheda

Ito paraṃ avaggantā, missakā ceva dhātuyo;

Vakkhāmi dhātubhedādi-kusalassa matānugā.

Yakārantadhātu

Yā gatipāpuṇesu. Yāti, yanti. Yātu, yantu. Yeyya, yeyyuṃ, anupariyeyyuṃ. Yathāsambhavaṃ padamālā yojetabbā. Yanto puriso. Yantī itthī. Yantaṃ kulaṃ. Yānaṃ, upayānaṃ, uyyānaṃ iccādīni. Divādigaṇikassa panassa ‘‘yāyati, yāyantī’’tiādīni rūpāni bhavanti.

Tatra yānantiādīsu yanti etenāti yānaṃ, rathasakaṭādi. Upayanti etena issarassa vā piyamanāpassa vā santikaṃ gacchantīti upayānaṃ, paṇṇākāraṃ. ‘‘Upayānāni me dajjuṃ, rājaputta tayi gate’’ti ettha hi paṇṇākārāni ‘‘upayānānī’’ti vuccanti. Sampannadassanīyapupphaphalāditāya uddhaṃ olokentā yanti gacchanti etthāti uyyānaṃ.

Byā ummīsane. Byāti, byanti. Byāsi, byātha. Byāmi, byāma. Yathāsambhavaṃ padamālā yojetabbā. Tatra panāyaṃ pāḷi ‘‘yāva byāti nimmīsati, tatrāpi rasatibbayo’’ti. Tattha yāva byātīti yāva ummīsati, purāṇabhāsā esā, ayañhi yasmiṃ kāle bodhisatto cūḷabodhiparibbājako ahosi, tasmiṃ kāle manussānaṃ vohāro.

Yu missane gatiyañca. Yoti, yavati. Āyu, yoni.

Tattha ‘‘āyū’’ti āsaddo upasaggo. Āyavanti missībhavanti sattā etenāti āyu. Atha vā āyavanti āgacchanti pavattanti tasmiṃ sati arūpadhammāti āyu. Tathā hi aṭṭhasāliniyaṃ vuttaṃ ‘‘āyavanaṭṭhena āyu. Tasmiñhi sati arūpadhammā āyavanti āgacchanti pavattanti, tasmā āyūti vuccatī’’ti. ‘‘Āyu, jīvitaṃ, pāṇo’’ iccete pariyāyā lokavohāravasena. Abhidhammavasena pana ‘‘ṭhiti yapanā yāpanā jīvitindriyaṃ’’ iccetepi teheva saddhiṃ pariyāyā. Yonīti aṇḍajādīnaṃ aṇḍajādīhi saddhiṃ yāya missībhāvo hoti, sā yoni. Idaṃ panettha nibbacanaṃ ‘‘yavanti ettha sattā ekajātisamanvayena aññamaññaṃ missakā hontīti yoni’’ iti. Ettha ca yonisaddassa atthuddhāro nīyate. Yonīti khandhakoṭṭhāsassapi kāraṇassapi passāvamaggassapi nāmaṃ. ‘‘Catasso nāgayoniyo. Catasso supaṇṇayoniyo’’ti ettha hi khandhakoṭṭhāso yoni nāma. ‘‘Yoni hesā bhūmija phalassa adhigamāyā’’ti ettha kāraṇaṃ. ‘‘Na cāhaṃ brāhmaṇaṃ brūmi, yonijaṃ mattisambhava’’nti ettha passāvamaggo. Etthetaṃ vuccati –

Khandhānañcāpi koṭṭhāse, muttamagge ca kāraṇe;

Imesu tīsu atthesu, yonisaddo pavattati.

Bye saṃvaraṇe. Byāyati.

Bye pavattiyaṃ. Byeti sahabyo.

Ettha sahabyoti saha byeti saha pavattatīti sahabyo, sahāyo, ekabhavūpago vā. Tathā hi ‘‘tāvatiṃsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapanno’’tiādīsu ekabhavūpago ‘‘sahabyo’’ti vuccati.

Haya gatiyaṃ. Hayati. Hayo. Hayoti asso. So hi hayati sīghaṃ gacchatīti hayoti vuccati. Imāni panassa nāmāni –

Asso turaṅgo turago, vājī vāho hayopi ca;

Tabbhedā sindhavo ceva, gojo assataropi ca.

Kāraṇākāraṇaññū tu, ājānīyo hayuttamo;

Ghoṭako tu khaḷuṅkasso, vaḷavoti ca vuccati;

Assapoto kisoroti, khaḷuṅkotipi vuccati;

Hariya gatigelaññesu. Hariyati.

Aya vaya paya maya taya caya raya gatiyaṃ. Ayati. Vayati. Payati. Mayati. Tayati. Cayati. Rayati. Ayo, samayo, vayo, payo, rayo. Mayatayacayadhātūnaṃ nāmikapadāni upaparikkhitabbāni.


这是巴利文的完整中文直译：
第十六章 以Bhū开头的词根组品
接下来我将说明，以va结尾的词根，
以及混杂词根等，随智者之见。
以Ya结尾的词根：
关于到达。意为去、他们去。应去、他们应去。可能去、他们可能去、他们可能随处去。应根据情况变化词形。去的男子。去的女子。去的家族。车乘、接近、园林等。在第四组中有"往、他们往"等形式。
其中关于车乘等:"乘坐而行的称为车乘",如马车牛车等。"以此趋向长官或亲爱者称为接近",即献礼品。如"王子若去,他们会给我献礼"中,"献礼"称为"接近"。因具有美丽花果等而人们仰望前往称为"园林"。
关于眨眼。意为眨、他们眨。你眨、你们眨。我眨、我们眨。应根据情况变化词形。这里有经文:"直到眨眼,那里也有味的强度"。其中"直到眨眼"即直到眨眼,这是古语,是菩萨为小菩提游行者时人们的用语。
关于混合和行走。意为混合、行走。寿命、胎。
其中"寿命"的ā是前缀。众生以此混合故称寿命。或者,有此时无色法来临运转故称寿命。如《殊胜义注》说:"以来临义为寿命。有此时无色法来临运转,故称寿命"。"寿命、生命、生气"这些是世俗用语的同义词。在论藏中"住、维持、存续、命根"这些也是与它们同义。"胎"是卵生等与卵生等混合之处称为胎。这里的语源分析是:"众生在此以同生相续彼此混合故称胎"。这里引申胎字的含义。"胎"是蕴类、因、女阴的名称。如"四种龙胎。四种金翅鸟胎"中蕴类称为胎。"地人啊,这是获得果的因"中是因。"我不说婆罗门是从母胎生"中是女阴。这里说：
蕴类与根源，及于女阴处；
此三种含义，胎字所运用。
关于遮蔽。意为遮蔽。
关于运转。意为运转。同伴。
这里"同伴"是同运转故称同伴,即朋友,或共同生处者。如"往生到三十三天众中"等处的共同生处者称为"同伴"。
关于行走。意为行走。马。"马"是马,因为它快速行走故称为马。这些是它的名称：
马与良驹速，骏马乘马骥；
信度马地马，骡马等品类。
知事与非事，良驹为马上；
驽马与劣马，母马皆称谓；
马驹与幼马，劣马亦可称。
关于行走和疾病。意为疾病。
关于行走。意为行走、行走、行走、行走、行走、行走、行走。铁、时、寿命、乳、速度。maya、taya、caya词根的名词形式应详细考察。


Tattha ayoti kāḷalohaṃ, ayati nānākammārakiccesu upayogaṃ gacchatīti ayo. Vayoti paṭhamavayādiāyukoṭṭhāso, vayati parihāniṃ gacchatīti vayo. Payoti khīrassapi udakassapi nāmaṃ, payati janena pātabbabhāvaṃ gacchatīti payo. Rayoti vego, yo ‘‘javo’’tipi vuccati, tasmā rayanaṃ javanaṃ rayo. Ettha samayasaddassa atthuddhāro vuccate aha nibbacanena. Samayasaddo –

Samavāye khaṇe kāle, samaye hetudiṭṭhisu;

Paṭilābhe pahāne ca, paṭivedhe ca dissati.

Tathā hi ‘‘appeva nāma svepi upasaṅkameyyāma kālañca samayañca upādāyā’’ti evamādīsu samavāyo attho. ‘‘Ekova kho bhikkhave khaṇo ca samayo ca brahmacariyavāsāyā’’tiādīsu khaṇo. ‘‘Uṇhasamayo pariḷāhasamayo’’tiādīsu kālo. ‘‘Mahāsamayo pavanasmi’’ntiādīsu samūho. ‘‘Samayopi kho te bhaddāli appaṭividdho ahosī’’tiādīsu hetu. ‘‘Tena samayena uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto samayappavādake tindukācīre ekasālake mallikāya ārāme paṭivasatī’’tiādīsu diṭṭhi.

‘‘Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti

Ādīsu paṭilābho. ‘‘Sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’’tiādīsu pahānaṃ. ‘‘Dukkhassa pīḷanaṭṭho saṅkhataṭṭho santāpaṭṭho abhisamayaṭṭho’’tiādīsu paṭivedho. Ettha ca upasaggānaṃ jotakamattattā tassa tassa atthassa vācako samayasaddo evāti samayasaddassa atthuddhārepi saupasaggo abhisamayasaddo vutto.

Tattha sahakārīkāraṇatāya sannijjhaṃ sameti samavetīti samayo, samavāyo. Sameti samāgacchati maggabrahmacariyaṃ ettha tadādhārapuggaloti samayo, khaṇo. Samenti ettha, etena vā saṅgacchanti dhammā sahajātadhammehi uppādādīhi vāti samayo, kālo. Dhammappavattimattatāya atthato abhūtopi hi kālo dhammappavattiyā adhikaraṇaṃ karaṇaṃ viya ca parikappanāmattasiddhena rūpena vohariyatīti. Samaṃ, saha vā avayavānaṃ ayanaṃ pavatti avaṭṭhānanti samayo, samūho, yathā ‘‘samudāyo’’ti. Avayavasahāvaṭṭhānameva hi samūho. Paccayantarasamāgame eti phalaṃ etasmā uppajjati pavattati cāti samayo, hetu, yathā ‘‘samudayo’’ti. Sameti saṃyojanabhāvato sambandhā eti attano visaye pavattati, daḷhaggahaṇabhāvato vā saṃyuttā ayanti pavattanti sattā yathābhinivesaṃ etenāti samayo, diṭṭhi. Diṭṭhisaṃyojanena hi sattā ativiya bajjhanti. Samiti saṅgati samodhānanti samayo, paṭilābho. Samassa nirodhassa yānaṃ, sammā vā yānaṃ apagamo appavattīti samayo, pahānaṃ. Ñāṇena abhimukhaṃ sammā etabbo adhigantabboti samayo, dhammānaṃ aviparīto sabhāvo, abhimukhabhāvena sammā eti gacchati bujjhatīti samayo. Yathābhūtasabhāvāvabodho. Evaṃ tasmiṃ tasmiṃ atthe samayasaddassa pavatti veditabbā.

Nanu ca atthamattaṃ pati saddā abhinivisantīti na ekena saddena aneke atthā abhidhīyantīti? Saccametaṃ saddavisese apekkhite. Saddavisese hi apekkhamāne ekena saddena anekatthābhidhānaṃ na sambhavati. Na hi yo kālattho samayasaddo, soyeva samūhādiatthaṃ vadati. Ettha pana tesaṃ tesaṃ atthānaṃ samaya saddavacanīyatā sāmaññamupādāya anekatthatā samayasaddassa vuttā. Evaṃ sabbattha atthuddhāre adhippāyo veditabbo.

Ito yāto ayato ca, nipphattiṃ samudīraye;

Viññū samayasaddassa, samavāyādivācino.



来将这段巴利文翻译成中文：
其中"铁"是指黑铁，因为铁可用于各种铁匠工作，所以称为铁。"年龄"是指从初年等开始的寿命阶段，因为它趋向衰减，所以称为年龄。"乳"是指牛奶和水的名称，因为它为人所饮用，所以称为乳。"速度"是指快速，也称为"迅疾"，因此速行即为速度。这里解释"时"字的含义及其词源。"时"字：
在集合、刹那、时间、时节、因缘见解中；
在获得、断除、以及证悟中可见。
譬如在"或许明天我们也会依时依节前往"等句中，是指集合之义。在"比丘们，修习梵行只有一个时机一个机会"等句中，是指刹那。在"炎热时节、酷暑时节"等句中，是指时间。在"林中大集会"等句中，是指集众。在"跋陀利啊，你当时还未能领悟因缘"等句中，是指因缘。在"当时，游方者优迦罗摩那在沙门文荼迦子的辩论堂，住在末利园的独树园"等句中，是指见解。
"现见法中所得义，及未来所得义，
智者因通达义理，故称为智者"
等句中是指获得。在"由于正确断除我慢而得苦的止息"等句中，是指断除。在"苦的压迫义、有为义、热恼义、通达义"等句中，是指证悟。这里由于前缀词只是起强调作用，表达各种含义的是"时"字本身，因此在解释"时"字的含义时也提到了带前缀的"通达"一词。
其中，因具备辅助因缘的存在而会合、融合，故称为"时"，即集合。在此汇集、会合圣道梵行及其所依之人，故称为"时"，即刹那。诸法在此会合，或由此与俱生法等的生起等相会，故称为"时"，即时间。虽然从本质上说时间并不存在，但因为它是诸法运行的所依处和工具，所以用假立的形式来表述。诸支分平等地、共同地运行、活动和安住，故称为"时"，即集众，如"集合"一样。因为集众就是诸支分共同安住。当其他因缘会合时从此生起、运行，故称为"时"，即因缘，如"集起"一样。因结缚而相应，于自境运行；或因执着坚固而相应，众生依此而随各自的执着运行，故称为"时"，即见解。因为众生被见解的结缚极为束缚。会合、和合、结合，故称为"时"，即获得。趣向完全的灭尽，或是完全的趣向、远离、不运作，故称为"时"，即断除。应当以智慧正确地面对、证得，故称为"时"，即诸法的真实本性；以面对的方式正确地趣向、了悟，故称为"时"，即如实了知真实本性。如是应当理解"时"字在各种含义中的运用。
然而，词语不是只对应单一含义的吗？一个词怎么能表达多种含义呢？这在需要词义差别时确实如此。因为当需要词义差别时，一个词不可能表达多种含义。表示时间义的"时"字，不可能同时表达集众等义。但在这里，说"时"字有多义，是就这些不同含义都可用"时"字来表达这一共性而言。这样的解释原则适用于所有术语的含义分析。
从此处、彼处及种种方面，
智者当说明"时"字的完成，
此字表示集合等义。


Ito yāto ayato ca, samānatthehi dhātuhi;

Evaṃ samānarūpāni, bhavantīti ca īraye.

Naya rakkhaṇe ca. Cakāro gatipekkhako. Nayati. Nayo. Nayoti nayanaṃ gamananti nayo, pāḷigati. Nayanti vā rakkhanti atthaṃ etenāti nayo, tathattanayādi.

Daya dānagatihiṃsādānarakkhāsu. Dayati. Dayā.

Dayāti mettāpi vuccati karuṇāpi. ‘‘Dayāpanno’’ti ettha hi mettā ‘‘dayā’’ti, mettacittataṃ āpannoti hi attho. ‘‘Adayāpanno’’ti ettha pana karuṇā ‘‘dayā’’ti vuccati. Nikkaruṇataṃ āpannoti hi attho. Evaṃ dayāsaddassa mettākaruṇāsu pavatti veditabbā. Tathā hi abhidhammaṭīkāyaṃ vuttaṃ ‘‘dayāsaddo yattha yattha pavattati, tattha tattha adhippāyavasena yojetabbo. Dayāsaddo hi anurakkhaṇatthaṃ antonītaṃ katvā pavattamāno mettāya ca karuṇāya ca pavattatī’’ti.

Vacanattho panettha evaṃ veditabbo – dayati dadāti sattānaṃ abhayaṃ etāyāti dayā. Dayati gacchati vibhāgaṃ akatvā pāpakalyāṇajanesu samaṃ vattati, sītena samaṃ pharantaṃ rajomalañca pavāhentaṃ udakamivātipi dayā, mettā. Dayati vā hiṃsati kāruṇikaṃ yāva yathādhippetaṃ parassa hitanipphattiṃ na pāpuṇāti, tāvāti dayā. Dayati anuggaṇhāti pāpajanampi sajjano etāyātipi dayā. Dayati attano sukhampi pahāya khedaṃ gaṇhāti sajjano etāyāti dayā. Dayanti gaṇhanti etāya mahābodhisattā buddhabhāvāya abhinīhārakaraṇakāle hatthagatampi arahattaphalaṃ chaḍḍetvā saṃsārasāgarato satte samuddharitukāmā anassāsakaraṃ atibhayānakaṃ mahantaṃ saṃsāradukkhaṃ, pacchimabhave ca saha amatadhātupaṭilābhena anekaguṇasamalaṅkataṃ sabbaññutaññāṇañcātipi dayā, karuṇā. Karuṇāmūlakā hi sabbe buddhaguṇā.

Aparo nayo – dayanti anurakkhanti satte etāya, sayaṃ vā anudayati, anudayamattameva vā etanti dayā, mettā ceva karuṇā ca. Kiñci payogamettha kathayāma ‘‘seyyathāpi gahapati gijjho vā kaṅko vā kulalo vā maṃsapesiṃ ādāya dayeyya. Puttesu maddī dayesi, sassuyā sasuramhi ca. Dayitabbo rathesabha’’. Tattha dayeyyāti uppatitvā gaccheyya, gatyatthavasenetaṃ daṭṭhabbaṃ. Dayesīti mettacittaṃ kareyyāsi. Dayitabboti piyāyitabbo. Ubhayampetaṃ vivaraṇaṃ rakkhaṇatthaṃ antogadhaṃ katvā adhippāyatthavasena katanti veditabbaṃ.

Ūyī tantasantāne. Ūyati. Ūto, ūtavā.

Pūyī visaraṇe duggandhe ca. Pūyati. Pūto, pūtavā. Pūtimacchaṃ kusaggena, yo naro upanayhati.

Kanuyīsadde. Kanuyati. Kanuto, kanutavā.

Khamāya vidhūnane. Khamāyati. Khamāto, khamātavā.

Phāyi pāyi vuddhiyaṃ. Phāyati. Phīto, phatavā.

Tattha tatavantupaccayā, yakāralopo, dhātvantassa sarassa ikārādeso ca daṭṭhabbo. Esa nayo ‘‘pūto pūtavā’’tiādīsupi yathāsambhavaṃ daṭṭhabbo. Pāyati. Pāyo. Apāyo. Ettha ca natthi pāyo vuddhi etthāti apāyo. Atha vā pana ayato sukhato apetoti apāyotipi nibbacanīyaṃ. Apāyoti ca nirayo tiracchānayoni pettivisayo asurakāyoti cattāro apāyā.

Tāyu santānapālanesu. Tāyati. Tāyanaṃ. Divādigaṇe pana tā pālaneti dhātuṃ passatha, tassa ‘‘tāyati tāṇa’’nti rūpāni. Ubhayesaṃ kriyāpadaṃ samaṃ. Akārayakārapaccayamatteneva nānattaṃ, nāmikapadāni pana visadisāni ‘‘tāyanaṃ, tāṇa’’nti.



这些来自相同意思的词根，
就这样成为相同形式，我如是说。
那(naya)有保护义。连词"ca"表示关联到前面的意思。那伊提(nayati)。那由(nayo)。那由(nayo)即引导、前进之义，即圣典行进之义。或者说，由此保护意义，故称为那由(nayo)，如真实法则等。
施予(daya)有给予、行走、伤害、接受、保护等义。施予提(dayati)。慈悲(dayā)。
慈悲(dayā)既指慈心也指悲心。如"具足慈悲"中的"慈悲"指慈心，意为达到慈心状态。而在"无慈悲"中的"慈悲"则指悲心，意为达到无悲悯状态。如此应知慈悲一词可用于慈心与悲心。因此在阿毗达磨注释中说："慈悲一词无论用在何处，都应根据语境来理解其意义。慈悲一词包含保护之义，可用于慈心与悲心。"
其词义应如是理解：以此给予众生无畏，故名慈悲。平等对待善恶之人不加区分而行，如水平等冷却并冲走尘垢，故名慈悲，即慈心。或伤害具悲心者直至未达到预期利益，故名慈悲。善人以此怜悯恶人，故名慈悲。善人以此舍弃自乐而承受劳苦，故名慈悲。大菩萨们在发愿成佛时，以此舍弃已得的阿罗汉果，欲救度众生出离生死大海，而承受无依无助、极其可怖的巨大轮回之苦，以及最后一世获得不死界时具足种种功德和一切智，故名慈悲，即悲心。因为一切佛德都源于悲心。
另一解释：以此保护众生，或自己同情，或仅是同情之意，故名慈悲，即慈心与悲心。此处我们举些用例："譬如居士，鹫鸟或鹤或鹰衔取肉块而飞。摩提对儿子们、婆婆和公公都心怀慈悲。应受爱戴的车王。"其中"飞"义指飞往，应从行走义来理解。"心怀慈悲"指生起慈心。"应受爱戴"指应受喜爱。这两种解释都包含保护义，应知是根据意义而作的解释。
纺织(ūyī)有织布延续义。纺织提(ūyati)。已织(ūto)，具织性(ūtavā)。
腐烂(pūyī)有流散与恶臭义。腐烂提(pūyati)。已腐(pūto)，具腐性(pūtavā)。以草端缠裹腐鱼的人。
发声(kanuyī)有声音义。发声提(kanuyati)。已发声(kanuto)，具发声性(kanutavā)。
振动(khamāya)有震动义。振动提(khamāyati)。已振动(khamāto)，具振动性(khamātavā)。
增长(phāyi)和成长(pāyi)有增长义。增长提(phāyati)。已增长(phīto)，已增长性(phatavā)。
其中应知有tavant词尾，ya音脱落，词根末尾元音转为i音等。此规则在"已腐(pūto)具腐性(pūtavā)"等处也应视情况而知。成长提(pāyati)。成长(pāyo)。堕落(apāyo)。这里"堕落"意为无有增长。或者说远离善行、快乐，故名堕落。堕落指地狱、畜生、饿鬼、阿修罗四种恶趣。
保护(tāyu)有延续和守护义。保护提(tāyati)。保护(tāyanaṃ)。在第四类动词中可见tā(保护)词根，其形式为"保护提(tāyati)保护(tāṇa)"。两者的动词形式相同，仅以无ya音和有ya音的后缀不同，而名词形式则不同，为"保护(tāyanaṃ)、保护(tāṇa)"。


Cāyu pūjānisāmanesu. Pūjā pūjanā. Nisāmanaṃ olokanaṃ savanañca vuccati. ‘‘Iṅgha maddi nisāmehi. Nisāmayatha sādhavo’’ti ca ādīsu hi olokanasavanāni nisāmanasaddena vuttāni. Apica ñāṇena upaparikkhaṇampi nisāmanamevāti gahetabbaṃ. Cāyati, apacāyati. Anagāre pabbajite, apace brahmacāriye. Ye vuddhamapacāyanti. Apacitiṃ dasseti. Niccaṃ vuddhāpacāyino.

Yakārantadhāturūpāni.

Rakārantadhātu

Rāādāne. Rāti.

Ri santāne. Reti. Reṇu. Reṇūti rajo.

Ru gatiyaṃ rosane ca. Ravati, viravati.

Ru sadde. Roti, ravati. Ravo, uparavo. Rutamanuññaṃ ruciyā ca piṭṭhi. Rutanti ravanaṃ rutaṃ, saddo.

Re sadde. Rāyati. Rā. Ratti. Ettha ca rāti saddo. Rattīti nisāsaṅkhāto sattānaṃ saddassa vūpasamakālo. Rā tiyyati ucchijjati etthāti ratti.

Brū viyattiyaṃ vācāyaṃ. Api hantvā hato brūti.

Bravīti, brunti. Brūsi, brūtha. Brūmi, brūma. Brūte, bruvante. Brūse, bruvhe. Bruve, brumhe.

Brūtu, bruvitu, bruvantu. Brūhi, brūtha. Brūmi, brūma. Brūtaṃ, bruvantaṃ.

Ettha ca ambaṭṭhasutte ‘‘puna bhavaṃ gotamo bruvitū’’ti pāḷidassanato ‘‘bruvitū’’ti vuttaṃ. Evaṃ sabbatthāpi upaparikkhitvā nayo gahetabbo.

Bruveyya, bruve, bruveyyuṃ. Bruveyyāsi, bruveyyātha. Bruveyyāmi, bruveyyāma. Bruvetha, bruveraṃ. Bruvetho, bruveyyāvho. Bruveyyaṃ. Bruveyyāmhe.

Pabrūti. Anubrūti. Pabrūtu, anubrūtu. Pabruveyya, anubruveyya. Evaṃ sabbattha paanuupasaggehipi yathāsambhavaṃ padamālā yojetabbā.

Āha, āhu. Brave, bravittha, bravire. Bravittho, bravivho. Braviṃ, bravimhe. Parokkhāvasena vuttāni.

Abravā , abravū. Abravo, abravattha. Abravaṃ, abravamhā. Abravattha, abravatthuṃ. Abravase, abravhaṃ. Abraviṃ, abravimhase. Hiyyattanīvasena vuttāni.

Abravi, abravuṃ. Abravo, abravittha. Abraviṃ, abravimhā. Abravā, abravū. Abravase, abravivhaṃ. Abravaṃ, abravimhe. Ajjatanīvasena vuttāni.

Bruvissati, bruvissanti. Abravissā, abravissaṃsu. Sesaṃ sabbaṃ netabbaṃ. Kammapadaṃ appasiddhaṃ. Sace pana siyā, ‘‘brūyatī’’ti siyā ‘‘luyati, lūyatī’’ti padāni viya.

Jīra brūhane. Brūhanaṃ vaḍḍhanaṃ. Jīrati. Jīraṃ. Jīramāno. Jīraṇaṃ. Appassutāyaṃ puriso, balibaddova jīrati.

Pūra pūraṇe. Pūrati. Pūratova mahodadhi. Sabbe pūrentu saṅkappā. Pūrituṃ, pūritvā, pūraṃ, pūritaṃ. Puṇṇaṃ, paripuṇṇaṃ. Sampuṇṇaṃ, pūraṇaṃ. Pūraṇo kassapo. Kārite ‘‘pāramiyo pūreti, pūrayati, pūrāpeti, pūrāpayati. Pūretvā, pūrayitvā, pūrāpetvā, pūrāpayitvā, paripūretvā’’ iccādīni bhavanti.

Ghora gatipaṭighāte. Gatipaṭighātaṃ gatipaṭihananaṃ. Ghorati.

Dhora gaticāturiye. Gaticāturiyaṃ gatichekabhāvo. Dhoreti.

Sara gatiyaṃ. Sarati, visarati, ussarati. Ussāraṇā. Saro. Saṃsāro iccādīni. Tattha saroti rahado. Saṃsāroti vaṭṭaṃ, yo ‘‘bhavo’’tipi vuccati.

Cara caraṇe. Carati, vicarati, anucarati, sañcarati.

Caragatibhakkhanesu. Carati, vicarati, anucarati, sañcarati, paṭicarati. Cariyā. Caritā. Cāro. Vicāro. Anuvicāro. Upavicāro. Caraṇaṃ. Cārako. Ocarako. Brahmacariyaṃ iccādīni.


供奉(cāyu)有礼敬与观察义。礼敬即供养。观察指观看和听闻。如"摩提且观察"、"善人们且观察"等处，观察一词表示观看和听闻。而且应理解以智慧考察也称为观察。供奉提(cāyati)，礼敬提(apacāyati)。对出家无家者，对修梵行者。他们恭敬长者。表示恭敬。常敬重长者。
以ya音结尾的词根形式。
以ra音结尾的词根：
取(rā)有拿取义。取提(rāti)。
延续(ri)有连续义。延续提(reti)。尘土(reṇu)。尘土(reṇu)即微尘。
行走(ru)有移动与愤怒义。叫喊提(ravati)，大叫提(viravati)。
发声(ru)有声音义。发声提(roti)，叫喊提(ravati)。声音(ravo)，随声(uparavo)。悦耳的声音和光亮的背面。发声即叫喊的声音，即音声。
鸣叫(re)有声音义。鸣叫提(rāyati)。音声(rā)。夜晚(ratti)。其中有声音(rā)。夜晚(ratti)即称为夜分，是众生声音止息之时。音声在此中断故名夜晚。
说(brū)有清晰言语义。虽被杀仍说已被杀。
说提(bravīti)，说提(brunti)。说提(brūsi)，说提(brūtha)。说提(brūmi)，说提(brūma)。说提(brūte)，说提(bruvante)。说提(brūse)，说提(bruvhe)。说提(bruve)，说提(brumhe)。
说令(brūtu)，说令(bruvitu)，说令(bruvantu)。说令(brūhi)，说令(brūtha)。说令(brūmi)，说令(brūma)。说令(brūtaṃ)，说令(bruvantaṃ)。
这里在甘蔗经中见"尊者乔达摩请再说"的圣典，故说"bruvitū"。如是一切处都应考察而领会其法则。
愿说(bruveyya)，愿说(bruve)，愿说(bruveyyuṃ)。愿说(bruveyyāsi)，愿说(bruveyyātha)。愿说(bruveyyāmi)，愿说(bruveyyāma)。愿说(bruvetha)，愿说(bruveraṃ)。愿说(bruvetho)，愿说(bruveyyāvho)。愿说(bruveyyaṃ)，愿说(bruveyyāmhe)。
向前说(pabrūti)。随说(anubrūti)。向前说令(pabrūtu)，随说令(anubrūtu)。愿向前说(pabruveyya)，愿随说(anubruveyya)。如是一切处都应依情况加上pa、anu等前缀组成词形变化。
说(āha)，说(āhu)。说(brave)，说(bravittha)，说(bravire)。说(bravittho)，说(bravivho)。说(braviṃ)，说(bravimhe)。这些是用完成时说的。
说(abravā)，说(abravū)。说(abravo)，说(abravattha)。说(abravaṃ)，说(abravamhā)。说(abravattha)，说(abravatthuṃ)。说(abravase)，说(abravhaṃ)。说(abraviṃ)，说(abravimhase)。这些是用过去时说的。
说(abravi)，说(abravuṃ)。说(abravo)，说(abravittha)。说(abraviṃ)，说(abravimhā)。说(abravā)，说(abravū)。说(abravase)，说(abravivhaṃ)。说(abravaṃ)，说(abravimhe)。这些是用现在时说的。
将说(bruvissati)，将说(bruvissanti)。将说(abravissā)，将说(abravissaṃsu)。其余一切应类推。被动语态不常见。若有的话，应该是"被说(brūyati)"，如"被割(luyati)，被割(lūyati)"等词。
生长(jīra)有增长义。增长即成长。生长提(jīrati)。生长(jīraṃ)。正在生长(jīramāno)。生长(jīraṇaṃ)。少闻之人，如牛般衰老。
充满(pūra)有圆满义。充满提(pūrati)。大海充满。愿一切愿望圆满。充满(pūrituṃ)，充满(pūritvā)，充满(pūraṃ)，已充满(pūritaṃ)。圆满(puṇṇaṃ)，遍满(paripuṇṇaṃ)。圆满(sampuṇṇaṃ)，充满(pūraṇaṃ)。富兰那迦叶。使役态有"圆满诸波罗蜜(pāramiyo pūreti)，使圆满(pūrayati)，令圆满(pūrāpeti)，令圆满(pūrāpayati)。圆满后(pūretvā)，使圆满后(pūrayitvā)，令圆满后(pūrāpetvā)，令圆满后(pūrāpayitvā)，遍满后(paripūretvā)"等形式。
阻碍(ghora)有阻止行进义。阻止行进即阻碍提(ghorati)。
灵巧(dhora)有行动熟练义。行动熟练即行动灵活状态。灵巧提(dhoreti)。
行进(sara)有移动义。行进提(sarati)，分散提(visarati)，上升提(ussarati)。上升(ussāraṇā)。池塘(saro)。轮回(saṃsāro)等。其中池塘指湖泊。轮回指轮转，也称为"有"。
行走(cara)有行进义。行走提(carati)，遍行提(vicarati)，随行提(anucarati)，周行提(sañcarati)。
行走(cara)有行进与食啖义。行走提(carati)，遍行提(vicarati)，随行提(anucarati)，周行提(sañcarati)，对行提(paṭicarati)。行为(cariyā)。行者(caritā)。行(cāro)。寻(vicāro)。随寻(anuvicāro)。近寻(upavicāro)。行走(caraṇaṃ)。行者(cārako)。密探(ocarako)。梵行(brahmacariyaṃ)等。


Tattha caratīti gacchati, bhakkhati vā. Tathā hi caranti padassa gacchanto khādanto cāti atthaṃ vadanti garū. Paṭicaratīti paṭicchādeti. Cārakoti taṃpavesitānaṃ sattānaṃ sukhaṃ carati bhakkhatīti cārako, rodho. Ocarakoti adhocārī. Brahmacariyanti dānampi veyyāvaccampi sikkhāpadampi brahmavihāropi dhammadesanāpi methunaviratipi sadārasantosopi uposathopi ariyamaggopi sakalaṃ sāsanampi ajjhāsayopi vuccati.

Kinte vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ,

Kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

Iddhijutibalavīriyūpapatti,

Idañca te nāga mahāvimānaṃ.

Ahañca bhariyā ca manussaloke,

Saddhā ubho dānapatī ahumhā;

Opānabhūtaṃ me gharaṃ tadāsi,

Santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.

Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ,

Tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

Iddhijutibalavīriyūpapatti,

Idañca me dhīra mahāvimāna’’nti

Imasmiñhi puṇṇakajātake dānaṃ ‘‘brahmacariya’’nti vuttaṃ.

‘‘Kena pāṇi kāmadado, kena pāṇi madhussavo;

Kena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.

Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo;

Tena me brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhatī’’ti

Imasmiṃ aṅkurapetavatthumhi veyyāvaccaṃ ‘‘brahmacariya’’nti vuttaṃ. ‘‘Idaṃ kho taṃ bhikkhave tittiriyaṃ nāma brahmacariyaṃ ahosī’’ti imasmiṃ tittirajātake sikkhāpadaṃ ‘‘brahmacariya’’nti vuttaṃ. ‘‘Taṃ kho pana pañcasikha brahmacariyaṃ neva nibbidāya na virāgāya…pe… yāvadeva brahmalokūpapattiyā’’ti imasmiṃ mahāgovindasutte brahmavihārā ‘‘brahmacariya’’nti vuttā. ‘‘Ekasmiṃ brahmacariyasmiṃ, sahassaṃ maccuhāyino’’ti ettha dhammadesanā ‘‘brahmacariya’’nti vuttā. ‘‘Pare abrahmacārī bhavissanti, mayamettha brahmacārino bhavissāmā’’ti sallekhasutte methunavirati ‘‘brahmacariya’’nti vuttā.

Mayañca bhariyā nātikkamāma,

Amhe ca bhariyā nātikkamanti;

Aññatra tāha brahmacariyaṃ carāma;

Tasmā hi amhaṃ daharā na mīyare’’ti

Mahādhammapālajātake sadārasantoso ‘‘brahmacariya’’nti vutto.

Hīnena brahmacariyena, khattiye upapajjati;

Majjhimena ca devesu, uttamena visujjhatī’’ti

Evaṃ nimijātake avītikkamavasena kato uposatho ‘‘brahmacariya’’nti vutto. ‘‘Idaṃ kho pana pañcasikha brahmacariyaṃ ekantanibbidāya virāgāya…pe… ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’ti mahāgovindasuttasmiṃyeva ariyamaggo ‘‘brahmacariya’’nti vutto. ‘‘Tayidaṃ brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāvadeva manussehi suppakāsita’’nti pāsādikasutte sikkhattayasaṅgahaṃ sakalaṃ sāsanaṃ ‘‘brahmacariya’’nti vuttaṃ.

‘‘Api ataramānānaṃ, phalāsāva samijjhati;

Vipakkabrahmacariyosmi, evaṃ jānāhi gāmaṇī’’ti

Ettha ajjhāsayo ‘‘brahmacariya’’nti vutto. Iccevaṃ –

Dānaṃ veyyāvaṭiyañca, sikkhā brahmavihārakā;

Dhammakkhānaṃ methunatā-virati ca uposatho.

Sadāresu ca santoso, ariyamaggo ca sāsanaṃ;

Ajjhāsayo cime brahma-cariyasaddena vuccare.

Hura koṭille. Hurati.

Sara saddopatāpesu. Sarati. Saro, saraṇaṃ.


其中"行走提(carati)"即行进或食啖。因此导师们说"行走"一词意为正在走或正在吃。对行提(paṭicarati)即隐藏。看守者(cārako)指因看守而使被投入者安乐地行走或食啖的人，即狱卒。密探(ocarako)指暗中行走者。梵行(brahmacariyaṃ)可指布施、服务、学处、梵住、说法、离淫、知足于己妻、布萨、圣道、整个教法、志向等。
汝有何愿何梵行，
此是修何善业果；
具足神通光明力，
龙啊此是汝大殿。
我与妻子人世时，
二人信心施主为；
我家恒如饮水处，
令沙门婆罗门满足。
此是我愿我梵行，
此是修彼善业果；
具足神通光明力，
智者此是我大殿。
在此富楼那本生中，布施被称为"梵行"。
为何手能施欲乐，为何手能施蜜味；
以何梵行功德力，手中福报得成就。
以此手能施欲乐，以此手能施蜜味；
以此梵行功德力，手中福报得成就。
在此鸟食鬼事中，服务被称为"梵行"。"诸比丘，此即名为鹧鸪梵行"，在此鹧鸪本生中，学处被称为"梵行"。"五夏啊，那梵行既不导向厌离，不导向离欲...乃至...只为往生梵天界"，在此大教诫护摩经中，梵住被称为"梵行"。"在一种梵行中，千人战胜死亡"，在此说法被称为"梵行"。"其他人将不持梵行，我们于此将持梵行"，在削减经中，离淫被称为"梵行"。
我们不背叛妻子，
妻子亦不背叛我；
除此我们修梵行，
故我们子不早逝。
在大法护本生中，知足于己妻被称为"梵行"。
以下等梵行，投生为刹帝利；
以中等生天，以最上清净。
如是在尼弥本生中，不违犯而持守的布萨被称为"梵行"。"五夏啊，此梵行导向彻底厌离，导向离欲...乃至...即此八支圣道"，在大教诫护摩经中，圣道被称为"梵行"。"此梵行兴盛繁荣，广大普及，众多遍布，乃至善为人类所宣说"，在净信经中，包含三学的整个教法被称为"梵行"。
即使不急不慢者，
所望果实亦成就；
我梵行已成熟，
村长当如是知。
在此志向被称为"梵行"。如是：
布施与服务，学处与梵住，
说法与离淫，布萨与知足，
圣道与教法，志向等诸法，
以梵行之名，如是被称说。
弯曲(hura)有曲折义。弯曲提(hurati)。
发声(sara)有声音与热恼义。发声提(sarati)。声音(saro)，发声(saraṇaṃ)。


Ettha ca saroti saddopi vuccati usupi. Saraṇanti sarati upatāpeti hiṃsati saraṇagatānaṃ teneva saraṇagamanena bhayaṃ santāpaṃ dukkhaṃ duggatiṃ parikilesañcāti saraṇaṃ, buddhādiratanattayaṃ. Atha vā saddhā pasannā manussā ‘‘amhākaṃ saraṇamida’’nti saranti cintenti, taṃ tattha ca vācaṃ niccharanti gacchanti cātipi saraṇaṃ.

Sara cintāyaṃ. Sarati, susarati iccapi payogo. Appakkharānañhi bahubhāvo aññathābhāvo ca hoti, yathā ‘‘dve, duve, taṇhā tasiṇā, pamhaṃ, pakhuma’’nti. Anussarati, paṭissarati. Saranti etāya sattā, sayaṃ vā sarati, saraṇamattameva vā etanti sati. Anussati, paṭissati. Saratīti sato. Punappunaṃ saratīti paṭissato.

Dvarasaṃvaraṇe. Saṃvaraṇaṃ rakkhaṇā. Dvarati. Dvāraṃ. Dvisaddūpapadaaradhātuvasenapi idaṃ rūpaṃ sijjhati. Tatrimāni nibbacanāni – dvaranti saṃvaranti rakkhanti etenāti dvāraṃ, atha vā dve kavāṭā aranti gacchanti pavattanti etthātipi dvāranti. Gehadvārampi kāyadvārādīnipi upāyopi dvāranti vuccati. Pāḷiyaṃ tu ‘‘dvāraṃ dvārā’’ti ca itthinapuṃsakavasena dvārasaddo vutto. Tathā hi ‘‘dvārampi surakkhitaṃ hotī’’ti ca ‘‘dvārāpesā’’ti ca tassa dviliṅgatā vuttā.

Gara ghara secane. Garati. Gharati. Gharaṃ.

Dhūra hucchane. Hucchana koṭillaṃ. Dhūrati.

Tara plavanasaraṇesu. Tarati. Taraṇaṃ. Titthaṃ. Tiṇṇo. Uttiṇṇo. Otiṇṇo iccādīni. Tattha taraṇaṃ vuccati nāvā, tarati udakapiṭṭhe plavati, taranti uttaranti vā nadiṃ etenāti atthena.

Nāvā plavo taraṃ poto, taraṇaṃ uttaraṃ tathā;

Jalayānanti etāni, nāvānāmāni honti tu.

Tara sambhame. Sambhamo anavaṭṭhānaṃ. Tarati. Tarito. Turaṅgo.

Ettha ca ‘‘so māsakhettaṃ tarito avāsari’’nti pāḷi nidassanaṃ. Tattha taritoti turito sambhamanto. Avāsarinti upagacchiṃ upavisiṃ vā.

Jara roge. Ettha jararogoyeva ‘‘rogo’’ti adhippeto payogavasena. Jarasaddassa hi jararoge pavattaniyamanatthaṃ ‘‘roge’’ti vuttaṃ. Tena añño rogo idha rogasaddena na vuccati. Jarati. Jaro. Sajjaro. Pajjararogo. Jarena pīḷitā manussā. Yattha tu ayaṃ vayohānivācako , tattha payoge ‘‘jīrati, jarā’’ti cassa rūpāni bhavanti.

Dara bhaye. Darati. Darī. ‘‘Bīlāsayā darīsayā’’ti nidassanaṃ. Tattha darīti bhāyitabbaṭṭhena darī.

Dara ādarānādaresu. Darati, ādarati, anādarati. Ādaro, anādaro.

Ettha ca daratīti daraṃ karotīti ca anādaraṃ karotīti ca attho. Yathā hi ārakāsaddo dūrāsannavācako, tathāyampi daradhātu ādarānādaravācako daṭṭhabbo. Darasaddo ca kāyadarathe cittadarathe kilesadarathe ca vattati. Ayañhi –

Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;

Vārinā viya osiñci, sabbaṃ nibbāpaye dara’’nti

Ettha kāyadarathe cittadarathe ca vattati. ‘‘Vītaddaro vītasoko vītasallo, sayaṃ abhiññāya abhāsi buddho’’ti ettha pana kilesadarathe vattati. Vītaddaroti hi aggamaggena sabbakilesānaṃ samucchinnattā vigatakilesadarathoti attho.

Nara nayane. Narati. Naro, nārī.


这里声音(sara)指声音和箭。庇护(saraṇa)意为以皈依而驱除、热恼、伤害皈依者的恐惧、痛苦、苦恼、恶趣和烦恼，即佛等三宝。或者说，有信心的人思考"这是我们的庇护"，并对此发出声音和前往，故称为庇护。
思考(sara)有思维义。思考提(sarati)，也有善思考提(susarati)的用法。少音节可变多或变异，如"两个(dve, duve)、渴爱(taṇhā, tasiṇā)、眼睫(pamhaṃ, pakhuma)"。随念提(anussarati)，忆念提(paṭissarati)。众生以此忆念，或自己忆念，或仅是忆念性质，故名念(sati)。随念(anussati)，忆念(paṭissati)。忆念故名具念(sato)。反复忆念故名正念(paṭissato)。
关闭(dvara)有防护义。防护即保护。关闭提(dvarati)。门(dvāraṃ)。此形式也可由"二"字加上"ara"词根构成。其中有如下词义解释：以此关闭防护故名门，或两扇门扉在此运行活动故名门。住所之门、身门等、方法等都称为门。在圣典中，门字以阴性和中性两种形式出现。如说"门很安全"和"这些是门"，表明它有两种性。
洒水(gara ghara)有洒淋义。洒水提(garati)。洒水提(gharati)。房屋(gharaṃ)。
歪斜(dhūra)有曲折义。曲折即弯曲。歪斜提(dhūrati)。
渡过(tara)有漂浮和移动义。渡过提(tarati)。渡船(taraṇaṃ)。渡口(titthaṃ)。已渡(tiṇṇo)。已上渡(uttiṇṇo)。已下渡(otiṇṇo)等。其中渡船指船只，因其漂浮于水面上，或以此渡河而过，故有此义。
舟船渡筏轮，渡具渡物然；
水运等这些，都是船之名。
慌乱(tara)有惊惶义。惊惶即不安定。慌乱提(tarati)。已慌乱(tarito)。快马(turaṅgo)。
这里"他慌忙地进入豆田"是圣典用例。其中"已慌乱"指匆忙惊惶。"进入"指靠近或坐下。
衰老(jara)有病义。这里根据用例，"病"专指衰老病。为了限定衰老一词用于衰老病，说"病义"。因此这里病字不指其他疾病。衰老提(jarati)。衰老(jaro)。发热(sajjaro)。热病(pajjararogo)。人们被衰老折磨。而在表示年龄衰退义时，其形式为"衰老提(jīrati)，衰老(jarā)"。
恐惧(dara)有怖畏义。恐惧提(darati)。洞穴(darī)。"住洞穴者住山洞者"是用例。其中洞穴因令人恐惧而称为洞穴。
尊重(dara)有尊敬与轻视义。尊重提(darati)，尊敬提(ādarati)，轻视提(anādarati)。尊敬(ādaro)，轻视(anādaro)。
这里"尊重提"意为作尊重或作轻视。如"远近"一词表示远和近，此词根也应理解为表示尊敬和轻视。而dara一词用于身体疲惫、心理疲惫和烦恼疲惫。如：
我如被点燃，如火烧油般；
如水浇息灭，愿灭一切苦。
这里用于身体疲惫和心理疲惫。"离疲惫、离忧、离箭的佛陀以自证说法"中则用于烦恼疲惫。"离疲惫"意为以最上道断除一切烦恼而离烦恼疲惫。
引导(nara)有引领义。引导提(narati)。男人(naro)，女人(nārī)。


Ettha naroti puriso. So hi narati netīti naro. Yathā paṭhamapakatibhūto satto datarāya pakatiyā seṭṭhaṭṭhena puri uccāṭṭhāne seti pavattatīti purisoti vuccati, evaṃ nayanaṭṭhena naroti vuccati. Puttabhātubhūtopi hi puggalo mātujeṭṭhabhaginīnaṃ netuṭṭhāne tiṭṭhati, pageva itaro itarāsaṃ. Nārīti narena yogato, narassāyanti vā nārī. Aparampettha narasaddassa nibbacanaṃ, nariyati sakena kammena niyyatīti naro, satto manusso vā. ‘‘Kammena niyyateo loko’’ti hi vuttaṃ. Tattha narasaddassa tāva purisavacane ‘‘narā ca atha nāriyo’’ti nidassanaṃ. Sattamanussavacane pana ‘‘buddho ayaṃ edisako naruttamo. Āmoditā naramarū’’ti ca nidassanaṃ, tasmā ‘‘naroti puriso, naroti satto, naroti manusso’’ti tattha tattha yathāsambhavaṃ attho saṃvaṇṇetabbo.

Hara haraṇe. Haraṇaṃ pavattanaṃ. Harati. Sāvatthiyaṃ viharati. Vihāsi. Vihaṃsu. Viharissati. Appamatto vihissati. Voharati. Saṃvoharati. sabbo harati vā. Rūpiyasaṃvohāro, rūpiyasabbohāro vā. Pāṭihāriyaṃ. Pītipāmojjahāro. Vihāro. Vohāro. Abhihāro. Cittaṃ abhinīharati. Sāsane viharaṃ, viharanto, viharamāno. Vihātabbaṃ, viharituṃ. Viharitvā. Aññānipi yojetabbāni.

Tattha pāṭihāriyanti samāhite citte vigatūpakkilese katakiccena pacchā haritabbaṃ pavattetabbanti pāṭihāriyaṃ. Paṭīti hi ayaṃ saddo ‘‘pacchā’’ti etassa atthaṃ bodheti ‘‘tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo’’tiādīsu viya. Vihāroti ṭhānanisajjādinā viharanti etthāti vihāro, bhikkhūnaṃ āvāso. Viharaṇaṃ vā vihāro, viharaṇakriyā. Vohāroti byavahāropi paṇṇattipi vacanampi cetanāpi. Tattha

Yo hi koci manussesu, vohāraṃ upajīvati;

Evaṃ vāseṭṭha jānāti, vāṇijo so nabrāhmaṇo’’ti.

Ayaṃ byavahāravohāro nāma. ‘‘Saṅkhā samaññā paññatti vohāro’’ti ayaṃ paṇṇattivohāro nāma. Tathā tathā voharanti parāmasantīti ayaṃ vacanavohāro nāma. ‘‘Aṭṭha ariyavohārā, aṭṭha anariyavohārā’’ti ayaṃ cetanāvohāro nāma. Iccevaṃ –

Byavahāre vacane ca, paṇṇatticetanāsu ca;

Vohārasaddo catūsu, imesvatthesu dissati.

Hara apanayane. Apanayanaṃ nīharaṇaṃ. Dosaṃ harati. Nīharati. Nīhāro, pariharati. Parihāro. Rajoharaṇaṃ. Sabbadosaharo dhammo. Bhagavato ca sāsanassa ca paṭipakkhe titthiye haratīti pāṭihāriyaṃ. Mattāvaṇṇabhedenettha ‘‘pāṭiheraṃ pāṭihīraṃ pāṭihāriya’’nti tīṇi padarūpāni, bhavanti.

Hara ādāne. Adinnaṃ harati. Harissati. Hāhiti iccapa. ‘‘Kharājinaṃ para suñca, khārikājañca hāhitī’’ti idamettha nidassanaṃ. Āharati, avaharati, saṃharati, apaharati, upaharati, paharati, sampaharati, samāharati. Manoharo pāsādo. Parassaharaṇaṃ. Āhāro, avahāro, saṃhāro, upahāro, sampahāro, samāhāro. Hariyyati, āhariyyati. Āhariyyanti. Āhaṭaṃ, harituṃ, āharituṃ, āharitvā, āharitvāna. Aññānipi yojetabbāni.

Dhara dharaṇe. Dharaṇaṃ vijjamānatā. Dharati. Dharate satthusāsanaṃ.

Dhara aviddhaṃsane. Nibbānaṃ niccaṃ dharati.

Khara khaye. Kharati. Kharaṇaṃ. Nakkharanti na khiyyantīti akkharāni. Nakkharanti na nassantīti nakkhattānīti porāṇā.


这里男人(naro)指男子。他因引导故名为男人。如第一本性的有情因具有导人本性，以殊胜义处于高位而活动，故称为男子(purisa)，同样因引导义而称为男人(nara)。即使是儿子兄弟，对母亲姐妹也处于引导地位，更不用说其他人对其他女性。女人(nārī)因与男人相关，或属于男人故称为女人。这里还有另一个男人一词的词源解释，即被自己的业牵引故名男人，指有情或人类。因为说"世间被业牵引"。其中男人一词用于男子义时，如"男人和女人们"是用例。而用于有情和人类义时，如"此佛是如此最上人。人天欢喜"是用例，因此"男人即男子，男人即有情，男人即人类"，应依各处情况解释其意义。
取(hara)有拿取义。拿取即运作。取提(harati)。住在舍卫城。已住(vihāsi)。已住(vihaṃsu)。将住(viharissati)。不放逸者将住(vihissati)。交易提(voharati)。交易提(saṃvoharati)。或一切取提(sabbo harati)。银钱交易(rūpiyasaṃvohāro)，或银钱交易(rūpiyasabbohāro)。神变(pāṭihāriyaṃ)。喜悦取(pītipāmojjahāro)。住处(vihāro)。言说(vohāro)。带来(abhihāro)。引导心(cittaṃ abhinīharati)。住于教法(sāsane viharaṃ)，正住(viharanto)，正住(viharamāno)。应住(vihātabbaṃ)，住(viharituṃ)。已住(viharitvā)。其他也应组合。
其中神变意为心得定且离垢染，已办所作后应运作，故名神变。因为"paṭi"此词表示"后"的意思，如"他进入后，另一婆罗门来"等处。住处因比丘们以住立坐等方式住于此处，故名住处，即比丘的住所。或住即住处，指住的行为。言说指交易、施设、语言、意志。其中：
凡是人间中，依交易过活；
婆私吒当知，商人非婆罗门。
这是交易言说。"名言、共称、施设、言说"，这是施设言说。如此这般言说、思虑，这是语言言说。"八圣言说，八非圣言说"，这是意志言说。如是：
交易与语言，施设及意志；
言说词用于，此等四义中。
除去(hara)有去除义。去除即拿走。除去过失(dosaṃ harati)。拿出(nīharati)。取出(nīhāro)，保护(pariharati)。保护(parihāro)。除尘(rajoharaṇaṃ)。法能除一切过(sabbadosaharo dhammo)。除去世尊和教法的对立外道，故名神变。这里因音量和音质不同而有"pāṭiheraṃ pāṭihīraṃ pāṭihāriyaṃ"三种词形。
拿取(hara)有接受义。偷取未给之物(adinnaṃ harati)。将拿(harissati)。将拿(hāhiti)等。"将舍弃粗皮衣和篮子"是这里的用例。带来(āharati)，取走(avaharati)，收集(saṃharati)，夺取(apaharati)，献上(upaharati)，打击(paharati)，猛击(sampaharati)，汇集(samāharati)。迷人之宫(manoharo pāsādo)。偷盗他人之物(parassaharaṇaṃ)。食物(āhāro)，盗取(avahāro)，收集(saṃhāro)，供养(upahāro)，打击(sampahāro)，汇集(samāhāro)。被拿(hariyyati)，被带来(āhariyyati)。被带来(āhariyyanti)。已带来(āhaṭaṃ)，拿(harituṃ)，带来(āharituṃ)，已带来(āharitvā)，已带来(āharitvāna)。其他也应组合。
持续(dhara)有持守义。持续即存在。持续提(dharati)。持守导师教法(dharate satthusāsanaṃ)。
持续(dhara)有不毁坏义。涅槃永恒持续(nibbānaṃ niccaṃ dharati)。
损耗(khara)有消尽义。损耗提(kharati)。损耗(kharaṇaṃ)。因不损耗不消尽故为字(akkharāni)。古人说因不损耗不灭亡故为星宿(nakkhattāni)。


Jāgaraniddakkhaye jāgarati. Jāgaro, jāgaraṇaṃ, jāgaraṃ. Dīghā jāgarato ratti. Jāgaramāno. Ayañca dhātu tanādigaṇaṃ patvā ‘‘jāgaroti, paṭijāgarotī’’ti rūpāni janeti.

Īra vacane gatikampanesu ca. Īrati. Īritaṃ. Eritaṃ. Samīraṇo. Jinerito dhammo. Kuppanti vātassapi eritassa.

Tattha samīraṇoti vāto. So hi samīrati vāyati, samīreti ca rukkhasākhāpaṇṇādīni suṭṭhu kampetīti ‘‘samīraṇo’’ti vuccati.

Hare lajjāyaṃ. Aluttantoyamekāranto dhātu, gile pītikkhayeti dhātu viya. Harāyati. Harāyanaṃ. Aṭṭīyāmi harāyāmi.

Ettha harāyatīti lajjati, hiriṃ karotīti attho.

Para pālanapūraṇesu. ‘‘Parati, paramo’’timassa rūpāni, nara nayaneti dhātussa ‘‘narati naro’’ti rūpāni viya.

Tattha paratīti pāleti, pūrati vā. Suddhakattuvasenidaṃ padaṃ vuttaṃ. Hetukattuvasena hi ‘‘pāreti pārayatī’’tiādīni rūpāni bhavanti. Paramoti pālako pūrako vā. Ettha ca ‘‘pāramī’’ti padaṃ etassatthassa sādhakaṃ. Tathā hi pāramīti parati, pāreti cāti paramo, dānādīnaṃ guṇānaṃ pālako pūrako ca mahābodhisatto. Paramassa idaṃ, paramassa vā bhāvo, kammaṃ vā pāramī, dānādikriyā. Garūhi pana ‘‘pūretīti paramo, dānādīnaṃ guṇānaṃ pūrako pālako cā’’ti vuttaṃ, taṃ vīmaṃsitabaṃ.

Vara varaṇe. Varati. Vāraṇo, varuṇo.

Giraniggiraṇo. Niggiraṇaṃ paggharaṇaṃ. Girati, giri.

Ettha girīti pabbatā, yo ‘selo’’tiādīhi anekehi nāmehi kathiyati. So hi sandhisaṅkhātehi pabbehi citattā pabbamassa atthīti pabbato. Himavamanādivasena jalassa sārabhūtānaṃ bhesajjādivatthūnañca giraṇato girīti vuccati.

Imāni panassa nāmāni –

Pabbato acalo selo, nago giri mahīdharo;

Addi siluccayo cāti, giripaṇṇattiyo imā.

Sura issariyadittīsu. Surati. Suro, asuro.

Tatra saroti surati īsati devissariyaṃ pāpuṇāti virocati cāti suro. Sundarā rā vācā assāti vā suro, devo. Devābhidhānāni divādigaṇe pakāsessāma. Asuroti devo viya na surati na īsati na virocati cāti asuro. Surānaṃ vā paṭipakkho mittapaṭipakkhā amittā viyāti asuro, dānavo, yo ‘‘pubbadevo’’tipi vuccati. Tathā hi kumbhajātake vuttaṃ –

‘‘Yaṃ ve pivitvā pubbadevā pamattā,

Tidivā cutā sassatiyā samāyā;

Taṃ tādisaṃ majjamimaṃ niratthaṃ,

Jānaṃ mahārāja kathaṃ piveyyā’’ti.

Sagāthāvaggasaṃvaṇṇanāyaṃ pana ‘‘na suraṃ pivimha, na suraṃ pivimhā’ti āhaṃsu, tato paṭṭhāya asurā nāma jātā’’ti vuttaṃ.

Imāni tadabhidhānāni –

Asuro pubbadevo ca, dānavo devatāri tu;

Nāmāni asurānanti, imāni niddise vidū.

Pāko iti tu yaṃ nāmaṃ, ekassa asurassa tu;

Paṇṇattītipi ekacce, garavo pana abravuṃ.

Kura sadde akkose ca. Kurati. Kuraro, kurarī. Kummo, kummī.

Khura chedane vilekhane ca. Khurati. Khuro.

Mura saṃveṭhane. Murati. Muro, moro.

Ghura abhimatta saddesu. Ghurati. Ghoro.

Pura aggagamane. Aggagamanaṃ nāma padhānagamanaṃ, paṭhamameva gamanaṃ vā. Purati. Puraṃ, purī. Avāpurati. Avāpuretaṃ amatassa dvāraṃ. Avāpuraṇaṃ ādāya gacchati.


清醒(jāgara)有驱除睡眠义。清醒提(jāgarati)。警觉(jāgaro)，清醒(jāgaraṇaṃ)，清醒(jāgaraṃ)。清醒者夜长(dīghā jāgarato ratti)。正清醒(jāgaramāno)。此词根到达第三类时产生"警觉提(jāgaroti)，应对提(paṭijāgaroti)"等形式。
说话(īra)有言语和震动义。说话提(īrati)。已说(īritaṃ)。已说(eritaṃ)。风(samīraṇo)。胜者所说之法(jinerito dhammo)。被风吹动而动摇(kuppanti vātassapi eritassa)。
其中风(samīraṇo)指风。因为它吹动(samīrati vāyati)，且使树枝叶等善加震动(samīreti)，故称为"风(samīraṇo)"。
惭愧(hare)有羞耻义。这是末尾不脱落的e音词根，如"吞噬(gile)，乐尽(pītikkhaye)"词根。惭愧提(harāyati)。惭愧(harāyanaṃ)。我苦恼惭愧(aṭṭīyāmi harāyāmi)。
这里惭愧提意为羞耻，即生起惭耻之义。
保护(para)有守护和圆满义。其形式为"保护提(parati)，最上(paramo)"，如"引导(nara nayaneti)"词根有"引导提(narati)，男人(naro)"的形式。
其中保护提即保护或圆满。此词以纯主动语态说。若以使役主动语态则有"使渡提(pāreti)，使渡提(pārayati)"等形式。最上指保护者或圆满者。这里"波罗蜜(pāramī)"一词能证明此义。因为波罗蜜即保护提(parati)和使渡提(pāreti)，故为最上(paramo)，即大菩萨是布施等功德的保护者和圆满者。波罗蜜是最上者的(所属)，或最上性，或最上业，即布施等行为。但导师们说"因圆满故为最上，即布施等功德的圆满者和保护者"，这应当考察。
选择(vara)有遮止义。选择提(varati)。象(vāraṇo)，水神(varuṇo)。
吐出(gira)有吐出义。吐出即流出。吐出提(girati)，山(giri)。
这里山(giri)指山，即以"岩(selo)"等多种名称表示的。它因有称为关节的节段而有节，故名节山(pabbato)。因吞吐雪山等处的水及药物等实质物，故称为山(giri)。
这是它的名称：
山岳与不动，岩石龙山主；
高峰石堆起，此等山名称。
主宰(sura)有统治和光明义。主宰提(surati)。天神(suro)，阿修罗(asuro)。
其中天神即主宰、统治、达到天之威力、照耀故名天神(suro)。或因有美妙声音故名天神(suro)，即天人。天的同义词我们将在第四类中说明。阿修罗即不像天神那样主宰、统治、照耀故名阿修罗(asuro)。或与天神为敌，如敌人与朋友相对，故名阿修罗(asuro)，即阿修罗，也称为"前天神"。因此在瓮本生中说：
前天神饮此，放逸从天堕，
永失三天界；如是无益酒，
大王知此已，为何饮此酒？
但在相应部诵偈注释中说："他们说'我们不喝酒(sura)'，从此就称为阿修罗(asura)"。
这是它的同义词：
阿修罗前天，魔罗天敌者；
此等为智者，所说阿修罗名。
而波迦之名，专属一阿修罗；
一些导师说，此亦为施设。
声音(kura)有音声和谩骂义。声音提(kurati)。海鹰(kuraro)，雌海鹰(kurarī)。龟(kummo)，雌龟(kummī)。
切割(khura)有裁断和书写义。切割提(khurati)。刀(khuro)。
包裹(mura)有缠绕义。包裹提(murati)。包裹(muro)，孔雀(moro)。
鸣叫(ghura)有过度声音义。鸣叫提(ghurati)。可怖(ghoro)。
前进(pura)有先行义。先行即主要行进，或最先行进。前进提(purati)。城市(puraṃ)，城市(purī)。开启提(avāpurati)。开启不死之门(avāpuretaṃ amatassa dvāraṃ)。拿着开启具而去(avāpuraṇaṃ ādāya gacchati)。


Tattha puranti rājadhānī. Tathā hi ‘‘nagaraṃ puraṃ purī rājadhānī’’ti ete pariyāyā. ‘‘Eso āḷāriko poso, kumārī puramantare’’tiādīsu pana gehaṃ ‘‘pura’’nti vuccati. Padhānatāya purato purato gamanena gantabbanti puraṃ, rājadhānī ceva gehañca. Avāpuraṇanti avāpuranti vivaranti dvāraṃ etenāti avāpuraṇaṃ, yaṃ ‘‘kuñcikā’’tipi ‘‘tāḷo’’tipi vuccati. Avāpuratītiādīsu ava āiccubho upasaggāti daṭṭhabbā.

Phara pharaṇe. Pharaṇaṃ nāma byāpanaṃ gamanaṃ vā. Samaṃ pharati sītena. Āhāratthaṃ pharati. Pharaṇaṃ.

Gara uggame. Garati. Garu.

Garūti mātāpitādayo gāravayuttapuggalā. Te hi garanti uggacchanti uggatā pākaṭā hontīti garūti vuccanti. Apica pāsāṇacchattaṃ viya bhāriyaṭṭhena garūti vuccanti. Garusaddo ‘‘idamāsanaṃ atra bhavaṃ nisīdatu, bhavañhi me aññataro garūna’’nti ettha mātāpitūsu dissati. ‘‘Sanarāmaralokagaru’’nti ettha sabbalokācariye sabbaññumhi. Apica garusaddo aññesvatthesupi dissati. Sabbametaṃ ekato katvā atridaṃ vuccati –

Mātāpitācariyesu, dujjare alahumhi ca;

Mahante cuggate ceva, nichekādikaresu ca;

Tathā vaṇṇavisesesu, garusaddo pavattati.

Keci panācariyā ‘‘garu garū’’ti ca dvidhā gahetvā bhāriyavācakatte garusaddo ṭhito. Ācariyavācakatte pana gurusaddoti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Pāḷivisaye hi sabbesampi yathāvuttānaṃ atthānaṃ vācakatte garusaddoyeva icchitabbo, akārassa ākārabhāve ‘‘gārava’’nti savuddhikassa taddhitantapadassa dassanato. Sakkaṭabhāsāvisaye pana gurusaddoyeva icchitabbo, ukārassa vuddhibhāve aññathā taddhitantapadassa dassanato.

Mara pāṇacāge. Marati. Mattuṃ. Maritvā. Hetukattari ‘‘puriso purisaṃ māreti, mārayati. Puriso purisena purisaṃ mārāpeti, mārāpayati. Puriso purisaṃ māretuṃ māretvā’’ iccādīni rūpāni. Macco. Maru. Maraṇaṃ, maccu. Maṭṭu. Māro.

Tattha mattunti marituṃ. Tathā hi alīnasattujātake ‘‘yo mattumicche pituno pamokkhā’’ti pāḷi dissati. Maccoti maritabbasabhāvatāya ‘‘macco’’ti laddhanāmo satto . Marūti dīghāyukopi samāno maraṇasīloti maru, devo. Maraṇanti cuti.

Maraṇaṃ antako maccu, hindaṃ kālo ca maṭṭu ca;

Nikkhepo cuti cetāni, nāmāni maraṇassa ve.

Māroti sattānaṃ kusalaṃ māretīti māro, kāmadevo.

Imānissa nāmāni –

Māro namuci kaṇho ca, vasavatti pajāpati;

Pamattabandhu maddano, pāpimā dabbakopi ca;

Kandappo ca ratipati, kāmo ca kusumāyudho.

Aññe aññānipi nāmāni vadanti, tāni sāsanānulomāni na hontīti idha na dassitāni. Aṭṭhakathāsu pana ‘‘māro, namuci, kaṇho, pamattabandhū’’ti cattārova nāmāni āgatāni.

Ettha ca māroti devaputtamārena saddhiṃ pañca mārā kilesamāro khandhamāro abhisaṅkhāramāro maccumāro devaputtamāroti.

Dhara avatthāne. Dharati.

Bhara posane. Bharati. Bharito, bhattā.

Thara santharaṇe. Tharati, santharati. Santharaṇaṃ.

Dara vidāraṇe. Bhūmiṃ darati. Kudālo.

Dara dāhe. Kāyo darati. Daro, daratho.

Tira adhogatiyaṃ. Tirati. Tiracchāno, tiracchā vā.

Ara gatiyaṃ. Arati. Atthaṃ, attho, utu.

Ettha atthaṃ vuccati nibbānaṃ. Taṃ taṃ sattakiccaṃ arati vattetīti utu.

Rakārantadhāturūpāni.


其中城市(pura)指王都。因此"城市、城市、城市、王都"为同义词。而在"此厨师，城中少女"等处，"城"指房屋。因主要性和不断前进而应去往，故名城市，即王都和房屋。开启具(avāpuraṇa)即以此开启(avāpuranti)打开门，即所谓的"钥匙"或"锁"。在开启提(avāpurati)等词中，应知ava和ā都是前缀。
遍满(phara)有弥漫义。弥漫即遍布或行进。以冷均遍满。为食遍满。遍满(pharaṇaṃ)。
升起(gara)有上升义。升起提(garati)。尊师(garu)。
尊师指父母等应受尊重的人。因为他们升起、上升、显著，故称为尊师。而且因如石伞般重大义而称为尊师。尊师一词在"请尊者坐此座，因为您是我的一位尊师"中用于父母。在"人天世间尊师"中用于一切世间导师即一切知者。而且尊师一词也用于其他义。将这一切合为一处说：
父母与师长，难负非轻及，
伟大与显耀，非巧等作者，
以及特殊色，尊师词运用。
有些导师取"garu garū"两种形式，说在表示重大义时用garu词，而在表示师长义时用guru词，这不应接受。因为在圣典范围内，表示如上所说的一切义时只应用garu词，因为在长音化a音时见到有词尾变化的"gārava"一词。而在梵语范围内则应用guru词，因为在长音化u音时见到不同的词尾变化词。
死(mara)有舍弃生命义。死提(marati)。死(mattuṃ)。已死(maritvā)。在使役主动语态中有"人杀人(puriso purisaṃ māreti)，杀(mārayati)。人使人杀人(puriso purisena purisaṃ mārāpeti)，使杀(mārāpayati)。人为杀人(puriso purisaṃ māretuṃ)，已杀(māretvā)"等形式。死者(macco)。天神(maru)。死亡(maraṇaṃ)，死神(maccu)。死亡(maṭṭu)。魔(māro)。
其中死(mattuṃ)即死(marituṃ)。因此在无畏敌本生中见"谁欲死以解脱父亲"的圣典。死者(macco)指因具有必死性质而得名"死者"的有情。天神(maru)即虽长寿亦有死性故名天神，即天人。死亡(maraṇaṃ)即命终。
死亡终结者，死神时死亡；
弃舍命终等，此等是死名。
魔(māro)即杀害众生善行故名魔，即欲天。
这是他的名称：
魔罗难摧者，黑暗自在主；
生主放逸亲，摧坏有罪者；
爱神乐王欲，以花为武器。
其他人说其他名称，因不符合教法故此处不显示。但在注释书中只出现"魔罗、难摧者、黑暗、放逸亲"四个名称。
这里魔(māro)与天子魔共有五魔：烦恼魔、蕴魔、行魔、死魔、天子魔。
住立(dhara)有安住义。住立提(dharati)。
养育(bhara)有扶养义。养育提(bharati)。已养(bharito)，养者(bhattā)。
铺设(thara)有铺陈义。铺设提(tharati)，遍铺提(santharati)。铺设(santharaṇaṃ)。
裂开(dara)有破裂义。裂地(bhūmiṃ darati)。锄(kudālo)。
燃烧(dara)有焚烧义。身体燃烧(kāyo darati)。燃烧(daro)，热恼(daratho)。
行进(tira)有向下行义。行进提(tirati)。畜生(tiracchāno)，或畜生(tiracchā)。
行进(ara)有移动义。行进提(arati)。目标(atthaṃ)，义利(attho)，时节(utu)。
这里目标指涅槃。时节因推动运作诸有情事故名时节。
以ra音结尾的词根形式。


Lakārantadhātu

Lā ādāne. Lāti. Lānaṃ, garuḷo, sīhaḷo, rāhulo, kusalaṃ, bālo, mahallako, mahallikā.

Tatra garuḷoti garuṃ lāti ādadāti gaṇhātīti garuḷo, yo ‘‘supaṇṇo, dijādhipo, nāgāri, karoṭī’’ti ca vuccati. Sīhaḷoti sīhaṃ lāti ādadāti gaṇhātīti sīhaḷo, pubbapuriso. Tabbaṃse jātā etarahi sabbepi sīhaḷā nāma jātā.

Rāhulotiādīsu pana rāhu viya lāti gaṇhātīti rāhulo, ko so? Sikkhākāmo āyasmā rāhulabhaddo buddhaputto. Tassa hi jātadivase suddhodanamahārājā ‘‘puttassa me tuṭṭhiṃ nivedethā’’ti uyyāne kīḷantassa bodhisattassa sāsanaṃ pahiṇi. Bodhisatto taṃ sutvā ‘‘rāhu jāto bandhanaṃ jāta’’nti āha. Puttassa hi jāyanaṃ rāhuggaho viya hoti. Taṇhākilissanatāpādanato bāḷhena ca saṅkhalikādibandhanena bandhaṃ viya hoti muccituṃ appadānatoti ‘‘rāhu jāto bandhanaṃ jāta’’nti āha. Rājā ‘‘kiṃ me putto avacā’’ti pucchitvā taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘ito paṭṭhāya me nattā ‘rāhulo’ tveva hotū’’ti āha, tato paṭṭhāya kumāro rāhulo nāma jāto.

Mahāpadānasuttaṭīkāyañhi ‘‘rāhu jāto’’ti ettha ‘‘rāhūti rāhuggaho’’ti vuttaṃ, taṃ pana ‘‘rāhulo’’ti vacanassatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ adhippāyatthavasena vuttaṃ. Na hi kevalo ‘‘rāhū’’ti saddo ‘‘rāhuggaho’’ti atthaṃ vadati, atha kho jātasaddasambandhaṃ labhitvā vadati. Tathā hi ‘‘rāhu jāto’’ti bodhisattena vuttavacanassa ‘‘rāhuggaho jāto’’ti atthौ bhavati, tasmā suddhodanamahārājā ‘‘mama nattā rāhu viya lātīti rāhuloti vattabbo’’ti cintetvā ‘‘rāhulotveva hotū’’ti āhāti daṭṭhabbaṃ.

Keci pana ‘‘rāhulo jāto bandhanaṃ jāta’’nti paṭhanti, katthaci potthake ca likhanti, taṃ na sundaraṃ, atthassa ayuttito ṭīkāya ca saddhiṃvirocato. Na hi ‘‘rāhulo’’ti kumārassa nāmaṃ paṭhamaṃ uppannaṃ, pacchāyeva pana uppannaṃ ayyakena dinnattā, tasmā tadā bodhisattena ‘‘rāhulo jāto’’ti vattuṃ na yujjati. Yathā hi anabhisitte arājini puggale ‘‘mahārājā’’ti vohāro nappavattati. Ṭīkāyañca ‘‘rāhūti rāhuggaho’’ti vuttaṃ. Athāpi tesaṃ siyā ‘‘rāhulo jāto bandhanaṃ jāta’’nti padassa vijjamānattā eva ṭīkāyaṃ ‘‘rāhuggaho’’ti bhāvavasena lāsaddena samānattho ādānattho gahasaddo vuttoti evampi nupapajjati, ‘‘rāhulānaṃ jātaṃ bandhanaṃ jāta’’nti pāṭhassa vattabbattā. Rāhuloti hi idaṃ padaṃ ‘‘sīhaḷo’’ti padaṃ viya dabbavācakaṃ, na kadācipi bhāvavācakaṃ, tasmā ‘‘rāhulo jāto bandhanaṃ jāta’’nti etaṃ ekaccehi duropitaṃ pāṭhaṃ aggahetvā ‘‘rāhu jāto bandhanaṃ jāta’’nti ayameva pāṭho gahetabbo, sārato ca paccetabbo suparisuddhesu anekesu potthakesu diṭṭhattā, porāṇehi ca gambhīrasukhumañāṇehi ācariyapacāriyehi paṭhitattā.

Ayaṃ panettha sādhippāyā atthappakāsanā – rāhu jātoti bodhisatto puttassa jātasāsanaṃ sutvā saṃvegappatto ‘‘idāni mama rāhu jāto’’ti vadati, muccituṃ appadānavasena mama gahaṇatthaṃ rāhu uppannoti hi attho. Bandhanaṃ jātanti iminā ‘‘mama bandhanaṃ jāta’’nti vadati. Tathā hi ṭīkāyaṃ vuttaṃ ‘‘rāhūti rāhuggaho’’ti. Tattha rāhuggahoti gaṇhātīti gaho, rāhu eva gaho rāhuggaho, mama gāhako rāhu jātoti attho. Atha vā gahaṇaṃ gaho, rāhuno gaho rāhuggaho, rāhuggahaṇaṃ mama jātanti attho. Putto hi rāhusadiso. Pitā candasadiso puttarāhunā gahitattā.


以la音结尾的词根：
取(lā)有拿取义。取提(lāti)。取(lānaṃ)，金翅鸟(garuḷo)，僧伽罗人(sīhaḷo)，罗睺罗(rāhulo)，善(kusalaṃ)，愚者(bālo)，老者(mahallako)，老妇(mahallikā)。
其中金翅鸟因取重物而名金翅鸟，也称为"妙翅、鸟王、龙敌、头盖"。僧伽罗人因取狮子而名僧伽罗人，指祖先。现今其种族出生者都称为僧伽罗人。
在罗睺罗等词中，因如罗睺取而名罗睺罗，是谁？即好学的具寿罗睺罗贤者，佛陀之子。在他出生之日，净饭大王派使者向在园中游戏的菩萨报告说："告知我儿喜讯"。菩萨听后说："罗睺生，束缚生"。因为儿子的出生如罗睺障碍。因产生贪爱污染，且以重锁等束缚而如被束缚不得解脱，故说"罗睺生，束缚生"。国王问"我儿说什么"，听了那话后说："从此我的孙子就叫'罗睺罗'"，从此王子得名罗睺罗。
在大本经注疏中说"罗睺生"这里的"罗睺"指罗睺障碍，那是为了显明"罗睺罗"一词的意义而依意趣之义所说。因为单独的"罗睺"一词不表示"罗睺障碍"的意思，而是得到"生"字的关联才表示。因此菩萨所说"罗睺生"的意思是"罗睺障碍生"，所以应知净饭大王思考"我的孙子因如罗睺取故应称为罗睺罗"而说"就叫罗睺罗"。
有些人读作"罗睺罗生，束缚生"，在某些书中也这样写，这不好，因为意义不适当且与注疏不相符。因为"罗睺罗"这个王子的名字不是最初生起，而是后来由祖父所取，所以当时菩萨说"罗睺罗生"是不合适的。如同对未登基的非王者，"大王"的称呼不能使用。注疏中也说"罗睺即罗睺障碍"。即使他们认为因有"罗睺罗生，束缚生"这句话，所以注疏中说"罗睺障碍"，是因取字与lā词根同义，这也不合理，因为应说"罗睺罗们的束缚生"。因为"罗睺罗"这个词如"僧伽罗人"一词是表示实体的，从不表示状态，所以不取某些人错置的"罗睺罗生，束缚生"这个读法，应取"罗睺生，束缚生"这个读法，且应确信为真实，因为在许多极清净的书中见到，且被具深细智慧的古代师长们所读诵。
这里是有意趣的意义说明：罗睺生，菩萨听到儿子出生的消息后生起厌离而说"现在我的罗睺生"，意思是以不让解脱的方式生起取我的罗睺。束缚生，以此说"我的束缚生"。因此注疏中说"罗睺即罗睺障碍"。其中罗睺障碍，因取故名障碍，罗睺即障碍名罗睺障碍，意思是取我的罗睺生。或者说，取名障碍，罗睺的障碍名罗睺障碍，意思是罗睺之取生于我。因为儿子如罗睺。父亲如月亮被儿子罗睺所取。


Ekacce pana ‘‘rāhulotveva hotū’’ti imaṃ padesaṃ disvā ‘‘rāhu jāto’’ti vutte iminā na sameti, ‘‘rāhulo jāto’’ti vutteyeva pana sametīti maññamānā evaṃ pāṭhaṃ paṭhanti likhanti ca, tasmā so anupaparikkhitvā paṭhito duropito pāṭho na gahetabbo, yathāvutto porāṇako porāṇācariyehi abhimato pāṭhoyeva āyasmantehi gahetabbo atthassa yuttito, ṭīkāya ca saddhiṃ avirodhatoti.

Tattha kusalanti kucchitānaṃ pāpadhammānaṃ sānato tanukaraṇato ñāṇaṃ kusaṃ nāma, tena kusena lātabbaṃ pavattetabbanti kusalaṃ. Bāloti diṭṭhadhammikasamparāyikasaṅkhāte dve anatthe devadattakokālikādayo viya lāti ādadātīti bālo. Imāni pana taṃnāmāni –

Bālo avidvā añño ca, aññāṇī avicakkhaṇo;

Apaṇḍito akusalo, dummedho kumati jaḷo.

Eḷamūgo ca nippañño, dummedhī avidū mago;

Aviññū andhabālo ca, duppañño ca aviddasu.

Mahallakoti mahattaṃ lāti gaṇhātīti mahallako, jiṇṇapuriso. Imānissa nāmāni –

Jiṇṇo mahallako vuddho, buddho vuḍḍho ca kattaro;

Thero cāti ime saddā, jiṇṇapaññattiyo siyuṃ.

Tathā hi –

‘‘Dure apassaṃ therova, cakkhuṃ yācitumāgato’’;

Evamādīsu daṭṭhabbo, therasaddo mahallake.

Imāni pana nāmāni itthiyā itthiliṅgavasena vattabbāni –

Jiṇṇā mahallikā vuddhī, buddhī vuḍḍhī ca kattarā;

Therī cāti ime saddā, nāmaṃ jiṇṇāya itthiyā;

Dala phala visaraṇe. Dalati. Phalati. Dalito rukkho. Phalito bhūmibhāgo.

Ala bhūsane. Alati. Alaṅkāro, alaṅkato, alaṅkataṃ. ‘‘Sālaṅkānanayogepi, sālaṅkānanavajjitā’’ti imissañhi kavīnaṃ kabbaracanāyaṃ alaṅkasaddo bhūsanavisesaṃ vadati. Keci panettha ala bhūsanapariyāpanavāranesūti dhātuṃ paṭhanti, ‘‘alatī’’ti ca rūpaṃ icchanti. Mayaṃ pana aladhātussa pariyattinivāraṇatthavācakattaṃ na icchāma payogādassanato. Nipātabhūto pana alaṃsaddo pariyattinivāraṇatthavācako dissati ‘‘alametaṃ sabbaṃ. Alaṃ me tena rajjenā’’tiādīsu.

Mīla nimelane. Mīlati, nimīlati, ummīlati. Nimīlanaṃ.

Bila patitthambhe. Bilati.

Nīlavaṇṇe. Nīlavatthaṃ.

Sīla samādhimhi. Sīlati. Sīlaṃ, sīlanaṃ.


有些人看到"就叫罗睺罗"这段后认为，说"罗睺生"与此不符，只有说"罗睺罗生"才相符，因此这样读写。所以不应取这个未经详细考察而读、错置的读法，尊者们应取如前所述古代师长所认可的读法，因为意义恰当且与注疏无违。
其中"善"因名为"kusa"的智慧能减弱、削弱可厌的恶法，应以此kusa取即运作故名善。愚者因如提婆达多、俱迦利等取即接受现世后世两种损害故名愚者。这是它的名称：
愚者无知者，无明不明者；
非贤非善者，恶慧恶心痴。
哑聋无慧者，愚慧无知野；
不明盲愚者，劣慧无智者。
老者因取即接受大性故名老者，即老年人。这是他的名称：
衰老与耆老，年长老迈者；
上座等此等，为老之称谓。
因此：
"如上座远视，来乞求眼根"；
如此等处应，知上座指老。
而这些名称应依女性词形说于女性：
衰老耆老长，年长老迈者；
上座尼此等，为老女称名。
裂开(dala)、结果(phala)有散开义。裂开提(dalati)。结果提(phalati)。树已裂(dalito rukkho)。地已裂(phalito bhūmibhāgo)。
庄严(ala)有装饰义。庄严提(alati)。装饰(alaṅkāro)，已装饰(alaṅkato)，已装饰(alaṅkataṃ)。"具装饰林连，离装饰林者"在此诗人诗作中，装饰词指特殊装饰。有些人在此读"ala"词根有装饰、满足、妨碍义，且要"alati"的形式。但我们不接受ala词根表示充足妨碍义，因为见不到用例。而作为不变词的alaṃ词则见到表示充足妨碍义，如"这一切足够。对我来说那王位足够"等。
闭合(mīla)有闭眼义。闭眼提(mīlati)，闭眼提(nimīlati)，张眼提(ummīlati)。闭眼(nimīlanaṃ)。
站立(bila)有支撑义。站立提(bilati)。
蓝色(nīla)有蓝色义。蓝衣(nīlavatthaṃ)。
持戒(sīla)有定力义。持戒提(sīlati)。戒(sīlaṃ)，持守(sīlanaṃ)。


Ettha sīlanti sīlanaṭṭhena sīlaṃ. Vuttañhetaṃ visuddhimagge ‘‘sīlanti kenaṭṭhena sīlaṃ? Sīlanaṭṭhena sīlaṃ, kimidaṃ sīlanaṃ nāma? Samādhānaṃ vā kāyakammādīnaṃ susīlyavasena avippakiṇṇatāti attho. Upadhāraṇaṃ vā kusalānaṃ dhammānaṃ patiṭṭhānavasena ādhārabhāvoti attho. Etadeva hi ettha atthadvayaṃ saddalakkhaṇavidū anujānanti. Aññe pana ‘siraṭṭho sīlaṭṭho, sītalaṭṭho sīlaṭṭho’ti evamādinā nayenettha atthaṃ vaṇṇentī’’ti. Tattha ‘‘atthadvayaṃ saddalakkhaṇa vidū anujānantī’’ti idaṃ ‘‘sīla samādhimhi sīla upadhāraṇe’’ti dvigaṇikassa sīladhātussa atthe sandhāya vuttaṃ. Imassa hi curādigaṇaṃ pattassa upadhāraṇe ‘‘sīleti, sīlayatī’’ti rūpāni bhavanti, upadhāretītipi tesaṃ attho. Idha pana bhūvādigaṇikattā samādhānatthe ‘‘sīlatī’’ti rūpaṃ bhavati, samādhiyatīti tassa attho. Punapi ettha sotūnaṃ sukhaggahaṇatthaṃ nibbacanāni vuccante. Sīlati samādhiyati kāyakammādīnaṃ susīlyavasena na vippakiratīti sīlaṃ. Atha vā sīlanti samādahanti cittaṃ etenāti sīlaṃ. Imāni bhūvādigaṇikavasena nibbacanāni. Curādigaṇikavasena pana sīleti kusale dhamme upadhāreti patiṭṭhābhāvena bhuso dhāretīti sīlaṃ. Sīlenti vā etena kusale dhamme upadhārenti bhuso dhārenti sādhavoti sīlanti nibbacanāni.

Kila bandhe. Kilati. Kilaṃ.

Kūla āvaraṇe. Kulati. Kūlaṃ. Vahe rukkhe pakūlaje. Kūlaṃ bandhati. Nadīkūle vasāmahaṃ. Kūlati āvarati udakaṃ bahi nikkhamituṃ na detīti kūlaṃ.

Sūlarujāyaṃ. Sūlati. Sūlaṃ. Kaṇṇasūlaṃ na janeti.

Tūla nikkarīse. Nikkarīsaṃ nāma karīsamattenapi aminetabbato lahubhāvoyeva. Tūlati. Tūlaṃ bhaṭṭhaṃva māluto.

Pula saṅghāte. Pulati. Pañcapuli.

Mūla patiṭṭhāyaṃ mūlati. Mūlaṃ. Mūlasaddo ‘‘mūlāni uddhareyya antamaso ussīranāḷimattānipī’’tiādīsu mūlamūle dissati. ‘‘Lobho akusalamūla’’ntiādīsu asādhāraṇahetumhi. ‘‘Yāvamajjhanhike kāle chāyā pharati, nivāte paṇṇāni patanti, ettāvatā rukkhamūla’’ntiādīsu samīpe. Atridaṃ vuccati –

Mūlamūle mūlasaddo, padissati tatheva ca;

Asādhāraṇahetumhi, samīpamhi ca vattati.

Phala nibbattiyaṃ. Rukkho phalati. Rukkhaphalāni bhuñjantā. Mahapphalaṃ mahānisaṃsaṃ. Sotāpattiphalaṃ. Tattha phalanti mahānibbattikaṃ.

Phala bhede. Phalati. Muddhā te phalatu sattadhā. Pādā phaliṃsu. Tattha phalatūti bhajjitu.

Phala abyattasadde. Asanī phalati. Dveme bhikkhave asaniyā phalantiyā na santasanti. Phalantiyāti saddaṃ karontiyā.

Culla hāvakaraṇe. Hāvakaraṇaṃ vilāsakaraṇaṃ. Cullati.

Phullavikasanabhedesu. Phullati. Phullaṃ. Phullito kiṃsuko. Suphullitamaravindavanaṃ.

Asītihatthamubbedho, dīpaṅkaro mahāmuni;

Sobhati dīparukkhova, sālarājāva phullito.

Khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ.

Cilla seṭhille. Siṭhilabhāvo seṭhillaṃ. Cillati.

Velu celu kelu khelu pelu belu selu sala tila gatiyaṃ. Velati. Celati. Kelati. Khelati. Pelati. Belati. Selati. Salati. Tilati. Celaṃ, belako. Ettha celanti vatthaṃ. Pelakoti saso.

Khala calane. Khalati. Khalo. Khaloti dujjano asādhu asappuriso pāpajano.


这里戒因持守义故名戒。因为在清净道论中说："戒以何义为戒？以持守义为戒。这持守是什么？即以善行方式使身业等不散乱的意思。或者是作为善法的支撑而成为依止的意思。语法学者们只认可这两种意义。而其他人则以'头义为戒义，清凉义为戒义'等方式解释其义。"其中"语法学者们认可两种意义"是针对"sīla"词根在两组中分别表示定力和支撑义而说。因为这个到达第四组时，在支撑义中有"支撑提(sīleti)，支撑提(sīlayati)"的形式，它们的意思是支撑。而在这里因属第一组，在定力义中有"持守提(sīlati)"的形式，它的意思是入定。这里为了听众容易理解再说词源解释。因以善行方式使身业等不散乱而持守即定，故名戒。或者说，因以此使心入定故名戒。这些是依第一组的词源解释。而依第四组则为：因支撑即以依止方式善加持守善法故名戒。或者说，善人以此支撑即善加持守善法，故名戒的词源解释。
束缚(kila)有绑缚义。束缚提(kilati)。束缚(kilaṃ)。
遮蔽(kūla)有覆盖义。遮蔽提(kulati)。河岸(kūlaṃ)。在树生岸运提。堤坝河岸。我住河岸。因遮蔽不让水外流故名河岸。
疼痛(sūla)有痛苦义。疼痛提(sūlati)。痛(sūlaṃ)。不生耳痛。
轻浮(tūla)有轻盈义。轻盈即轻至一粪量也不可测量的轻性。轻浮提(tūlati)。棉絮如风飘。
集合(pula)有聚集义。集合提(pulati)。五束(pañcapuli)。
根本(mūla)有安立义。根本提(mūlati)。根(mūlaṃ)。根字在"拔除根直至香茅草根"等处表示根本义。在"贪是不善根"等处表示特殊因义。在"直到中午时分遮蔽阴影，无风时树叶落下，如是为树根"等处表示附近义。这里说：
根字表根本，如是复表示；
特殊之因义，及表附近义。
结果(phala)有生起义。树结果(rukkho phalati)。食用树果。大果大功德。须陀洹果。其中果指大所生。
破裂(phala)有破碎义。破裂提(phalati)。愿你的头裂成七片。脚已裂。其中裂指破碎。
破裂(phala)有不明声义。雷响(asanī phalati)。比丘们，这两种人在雷响时不恐惧。响即发声。
美姿(culla)有优雅行为义。优雅行为即优美举止。美姿提(cullati)。
开放(phulla)有绽放破裂义。开放提(phullati)。已开(phullaṃ)。紫荆已开。莲池盛开。
八十肘高大，燃灯大牟尼；
如灯树庄严，如花开娑罗。
破损修补。
松弛(cilla)有松懈义。松懈性即松弛。松弛提(cillati)。
行走(velu celu kelu khelu pelu belu selu sala tila)有移动义。行走提(velati)。行走提(celati)。行走提(kelati)。行走提(khelati)。行走提(pelati)。行走提(belati)。行走提(selati)。行走提(salati)。行走提(tilati)。衣(celaṃ)，猫(belako)。这里衣指衣服。猫指兔子。
动摇(khala)有移动义。动摇提(khalati)。恶人(khalo)。恶人指坏人、非善人、非善士、恶者。


Khala sañcinane. Khalati. Khalaṃ. Khalanti vīhiṭṭhapanokāsabhūtaṃ bhūmimaṇḍalaṃ. Tañhi khalanti sañcinanti rāsiṃ karonti ettha dhaññānīti khalanti vuccati. ‘‘Khalaṃ sālaṃ pasuṃ khettaṃ, gantā cassa abhikkhaṇa’’nti payogo.

Gila ajjhoharaṇe. Gilati. Gilamakkhaṃ puriso na bujjhati.

Gala adane. Galati. Galo. Galanti adanti ajjhoharanti etenāti galo. Galoti gīvā vuccati.

Sala salla āsugatiyaṃ. Āsugati sīghagamanaṃ. Salati. Sallati. Sallaṃ. Ettha ca ‘‘sallaṃ usu saro sallo kaṇḍo tejano’’ti pariyāyā ete.

Khola gatipaṭighāte. Kholati.

Gilepītikkhaye. Gilāyati. Gilāno, gelaññaṃ. Gilānoti akallako. Vinayepi hi vuttaṃ ‘‘nāhaṃ akallako’’ti. Aṭṭhakathāyañca ‘‘nāhaṃ akallakoti nāhaṃ gilāno’’ti vuttaṃ.

Mile gattavināme. Milāyati. Milāyano, milāyanto, milāyamāno.

Kele mamāyane. Mamāyanaṃ taṇhādiṭṭhivasena ‘‘mama ida’’nti gahaṇaṃ. Kelāyati. Tvaṃ kaṃ kelāyati.

Sala calane saṃvaraṇe ca, vala valla calane ca. Saṃvaraṇāpekkhāyaṃ cakāro. Salati. Kusalaṃ. Valati. Vallati. Vallūro.

Tattha kusalanti kucchite pāpadhamme salayati calayati kampeti viddhaṃsetīti kusalaṃ. Kucchitaṃ apāyadvāraṃ salanti saṃvaranti pidahanti sādhavo etenāti kusalaṃ. Vallanti saṃvaranti rakkhanti ito kākasenādayo satte akhādanatthāyāti vallūro.

Mala malla dhāraṇe. Malati. Malaṃ. Mallati. Mallo.

Bhala bhalla paribhāsanahiṃsādānesu. Bhalati. Bhallati.

Kala saṅkhyāne. Kalati. Kalā, kālo.

Ettha kalāti soḷasabhāgādibhāgo. Kāloti ‘‘ettako atkkanto’’tiādinā kalitabbo saṅkhātabboti kālo, pubbaṇhādisamayo.

Kalla asadde. Asaddo. Nissaddo. Kallati.

Jala dittiyaṃ. Jalati. Jalaṃ, jalanto, pajjalanto, jalamāno.

Ko eti siriyā jalaṃ. Jalaṃva yasasā aṭṭhā, devadattoti me sutaṃ. Saddhammapajjoto jalito.

Hula calane. Hulati. Halo. Haloti phālo, so hi holeti bhūmiṃ bhindanto mattikakhaṇḍaṃ cāletīti ‘‘halo’’ti vuccati ukārassa akāraṃ katvā.

Cala kampane. Calati. Calito, acalo. Mahanto bhūmicālo. Calanaṃ, cālo.

Jala dhaññe. Jalati. Jalaṃ.

Ṭala ṭula velambe. Ṭalati. Ṭulati.

Thala ṭhāne. Thalati. Thalo. Thaloti nirudakappadeso. Pabbajjānibbānesupi taṃsadisattā tabbohāro. Yathā hi loke udakoghena anottharaṇaṭṭhānaṃ ‘‘thalo’’ti vuccati, evaṃ kilesoghena anottharaṇīyattā pabbajjā nibbānañca ‘‘thalo’’ti vuccati, ‘‘tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’ti hi vuttaṃ.

Phāla vilekhane. Phālati bhūmiṃ vilekhati bhindatīti phālo.

Nala ganthe. Nalati.

Bala pāṇane. Iha pāṇanaṃ jīvanaṃ sasanañca. Balati. Balaṃ, bālo.


堆积(khala)有积聚义。堆积提(khalati)。打谷场(khalaṃ)。打谷场指放置稻谷的地面圆场。因在此堆积即积聚谷物成堆，故称为打谷场。用例为"打谷场、房屋、牲畜、田地，他常去"。
吞咽(gila)有吞食义。吞提(gilati)。人不知吞咽虫。
吃(gala)有食用义。吃提(galati)。喉咙(galo)。因以此吃即吞食故名喉咙。喉咙指颈。
速行(sala salla)有快速移动义。快速移动即迅速行进。速行提(salati)。速行提(sallati)。箭(sallaṃ)。这里"箭、射箭、箭矢、箭头、箭尖"为同义词。
阻止(khola)有行动阻碍义。阻止提(kholati)。
乐尽(gile)有乐尽义。病提(gilāyati)。病人(gilāno)，病(gelaññaṃ)。病人指不健康者。因为在律中也说"我不是不健康者"。注释中也说"'我不是不健康者'即我不是病人"。
萎缩(mile)有身体弯曲义。萎缩提(milāyati)。正萎缩(milāyano)，正萎缩(milāyanto)，正萎缩(milāyamāno)。
爱惜(kele)有执着义。执着即以爱、见方式执取"这是我的"。爱惜提(kelāyati)。你爱惜谁。
移动(sala)有动摇和防护义，移动(vala valla)有动摇义。连词"和"与防护相关。移动提(salati)。善(kusalaṃ)。移动提(valati)。移动提(vallati)。笼子(vallūro)。
其中善因使可厌恶法动摇、震动、破坏故名善。因善人以此防护、关闭可厌恶的恶趣门故名善。因防护、保护使此处的乌鸦等生物不被吃故名笼子。
持(mala malla)有持守义。持提(malati)。垢(malaṃ)。持提(mallati)。力士(mallo)。
呵责(bhala bhalla)有责骂、伤害、取得义。呵责提(bhalati)。呵责提(bhallati)。
算计(kala)有计算义。算计提(kalati)。刹那(kalā)，时间(kālo)。
这里刹那指十六分之一等分。时间因以"如此多已过"等方式应计算故名时间，即上午等时分。
不响(kalla)有无声义。无声。无声。不响提(kallati)。
照耀(jala)有光明义。照耀提(jalati)。水(jalaṃ)，正照(jalanto)，正遍照(pajjalanto)，正照(jalamāno)。
谁以吉祥照耀。我闻提婆达多，以名声照如水。正法明灯已照。
动摇(hula)有移动义。动摇提(hulati)。犁(halo)。犁指犁铧，因它动摇即破土移动土块故名犁，将u音变为a音。
动摇(cala)有震动义。动摇提(calati)。已动(calito)，不动(acalo)。大地震。动摇(calanaṃ)，震动(cālo)。
谷物(jala)有稻谷义。谷物提(jalati)。稻谷(jalaṃ)。
垂挂(ṭala ṭula)有悬挂义。垂挂提(ṭalati)。垂挂提(ṭulati)。
安住(thala)有住立义。安住提(thalati)。陆地(thalo)。陆地指无水之处。因与出家、涅槃相似故用此词。如世间中不被水淹没之处称为"陆地"，同样因不被烦恼水淹没，出家和涅槃也称为"陆地"，因为说"已渡到彼岸的婆罗门住于陆地"。
翻耕(phāla)有划破义。因翻耕即划破土地故名犁铧。
编织(nala)有结合义。编织提(nalati)。
生存(bala)有活命义。这里活命指生存和呼吸。生存提(balati)。力量(balaṃ)，童子(bālo)。


Ettha balanti jīvitaṃ kappenti etenāti balaṃ, kāyabalabhogabalādikaṃ balaṃ. Atha vā balanti sammājīvanaṃ jīvanti etenāti balaṃ, saddhādikaṃ balaṃ. Āgamaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘assaddhiye na kampatīti saddhābala’’ntiādi vuttaṃ, taṃ daḷhaṭṭhena balanti vattabbānaṃ saddhādīnaṃ akampanabhāvadassanatthaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Atha vā dhātūnaṃ atthātisayayogato assaddhiyādīnaṃ abhibhavanena saddhādibalānaṃ abhibhavanatthopi gahetabbo ‘‘abalā naṃ baliyantī’’ti ettha viya. Bāloti balati assasati ceva passasati cāti bālo, assasitapassasitamattena jīvati, na seṭṭhena paññājīvitenāti vuttaṃ hoti. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘balantīti bālā, assasitapassasitamattena jīvanti, na paññājīvitenāti attho’’ti. Paññājīvinoyeva hi jīvitaṃ seṭṭhaṃ nāma. Tenāha bhagavā ‘‘paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭha’’nti.

Pula mahatte. Pulati. Vipulaṃ.

Kula saṅkhāne bandhumhi ca. Kolati. Kulaṃ, kolo.

Sala gamane. Salati.

Kila pītiya kīḷanesu. Pītassa bhāvo pītiyaṃ yathā dakkhiyaṃ. Kīḷanaṃ kīḷāyeva. Kilati.

Ila kampane. Ilati. Elaṃ, elā. Ettha elaṃ vuccati doso. Kenaṭṭhena? Kampanaṭṭhena. Dosoti cettha aguṇo veditabbo, na paṭigho. ‘‘Nelaṅgo setapacchādo’’ti idamettha nidassanaṃ.

Apica elaṃ vuccati udakaṃ. Tathā hi ‘‘elambujaṃ kaṇṭakiṃ vārijaṃ yathā’’ti imissā pāḷiyā atthaṃ niddisanto āyasmā sāriputto ‘‘elaṃ vuccati udaka’’nti āha. Elāti lālā vuccati ‘‘elamūgo’’ti ettha viya. Apica elāti kheḷo vuccati ‘‘sutvā nelapatiṃ vācaṃ, vāḷā panthā apakkamu’’nti ettha viya. Ettha nelapatiṃ vācanti kheḷabindunipātavirahitaṃ vacananti attho. Lālākheḷavācakassa tu elāsaddassa aññaṃ pavattinimittaṃ pariyesitabbaṃ. Anekappavattinimittā hi saddā. Kiṃ vā aññena pavattinimittena, ila kampaneti evaṃ vuttaṃ kampanaṃ eva lālākheḷavācakassa elāsaddassa pavattinimittaṃ, tasmā ilanti jigucchitabbabhāvena kampenti hadayacalanaṃ pāpuṇanti janā etthāti elāti attho gahetabbo. Samānapavattinimittāyeva hi saddā lokasaṅketavasena nānāpadatthavācakāpi bhavanti. Taṃ yathā? Hinoti gacchatīti hetu, sappati gacchatīti sappo, gacchatīti goti. Tathā asamānappavattinimittāyeva samānapadatthavācakāpi bhavanti. Taṃ yathā? Rañcatīti rājā, bhūmiṃ pāletīti bhūmipālo, nare indatīti narindoti. Esa nayo sabbatthāpi vibhāvetabbo.

Ila gatiyaṃ. Ilati.

Hila hāvakaraṇe. Helati.

Sila uñche. Silati.

Tila sinehane. Tilati. Tilaṃ, telaṃ, tilo.

Cila vasane. Cilati.

Vala vilāsane. Valati.

Pila gahaṇe. Pilati.

Mila sinehane. Milati.

Phula sañcale pharaṇe ca. Phulati.

Lakārantadhāturūpāni.

Vakārantadhātu

Vāgatigandhanesu. Vāti. Vāto.

Vī pajanakanti asanakhādana gatīsu. Pajanaṃ calanaṃ. Kanti abhiruci. Asanaṃ bhattaparibhogo. Khādanaṃ pūvādibhakkhanaṃ. Gati gamanaṃ. Veti.

Ve tantasantāne. Vāyati. Tantavāyo.

Ve sosane. Vāyati.

Dhivu khivu nidassane. Dhevati. Khevati.

Thivu dittiyaṃ. Thevati. Madhumadhukā thevanti.

Jīva pāṇadhāraṇe. Jīvati. Jīvitaṃ, jīvo, jīvikā. Atthi no jīvikā deva, sā ca yādisakīdisā. Jīvitaṃ kappeti.

Piva miva tiva niva thūliye. Pivati. Pivaro. Mivati. Tivati. Nivati.


这里力量因以此维持生活故名力量，即身力、财力等力量。或者说力量因以此正当生活故名力量，即信等力量。但在圣典注释中说"在不信中不动摇故名信力"等，应知这是为显示应称为力的信等之不动摇性而说。或者说由于词根表示过度义，也应取信力等以克服不信等的克服义，如"弱者被强者征服"中。童子因呼吸即出息及入息故名童子，仅以呼吸而活，不以最上的慧生活，这是所说。因此注释中说"因呼吸故名愚者，仅以出入息而活，不以慧生活的意思"。因为只有以慧生活才名为最上生活。所以世尊说"说以慧生活为最上"。
广大(pula)有巨大义。广大提(pulati)。广大(vipulaṃ)。
家族(kula)有计数和亲属义。家族提(kolati)。家族(kulaṃ)，猿(kolo)。
行走(sala)有移动义。行走提(salati)。
喜乐(kila)有欢喜和游戏义。欢喜的状态为欢喜，如明察性。游戏即游戏。喜乐提(kilati)。
动摇(ila)有震动义。动摇提(ilati)。过失(elaṃ)，唾液(elā)。这里过失指过错。以何义？以震动义。这里过错应知是不善，不是嗔恚。"无过白遮盖"是这里的例子。
而且elaṃ指水。因此在"如水生荆刺水生"这段经文中，尊者舍利弗解释其义说"elaṃ指水"。elā指口水，如在"哑巴"中。而且elā指口水，如在"听到无涎之语，野兽离开道路"中。这里无涎之语意为无口水滴落的言语。但表示口水涎的elā词应寻求其他生起原因。因为词有多种生起原因。或者何需其他生起原因，如说"ila动摇"，动摇本身就是表示口水涎的elā词的生起原因，所以应取意思为：因为人们在这里因可厌性而动摇即心生摇动故名elā。因为词依世间约定即使表示不同事物也可以有相同的生起原因。例如什么？因去故名因，因行故名蛇，因行故名牛。同样，即使有不同生起原因也可以表示相同事物。例如什么？因统治故名王，因护地故名地主，因统御人故名人主。此理应处处理解。
行走(ila)有移动义。行走提(ilati)。
美姿(hila)有优雅行为义。美姿提(helati)。
拾取(sila)有收集义。拾取提(silati)。
油性(tila)有润滑义。油性提(tilati)。芝麻(tilaṃ)，油(telaṃ)，芝麻(tilo)。
覆盖(cila)有包裹义。覆盖提(cilati)。
装饰(vala)有美化义。装饰提(valati)。
拿取(pila)有抓取义。拿取提(pilati)。
润滑(mila)有油性义。润滑提(milati)。
散动(phula)有震动和遍满义。散动提(phulati)。
以la音结尾的词根形式。
以va音结尾的词根：
吹动(vā)有移动和嗅闻义。吹提(vāti)。风(vāto)。
移动(vī)有行动、味觉、食用、咀嚼和移动义。行动即移动。味觉即喜好。食用即食物享用。咀嚼即吃点心等。移动即行走。移动提(veti)。
织布(ve)有织线义。织提(vāyati)。织工(tantavāyo)。
干燥(ve)有枯干义。干提(vāyati)。
显示(dhivu khivu)有显明义。显示提(dhevati)。显示提(khevati)。
照耀(thivu)有光明义。照耀提(thevati)。甘蔗滴流。
活命(jīva)有维持生命义。活提(jīvati)。生命(jīvitaṃ)，生命(jīvo)，生计(jīvikā)。天神，我们有生计，虽是如此这般。维持生命。
肥大(piva miva tiva niva)有粗大义。肥大提(pivati)。肥胖(pivaro)。肥大提(mivati)。肥大提(tivati)。肥大提(nivati)。


Ettha ca pivaroti kacchapo, yo koci vā thūlasarīro. Tathā hi ‘‘pivaro kacchape thūle’’ti pubbācariyehi vuttaṃ.

Ava pālane. Avati. Buddho mama avataṃ.

Bhava gatiyaṃ. Savati.

Kava vaṇṇe. Kavati.

Khivu made. Khivati.

Dhovu dhovane. Dhovati.

Devudeva devane. Devati ādevati, paridevati, ādevo, paridevo, ādevanā, paridevanā, ādevitattaṃ, paridevitattaṃ.

Sevu kevu khevu gevu gilevu mevu milevu secane. Sevati. Kevati. Khevati. Gevati. Gilevati. Mevati milevati.

Devu plutagatiyaṃ. Plutagati pariplutagamanaṃ. Devati.

Dhātu gatisuddhiyaṃ. Dhāvati, vidhāvati. Ādhāvati, paridhāvati. Dhāvako.

Civu ādānasaṃvaresu. Civati.

Cevi cetanātulye. Cevati.

Vakārantadhāturūpāni.

Sakārantadhātu

Sā pāke. Sāti.

Si sevāyaṃ. Sevati. Sevanā, sevako, sevito, sivo, sivaṃ.

Nihīyati puriso nihīnasevī,

Na ca hāyetha kadāci tulyasevī;

Seṭṭhamupagamaṃ udeti khippaṃ,

Tasmā attano uttaritaraṃ bhajetha;

Si gatibuddhīsu. Seti, atiseti. Atisituṃ, atisitvā, setu.

Sīsaye. Sayo supanaṃ. Seti. Sayati. Senaṃ. Sayanaṃ.

Su gatiyaṃ. Savati. Pasavati. Pasuto, suto.

Ettha sutoti dūto, ‘‘vittiñhi maṃ vindati suta disvā’’ti ‘‘devasuto ca mātalī’’ti ca imāni tattha payogāni.

Su savane. Savanaṃ sandanaṃ. Savati. Āsavo.

Sū pasave. Pasavo jananaṃ. Savati, pasavati. Suttaṃ.

Ettha pana suttanti atthe savati janetīti suttaṃ, tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ, tadaññampi vā hatthisuttādi suttaṃ.

Sū pāṇagabbhavimocanesu. Sūti. Pasūti. Pasūto.

Su peraṇe. Suti.

Se khaye. Sīyati. Ekārassīyādeso.

Se pāke. Seti.

Se gatiyaṃ. Seti. Setu.

Hiṃsa hiṃsāyaṃ. Hiṃsati. Hiṃsako, hiṃsanā, hiṃsā.

Issa issāyaṃ. Issati. Purisaparakkamassa devā na issanti. Issā, issāyanā.

Namassa vandanānatiyaṃ. Vandanānati nāma vandanāsaṅkhātaṃ namanaṃ, sakammakoyevāyaṃ dhātu, na namudhātu viya sakammako ceva akammako ca. Namassati.

Ghusa sadde. Ghusati, ghosati. Paṭighoso, nigghoso, vacīghoso.

Cusapāne. Cusati.

Pusa buddhiyaṃ. Pusati. Poso. Sampīḷe mama posanaṃ. Posananti vaḍḍhanaṃ.

Musa theyye. Thenanaṃ theyyaṃ corikā. Musati. Duddikkho cakkhumusano. Musalo.

Pusa pasave. Pusati.

Vāsi bhūsa alaṅkāre. Vāsati. Bhūsati, vibhūsati. Bhūsanaṃ, vibhūsanaṃ.

Usa rujāyaṃ. Usati.

Isa ucche. Esati. Isi.

Ettha pana sīlādayo guṇe esantīti isayo, buddhādayo ariyā tāpasapabbajjāya ca pabbajitā narā. ‘‘Isi tāpaso jaṭilo jaṭī jaṭādharo’’ti ete tāpasapariyāyā.

Kasa vilekhane. Kasati, kassati. Kassako, ākāso.

Ettha kassakoti kasikārako. Ākāsoti nabhaṃ. Tañhi na kassatīti ākāso. Kasituṃ vilekhituṃ na sakkāti attho. Imāni tadabhidhānāni –

Ākāso ambaraṃ abbhaṃ, antalikkha’maghaṃ nabhaṃ;

Vehāso gaganaṃ devo, kha’mādiccapathopi ca.

Tārāpatho ca nakkhatta-patho ravipathopi ca;

Vehāyasaṃ vāyupatho, apatho anilañjasaṃ.

Kasasisa jasa jhasa vasa masa disa jusa yusa hiṃsatthā. Kasati. Sisati. Jasati. Jhasati. Vasati. Masati. Masako. Omasati, omasavādo. Disati. Jusati. Yūsati.

Tattha omasatīti vijjhati. Omasavādoti paresaṃ sūciyā viya vijjhanavādo. Masakoti makaso.


这里肥胖指龟，或任何体形粗大者。因此古代导师们说"肥胖指肥胖的龟"。
保护(ava)有守护义。保护提(avati)。佛陀保护我。
行走(bhava)有移动义。流提(savati)。
色彩(kava)有颜色义。色提(kavati)。
陶醉(khivu)有迷醉义。醉提(khivati)。
清洗(dhovu)有洗涤义。洗提(dhovati)。
悲叹(devu deva)有哀悼义。悲提ādevati，遍悲提paridevati，哀悼ādevo，遍哀paridevanā，已悲ādevitattaṃ，已遍悲paridevitattaṃ。
洒水(sevu kevu khevu gevu gilevu mevu milevu)有浇灌义。洒提sevati。洒提kevati。洒提khevati。洒提gevati。洒提gilevati。洒提mevati milevati。
游动(devu)有浮动行走义。浮动行走即遍浮行走。游提devati。
奔跑(dhātu)有行动清净义。跑提dhāvati，遍跑提vidhāvati。向跑提ādhāvati，遍跑提paridhāvati。奔跑者dhāvako。
取护(civu)有取得防护义。取护提civati。
思维(cevi)有思考相似义。思维提cevati。
以va音结尾的词根形式。
以sa音结尾的词根：
煮(sā)有烹煮义。煮提sāti。
服侍(si)有侍奉义。侍提sevati。服侍sevanā，侍者sevako，已侍sevito，吉祥sivo，安乐sivaṃ。
人亲近卑劣则衰退，
从不因同等者而堕，
亲近胜者速上升，
故应亲近胜于己者。
行走(si)有移动和理解义。行提seti，超行提atiseti。超行atisituṃ，已超行atisitvā，桥梁setu。
卧(sī)有躺卧义。躺为睡眠。卧提seti。卧提sayati。军队senaṃ。卧具sayanaṃ。
流动(su)有移动义。流提savati。生出提pasavati。已生pasuto，生者suto。
这里生者指使者，这里有"使者见我得喜悦"和"天神之子摩多利"的用例。
流出(su)有流动义。流动即流注。流提savati。漏āsavo。
产生(sū)有生出义。生出即产生。生提savati，生出提pasavati。线suttaṃ。
这里线因生出即产生义理故名线，即三藏佛语，或其他如象线等线。
产生(sū)有生命出生解脱义。生产sūti。生产pasūti。已生pasūto。
推动(su)有推进义。推动suti。
灭尽(se)有消灭义。灭提sīyati。一个音变化为ī。
煮(se)有烹煮义。煮提seti。
行走(se)有移动义。行提seti。桥梁setu。
伤害(hiṃsa)有损害义。害提hiṃsati。伤害者hiṃsako，伤害hiṃsanā，伤害hiṃsā。
嫉妒(issa)有妒忌义。妒提issati。神不妒人的努力。嫉妒issā，妒忌issāyanā。
礼敬(namassa)有顶礼不超义。不超即称为顶礼的弯腰，这是及物动词根，不像namu词根既是及物又是不及物。礼敬提namassati。
声响(ghusa)有声音义。响提ghusati，ghosati。回声paṭighoso，大声nigghoso，语声vacīghoso。
吮吸(cu)有饮用义。吸提cusati。
长养(pusa)有增长义。养提pusati。人poso。逼迫中养育我。养育即增长。
偷盗(musa)有窃取义。偷取即盗窃偷盗。盗提musati。难见者夺取眼。杵musalo。
养育(pusa)有生育义。育提pusati。
装饰(vāsi bhūsa)有庄严义。饰提vāsati。饰提bhūsati，遍饰提vibhūsati。装饰bhūsanaṃ，遍饰vibhūsanaṃ。
痛苦(usa)有疼痛义。痛提usati。
寻求(isa)有收集义。求提esati。仙人isi。
这里因寻求戒等功德故名仙人，即佛陀等圣者和以苦行出家的人。"仙人、苦行者、结发者、持发者"是苦行者的同义词。
耕作(kasa)有划破义。耕提kasati，kassati。农夫kassako，虚空ākāso。
这里农夫指从事农耕者。虚空指天空。因为它不被耕作故名虚空。意思是不能耕作即划破。这些是它的称呼：
虚空与天空云，中空及空天空；
空域天空天神，空与日道等也。
星道与星宿道，及太阳道等也；
空行与风道空，无道风域等也。
伤害(kasa sisa jasa jhasa vasa masa disa jusa害义。伤提kasati。伤提sisati。伤提jasati。伤提jhasati。伤提vasati。伤提masati。蚊子masako。伤害提omasati，辱骂omasavādo。伤提disati。伤提jusati。伤提yūsati。
其中伤害即刺伤。辱骂指如以针刺伤他人的言语。蚊子指蚊虫。


Bhassa bhassane. Bhassanti kathanaṃ vuccati ‘‘āvāso gocaro bhassaṃ. Bhassakāraka’’ntiādīsu viya. Bhassati. Bhaṭṭhaṃ. Bhaṭṭhanti bhāsitaṃ, vacananti attho. Ettha pana –

‘‘Subhāsitā atthavatī, gāthāyo te mahāmuni;

Nijjhattomhi subhaṭṭhena, tvañca me saraṇaṃ bhavā’’ti

Pāḷi nidassanaṃ. Tattha nijjhattoti nijjhāpito dhammojapaññāya paññattigato amhi. Subhaṭṭhenāti subhāsitena.

Jisu nisu visu misu vassa secane. Jesati. Nesati. Vesati. Mesati. Devo vassati.

Marisu sahane ca. Cakāro secanāpekkhako. Marisati.

Pusa posane. Posati. Poso. Kammacittautuāhiārehi posiyatīti poso. ‘‘Aññepi devo posetī’’ti dassanato pana curādigaṇepi imaṃ dhātuṃ vakkhāma.

Pisu silisu pusu palusu usu upadāhe. Pesati. Silesati. Sileso. Posati. Palosati. Osati. Usu.

Ghasu saṃharise. Saṃhariso saṅghaṭṭanaṃ. Ghassati.

Hasu āliṅge. Āliṅgo upagūhanaṃ. Hassati.

Hasahasane. Hasati. Assā hasanti, ājānīyā hasanti, pahasati, uhasati. Kārite ‘‘hāseti’’iccādi, uhasiyamāno, hāso, pahāso, hasanaṃ, pahasanaṃ, hasitaṃ. Hakāralopena mandahasanaṃ ‘‘sita’’nti vuccati ‘‘sitaṃ pātvākāsī’’tiādīsu.

Tattha uhasatīti avahasati. Udasiyamānoti avahasiyamāno. Tatrāyaṃ pāḷi ‘‘idha bhikkhuṃ araññagataṃ vā rukkhamūlagataṃ vā suññāgāragataṃ vā mātugāmo upasaṅkamitvā uhasati’’ iti ca ‘‘so mātugāmena uhasiyamāno’’ iti ca. Hāsoti hasanaṃ vā somanassaṃ vā ‘‘hāso me upapajjathā’’tiādīsu viya.

Tusa hasa hisa rasa sadde. Tusati, hasati, hisati, rasati, rasitaṃ. Atrāyaṃ pāḷi ‘‘bheriyo sabbā vajjantu, vīṇā sabbā rasantu tā’’ iti.

Rasa assādane. Rasati. Raso.

Rasa assādasinehesu. Rasati. Raso.

Rasa hāniyaṃ. Rasati. Rasanaṃ, raso.

Atrāyaṃ pāḷi –

‘‘Naheva ṭhita nā’sīnaṃ, na sayānaṃ na paddhaguṃ;

Yāva byāti nimīsati, tatrāpi rasatibbayo’’ti.

Tattha rasatibbayoti so so vayo rasati parihāyati, na vaḍḍhatīti attho.

Lasa silesanakīḷanesu. Lasati. Lāso. Lasī ca te nippalitā. Lasi vuccati matthaluṅgaṃ. Nippalitāti nikkhantā.

Nisasamādhimhi. Samādhi samādhānaṃ cittekaggatā. Nesati.

Misa masa sadde rose ca. Mesati. Masati. Meso. Masako.

Pisi pesu gatiyaṃ. Pisati. Pesati.

Sasu hiṃsāyaṃ. Sasati. Satthaṃ. Satthaṃ vuccati asi.

Saṃsa thutiyañca. Cakāro hiṃsāpekkhāya. Saṃsati, pasaṃsati. Pasaṃsā, pasaṃsanā. Pasattho bhagavā. Pasaṃsamāno, pasaṃsito, pasaṃsako, pasaṃsitabbo, pasaṃsanīyo, pāsaṃso, pasaṃsitvā iccādīni.

Disa pekkhane. Etissā pana nānārūpāni bhavanti – ‘‘dissati padissati’’ iccādi akammakaṃ. ‘‘Passati dakkhati’’iccādi sakammakaṃ.

Dissatu, passatu, dakkhatu. Disseyya, passeyya, dakkheyya. Disse, passe, dakkhe. Dissa, passa, dakkha. Adissā, apassā. Addā sīdantare nage. Addakkhā, addakkhuṃ, adassuṃ. Adassi, apassi, adakkhi.

Dassissati, passissati, dakkhissati. Adassissā, apassissā, dakkhissā. Evaṃ vattamānapañcamiyādivasena vitthāretabbāni. Kārite ‘‘dasseti dassayatī’’ti rūpāni. Kamme ‘‘passiyati’’ iccādīni.


说话(bhassa)有言语义。说话即称为语言，如在"住所、行境、言语、说话者"等中。说提bhassati。说bhaṭṭhaṃ。说即已说，意思是言语。这里：
"大牟尼你所说的，
有义之偈甚善说；
我因善说已信服，
愿你成为我皈依。"
这是经文例子。其中已信服即已被法光慧使明白、了知。因善说即因善语。
洒水(jisu nisu visu misu vassa)有浇灌义。洒提jesati。洒提nesati。洒提vesati。洒提mesati。天下雨devo vassati。
容忍(marisu)有忍耐和浇灌义。连词"和"与浇灌相关。忍提marisati。
养育(pusa)有抚养义。养提posati。人poso。因被业、心、时节、食物养育故名人。因见到"天亦养育其他"，我们也将在第四组说此词根。
燃烧(pisu silisu pusu palusu usu)有焚烧义。烧提pesati。烧提silesati。黏着sileso。烧提posati。烧提palosati。烧提osati。箭usu。
碰撞(ghasu)有相撞义。相撞即冲突。撞提ghassati。
拥抱(hasu)有搂抱义。搂抱即拥抱。抱提hassati。
笑(hasa)有欢笑义。笑提hasati。马笑，良马笑，遍笑，讥笑。使动态为"使笑"等，被讥笑，欢笑，遍笑，笑，遍笑，微笑。省略ha音的微笑称为"sita"，如在"显现微笑"等处。
其中讥笑即嘲笑。被讥笑即被嘲笑。这里有经文："在此，女人走近到林中、树下或空房的比丘处讥笑"，及"他被女人讥笑"。笑即笑或喜悦，如在"笑生起于我"等处。
声响(tusa hasa hisa rasa)有声音义。响提tusati，hasati，hisati，rasati，已响rasitaṃ。这里有经文："让所有鼓响起，让所有琵琶奏响。"
品尝(rasa)有享味义。味提rasati。味道raso。
味道(rasa)有享味和润滑义。味提rasati。味道raso。
减少(rasa)有损减义。减提rasati。减少rasanaṃ，味道raso。
这里有经文：
"非住非坐者，非卧非行者；
直到瞬目时，期间寿命减。"
其中寿命减即各个年龄减少衰退，不增长的意思。
黏玩(lasa)有黏着游戏义。黏提lasati。游戏lāso。你的脑髓已流出。脑髓称为lasī。已流出即已出。
定力(nisa)有定力义。定力即定即心一境性。定提nesati。
声怒(misa masa)有声音和愤怒义。声提mesati。怒提masati。声音meso。蚊子masako。
行走(pisi pesu)有移动义。行提pisati。行提pesati。
伤害(sasu)有损害义。害提sasati。武器satthaṃ。武器指刀剑。
称赞(saṃsa)有赞叹和伤害义。连词"和"与伤害相关。称提saṃsati，赞提pasaṃsati。称赞pasaṃsā，赞叹pasaṃsanā。世尊被赞叹。正赞叹，已赞叹，赞叹者，应赞叹，可赞叹，值得赞，已赞叹等。
看见(disa)有观察义。这有多种形式："显现、显示"等为不及物。"看见、见"等为及物。
愿见，愿看，愿见。应见，应看，应见。见，看，见。见，看，见。未见，未看。见蛇在界内。见、他们见、他们见。见，看，见。
将见，将看，将见。应将见，应将看，应将见。如是应依现在时、命令语气等详说。使动态有"使见、使示"等形式。被动态有"被看"等。


Disā. Passo. Passaṃ. Passitā. Dassetā. Dassanaṃ. Vipassanā, ñāṇadassananti nāmikapadāni. Tadatthe pana tumatthe ca ‘‘dakkhitāye’’ti rūpaṃ. ‘‘Āgatāmha imaṃ dhammasamayaṃ, dakkhitāye aparājitasaṅgha’’nti hi pāḷi. Imasmiṃ pana pāḷippadese ‘‘dakkhitāye’’ti idaṃ tadatthe tumatthe vā catutthiyā rūpaṃ. Tathā hi dakkhitāyeti imassa dassanatthāyāti vā passitunti vā attho yojetabbo. Disātiādīsu pana puratthimādibhedāpi disāti vuccati. Yathāha –

‘‘Disā catasso vidisā catasso,

Uddhaṃ adho dasa disatā imāyo;

Katamaṃ disaṃ tiṭṭhati nāgarājā,

Yamaddasā supine chabbisāṇa’’nti.

Mātāpitādayopi. Yathāha –

‘‘Mātāpitā disā pubbā, ācariyā dakkhiṇā disā;

Puttadārā disā pacchā, mittāmaccā ca uttarā;

Dāsakammakarā heṭṭhā, uddhaṃ samaṇabrāhmaṇā;

Etā disā namasseyya, alamatto kule gihī’’ti;

Paccayadāyakāpi. Yathāha – ‘‘agārino annadapānavatthadā, avhāyikā nampi disaṃ vadantī’’ti.

Nibbānampi. Yathāha –

‘‘Etādisā paramā setaketu,

Yaṃ patvā niddukkhā sukhino bhavantī’’ti;

Evaṃ disāsaddena vuccamānaṃ attharūpaṃ ñatvā idānissa nibbacanamevaṃ daṭṭhabbaṃ. Dissati candāvaṭṭanādivasena ‘‘ayaṃ purimā ayaṃ pacchimā’’tiādinā nānappakārato paññāyatīti disā, puratthimadisādayo. Tathā ‘‘ime amhākaṃ garuṭṭhāna’ntiādinā passitabbāti disā, mātāpitādayo. Dissanti sakāya puññakriyāya ime dāyakāti paññāyantīti disā, paccayadāyakā. Dissati uppādavayābhāvena niccadhammattā sabbakālampi vijjatīti disā, nibbānaṃ. Passoti kāraṇākāraṇaṃ passatīti passo. Evaṃ passatīti passaṃ. Atrāyaṃ pāḷi –

‘‘Passati passo passantaṃ, apassantampi passati;

Apassanto apassantaṃ, passantampi na passatī’’ti.

Passatīti passitā. Dassetīti dassitā. Dassananti dassanakriyā. Apica dassananti cakkhuviññāṇaṃ. Tañhi rūpārammaṇaṃ passatīti dassananti vuccati. Tathā ‘‘dassanena pahātabbā dhammā’’ti vacanato dassanaṃ nāma sotāpattimaggo. Kasmā sotāpattimaggo dassanaṃ? Paṭhamaṃ nibbānadassanato. Nanu gotrabhū paṭhamataraṃ passatīti? No na passati, disvā kattabbakiccaṃ pana na karoti saṃyojanānaṃ appahānato, tasmā ‘‘passatī’’ti na vattabbo. Yattha katthaci rājānaṃ disvāpi paṇṇākāraṃ datvā kiccanipphattiyā adiṭṭhattā ajjāpi rājānaṃ na passāmīti vadanto gāmavāsī nidassanaṃ.


方向disā。见者passo。见passaṃ。见者passitā。显示者dassetā。见dassanaṃ。观vipassanā，智见等为名词形式。在其义和不定词义中有"为见dakkhitāye"的形式。因为有经文："我们来到此法集会，为见不败僧团"。在此经文处"为见"是目的或不定词义的与格形式。因此"为见"应解释为"为了见"或"为了看"的意思。而在方向等中也说四方等差别为方向。如说：
"四方与四隅，
上下十方位；
龙王住何方，
梦中六牙见。"
父母等也[称为方向]。如说：
"父母为东方，师长为南方；
妻儿为西方，朋友为北方；
仆役为下方，上方沙门婆罗门；
居士有能力，应礼敬诸方。"
布施者也[称为方向]。如说："在家者施食饮衣，称呼者也说其为方。"
涅槃也[称为方向]。如说：
"最上智幢者，
达彼成无苦。"
如是知由方向词所说的义类后，现在应如是见其词源解释。因以月亮运转等方式以"此为前方此为后方"等多种方式显现故名方向，即东方等。如"这些是我们的尊重处"等应被见故名方向，即父母等。因以自己的功德行为这些施主显现故名方向，即布施者。因以无生灭故为常法而在一切时中都存在故名方向，即涅槃。见者因见因与非因故名见者。如是见故名见。这里有经文：
"见者见正见，
亦见不见者；
不见者不见，
不见者及见。"
因见故名见者。因显示故名显示者。见即见的动作。而且见即眼识。因为它见色所缘故称为见。同样因说"应以见断的诸法"，见即须陀洹道。为何须陀洹道名为见？因为首次见涅槃。难道种姓智不是更先见吗？不，不见，但因未断诸结缚而不作所应作的工作，所以不应说"见"。譬如乡下人即使在某处见了国王，也因未给礼物而未完成工作，所以至今说"我未见国王"。


Vipassanāti aniccādivasena khandhānaṃ vipassanakaṃ ñāṇaṃ. Ñāṇadassananti dibbacakkhupi vipassanāpi maggopi phalampi paccavekkhaṇañāṇampi sabbaññutaññāṇampi vuccati. ‘‘Appamatto samāno ñāṇadassanaṃ ārādhetī’’ti ettha hi dibbacakkhu ñāṇadassanaṃ nāma. ‘‘Ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmetī’’ti ettha vipassanāñāṇaṃ. ‘‘Abhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāyā’’ti ettha maggo, ‘‘ayamañño uttarimanussadhammo alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro’’ti ettha phalañāṇaṃ. ‘‘Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi, akuppā me cetovimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’ti ettha paccavekkhaṇañāṇaṃ. ‘‘Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi sattāhakālaṅkato āḷāro kālāmo’’ti ettha sabbaññutaññāṇaṃ. Etthetaṃ bhavati –

‘‘Dibbacakkhupi maggopi, phalañcāpi vipassanā;

Paccavekkhaṇañāṇampi, ñāṇaṃ sabbaññutāpi ca;

Ñāṇadassanasaddena, ime atthā pavuccare’’ti.

Daṃsa daṃsane. Daṃsati, vidaṃsati. Danto. Kārite ālokaṃ vidaṃseti.

Esa buddhiyaṃ. Esati.

Saṃsa kathane. Saṃsati. Yo me saṃse mahānāgaṃ.

Kilisa bādhane. Kilisati. Kileso.

Ettha bādhanaṭṭhena rāgādayopi ‘‘kilesā’’ti vuccanti dukkhampi. Etesu dukkhavasena –

‘‘Idañca paccayaṃ laddhā, pubbe kilesamattano;

Ānandiyaṃ vicariṃsu, ramaṇīye giribbaje’’ti

Payogo veditabbo. Divādigaṇaṃ pana pattassa ‘‘kilissatī’’ti rūpaṃ.

Vasa sinehane. Vasati. Vasā.

Ettha ca vasā nāma vilīnasineho. Sā vaṇṇato nāḷikeratelavaṇṇā. Ācāme āsittatelavaṇṇātipi vattuṃ vaṭṭati.

Īsa hiṃsāgatidassanesu. Īsati. Īso.

Bhāsabyattāyaṃ vācāyaṃ. Bhāsati. Bhāsā, bhāsitaṃ, bhātā. Paribhāsati. Paribhāsā, paribhāsako.

Tatra bhāsanti atthaṃ etāyāti bhāsā, māgadhabhāsādi. Bhāsitanti vacanaṃ. Vacanattho hi bhāsitasaddo niccaṃ napuṃsakaliṅgo daṭṭhabbo. Yathā ‘‘sutvā luddassa bhāsita’’nti. Vāccaliṅgo pana bhāsitasaddo tiliṅgo daṭṭhabbo. Yathā ‘‘bhāsito dhammo, bhāsitaṃ catusaccaṃ, bhāsitā vācā’’ti. Pubbe bhāsatīti bhātā, jeṭṭhabhātāti vuttaṃ hoti. So hi pubbe jātattā evaṃ vattuṃlabhati. Kiñcāpi bhātusaddo ‘‘bhātikasataṃ, sattabhātaro. Bhātaraṃ kena dosena, dujjāsi dakarakkhino’’tiādīsu jeṭṭhakaniṭṭhabhātūsu vattati, tathāpi yebhuyyena jeṭṭhake nirūṭṭho, ‘‘bhātā’’ti hi vutte jeṭṭhabhātāti viññāyati, tasmā katthaci ṭhāne ‘‘kaniṭṭhabhātā’’ti visesetvā vuttaṃ.


观即无常等方式观察诸蕴的智。智见指天眼、观、道、果、省察智、一切智皆称为智见。因为在"不放逸者能成就智见"中，天眼名为智见。在"引导、倾向心于智见"中指观智。在"他们不能证得无上正等觉的智见"中指道。在"这是另一殊胜的超人法、值得圣者的智见殊胜、已证得安乐住"中指果智。在"我的智见生起：我的心解脱不动，这是最后生，现不再有后有"中指省察智。在"我的智见生起：阿罗罗迦罗摩已死七天"中指一切智。这里有：
"天眼与道及，果与观察慧；
省察智及以，一切智等智；
以智见之名，说此诸义也。"
噬咬(daṃsa)有咬义。咬提daṃsati，遍咬提vidaṃsati。已咬danto。使动态为使显示光明。
寻求(esa)有理解义。求提esati。
说话(saṃsa)有讲说义。说提saṃsati。谁为我说大象。
烦恼(kilisa)有障碍义。恼提kilisati。烦恼kileso。
这里贪等以障碍义也称为"烦恼"，苦也是。在这些中依苦的用例应知：
"得此因缘已，
昔日自烦恼；
欢喜徘徊于，
可爱的王舍(即现今印度比哈尔邦首府巴特那)。"
但到第四组有"被恼"的形式。
润滑(vasa)有滑润义。润提vasati。脂肪vasā。
这里脂肪指融化的油脂。它的颜色如椰子油色。也可说如水煮食物上漂浮的油色。
伤见(īsa)有伤害、移动、看见义。伤提īsati。主īso。
明语(bhāsa)有清晰言语义。说提bhāsati。语言bhāsā，语bhāsitaṃ，兄bhātā。遍骂提paribhāsati。谩骂paribhāsā，谩骂者paribhāsako。
其中因以此说义故名语言，即摩揭陀语等。语即言语。因为语词以言语义应常见为中性。如"闻猎人语"。而作为能诵的语词应见为三性。如"已说法，已说四谛，已说语"。先说故名兄，即说为长兄。因为他因先生故得如是说。虽然兄弟词在"百位兄弟，七兄弟。以何过咎，恶待水之守护者兄弟"等处用于兄与弟，但多固定用于兄长，因为说"兄"时了知为长兄，所以在某处以"弟"特别说明。


Nanu ca bho katthaci ‘‘jeṭṭhabhātā’’ti visesetvā vuttanti? Saccaṃ, taṃ pana bhātāsaddassa kaniṭṭhepi vattanato pākaṭīkaraṇatthaṃ ‘‘jeṭṭhabhātā’’ti vuttaṃ. Yathā hi hariṇesu vattamānassa migasaddassa kadāci avasesacatuppadesupi vattanato ‘‘hariṇamigo’’ti visesetvā vācaṃ bhāsanti, evaṃ sampadamidaṃ veditabbaṃ. Yathā ca gohatthimahiṃsaacchasūkarasasabiḷārādīsu sāmaññavasena migasadde vattamānepi ‘‘migacammaṃ migamaṃsa’’nti āgataṭṭhāne ‘‘hariṇassā’’ti visesanasaddaṃ vināpi ‘‘hariṇamigacammaṃ hariṇamigamaṃsa’’nti visesatthādhigamo hoti, ettha na gohatthiādīnaṃ cammaṃ vā maṃsaṃ vā viññāyati. Tathā ‘‘migamaṃsaṃ khādantī’’ti vacanassa gohatthiādīnaṃ maṃsaṃ khādantīti attho na sambhavati, evameva katthaci vināpi jeṭṭhakaiti visesanasaddaṃ ‘‘bhātā’’ti vutteyeva ‘‘jeṭṭhakabhātā’’ti attho viññāyatīti. Nanu ca bho ‘‘migacammaṃ, migamaṃsa’’nti ettha cammamaṃsasaddeheva visesatthādhigamo hotīti? Na hoti, migasaddassa iva cammamaṃsasaddānaṃ sāmaññavasena vattanato, evañca sati kena visesatthādhigamo hotīti ce? Lokasaṅketavasena, tathā hi migasadde ca cammasaddādīsu ca sāmaññavasena vattamānesupi lokasaṅketena paricchinnattā gohatthiādīnaṃ cammādīni na ñāyanti lokena, atha kho hariṇacammādīniyeva ñāyanti. ‘‘Saṅketavacanaṃ saccaṃ, lokasammuti kāraṇa’’nti hi vuttanti daṭṭhabbaṃ.

Gilesu anvicchāyaṃ. Punappunaṃ icchā anvicchā. Gilesati.

Yesu payatane. Yesati.

Jesu nesu esu hesu gatiyaṃ. Jesati. Nesati. Esati. Hesati. Dhātvantassa pana saññogavasena ‘‘jessati, nessatī’’tiādīnipi gahetabbāni. Jessamāno. Jessaṃ, jessanto. Ettha ca –

‘‘Yathā āraññakaṃ nāgaṃ, dantiṃ anveti hatthinī;

Jessantaṃ giriduggesu, samesu visamesu cā’’ti

Pāḷi nidassanaṃ.

Desu hesu abyattasadde. Desati. Hesati.

Kāsa saddakucchāyaṃ. Kāsati, ukkāsati. Kāso. Kāsaṃ sāsaṃ daraṃ balyaṃ, khīṇamedho nigacchati.

Kāsu bhāsu dittiyaṃ. Dittīti pākaṭatā, virājanatā vā. Kāsati, pakāsati. Pakāsati tejo. Dūre santo pakāsenti. Bhāsati. Pabhāsati midaṃ byamhaṃ. Pakāso. Kāsu obhāso.

Tatra pakāsatīti pakāso, pākaṭo hotīti attho. Tucchabhāvena puñjabhāvena vā kāsati pakāsati pākaṭā hotīti kāsu. ‘‘Kāsu’’ iti āvāṭopi vuccati rāsipi.

‘‘Kiṃnu santaramānova, kāsuṃ khanasi sārathi;

Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃkāsuyā karissasī’’ti

Ettha hi āvāṭo kāsu nāma. ‘‘Aṅgārakāsuṃ apare phuṇanti, narā rudantā paridaḍḍhagattā’’ti ettha rāsi. Kārite – pakāsetīti pakāsako. Obhāsetīti obhāsako. Kamme pakāsiyatīti pakāsito. Evaṃ bhāsito. Bhāve – kāsanā. Saṅkāsanā. Pakāsanā. Tumantāditte ‘‘pakāsituṃ, pakāsetuṃ, obhāsituṃ, obhāsetuṃ. Pakāsitvā, pakāsetvā, obhāsitvā, obhāsetvā’’ti rūpāni bhavanti. Taddhite bhāsu etassa atthīti bhāsuro, pabhassaro yo koci. Bhāsuroti vā kesarasīho. Imasmiṃ atthe bhāsusaddo ‘‘rāja dittiya’’nti ettha rājasaddo viya virājanavācako siyā, tasmā rūpasiriyā virājanasampannatāya bhāsu virājanatā etassa atthīti bhāsuroti nibbacanaṃ ñeyyaṃ.

Nāsu rāsu sadde. Nāsati. Rāsati. Nāsā, nāsikā.


但是先生，在某处不是特别说"长兄"吗？是的，但那是因兄字也用于弟而为明显起见说"长兄"。如鹿字用于鹿群中，有时也用于其他四足兽，故特别说"羚鹿"，这应如是理解。如鹿字虽普遍用于牛、象、水牛、熊、猪、兔、猫等，但在"鹿皮、鹿肉"之处即使没有"羚"的限定词，也能理解为"羚鹿皮、羚鹿肉"的特殊义，这里不理解为牛象等的皮或肉。同样"食鹿肉"的说法不可能有食牛象等肉的意思。如是即使在某处没有"长"的限定词，说"兄"时也理解为"长兄"的意思。
但是先生，"鹿皮、鹿肉"中岂不是以皮肉词得特殊义吗？不是，因为皮肉词像鹿字一样普遍使用。如是则问以何得特殊义？以世间约定，因为虽然鹿字和皮字等普遍使用，但因世间约定限制，不知牛象等的皮等，而只知羚鹿皮等。因为说"约定语为实，世俗为因"，应如是理解。
重欲(gilesu)有反复欲求义。反复欲求即再三欲望。重欲提gilesati。
努力(yesu)有奋进义。努力提yesati。
行走(jesu nesu esu hesu)有移动义。行提jesati。行提nesati。行提esati。行提hesati。但依词根末尾连音也应取"将行、将引"等形式。正被引jessāmāno。正引jessaṃ，正引jessanto。这里：
"如野象导引，
雌象随其后；
引行山险处，
平地不平地。"
这是经文例子。
不明音(desu hesu)有不明显声义。音提desati。音提hesati。
咳嗽(kāsa)有声音厌恶义。咳提kāsati，咳出提ukkāsati。咳嗽kāso。智慧灭者得咳嗽、肺病、裂伤、痨病。
照明(kāsu bhāsu)有光明义。光明即显明或照耀。照提kāsati，遍照提pakāsati。威光照耀。远方者显现。照提bhāsati。此宫殿照耀。显现pakāso。洞穴kāsu光明obhāso。
其中遍照故名显现，意思是显明。因空虚性或堆聚性而照即显现显明故名洞穴。"洞穴"也指坑洞和堆积。
"为何急匆匆，
御者掘洞穴；
问你友回答，
将用洞穴何？"
这里洞穴指坑洞。"其他人落入炭火堆，人们哭泣身被烧"中指堆积。使动态：使显现故名显示者。使照故名照明者。被动态：被显现故名已显现。如是已照。在状态：照kāsanā。共显saṅkāsanā。显现pakāsanā。在不定式等："显现、使显、照耀、使照。已显、已使显、已照、已使照"等形式。在派生词中：有光故名光明，即任何发光者。或光明指狮子王。在此义中光字如"王光"中的王字表示照耀，所以应知"因具备形相威光的照耀圆满性而有光即照耀故名光明"的词源解释。
声响(nāsu rāsu)有声音义。响提nāsati。响提rāsati。鼻nāsā，鼻nāsikā。


Tatra nāsāti hatthisoṇḍāpi nāsāti vuccati ‘‘sace maṃ nāganāsūrū, olokeyya pabhāvatī’’tiādīsu viya. Manussādīnaṃ nāsikāpi nāsāti vuccati ‘‘yo te hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayī’’tiādīsu viya. Nāsanti abyattasaddaṃ karonti etāyāti nāsā. Nāsā eva nāsikā. Yattha nibbacanaṃ na vadāma, tattha taṃ suviññeyyattā appasiddhattā vā na vuttanti daṭṭhabbaṃ, avuttampi payogavicakkhaṇehi upaparikkhitvā yojetabbaṃ. Atridaṃ vuccati –

Nāsā soṇḍā karo hattho,

Hatthidabbe samā matā;

Nāsā ca nāsikā ca dve,

Narādīsu samā matā’’ti.

Nasa koṭille. Nasati.

Bhisi bhaye. Bhiṃsati. Bhiṃsanako. Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ. Bhesmākāyo.

Āsisi icchāyaṃ. Āpubbo sisi icchāyaṃ vattati. Āsisati. Āsisateva puriso. Āsisanā. Āsisattaṃ. Āsisanto, āsisamāno, āsamāno. ‘‘Suggatimāsamānā’’ti pāḷi ettha nidassanaṃ.

Gasu adane. Gasati.

Ghusī kantikaraṇe. Īkārantoyaṃ, tena ito na niggahītāgamo. Ghusati.

Paṃsu bhaṃsu avasaṃsane. Paṃsati. Bhaṃsati.

Dhaṃsu gatiyaṃ. Dhaṃsati. Rajo nuddhaṃsati uddhaṃ.

Pasa vitthāre. Pasati. Pasu.

Kusa avhāne rodane ca. Kosati, pakkosati. Pakkosako, pakkosito, pakkosanaṃ.

Kassa gatiyaṃ. Kassati, parikassati. Paṭikassati. Mūlāya paṭikasseyya. Paṭikasseyyāti ākaḍḍheyya, mūlāpattiyaṃyeva patiṭṭhāpeyyāti attho.

Asadityādānesu ca. Cakāro gatipekkhako. Asati.

Disa ādānasaṃvaraṇesu. Dissati puriso.

Dāsu dāne. Dāsati.

Rosa bhaye. Rosati. Rosako.

Bhesu calane. Bhesati.

Pasa bādhanaphassanesu. Pasati. Pāso, nāgapāso, hatthapāso.

Lasa kantiyaṃ. Lasati, abhilasati, vilasati. Lāso, vilāso, vilasanaṃ.

Casa bhakkhaṇe. Casati.

Kasa hiṃsāyaṃ. Kasati.

Tisa tittiyaṃ. Titti tappanaṃ paripuṇṇatā suhitatā. Tisati. Titti.

Vasa nivāse. Vasati, vasiyati, vacchati. Vatthu, vatthaṃ, parivāso, nivāso, āvāso, upavāso, uposatho, vippavāso, cirappavāsī, cirappavuttho, vasitvā, vattuṃ, vasituṃ iccādīni.

Atra upavāsoti annena vajjito vāso upavāso. Uposathoti upavasanti etthāti uposatho, upavasanti sīlena vā anasanena vā upetā hutvā vasantīti attho. Ayaṃ panettha atthuddhāro – ‘‘āyāmāvuso kappina uposathaṃ gamissāmā’’tiādīsu pātimokkhuddeso uposatho. ‘‘Evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgato kho visākhe uposatho upavuttho’’tiādīsu sīlaṃ. ‘‘Suddhassa ve sadā phaggu, suddhassuposatho sadā’’tiādīsu upavāso. ‘‘Uposatho nāma nāgarājā’’tiādīsu paññatti. ‘‘Na bhikkhave tadahuposathe sabhikkhukā āvāsā’’tiādīsu upavasitabbadivasoti.

Vasa kantiyaṃ. Vacchati. Jinavacchayo.

Sasa susane. Sasati. Saso.

Sasa pāṇane. Sasati. Satova assasati, satova passasati. Saso, sasanaṃ. Assāso passāso assasanto passasanto.

Asa bhuvi. Atthi. Asa.

Ettha atthīti ākhyātapadaṃ. Na atthi khīrā brāhmaṇī. Atthitā, atthibhāvo, ‘‘yaṃ kiñci ratanaṃ atthī’’tiādīsu viya nipātapadaṃ. Tasmā atthīti padaṃ ākhyātanipātavasena duvidhanti veditabbaṃ. Asaiti avibhattikaṃ nāmikapadaṃ. Ettha ca ‘‘asasmīti hotī’’ti pāḷi nidassanaṃ. Tattha atthīti asa, niccassetaṃ adhivacanaṃ. Iminā sassatadiṭṭhi vuttā.


其中鼻也指象鼻称为鼻，如在"若有象鼻般大腿的光辉者看我"等中。人等的鼻孔也称为鼻，如在"切断你的手脚和耳鼻"等中。因以此发出不明声故名鼻。鼻即是鼻孔。凡我们不说词源处，应知因易于理解或未确立故不说，未说者也应由熟悉用例者考察后应用。这里说：
"鼻与鼻与手，
象德中同等；
鼻与鼻孔二，
人等中同等。"
弯曲(nasa)有弯曲义。曲提nasati。
恐惧(bhisi)有怖畏义。怖提bhiṃsati。恐怖者bhiṃsanako。那是可怕的。可怕身bhesmākāyo。
希望(āsisi)有期望义。前缀ā加sisi表示期望义。望提āsisati。人希望。希望āsisanā。希望性āsisattaṃ。正望āsisanto，正望āsisamāno，正望āsamāno。"期望善趣"这里是例子。
吞食(gasu)有食用义。食提gasati。
悦意(ghusī)有令喜义。以ī结尾，故此不加鼻音。悦提ghusati。
坠落(paṃsu bhaṃsu)有下落义。落提paṃsati。落提bhaṃsati。
移动(dhaṃsu)有行进义。动提dhaṃsati。尘向上飞扬。
展开(pasa)有扩展义。展提pasati。家畜pasu。
呼唤(kusa)有召唤和哭泣义。呼提kosati，招呼提pakkosati。召唤者pakkosako，被召pakkosito，召唤pakkosanaṃ。
行走(kassa)有移动义。走提kassati，遍走提parikassati。返回提paṭikassati。应使返回根本。返回即牵引，意思是应使安立于根本罪。
取(asa)有拿取等义。连词和表示移动相关。取提asati。
取护(disa)有取得和防护义。人被见。
施与(dāsu)有给予义。施提dāsati。
恐怖(rosa)有怖畏义。怖提rosati。恐怖者rosako。
动摇(bhesu)有震动义。动提bhesati。
系缚(pasa)有束缚和触碰义。缚提pasati。绳pāso，象绳nāgapāso，手臂距离hatthapāso。
悦意(lasa)有喜悦义。悦提lasati，欲求提abhilasati，美丽提vilasati。美lāso，优美vilāso，装饰vilasanaṃ。
食用(casa)有吃食义。食提casati。
伤害(kasa)有损害义。害提kasati。
满足(tisa)有满意义。满意即满足、圆满、知足。足提tisati。满足titti。
居住(vasa)有栖息义。住提vasati，被住vasiyati，将住vacchati。住处vatthu，衣vatthaṃ，遍住parivāso，定住nivāso，住处āvāso，近住upavāso，布萨uposatho，离住vippavāso，长期离住者cirappavāsī，已长住cirappavuttho，已住vasitvā，住vattuṃ，住vasituṃ等。
这里近住即离于食物的住为近住。布萨即在此近住为布萨，意思是以戒或不食而成为近住者而住。这里义的总括：在"来吧朋友迦宾那，我们去布萨"等中布萨指诵波罗提木叉。在"如是毗舍佉，具足八支的布萨已被持守"等中指戒。在"净者常有吉祥，净者常有布萨"等中指近住。在"名为优波索他龙王"等中指名称。在"诸比丘，布萨日有比丘的住处"等中指应近住日。
喜爱(vasa)有悦意义。爱提vacchati。胜者爱者jinavacchayo。
喘息(sasa)有呼吸义。息提sasati。正念而入息，正念而出息。兔子saso，呼吸sasanaṃ。入息出息正入息正出息。
有(asa)有存在义。有atthi。有asa。
这里"有"是动词。婆罗门女无乳。有性atthitā，有性atthibhāvo，如在"有任何宝物"等中为不变词。所以"有"字应知依动词和不变词分为两种。"有"是无语尾的名词。这里"我有"是经文例子。其中"有"即asa，是常的代名。以此说常见。


Tatrāyaṃ padamālā – ‘‘atthi, santi. Asi, attha. Asmi, asma, amhi, amha’’ iccetāni pasiddhāni. ‘‘Atthu, santu. Āhi, attha. Asmi, asma amhi, amha’’ iccetāni ca, ‘‘siyā, assa, siyuṃ, assu, siyaṃsu. Assa, assatha. Siyaṃ, assa, assāma’’ iccetāni ca pasiddhāni.

Ettha pana ‘‘tesañca kho bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ…pe… siyaṃsu dve bhikkhū abhidhamme nānāvādā’’ti pāḷi nidassanaṃ . Tattha siyaṃsūti bhaveyyuṃ. Abhidhammeti visiṭṭhe dhamme.

Idāni siyāsaddassa atthuddhāro pabhedo ca vuccate. Siyāti ekaṃse ca vikappane ca ‘‘pathavīdhātu siyā ajjhattikā, siyā bāhirā’’ti ekaṃse. ‘‘Siyā aññatarassa bhikkhuno āpattivītikkamo’’ti vikappane.

Siyāti ekamārakhyātapadaṃ, ekamabyayapadaṃ. Ākhyātatte ekavacanantaṃ, abyayatte yathāpāvacanaṃ. ‘‘Puttā matthi dhanā matthī’’ti ettha atthīti abyayapadamiva ekavacanantampi bahuvacanantampi bhavati. Tassākhyātatte payogoviditova. Abyayatte pana ‘‘sukhaṃ na sukhasahagataṃ, siyā pītisahagata’’nti ‘‘ime dhammā siyā parittārammaṇā’’ti ca ekavacanabahuvacanappayogā veditabbā. Ettha dhātuyā kiccaṃ natthi. Parokkhāyaṃ ‘‘itiha asa itiha asā’’ti dassanato asa iti padaṃ gahetabbaṃ. Hiyyattanīrūpāni appasiddhāni. Ajjataniyā pana ‘‘āsi, āsiṃsu, āsuṃ. Āsi, āsittha. Āsiṃ, āsimhā’’ iccetāni pasiddhāni. Bhavissantiyā ‘‘bhavissati, bhavissanti’’ iccādīni. Kālātipattiyā ‘‘abhavissā, abhavissaṃsu’’ iccādīni bhavanti.

Sāsa anusiṭṭhiyaṃ. Sāsati, anusāsati. Kammantaṃ vo sāsati, sāsanaṃ, anusāsanaṃ, anusāsanī, anusiṭṭhi, satthā, satthaṃ, anusāsako, anusāsikā.

Tatra sāsananti adhisīlādisikkhattayasaṅgahitasāsanaṃ, pariyattipaṭipattipaṭivedhasaṅkhātaṃ vā sāsanaṃ. Tañhi sāsati etena, ettha vāti ‘‘sāsana’’nti pavuccati. Apica sāsananti ‘‘rañño sāsanaṃ pesetī’’tiādīsu viya pāpetabbavacanaṃ. Tathā sāsananti ovādo, yo ‘‘anusāsanī’’ti ca, ‘‘anusiṭṭhī’’ti ca vuccati. Satthāti tividhayānamukhena sadevakaṃ lokaṃ sāsatīti satthā, diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi yathārahaṃ satte anusāsatīti attho. Satthanti sadde ca atthe ca sāsati ācikkhati etenāti satthaṃ. Kiṃtaṃ? Byākaraṇaṃ.

Īsa issariye. Issariyaṃ issarabhāvo. Īsati. Vaṅgīso, janapadeso, manujeso.

Tatra vaṅgīsoti vācāya īso issaroti vaṅgīso. Ko so? Āyasmā vaṅgīso arahā. Āha ca sayameva –

‘‘Vaṅge jātoti vaṅgīso, vacane issaroti ca;

‘Vaṅgīso’ iti me nāmaṃ, abhavī lokasammata’’nti;

Āsa upavesane. Upavesanaṃ nisīdanaṃ ‘‘āsane upaviṭṭho saṅgho’’ti ettha viya. Āsati. Acchati. Āsīno. Āsanaṃ. Upāsati. Upāsako.

Tattha āsananti āsati nisīdati etthāti āsanaṃ, yaṃ kiñci nisīdanayoggaṃ mañcapīṭhādi.

Kasī gatisosanesu. Īkārantoyaṃ dhātu, tenito na niggahītāgamo. Kasati.

Nisī cumbane. Nisati.

Disī appītiyaṃ. Dhammaṃ dessati. Diso. Diṭṭho. Dessī. Desso. Dessiyo.


这里是词形变化："有atthi，有（复）santi。你有asi，你们有attha。我有asmi，我们有asma，我有amhi，我们有amha"这些是常见的。"愿有atthu，愿有（复）santu。你愿有āhi，你们愿有attha。我愿有asmi，我们愿有asma，我愿有amhi，我们愿有amha"这些，和"可能有siyā，应有assa，应有（复）siyuṃ，应有（复）assu，应有（复）siyaṃsu。你应有assa，你们应有assatha。我应有siyaṃ，我应有assa，我们应有assāma"这些是常见的。
这里有经文例子："诸比丘，对于那些和合欢喜……二比丘对阿毗达摩可能有不同说法。"其中"可能有"即"应有"。"阿毗达摩"即殊胜法。
现在说"可能"词的义类和差别。"可能"用于确定和选择："地界可能是内在的，可能是外在的"为确定。"某比丘可能有犯戒"为选择。
"可能"一是动词一是不变词。作动词时为单数语尾，作不变词时如原文。如"我有子我有财"中的"有"像不变词一样可以是单数语尾也可以是复数语尾。其动词用法已知。不变词用法则应知"乐非乐俱有，可能喜俱有"和"这些法可能缘小所缘"等单数复数用例。这里词根无作用。在过去时由"传说如是有如是有"见到应取"有"这个词。半过去时形式少见。但现在时有"有āsi，有（复）āsiṃsu，有（复）āsuṃ。你有āsi，你们有āsittha。我有āsiṃ，我们有āsimhā"这些常见。未来时有"将有bhavissati，将有（复）bhavissanti"等。过未来时有"应已有abhavissā，应已有（复）abhavissaṃsu"等。
教导(sāsa)有训诫义。教提sāsati，随教提anusāsati。教导你们工作，教导sāsanaṃ，随教anusāsanaṃ，教诫anusāsanī，教导anusiṭṭhi，导师satthā，学科satthaṃ，教导者anusāsako，女教导者anusāsikā。
其中教导即包含增上戒等三学的教导，或称为教理、修行、证悟的教导。因以此教导，或在此[教导]故称为"教导"。而且教导即如"送国王的命令"等中应传达的语言。同样教导即教诫，也称为"教诫"和"教导"。导师即以三种乘教导天人世间故名导师，意思是以现世、来世、最上义随宜教导众生。学科即以此教导开示音声和意义故名学科。是什么？文法。
统治(īsa)有主权义。主权即主性。治提īsati。语主vaṅgīso，国主janapadeso，人主manujeso。
其中语主即语言的主即主，是谁？尊者翁祇舍阿罗汉。他自己说：
"生于翁伽故名翁祇舍，
又因语言自在故；
'翁祇舍'此名号，
世间共认可。"
坐(āsa)有就座义。就座即坐下如"僧伽已就座"中。坐提āsati。坐提acchati。已坐āsīno。座位āsanaṃ。亲近提upāsati。近事者upāsako。
其中座位即在此坐故名座位，即任何适合坐的床椅等。
行干(kasī)有行走和干涸义。这是以ī结尾的词根，故此不加鼻音。行提kasati。
亲吻(nisī)有接吻义。吻提nisati。
厌恶(disī)有不喜义。厌法。怨敌diso。被厌diṭṭho。厌恶者dessī。可厌desso。应厌dessiyo。


Tatra disoti ca diṭṭhoti ca paccāmittassādhivacanametaṃ. So hi pare dessati nappiyāyati, parehi vā dessiyati piyo na kariyatīti ‘‘diso’’ti ca ‘‘diṭṭho’’ti ca vuccati. Atha vā disoti coro vāpaccāmitto vā. Diṭṭhoti paccāmittoyeva. Atrime payogā –

‘‘Diso disaṃ yaṃ taṃ kayirā, verī vā pana verinaṃ;

Micchāpaṇihitaṃ cittaṃ, pāpiyo naṃ tato kare’’ti ca.

‘‘Disā hi me dhammakathaṃ suṇantū’’ti ca, ‘‘disā hi me te manusse bhajantu ye dhammamevādapayanti santo’’ti ca,

‘‘Yassete caturo dhammā, vānarinda yathā tava;

Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so ativattatī’’ti ca.

Dessīti dessanasīlo appiyāyanasīloti dessī. ‘‘Dhammakāmo bhavaṃ hoti, dhammadessī parābhavo’’ti idamettha payoganidassanaṃ. Dessoti appiyo, tathā dessiyoti. Ettha ca –

‘‘Na me dessā ubho puttā, maddīdevī na dessiyā;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā piye adāsaha’’nti ca,

‘‘Na me sā brāhmaṇī dessā, napi me balaṃ na vijjatī’’ti ca,

‘‘Mātā pitā na me dessā, napi dessaṃ mahāyasaṃ;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vatamadhiṭṭhahi’’nti ca

Payogā. Sabbattha meti ca mayhanti ca sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ.

Imāni pana paccāmittassa nāmāni –

‘‘Paccamitto ripu diṭṭho, diso verī ca satva’ri;

Amitto ca sapatto ca, evaṃ paṇṇattikārisū’’ti.

Esu gatiyaṃ. Esati.

Bhassabhassanadittīsu. Bhassanaṃ vacanaṃ. Ditti sobhā. Bhassati. Bhassaṃ, pabhassaraṃ.

Dhisa sadde. Dhisati.

Disa atisajjane. Disati, upadisati, sandisati, niddisati, paccādisati, paṭisandisati, uddisati. Deso, uddeso iccādīni.

Pisu avayave. Pisati.

Isi gatiyaṃ. Isati.

Phusa samphasse. Phusati. Phasso, phusanā, samphusanā, samphusitattaṃ. Evarūpo kāyasamphasso ahosi. Phoṭṭhabbaṃ, phusitaṃ. Devo ca ekamekaṃ phusāyati. Phuṭṭhuṃ, phusituṃ, phusitvā, phusitvāna, phusiya, phusiyāna. Phussa phussa byantiṃ karoti.

Tatra phassoti ārammaṇaṃ phusanti etena, sayaṃ vā phusati, phusanamattameva vā etanti phasso, ārammaṇe phusanalakkhaṇo dhammo.

Rusa risa hiṃsāyaṃ. Rosati. Risati. Puriso.

Ettha ca ‘‘puṃ vuccati nirayo, taṃ risatīti puriso’’ti ācariyā vadanti.

Risa gatiyaṃ. Resati.

Visa pavesane. Visati, pavisati. Paveso, pavesanaṃ, nivesanaṃ, pavisaṃ. Ettha nivesanaṃ vuccati gehaṃ.

Masa āmasane. Masati, āmasati, parāmasati. Parāmāso, parāmasanaṃ.

Ettha parāmāsoti parato āmasatīti parāmāso, aniccādidhamme niccādivasena gaṇhātīti attho. ‘‘Parāmāso micchādiṭṭhi kummaggo micchāpatho’’tiādīni bahūni vevacanapadāni abhidhammato gahetabbāni.

Isu icchāyaṃ. Icchati, sampaṭicchati. Sampaṭicchanaṃ, icchā, abhicchā, icchaṃ, icchamāno.

Vesu dāne. Vecchati, pavecchati, paveccheti. Pavecchaṃ, pavecchanto.

Nisa baddhāyaṃ. Baddhāti vinibaddho, ahaṅkārassetaṃ adhivacanaṃ. Nisati.

Jusi pītisevanesu. Josati.

Isa pariyesane. Esati. Isi, iṭṭhaṃ, aniṭṭhaṃ, esaṃ, esamāno.

Saṃkase acchane. Acchanaṃ nisīdanaṃ. Saṅkasāyati.

Sakārantadhāturūpāni.

Hakārantadhātu

Hā cāge. Jahati, vijahati. Vijahanaṃ, jahituṃ, jahātave, jahitvā, jahāya.

Mhī īsaṃhasane. Mhayate, umhayate vimhayate.


其中怨敌和仇人是敌人的代名。因为他厌恶他人不喜爱，或被他人所厌不被喜爱，故称为"怨敌"和"仇人"。或者怨敌指盗贼或敌人。仇人只指敌人。这些是用例：
"敌对敌所为，
仇向仇所作；
邪心所导向，
恶果更甚之。"
和"愿敌人听我说法"，和"愿那些圣人教导正法的人亲近我的敌人"，
"猿王如你具，
此等四种法；
真实法坚舍，
超越诸仇敌。"
厌恶者即有厌恶性质不喜爱性质为厌恶者。"爱法者兴盛，憎法者衰败"这是这里的用例。可厌即不可爱，同样应厌也是。这里有：
"我不厌二子，
摩堤天后不可厌；
一切智我所爱，
故舍所爱者。"
和"我不厌婆罗门女，也非我无力"，
"父母我不厌，
大名声不厌；
一切智我爱，
故立此誓愿。"
等用例。处处应见"我的me"和"我的mayhaṃ"为主格语。
这些是敌人的名称：
"敌人与仇人，仇敌怨敌与，
敌对及敌人，如是造称号。"
移动(esu)有行走义。行提esati。
光辉(bhassa)有说话和光明义。说话即言语。光明即光辉。照提bhassati。光bhassaṃ，遍光pabhassaraṃ。
声响(dhisa)有声音义。响提dhisati。
指示(disa)有教导义。示提disati，指示提upadisati，显示提sandisati，指出提niddisati，反示提paccādisati，相示提paṭisandisati，举示提uddisati。地方deso，举示uddeso等。
部分(pisu)有支分义。分提pisati。
移动(isi)有行走义。行提isati。
触摸(phusa)有接触义。触提phusati。触phasso，触摸phusanā，接触samphusanā，触性samphusitattaṃ。如此身触生起。触境phoṭṭhabbaṃ，已触phusitaṃ。天一一降雨。触phuṭṭhuṃ，触phusituṃ，已触phusitvā，已触phusitvāna，触phusiya，触phusiyāna。触触而作终。
其中触即以此触所缘，或自触，或仅是触性为触，即在所缘有触相的法。
伤害(rusa risa)有损害义。害提rosati。伤提risati。人puriso。
这里阿阇黎们说："地狱称为puṃ，伤害它故名人。"
移动(risa)有行走义。行提resati。
进入(visa)有进入义。入提visati，进入提pavisati。进入paveso，进入pavesanaṃ，住所nivesanaṃ，进入pavisaṃ。这里住所指房屋。
触摸(masa)有抚摸义。摸提masati，抚摸提āmasati，执取提parāmasati。执取parāmāso，执取parāmasanaṃ。
这里执取即从彼处摸为执取，意思是把无常等法以常等方式执取。"执取、邪见、邪道、邪路"等许多同义词应从阿毗达摩中取。
欲求(isu)有期望义。欲提icchati，同意提sampaṭicchati。同意sampaṭicchanaṃ，欲icchā，强欲abhicchā，欲icchaṃ，正欲icchamāno。
布施(vesu)有给予义。施提vecchati，遍施提pavecchati，使施提paveccheti。布施pavecchaṃ，正施pavecchanto。
束缚(nisa)有约束义。约束即系缚，这是我执的代名。缚提nisati。
愉乐(jusi)有喜乐和使用义。乐提josati。
寻求(isa)有追寻义。寻提esati。仙人isi，可意iṭṭhaṃ，不可意aniṭṭhaṃ，寻esaṃ，正寻esamāno。
坐立(saṃkase)有坐义。坐即安坐。坐提saṅkasāyati。
以上是以sa结尾的词根形式。
以ha结尾的词根
舍弃(hā)有放舍义。舍提jahati，遍舍提vijahati。遍舍vijahanaṃ，舍jahituṃ，舍jahātave，已舍jahitvā，舍jahāya。
轻笑(mhī)有微笑义。笑提mhayate，近笑提umhayate，遍笑提vimhayate。


Tattha mhayateti sitaṃ karoti. Umhayateti pahaṭṭhākāraṃ dasseti. Vimhayateti vimhayanaṃ karoti. Tatrāyaṃ pāḷi ‘‘na naṃ umhayate disvā. Pekkhitena mhitena ca. Mhitapubbaṃva bhāsati. Yadā umhayamānā maṃ, rājaputtī udikkhati. Umhāpeyya pabhāvatī. Pamhāpeyya pabhāvatī’’ti.

Tattha umhayamānāti pahaṭṭhākāraṃ dassetvā hasamānā. Umhāpeyyāti sitavasena pahaṃseyya. Pamhāpeyyāti mahāhasitavasena parihāseyya.

Hu dāne. Havati. Huti.

Hu pasajjakaraṇe. Pasajjakaraṇaṃ pakārena sajjanakriyā. Havati. Huto, hutavā, hutāvī, āhuti.

Hū sattāyaṃ. Hoti, honti. Hosi, hotha. Homi, homa. Pahoti, pahonti. Pahūtaṃ, pahūtā, kuto pahūtā kalahā vivādā. Honto, hontā, hontaṃ, pahonto. Pacchāsamaṇena hotabbaṃ. Hotuṃ hotuye, pahotuṃ, hutvāna. Vattamānāvibhattirūpādīni. Ettha pasiddharūpāneva gahitāni.

Hotu, hontu. Hosi, hotha. Homi, homa. Pañcamīvibhattirūpāni. Etthāpi pasiddharūpāneva gahitāni.

Huveyya, huveyyuṃ. Huveyyāsi, huveyyātha. Huveyyāmi, huveyyāma. Huvetha, huveraṃ. Huvetho, huveyyāvho. Huveyyaṃ, huveyyāmhe. Sattamiyā rūpāni. Ettha pana ‘‘upako ājīvako ‘huveyya pāvuso’ti vatvā sīsaṃ okampetvā ummaggaṃ gahetvā pakkamī’’ti pāḷiyaṃ huveyyāti padassa dassanato nayavasena ‘huveyya, huveyyu’’ntiādīni vuttāni. Hupeyyātipi pāṭho dissati, yathā paccapekkhaṇā. Tabbasena ‘‘hupeyya, hupeyyuṃ . Hupeyyāsī’’tiādinā vakārassa pakārādesabhūtāni rūpānipi gahetabbāni.

Aparo nayo – heyya, heyyuṃ. Heyyāsi, heyyātha. Heyyāmi, heyyāma. Hetha, heraṃ. Hetho, heyyāvho. Heyyaṃ, heyyāmhe. Imāni aṭṭhakathānayena gahitarūpāni. Ettha pana ‘‘na ca uppādo hoti. Sace heyya, uppādassāpi uppādo pāpuṇeyyā’’ti idampi nidassanaṃ daṭṭhabbaṃ.

Huva, huvu. Huve, huvittha. Huvaṃ, huvimha. Huvittha, hotha iccapi saññogatakāralopena ahosīti attho. Tathāhi ‘‘kasirā jīvikā hothā’’ti padassatthaṃ vaṇṇentehi ‘‘dukkhā no jīvikā ahosī’’ti attho vutto. huvire. Huvittho, huvivho. Huviṃ, huvimhe. Parokkhāya rūpāni.

Ahuvā, ahuvū. Ahuvo, ahuvattha. Ahuvaṃ, ahuvamha. Ahuvattha, ahuvatthuṃ. Ahuvase, ahuvavhaṃ. Ahuviṃ, ahuvamhase. Hiyyattanīrūpāni.

Ettha ahuvamhaseti mayaṃ bhavamhaseti attho. ‘‘Akaramhasa te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamhase’’ti pāḷiyaṃ pana ‘‘ahuva amhase’’ iti vā padacchedo kātabbo ‘‘ahu amhase’’ti vā. Pacchimanaye vakārāgamo ‘‘ahuvā’’ti ca ‘‘ahū’’ti ca dvinnampi ahosīti attho. Amhanti amhākaṃ. Seti nipātamattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – amhākaṃ yaṃ balaṃ ahosi, mayaṃ tena balena tava kiccaṃ akaramhāti.

Ahosi, ahuṃ, ahesuṃ. Ahuvo, ahuvittha. Ahositthaiccapi. Ahosiṃ, ahuvāsiṃ iccapi, ahosimhā, ahumhā . Ahuvā, ahuvu, ahuvase, ahuvivhaṃ. Ahuvaṃ, ahuṃ iccapi. Ahuvimhe. Ajjataniyā rūpāni.

Ettha ‘‘ahaṃ kevaṭṭagāmasmiṃ, ahuṃ kevaṭṭadārako’’ti dassanato ‘‘ahu’’nti vuttaṃ, ahosinti attho. ‘‘Ahaṃ bhadante ahuvāsiṃ pubbe sumedhanāmassa jinassa sāvako’’ti dassanato ‘‘ahuvāsi’’nti iccevattho. Tathā hi anekavaṇṇavimānavatthuaṭṭhakathāyaṃ imissā pāḷiyā atthaṃ vaṇṇentehi ahuvāsinti ahosinti attho pakāsito.

‘‘Hessati, hehissati, hehiti, hohitī’’ti imāni cattāri bhavissantiyā mātikāpadāni veditabbāni.


其中笑提即作微笑。近笑提即显示欢喜相。遍笑提即作惊讶。这里有经文"见他不笑。以观看和微笑。如先笑而说。当王女微笑看我时。光辉者应使笑。光辉者应使大笑。"
其中正笑即显示欢喜相而笑。使笑即以微笑令欢喜。使大笑即以大笑令戏笑。
布施(hu)有给予义。施提havati。施物huti。
修整(hu)有精制义。精制即以种种方式修整的动作。作提havati。已献huto，有献hutavā，有献hutāvī，供养āhuti。
存在(hū)有生存义。有hoti，有（复）honti。你有hosi，你们有hotha。我有homi，我们有homa。能有pahoti，能有（复）pahonti。众多pahūtaṃ，众多pahūtā，从何众多争吵诤论。正有honto，正有hontā，正有hontaṃ，正能pahonto。应作随行沙门。为有hotuṃ，为有hotuye，为能有pahotuṃ，已有hutvāna。现在时语尾形式等。这里只取常见形式。
愿有hotu，愿有（复）hontu。你愿有hosi，你们愿有hotha。我愿有homi，我们愿有homa。愿望时语尾形式。这里也只取常见形式。
可能有huveyya，可能有（复）huveyyuṃ。你可能有huveyyāsi，你们可能有huveyyātha。我可能有huveyyāmi，我们可能有huveyyāma。可能有huvetha，可能有huveraṃ。你可能有huvetho，你们可能有huveyyāvho。我可能有huveyyaṃ，我们可能有huveyyāmhe。可能时的形式。这里因在经文"外道优波迦说'朋友可能有'后摇头取邪道而去"中见到可能有（huveyya）这个词，依法则说"可能有（复）"等。也见到"可能有（hupeyyā）"的读法，如省察。依此法则也应取以p代替v的"可能有hupeyya，可能有（复）hupeyyuṃ。你可能有hupeyyāsi"等形式。
另一法则：可能有heyya，可能有（复）heyyuṃ。你可能有heyyāsi，你们可能有heyyātha。我可能有heyyāmi，我们可能有heyyāma。可能有hetha，可能有heraṃ。你可能有hetho，你们可能有heyyāvho。我可能有heyyaṃ，我们可能有heyyāmhe。这些是依注释法则所取的形式。这里也应见"生起不有。若有，则生起的生起也应得"这个例子。
有huva，有（复）huvu。你有huve，你们有huvittha。我有huvaṃ，我们有huvimha。有huvittha，有hotha也因连音ta脱落意为有。因此解释"生活艰难（kasirā jīvikā hothā）"这词的意思时说意为"我们的生活艰难（dukkhā no jīvikā ahosī）"。有huvire。你有huvittho，你们有huvivho。我有huviṃ，我们有huvimhe。过去时的形式。
有ahuvā，有（复）ahuvū。你有ahuvo，你们有ahuvattha。我有ahuvaṃ，我们有ahuvamha。有ahuvattha，有ahuvatthuṃ。你有ahuvase，你们有ahuvavhaṃ。我有ahuviṃ，我们有ahuvamhase。半过去时形式。
这里"我们有（ahuvamhase）"意为我们存在。但在经文"我们做你的事，我们有力量"中应分词为"ahuva amhase"或"ahu amhase"。后一方式加v音，"ahuvā"和"ahū"两者都意为有。amha意为我们的。se只是虚词。这是说：我们以我们所有的力量为你做事。
有ahosi，有（复）ahuṃ，有（复）ahesuṃ。你有ahuvo，你们有ahuvittha。也有ahosittha。我有ahosiṃ，也有ahuvāsiṃ，我们有ahosimhā，有ahumhā。有ahuvā，有ahuvu，你有ahuvase，你们有ahuvivhaṃ。我有ahuvaṃ，也有ahuṃ。我们有ahuvimhe。现在完成时形式。
这里因见"我在渔村，是渔夫子"故说"有ahu"，意为有ahosi。因见"尊者，我以前是胜者善慧的弟子"故意为"有ahuvāsi"。因此在多彩天宫故事注释中解释此经文意思时说ahuvāsi意为ahosi。
"将有hessati，将有hehissati，将有hehiti，将有hohiti"这四个是未来时的主要词形应知。


Idāni tāni vibhajissāmi – hessāti, hessanti. Hessasi, hessatha. Hessāmi, hessāma. Hessate, hessante. Hessase, hessavhe. Hessaṃ, hessāmhe. Imāni ‘‘anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā ima’’nti dassanato vuttāni.

Hehissati, hehissanti. Hehissasi. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

Hohissati, hohissanti. Hohissasi. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

Hehiti, hehinti. Hehisi. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

Hohiti, hohinti. Hohisi. Sesaṃ vitthāretabbaṃ. Bhavissantiyā rūpāni.

Ahuvissā, ahuvissaṃsu. Ahuvissase, ahuvissatha. Ahuvissaṃ, ahuvissamhā. Ahuvissatha, ahuvissisu. Ahuvissase , ahuvissavhe. Ahuvissiṃ, ahuvissāmhase. Kālātipattirūpāni.

Vhe avhāyane baddhāyaṃ sadde ca. Avhāyanaṃ pakkosanaṃ. Baddhāti ahaṅkāro, ghaṭṭanaṃ vā sārambhakaraṇaṃ vā. Saddo ravo. Vheti, vhāyati, avheti, avhāyati, avhāsi iccapi. Kaccāyano māṇavakosmi rāja, anūnanāmo iti mavhayanti. Āsaddo upasaggova, so saññogaparattā rasso jāto. Avhito. Anavhito tato āgā. Avhā, avhāyanā. Vāraṇavhayanā rukkhā. Kāmavhe visaye. Kumāro candasavhayo.

‘‘Sattatantiṃ sumadhuraṃ,

Rāmaṇeyyaṃ avācayiṃ;

So maṃ raṅgamhi avheti,

Saraṇaṃ me hohi kosiyā’’ti.

Ettha avhetīti sārambhavasena attano visayaṃ dassetuṃ saṅghaṭṭatīti attho. ‘‘Samāgate ekasataṃ samagge, avhettha yakkho avikampamāno’’ti etthāpi sārambhavasena ghaṭṭanaṃ avhāyanaṃ nāma.

‘‘Tattha naccanti gāyanti, avhāyanti varāvaraṃ;

Accharā viya devesu, nāriyo samalaṅkatā’’ti

Ettha pana avhāyanti varāvaranti varato varaṃ naccañca gītañca karontiyo sārambhaṃ karontīti attho daṭṭhabbo.

Pañha pucchāyaṃ. Bhikkhu garuṃ pañhaṃ pañhati. Pañho. Ayaṃ pana pāḷi ‘‘paripucchati paripañhati idaṃ bhante kathaṃ imassa ko attho’’ti. Pañhasaddo pulliṅgavasena gahetabbo. ‘‘Pañho maṃ paṭibhāti, taṃ suṇā’’ti yebhuyyena pulliṅgappayogadassanato. Katthaci pana itthiliṅgopi bhavati napuṃsakaliṅgopi. Tathā hi ‘‘pañhā mesā kusalehi cintitā. Koṇḍañña pañhāni viyākarohī’’ti taddīpikā pāḷiyo dissanti, liṅgavipallāso vā tattha daṭṭhabbo.

Pañha icchāyaṃ. Pañhati. Pañho. Ettha ca pañhoti ñātuṃ icchito attho. Idaṃ panettha nibbacanaṃ pañhiyati ñātuṃ icchiyati soti pañhoti. Tathā hi vuttaṃ ‘‘vissajjitamhi pañhe’’ti imissā nettipāḷiyā atthaṃ saṃvaṇṇentena ‘‘pañheti ñātuṃ icchite atthe’’ti.

Miha secane. Mihati, ummihati. Megho, mehanaṃ.

Tattha ummihatīti passāvaṃ karoti. Meghoti mihati siñcati lokaṃ vassadhārāhīti megho, pajjunno. Mehananti itthīnaṃ guyhaṭṭhānaṃ.

Daha bhasmīkaraṇe dhāraṇe ca. Āgārāni aggi dahati. Ayaṃ puriso imaṃ itthiṃ ayyikaṃ dahati, mama ayyikāti dhāretīti attho. Imassa purisassa ayaṃ itthī ayyikā hotīti adhippāyo. Atra panāyaṃ pāḷi ‘‘sakyā kho ambaṭṭha rājānaṃ ukkākaṃ pitāmahaṃ dahantī’’ti. Agginā daḍḍhaṃ gehaṃ, dayhati, dayhamānaṃ. Dassa ḍādese ‘‘ḍahatī’’ti rūpaṃ. ‘‘Ḍahantaṃ bālamanveti, bhasmāchannova pāvako’’tiādayo payogā ettha nidassanāni bhavanti.

Caha parisakkane. Cahati.

Raha cāge. Rahati. Raho, rahito.

Rahi gatiyaṃ. Rahati. Raho, rahaṃ.

Dahibahi vuddhiyaṃ. Dahati. Bahati.

Bahi saddhe ca. Cakāro vuddhāpekkho. Bahati.

Tuhi duhi addane. Tuhati. Duhati.


现在我将分析它们：将有hessati，将有（复）hessanti。你将有hessasi，你们将有hessatha。我将有hessāmi，我们将有hessāma。将有hessate，将有（复）hessante。你将有hessase，你们将有hessavhe。我将有hessaṃ，我们将有hessāmhe。这些因见"在未来时，我们将面对面"而说。
将有hehissati，将有（复）hehissanti。你将有hehissasi。余类推。
将有hohissati，将有（复）hohissanti。你将有hohissasi。余类推。
将有hehiti，将有（复）hehinti。你将有hehisi。余类推。
将有hohiti，将有（复）hohinti。你将有hohisi。余类推。这些是未来时形式。
应已有ahuvissā，应已有（复）ahuvissaṃsu。你应已有ahuvissase，你们应已有ahuvissatha。我应已有ahuvissaṃ，我们应已有ahuvissamhā。应已有ahuvissatha，应已有ahuvissisu。你应已有ahuvissase，你们应已有ahuvissavhe。我应已有ahuvissiṃ，我们应已有ahuvissāmhase。这些是过未来时形式。
呼唤(vhe)有召唤、束缚和声音义。召唤即呼叫。束缚即我执，或冲击或作激励。声音即声响。呼提vheti，呼提vhāyati，唤提avheti，唤提avhāyati，也作唤提avhāsi。大王，我是迦旃延学童，人们以此无减名字称呼我。ā音只是前缀，因在连音后变短。已呼avhito。未呼从彼来。呼叫avhā，召唤avhāyanā。象呼名树。于爱名境。童子名月。
"七弦甚美妙，
教我愉悦乐；
他在台上唤，
愿你护我拘。"
这里唤即以激励方式显示自己的境界而冲击的意思。"集会百人和谐时，夜叉不动而呼叫"这里也是以激励方式的冲击名为召唤。
"彼处跳舞歌唱，
互相竞相召唤；
如天界仙女般，
装饰美丽女子。"
这里"竞相召唤"应知意思是对最胜的舞蹈歌唱作激励。
问(pañha)有询问义。比丘问导师问题。问题pañho。这里有经文："遍问遍询'尊者这是什么，这有什么意义'"。问题词应以阳性取。因多见阳性用例如"问题对我显现，请听"。但有时也是阴性也是中性。因此见有表示这的经文如"智者思考此问题。憍陈如请你回答诸问题"，或应见为性的变化。
欲求(pañha)有期望义。欲提pañhati。问题pañho。这里问题即欲知的义。这里的词源解释是：被期望知故为问题。因此解释"问题已解答"这个导论经文意思时说"问题即欲知的义"。
浇灌(miha)有洒水义。灌提mihati，起立排尿提ummihati。云megho，生殖器mehanaṃ。
其中起立排尿即作小便。云即灌洒世间以雨滴故名云，即雨云。生殖器即女人的密处。
焚烧(daha)有化为灰烬和保持义。火烧房屋。此人称此女为祖母，即保持"我的祖母"的意思。意指此女是此人的祖母。这里有经文："安跋陀，释迦人称乌加迦王为祖父。"被火烧的房子，被烧，正被烧。da变为ḍa时有"烧"的形式。"烧燃的火追随愚人，如被灰覆盖"等用例是这里的例证。
企图(caha)有尝试义。试提cahati。
放弃(raha)有舍离义。舍提rahati。私密raho，已离rahito。
移动(rahi)有行走义。行提rahati。秘密raho，私密rahaṃ。
增长(dahibahi)有增益义。长提dahati。长提bahati。
信仰(bahi)有信解义。连词关联增长。信提bahati。
损坏(tuhi duhi)有伤害义。伤提tuhati。害提duhati。


Araha maha pūjāyaṃ. Arahati. Arahaṃ, arahā. Mahati.

Mahanaṃ, maho. Vihāramaho. Cetiyamaho.

Tatra nikkilesattā ekantadakkhiṇeyyabhāvena attano katapūjāsakkārādīnaṃ mahapphalabhāvakaraṇena arahaṇīyo pūjanīyoti arahā, khīṇāsavo.

Īha cetāyaṃ. Īhati. Īhā. Īhā vuccati vīriyaṃ.

Vaha maha buddhiyaṃ. Vahati, mahati.

Ahi pilahi gatiyaṃ. Ahati. Pilahati, ahi.

Ettha ca ahīti nippādopi samāno ahati gacchati gantuṃ sakkotīti ahi.

Garaha kalaha kucchane. Garahati. Garahā, kalahati, kalaho.

Varaha valaha padhāniye paribhāsanahiṃsādānesu ca. Varahati. Valahati. Varāho.

Ettha ca varāhoti sūkaropi hatthīpi vuccati. Tathā hi ‘‘eneyyā ca varāhā ca. Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho’’tiādīsu sūkaro ‘‘varāho’’ti nāmena vuccati. ‘‘Mahāvarāhassa nadīsu jaggato, bhisaṃ ghasamānassā’’tiādīsu pana hatthī ‘‘varāho’’ti nāmena vuccati. Mahāvarāhassāti hi mahāhatthinoti attho.

Vehu jehu vāhu payatane. Vehati, jehati. Vāhati. Vāhano.

Vāhano vuccati asso. So hi vāhanti saṅgāmādīsu kicce uppanne payatanti vīriyaṃ karonti, etenāti vāhanoti vuccati.

Dāhu niddakkhaye. Dāhati.

Ūha vitakke. Ūhati, āyūhati, viyūhati, byūhati apohati. Ūhanaṃ, āyūhanaṃ, byūho, apoho.

Tattha ūhatīti vitakketi, āyūhatīti vāyamati, viyūhatīti paṃsuṃ uddharati. Evaṃ byūhatīti etthāpi. Apohatīti chaḍḍeti, atha vā viveceti.

Gāhu viloḷane. Gāhati. Gāho, candaggāho, sūriyaggāho, nakkhattaggāho.

Gaha gahaṇe. Gahati, paggahati. Āhutiṃpaggahissāmi. Paggaho, paggāho.

Paggahoti patto. Paggāhoti vīriyaṃ.

Saha parisahane. Parisahanaṃ khanti. Sahati. Saho, asaho, asayho.

Ruha cammani pātubhāve. Ruhati. Rukkho.

Mātu māne. Māhati.

Guhū saṃvaraṇe. Guhati nigguhati. Guho, guyhako.

Vaha pāpuṇe. Vahati. Vārivaho.

Duha papūraṇe. Duhati, dohati. Duyhamānā gāvī.

Diha upacaye. Dehati. Deho. Dehoti sarīraṃ.

Lihaassādane. Lehati, palehati. Lehanīyaṃ. Atrāyaṃ pāḷi ‘‘sunakhā himassa palihiṃsu pāde’’ti. Ayaṃ panattho – sunakhā imassa kumārassa pādatale attano jivhāya palihiṃsūti.

Oha cāge. Ohati. Sabbamanatthaṃ apohati. Apoho.

Brahma uggame. Brahati. Brahā.

Daha thaha hiṃsatthā. Dahati. Thahati.

Brūha vaḍḍhane. Uparūpari brūhatīti brahmā. Kārite ‘‘vivekamanubrūhetuṃ vaṭṭatī’’ti payogo.

Brahmāti tehi tehi guṇavisesehi brūhitoti brahmā. Brahmāti mahābrahmāpi vuccati tathāgatopi brāhmaṇopi mātāpitaropi seṭṭhampi. ‘‘Sahasso brahmā dvisahasso brahmā’’tiādīsu hi mahābrahmā ‘‘brahmā’’ti vuccati. ‘‘Brahmāti kho bhikkhave tathāgatassetaṃ adhivacana’’nti ettha tathāgato.

‘‘Tamonudo buddho samantacakkhu,

Lokantagū sabbabhavātivatto;

Anāsavo sabbadukkhappahīno,

Saccavhayo brahme upāsito me’’ti

Ettha brāhmaṇo. ‘‘Brahmāti mātāpitaro, pubbācariyāti vuccare’’ti ettha mātāpitaro. ‘‘Brahmacakkaṃ pavattetī’’ti ettha seṭṭhaṃ. Etthetaṃ vuccati –

‘‘Mahābrahmani vippe ca, atho mātāpitūsu ca;

Tathāgate ca seṭṭhe ca, brahmasaddo pavattatī’’ti.

Aparo nayo – brahmāti tividhā brahmāno sammutibrahmāno upapattibrahmāno visuddhibrahmānoti.


尊敬(araha maha)有恭敬义。敬提arahati。尊者arahaṃ，尊者arahā。尊提mahati。
尊敬mahanaṃ，节庆maho。寺院节庆vihāramaho。塔庙节庆cetiyamaho。
其中因无烦恼，以一向应供性，使对自己所作的供养恭敬等成为大果，故应受敬应受供养为尊者，即漏尽者。
努力(īha)有尝试义。努提īhati。精进īhā。精进称为勇猛。
理解(vaha maha)有认知义。解提vahati，解提mahati。
行走(ahi pilahi)有移动义。行提ahati。行提pilahati，蛇ahi。
这里蛇虽是词根形式，因能行能去故名蛇。
责备(garaha kalaha)有诽谤义。责提garahati。责备garahā，争提kalahati，争吵kalaho。
主要(varaha valaha)有重要、诽谤、伤害和取义。主提varahati。主提valahati。猪象varāho。
这里猪象指猪和象。因此在"羚鹿和猪。如饲养的大猪"等中以猪名称"猪"。但在"大猪在河中警戒，正食莲藕"等中以象名称"猪"。因为大猪即大象的意思。
努力(vehu jehu vāhu)有奋进义。努提vehati，努提jehati。努提vāhati。乘vāhano。
乘称为马。因为他们乘，即在战争等事发生时努力奋进，因此称为乘。
除困(dāhu)有除困乏义。除提dāhati。
思考(ūha)有寻思义。思提ūhati，集思提āyūhati，遍思提viyūhati，排思提byūhati，舍思提apohati。思维ūhanaṃ，集思āyūhanaṃ，阵形byūho，舍弃apoho。
其中思即寻思，集思即努力，遍思即掘起土。如是排思也是。舍思即丢弃，或区分。
搅动(gāhu)有混乱义。动提gāhati。执持gāho，月蚀candaggāho，日蚀sūriyaggāho，星蚀nakkhattaggāho。
执取(gaha)有拿取义。取提gahati，举起提paggahati。我将举起供物。钵paggaho，精进paggāho。
举起即钵。精进即勇猛。
忍耐(saha)有容忍义。容忍即忍耐。忍提sahati。力量saho，无能asaho，难忍asayho。
生长(ruha)有皮和显现义。长提ruhati。树rukkho。
尊重(mātu)有敬重义。重提māhati。
隐藏(guhū)有遮蔽义。藏提guhati，遮藏提nigguhati。隐密guho，夜叉guyhako。
运载(vaha)有到达义。载提vahati。流水vārivaho。
充满(duha)有圆满义。满提duhati，挤提dohati。正被挤的牛。
积聚(diha)有堆集义。聚提dehati。身体deho。身体即身躯。
品尝(liha)有尝味义。尝提lehati，舔提palehati。可舔lehanīyaṃ。这里有经文："狗舔他的足。"这是意思：狗以自己的舌头舔这童子的足底。
舍弃(oha)有舍离义。舍提ohati。舍弃一切无义。舍离apoho。
升起(brahma)有上升义。升提brahati。梵brahā。
伤害(daha thaha)有损害义。害提dahati。害提thahati。
增长(brūha)有增益义。向上增长故为梵天。使动态有"应增长远离"的用例。
梵天即以种种功德特质增长故为梵天。梵天也指大梵天、如来、婆罗门、父母和最胜。因为在"千梵天二千梵天"等中大梵天称为"梵天"。"诸比丘，梵天是如来的代称"中指如来。
"除暗佛遍眼，
超世出诸有；
无漏离众苦，
真名我所事梵。"
这里指婆罗门。"梵天即父母，称为最初师"这里指父母。"转梵轮"这里指最胜。这里说：
"大梵及婆罗，
以及父母处；
如来与最胜，
梵字皆运行。"
另一法则：梵天有三种梵天：世俗梵天、化生梵天和清净梵天。


‘‘Sampannaṃ sālikedāraṃ, suvā bhuñjanti kosiya;

Paṭivedemi te brahme, na ne vāretumussahe,

Paribbaja mahābrahme, pacantaññepi pāṇino’’ti ca

Evamādīsu hi brahmasaddena sammutibrahmāno vuttā.

‘‘Apārutā tesaṃ amatassa dvārā,

Ye sotavanto pamuñcantu saddhaṃ;

Vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ,

Dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme,

Atha kho brahmā sahampatī’’ti ca evamādīsu brahmasaddena upapattibrahmā. ‘‘Brahmacakkaṃ pavattetī’’tiādivacanato brahmanti ariyadhammo vuccati. Tato nibbattā avisesena sabbepi ariyā visuddhibrahmāno nāma paramatthabrahmatāya. Visesato pana ‘‘brahmāti kho bhikkhave tathāgatassetaṃ adhivacana’’nti vacanato sammāsambuddho uttamabrahmā nāma sadevake loke brahmabhūtehi guṇehi ukkaṃsapāramippattito. Etthetaṃ vuccati –

‘‘Sammutiyupapattīnaṃ, visuddhīnaṃ vasena ca;

Brahmāno tividhā honti, uttamena catubbidhā’’ti.

Dhimhaniṭṭhubhane. Dhimheti. ‘‘Paṭivāmagataṃ sallaṃ, passa dhimhāmi lohita’’nti pāḷi nidassanaṃ.

Tattha dhimhāmīti niṭṭhubhāmīti attho.

Hakārantadhāturūpāni.

Ḷakārantadhātu

Biḷa akkose. Beḷati. Biḷāro.

Kīḷa vihāre. Kīḷati. Kīḷā.

Aḷa uggame. Aḷati. Vāḷo.

Laḷa vilāse. Laḷati. Laḷito asso.

Kaḷa made kakkasse ca. Kakkassaṃ kassasiyaṃ pharusabhāvo. Kaḷati.

Tuḷa toḷane. Toḷati.

Huḷa hoḷa gatiyaṃ. Huḷati. Hoḷati.

Roḷa anādare. Roḷati.

Loḷa ummāde. Loyati.

Heḷa hoḷa anādare. Heḷati. Hoḷati.

Vāḷa ālape. Vāḷati.

Dāḷa dhāḷa visaraṇe. Dāḷati. Dhāḷati.

Haḷa silāghāyaṃ. Haḷati.

Hīḷa anādare. Hīḷati. Hīḷā, hīḷiko, hīḷito.

Kaḷasecane. Kaḷati. Kaḷanaṃ.

Heḷa veṭhane. Heḷati.

Īḷa thutiyaṃ. Īḷati.

Juḷa gatiyaṃ. Juḷati, joḷati.

Puḷa muḷa sukhane. Puḷati. Muḷati.

Guḷa rakkhāyaṃ. Guḷati. Guḷo.

Juḷa bandhane. Juḷati.

Kuḷa ghasane. Kuḷati.

Khuḷa bālye ca. Cakāro ghasanāpekkhako. Khuḷati.

Suḷa buḷa saṃvaraṇe. Suḷati. Buḷati.

Puḷa saṅghāte. Puḷati. Puḷinaṃ.

Saḷa abyattasadde. Saḷati. Sāḷiko, sāḷikā.

‘‘Usabhova mahī nadati,

Migarājāva kūjati;

Susumārova saḷati,

Kiṃ vipāko bhavissatī’’ti nidassanaṃ;

Imāni ḷakārantadhāturūpāni.

Iti bhūvādigaṇe avaggantadhāturūpāni samattāni. Ettāvatā sabbāpi bhūvādigaṇe dhātuyo pakāsitā.

Idāni bhūvādigaṇikadhātūnaṃyeva kāci asamānasutikā, kāci asamānantikā. Tāsu kāci samānatthavasena samodhānetvā pubbācariyehi vuttā, tāyeva dhātuyo ekadesena rūpavibhāvanādīhi saddhiṃ pakāsayissāma. Taṃ yathā?

Hūbhū sattāyaṃ hoti, bhavati. Pahoti, pabhavati. Huveyya pāvuso. Sace uppādo heyya. Ajesi yakkho naravīraseṭṭhaṃ, tatthappanādo tumulo bahūva. Ambā’yaṃ ahuvā pure. Ahu rājā videhānaṃ. Pahūtaṃ me dhanaṃ sakka. Pahūtamariyo pakaroti puññaṃ. Pahūtavitto puriso. Pahūtajivho bhagavā. Piyappabhūtā kalahā vivādā. Pacchāsamaṇena hotabbaṃ. Bhavitabbaṃ. Hotuṃ, hetuye, bhavituṃ. Hutvā, hutvāna. Bhavitvā, bhavitvāna.


"繁茂的稻田，
鹦鹉吃着，拘西耶；
我告诉你梵天，
不能阻止它们，
请离开大梵天，
别的生物在煮。"
等中以梵天词称呼世俗梵天。
"打开不死之门，
有耳者生信仰；
我不为害想说，
人间妙法梵天，
沙婆主梵天。"
等中以梵天词指化生梵天。由"转梵轮"等语，梵天即指圣法。由此生的一切圣者通称为清净梵天，因为是胜义梵性。但特别由"诸比丘，梵天是如来的代称"之语，正等正觉者名为最上梵天，因在天人世间以梵天功德达到最高完满。这里说：
"依世俗化生，
清净三种分；
加最上第四，
梵天有四种。"
吐出(dhimha)有喷出义。吐提dhimheti。"相反方向的箭，看我吐出血"这经文是例子。
其中吐出即喷出的意思。
以上是以ha结尾的词根形式。
以ḷa结尾的词根
咒骂(biḷa)有谩骂义。骂提beḷati。猫biḷāro。
游戏(kīḷa)有娱乐义。玩提kīḷati。游戏kīḷā。
升起(aḷa)有上升义。升提aḷati。凶猛vāḷo。
装饰(laḷa)有美丽义。美提laḷati。优美的马。
狂醉(kaḷa)有陶醉和粗暴义。粗暴即粗糙粗野性。醉提kaḷati。
称量(tuḷa)有衡量义。量提toḷati。
移动(huḷa hoḷa)有行走义。行提huḷati。行提hoḷati。
轻视(roḷa)有不敬义。视提roḷati。
狂乱(loḷa)有发狂义。乱提loyati。
轻蔑(heḷa hoḷa)有不敬义。蔑提heḷati。蔑提hoḷati。
说话(vāḷa)有言语义。说提vāḷati。
扩散(dāḷa dhāḷa)有散开义。散提dāḷati。散提dhāḷati。
赞叹(haḷa)有称赞义。赞提haḷati。
轻视(hīḷa)有不敬义。视提hīḷati。轻视hīḷā，轻视者hīḷiko，被轻视hīḷito。
洒水(kaḷa)有浇灌义。灌提kaḷati。浇水kaḷanaṃ。
包裹(heḷa)有缠绕义。包提heḷati。
赞颂(īḷa)有称颂义。颂提īḷati。
移动(juḷa)有行走义。行提juḷati，行提joḷati。
快乐(puḷa muḷa)有愉悦义。乐提puḷati。乐提muḷati。
保护(guḷa)有守护义。护提guḷati。球guḷo。
束缚(juḷa)有约束义。缚提juḷati。
食用(kuḷa)有吃食义。食提kuḷati。
愚痴(khuḷa)有愚昧义。连词关联食用。痴提khuḷati。
遮蔽(suḷa buḷa)有遮掩义。蔽提suḷati。蔽提buḷati。
积聚(puḷa)有堆集义。聚提puḷati。沙洲puḷinaṃ。
不明声(saḷa)有不明声音义。响提saḷati。八哥鸟sāḷiko，雌八哥鸟sāḷikā。
"如公牛鸣地，
如兽王啼叫；
如鳄鱼发声，
将有何果报？"为例子。
这些是以ḷa结尾的词根形式。
如是以子音结尾的bhū等组词根形式完毕。至此bhū等组的一切词根已说明。
现在bhū等组的词根中有些声音不同，有些词尾不同。其中有些依相同义合并为一，为先前阿阇黎所说，我们将以形态分析等说明这些词根。如何？
有(hū bhū)有存在义。有hoti，有bhavati。能有pahoti，能有pabhavati。朋友可能有。若生起应有。夜叉征服最胜人雄，彼处喧闹声众多。此芒果树以前有。有毗提诃王。天帝我有多财。圣者作多福。多财者。世尊广舌。爱多争吵诤论。应作随行沙门。应有。为有hotuṃ，为有hetuye，为有bhavituṃ。已有hutvā，已有hutvāna。已有bhavitvā，已有bhavitvāna。


Ettha pana ‘‘atthi hehiti so maggo, na so sakkā na hetuye’’ti pāḷi nidassanaṃ. Tattha nahetuyeti abhavituṃ. Hūdhātuto tuṃpaccayassa tavepaccayassa vā tuye ādeso, ūkārassa ca ekārādeso katoti daṭṭhabbaṃ. Atha vā hetubhāvāya na na sakkātipi attho. Ayaṃ panattho idha nādhippeto, purimoyevattho adhippeto hotissa dhātuno payogabhāvāya udāharitapadassatthabhāvato. Tattha pahotīti idaṃ vatthaṃ vipulabhāvena cīvaraṃ kātuṃ pahoti, no nappahoti. Pahotīti vā puriso arayo jetuṃ sakkoti. Atha vā pahotīti hoti. Pabhavatīti sandati. Pahūtanti vipulaṃ, mahantanti attho. Pahūtavittoti vipulavitto mahaddhano. Pahūtajivhoti suputhulasudīghasumudukajivho, piyappabhūtāti piyato nibbattā.

Gamu sappa gatiyaṃ. Gacchati, gamati, ghammati, āgacchati, uggacchati, atigacchati, paṭigacchati, avagacchati, adhigacchati, anugacchati, upagacchati, apagacchati, vigacchati, nigacchati, niggacchati. Aññānipi yojetabbāni. ‘‘Samuggacchatī’’tiādinā upasaggadvayavasenapi yathāsambhavaṃ yojetabbāni. Sappati, saṃsappati, parisappati. Aññānipi yojetabbāni.

Tattha gamatīti gacchati. Kārite ‘‘devadattaṃ gameti gamayatī’’ti rūpāni bhavanti. ‘‘Apāyaṃ gametīti apāyagamanīya’’nti idamettha nidassanaṃ. Curādigaṇaṃ pattassa āpubbassa imassa ‘‘āgameti, āgamayati, āgamento, āgamayamāno’’ti suddhakatturūpāni bhavanti.

Tattha āgametīti muhuttaṃ adhivāsetīti attho. Ghammatīti gacchati. Āgacchatīti āyāti. Uggacchatīti uyyāti uddhaṃ gacchati. Atigacchatīti atikkamitvā gacchati. Paṭigacchatīti puna gacchati. Avagacchatīti jānāti. Adhigacchatīti labhati jānāti vā. Anugacchatīti pacchato gacchati. Upagacchatīti samīpaṃ gacchati. Apagacchatīti apeti. Vigacchatīti vigamati. Nigacchatīti labhati. ‘‘Yasaṃ poso nigacchatī’’ti idaṃ nidassanaṃ. Niggacchatīti nikkhamati. Sappatīti gacchati. Saṃsappatīti saṃsaranto gacchati. Parisappatīti samantato gacchati.

Idāni pana viññūnaṃ sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacane paramakosallajananatthaṃ sappayogaṃ padamālaṃ kathayāma. Seyyathidaṃ? So gacchati, te gacchanti, gacchare. Tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha. Ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāma. So gacchate, te gacchante. Tvaṃ gacchase, tumhe gacchavhe. Ahaṃ gacche, mayaṃ gacchāmhe. Vattamānāya rūpāni.

So gacchatu, te gacchantu. Tvaṃ gacchāhi, gaccha, gacchassu, tumhe gacchatha. Ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāma. So gacchataṃ, te gacchantaṃ. Tvaṃ gacchassu, tumhe gacchavho. Ahaṃ gacche, mayaṃ gacchāmase. Pañcamiyā rūpāni.

So gaccheyya, gacche, te gaccheyyuṃ. Tvaṃ gaccheyyāsi, tumhe gaccheyyātha. Ahaṃ gaccheyyāmi, mayaṃ gaccheyyāma, gacchemu. So gacchetha, te gaccheraṃ. Tvaṃ gacchetho, tumhe gaccheyyāvho. Ahaṃ gaccheyyaṃ, mayaṃ gaccheyyāmhe. Sattamiyā rūpāni.

So gaccha, te gacchu. Tvaṃ gacche, tumhe gacchittha, gañchittha. Ahaṃ gacchaṃ, mayaṃ gacchimha, gañchimha. So gacchittha, gañchittha, te gacchire. Tvaṃ gacchittho, tumhe gacchivho. Ahaṃ gacchiṃ, gañchiṃ, mayaṃ gacchimhe. Parokkhāya rūpāni.


这里有经文"此道将会有，不能不存在"为例。其中"不存在"即不能有。应知从hū词根加tuṃ词尾或tave词尾变为tuye，ū音变为e音。或者意思是不能不成为因。但这个意思这里不是所要表达的，只是前一个意思是所要表达的，因为作为hoti词根的用例所引用的词的意思。其中能有即此衣能充分作为僧衣，不是不能。或者能有即人能战胜敌人。或者能有即有。能有即流出。众多即丰富，意思是大。多财即丰富财物大富。广舌即极宽极长极柔软的舌头，爱多即从爱生。
行走(gamu sappa)有移动义。行提gacchati，行提gamati，行提ghammati，来提āgacchati，上行提uggacchati，超行提atigacchati，返行提paṭigacchati，了解提avagacchati，证得提adhigacchati，随行提anugacchati，近行提upagacchati，离行提apagacchati，离散提vigacchati，获得提nigacchati，出离提niggacchati。其他也应配合。以"遍上升"等以双重前缀也应随可能配合。爬提sappati，遍爬提saṃsappati，遍爬提parisappati。其他也应配合。
其中行即走。使动态有"使提婆达多行、令行"等形式。"使去恶趣即应往恶趣"这是这里的例子。到达第十组的带ā前缀的此词根有"等待、正等待、正在等待、等待着"等纯主动形式。
其中等待即暂时忍耐的意思。行即走。来即来。上行即上升向上走。超行即超越而行。返行即再行。了解即知道。证得即获得或知道。随行即跟随而行。近行即接近而行。离行即离开。离散即分散。获得即得到。"人获得名声"这是例子。出离即出去。爬即行。遍爬即轮回而行。遍爬即周遍而行。
现在为了生起智者对有注释的三藏佛语的最高善巧，我们说带用例的词形变化。即：他行，他们行，行（复）。你行，你们行。我行，我们行。他行，他们行。你行，你们行。我行，我们行。这些是现在时形式。
愿他行，愿他们行。你应行，行，你应行，你们应行。愿我行，愿我们行。愿他行，愿他们行。你应行，你们应行。愿我行，愿我们行。这些是愿望时形式。
他应行，他们应行。你应行，你们应行。我应行，我们应行，应行。他应行，他们应行。你应行，你们应当行。我应行，我们应行。这些是可能时形式。
他有行，他们有行。你有行，你们有行，有行。我有行，我们有行，有行。他有行，有行，他们有行。你有行，你们有行。我有行，有行，我们有行。这些是过去时形式。


So agacchā, te agacchū. Tvaṃ agacche, tumhe agacchatha. Ahaṃ agacchaṃ, mayaṃ agacchamhā. So agacchatha, te agacchatthuṃ. Tvaṃ agacchase, tumhe agacchivhaṃ. Ahaṃ agacchaṃ, mayaṃ agacchimhe. Ajjataniyā rūpāni.

So gacchissati, te gacchissanti. Tvaṃ gacchissasi, tumhe gacchissatha. Ahaṃ gacchissāmi, mayaṃ gacchissāma. So gacchissate, te gacchissante. Tvaṃ gacchissase, tumhe gacchissavhe. Ahaṃ gacchissaṃ, mayaṃ gacchissāmhe. Bhavissantiyā rūpāni.

So agacchissā, te agacchissaṃsu. Tvaṃ agacchisse, tumhe agacchissatha. Ahaṃ agacchissaṃ, mayaṃ agacchissāmhā. So agacchissatha, te agacchissisu. Tvaṃ agacchissase, tumhe agacchissavhe. Ahaṃ agacchissaṃ, mayaṃ agacchissāmhase. Kālātipattiyā rūpāni.

Tattha ajjataniyā kālātipattiyā ca akārāgamaṃ sabbesu purisesu sabbesu vacanesu labbhamānampi sāsane aniyataṃ hutvā labbhatīti daṭṭhabbaṃ. Tathā hi ‘‘agacchi, gacchi, agacchissā, gacchissā’’tiādinā dve dve rūpāni dissanti. Gamati, gamanti. Gamatu, gamantu. Gameyya. Gameyyuṃ. Sesaṃ sabbaṃ vitthāretabbaṃ.

Idāni parokkhāhiyyattanajjatanīsu viseso vuccate – so puriso maggaṃ ga, sā itthī ghara’māga. Te maggaṃ gu, tā ghara’māgu. Ekārassa akārādesaṃ tvaṃ maggaṃ ga, tvaṃ ghara’’māga. Tumhe maggaṃ guttha, tumhe ghara’māguttha. Ahaṃ maggaṃ gaṃ, ahaṃ ghara’māgaṃ. Ahaṃ taṃ purisaṃ anvagaṃ, mayaṃ maggaṃ gumha, mayaṃ gharaṃ āgumha, mayaṃ taṃ purisaṃ anvagumha. Ayaṃ tāva parokkhāya viseso.

‘‘So maggaṃ agamā, te maggaṃ agamū’’ iccādi hiyyattaniyā rūpaṃ. ‘‘So agami, te agamuṃ, te guṃ’’ iccādi ajjataniyā rūpaṃ.

Idāni tesaṃ padarūpāni pākaṭīkaraṇatthaṃ kiñci suttaṃ kathayāma – ‘‘sopāgā samitiṃ vanaṃ. Athettha pañcamo āgā. Āguṃ devā yasassino. Māhaṃ kākova dummedho, kāmānaṃ vasamanvagaṃ. Agamā rājagahaṃ buddho. Vaṅkaṃ agamu pabbataṃ. Brāhmaṇā upagacchu ma’’nti evamādīni bhavanti.

Ga gu ga guttha gaṃ gumha, agu agamu agamuṃ;

Agamā’gami gacchanti, ādibhedaṃ mane kare.

Idāni nāmikapadāni vuccante – gato, gantā, gacchaṃ, gacchantī, gacchantaṃ kulaṃ, sahagataṃ, gati, gamanaṃ, gamo, āgamo, avagamo, gantabbaṃ, gamanīyaṃ, gammaṃ, gammamānaṃ, gamiyamānaṃ, go, mātugāmo, hiṅgu, jagu, indagū, medhago iccādīni, kārite – gacchāpeti, gacchāpayati, gaccheti, gacchayati, gammeti. Kamme – gammati, gamiyati, adhigammati, adhigamiyati. Tumantāditte ‘‘gantuṃ, gamituṃ, gantvā, gantvāna, gamitvā, gamitvāna, gamiya, gamiyāna, gamma, āgamma, āgantvā, adhigamma, adhigantvā’’ iccādīni . Sappadhātussa pana ‘‘sappo, sappinī, pīṭhasappī, sappi’’ iccādīni rūpāni bhavanti.


他行，他们行。你行，你们行。我行，我们行。他行，他们行。你行，你们行。我行，我们行。这些是近过去时形式。
他将行，他们将行。你将行，你们将行。我将行，我们将行。他将行，他们将行。你将行，你们将行。我将行，我们将行。这些是未来时形式。
他应已行，他们应已行。你应已行，你们应已行。我应已行，我们应已行。他应已行，他们应已行。你应已行，你们应已行。我应已行，我们应已行。这些是过未来时形式。
其中应知在近过去时和过未来时中，虽在一切人称一切数中可得加a音，但在教法中作不定而得。因此如"已行、行、应已行、将行"等有两种形式。行提gamati，行（复）gamanti。愿行gamatu，愿行（复）gamantu。应行gameyya。应行（复）gameyyuṃ。余一切应类推。
现在说远过去时、半过去时、近过去时的区别：此人走路ga，此女来家āga。他们走路gu，她们来家āgu。e音变a音你走路ga，你来家āga。你们走路guttha，你们来家āguttha。我走路gaṃ，我来家āgaṃ。我随此人anvagaṃ，我们走路gumha，我们来家āgumha，我们随此人anvagumha。这是远过去时的区别。
"他走路agamā，他们走路agamū"等是半过去时形式。"他已行agami，他们已行agamuṃ，他们已行guṃ"等是近过去时形式。
现在为了显示它们的词形，我们说一些经文："他到达树林集会。然后第五个来到。有名声天人来到。愿我不像愚痴的乌鸦，随欲望控制。佛陀往王舍城。去向弯曲的山。婆罗门接近我"等。
ga gu ga guttha gaṃ gumha，agu agamu agamuṃ；
agamā agami gacchanti，心应知这些区别。
现在说名词形式：已去gato，行者gantā，行gacchaṃ，行gacchantī，正去的家庭gacchantaṃ kulaṃ，俱行sahagataṃ，趣gati，行走gamanaṃ，行gamo，来āgamo，理解avagamo，应去gantabbaṃ，应去gamanīyaṃ，可去gammaṃ，正被去gammamānaṃ，正被去gamiyamānaṃ，牛go，妇女mātugāmo，阿魏hiṅgu，阿魏jagu，天行者indagū，智行medhago等。使动态：使行gacchāpeti，使行gacchāpayati，使行gaccheti，使行gacchayati，使可去gammeti。被动态：被去gammati，被去gamiyati，被证得adhigammati，被证得adhigamiyati。不定词等：去gantuṃ，去gamituṃ，已去gantvā，已去gantvāna，已去gamitvā，已去gamitvāna，已去gamiya，已去gamiyāna，已去gamma，已来āgamma，已来āgantvā，已证得adhigamma，已证得adhigantvā等。爬行词根有"蛇sappo，雌蛇sappinī，椅子爬行者pīṭhasappī，酥油sappi"等形式。


Tattha sahagatasaddo tabbhāve vokiṇṇe nissaye ārammaṇe saṃsaṭṭheti imesu atthesu dissati. Tattha ‘‘yāyaṃ taṇhā ponobbhavikā nandirāgasahagatā’’ti tabbhāve veditabbo, nandirāgabhūtāti attho. ‘‘Yāyaṃ bhikkhave vīmaṃsā kosajjasahagatā kosajjasampayuttā’’ti vokiṇṇe veditabbo, antarantarā uppajjamānena kosajjena vokiṇṇāti ayamettha attho. ‘‘Aṭṭhikasaññāsahagataṃ satisambojjhaṅgaṃ bhāvetī’’ti nissaye veditabbo, aṭṭhikasaññaṃ nissāya aṭṭhikasaññaṃ bhāvetvā paṭiladdhanti attho. ‘‘Lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ arūpasahagatānaṃ vā’’ti ārammaṇe, rūpārūpārammaṇānanti attho. ‘‘Idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagataṃ sahajātaṃ sampayutta’’nti saṃsaṭṭhe, imissā pītiyā saṃsaṭṭhanti attho. Etthetaṃ vuccati –

Tabbhāve ceva vokiṇṇe, nissayārammaṇesu ca;

Saṃsaṭṭhe ca sahagata-saddo dissati pañcasu;

Gatīti gatigati nibbattigabhi ajjhāsayagati vibhavagati nipphattigati ñāṇagatīti bahuvidhā gati nāma.

Tattha ‘‘taṃ gatiṃ pecca gacchāmī’’ti ca ‘‘yassa gatiṃ na jānanti, devā gandhabbamānusā’’ti ca ayaṃ gatigatināma. ‘‘Imesaṃ kho ahaṃ bhikkhūnaṃ sīlavantānaṃ neva jānāmi gatiṃvā agatiṃvā’’ti ayaṃ nibbattigati nāma. ‘‘Evaṃ kho te ahaṃ brahme gatiñca jānāmi jutiñca jānāmī’’ti ayaṃ ajjhāsayagati nāma. ‘‘Vibhavo gati dhammānaṃ, nibbānaṃ arahato gatī’’ti ayaṃ vibhavagati nāma. ‘‘Dve gatiyo bhavanti anaññā’’ti ayaṃ nipphattigati nāma. ‘‘Taṃ tattha gatimā dhibhimā’’ti ca ‘‘sundaraṃ nibbānaṃ gato’’ti ca ayaṃ ñāṇagati nāma. Etthetaṃ vuccati –

Gatigatyañca nibbatyaṃ, vibhavajjhāsayesu ca;

Nipphattiyañca ñāṇe ca, gatisaddo pavattati.

Gacchatīti go. Mātuyā samabhāvaṃ missībhāvañca gacchati pāpuṇātīti mātugāmo. Rogaṃ hiṃsantaṃ gacchatīti hiṅgu.

Imāni tassa nāmāni

Hiṅgu hiṅgujatucceva, tathā hiṅgusipāṭikā;

Hiṅgujātīti kathitā, vinayaṭṭhakathāya hi.

Jagūti cutito jātiṃ gacchatīti jagu. Indriyena gacchatīti indagū. Atha vā indabhūtena kammunā gacchatīti indagu. ‘‘Hindagū’’tipi pāḷi. Tattha hindanti maraṇaṃ. Taṃ gacchatīti hindagū. Sabbametaṃ sattādhivacanaṃ, liṅgato pulliṅgaṃ. Medhagoti attano nissayañca parañca medhamāno hiṃsamāno gacchati pavattatīti medhago, kalaho. ‘‘Tato sammanti medhagā’’ti ettha hi kalaho medhagasaddena bhagavatā vutto. Gamitvāti ettha –

‘‘Isivhayaṃ gamitvāna, vinitvā pañcavaggiye;

Tato vinesi bhagavā, gantvā gantvā tahiṃ tahi’’nti

Ayaṃ pāḷi nidassanaṃ. Sappoti sappatīti sappo, saṃsappanto gacchatīti attho. Tenāha āyasmā sāriputto ‘‘yo kāme parivajjeti, sappasseva padāsiro’’ti imissā pāḷiyā niddese ‘‘sappo vuccati ahi. Kenaṭṭhena sappo? Saṃsappanto gacchatīti sappo. Bhujanto gacchatīti bhujago. Urena gacchatīti urago. Pannasiro gacchatīti pannago. Sarīrena sappatīti sarīsapo. Bile sayatīti bilāsayo. Dāṭhā tassa āvudhoti dāṭhāvudho. Visaṃ tassaghoranti ghoraviso. Jivhā tassa duvidhāti dujivho. Dvīhi jivhāhi rasaṃ sāyatīti dvirasaññū’’ti. Sappinīti uragī. Pīṭhasappīti pīṭhena sappati gacchatīti pīṭhasappī, paṅguḷo. Sappīti yo na paribhuñjati, tassa balāyuvaḍḍhanatthaṃ sappati gacchati pavattatīti sappi, ghataṃ.


这里是完整的巴利文直译:
在此，"sahagata"(俱行)一词用于以下含义:同一性、混杂、依止、所缘和相应。其中，在"此爱是再有、喜贪俱行"中应理解为同一性的意思，即成为喜贪的意思。"诸比丘，此寻思与懈怠俱行、与懈怠相应"中应理解为混杂的意思，即此中的意思是被间或生起的懈怠所混杂。"修习与骨想俱行的念觉支"中应理解为依止的意思，即依止骨想、修习骨想而获得的意思。"得色俱行等至或无色俱行等至"中是指所缘，即以色无色为所缘的意思。"此乐与此喜俱行、俱生、相应"中是指相应，即与此喜相应的意思。这里说:
同一性与混杂，依止与所缘中，
相应中俱行词，显现于此五处。
"gati"(趣)有多种含义:趣趣、生趣、意乐趣、离有趣、成就趣、智趣等诸多含义。
其中"死后我将往生彼趣"以及"天神乾闼婆人类都不知其去处"，这是趣趣。"诸比丘，我不知这些持戒比丘的趣向或不趣向"，这是生趣。"梵天，我如是知你的意趣和光明"，这是意乐趣。"诸法趣向离有，涅槃是阿罗汉的归趣"，这是离有趣。"有二趣而无其他"，这是成就趣。"他于此通达证知"以及"已到达美妙的涅槃"，这是智趣。这里说:
趣趣与生趣，离有与意乐，
成就与智慧，趣字行于中。
"go"是指能行者。"mātugāma"(女人)是指达到与母亲相同的状态和混合状态者。"hiṅgu"(阿魏)是指能去除损害的疾病者。
这是它的名称：
阿魏与生阿魏，以及阿魏树脂，
在律注释书中，说为阿魏之类。
"jagu"是指从死亡趣向再生者。"indagū"是指以根行者。或者说是以业为主而行者。经中也作"hindagū"。其中"hinda"是指死亡。趣向死亡者为"hindagū"。这一切都是有情的代名词，就语法性来说是阳性。"medhago"是指伤害自己所依和他人而行进运作，即争论。因为在"由此止息诸争论"中，世尊以"medhaga"一词说明争论。关于"gamitvā"(去后)：
"去到仙人处，调伏五比丘，
世尊于此后，往诸处调伏。"
这是经文例证。"sappo"(蛇)是指爬行者，意思是匍匐而行。因此尊者舍利弗在"如蛇避足迹，出离诸欲者"这段经文的义释中说:"蛇即是蛇。为什么称为蛇？因匍匐而行故称蛇。以弯曲而行故称蛇。以胸行故称蛇。以趴伏而行故称蛇。以身体爬行故称蛇。栖息于洞穴故称蛇。以牙为武器故称蛇。其毒猛烈故称蛇。舌分为二故称蛇。以二舌尝味故称蛇。" "sappinī"是雌蛇。"pīṭhasappī"是以凳子爬行者，即跛子。"sappi"(酥油)是指不食用者为了增长体力和寿命而流动运作，即酥油。


Sakka ṭeka laṅgha gatyattā. Sakkati, nisakkati, parisakkati. Nisakko, parisakkanaṃ. Ṭekati. Ṭīkā. Laṅghati, ullaṅghati, olaṅghati, laṅghako, ullaṅghikā pīti.

Ke re ge sadde. Kāyati. Rāyati. Gāyati. Jātakaṃ. Rā. Gītaṃ. Kāyituṃ. Rāyituṃ, gāyituṃ. Kāyitvā. Rāyitvā. Gāyitvā.

Tattha jātakanti jātaṃ bhūtaṃ atītaṃ attano caritaṃ kāyati katheti bhagavā etenāti jātakaṃ. Jātakapāḷi hi idha jātakanti vuttaṃ. Aññatra pana jātaṃ evaṃ jātakanti gahetabbā. Tathā hi jātakasaddo pariyattiyampi vattati ‘‘itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhamma’’ntiādīsu, jātiyampi vattati ‘‘jātakaṃ samodhānesī’’tiādīsu. Rā vuccati saddo. Gītanti gāyanaṃ.

Kheje se khaye. Khāyati. Jāyati. Sāyati. Khayaṃ gacchatīti attho.

Ettha pana siyā ‘‘nanu ca bho khāyatīti padassa khādatīti vā paññāyatīti vā attho bhavati, tathā jāyatīti padassa nibbattatīti attho, sāyatīti padassa rasaṃ assādetīti attho, evaṃ sante bho kasmā idha evaṃ attho tumhehi kathiyatī’’ti? Saccaṃ, dhātūnantu anekatthattā evaṃ attho kathetuṃ labbhati. Tathā hi ‘‘appassutāyaṃ puriso, balibaddova jīratī’’ti ettha jīratīti ayaṃ saddo jaraṃ pāpuṇātīti atthaṃ avatvā vaḍḍhatīti atthameva vadati, evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ.

Gu ghu ku u sadde. Gavati. Ghavati. Kavati. Avati.

Khu ru ku sadde. Khoti. Roti. Koti.

Cu ju pu plu gā se gatiyaṃ. Cavati. Javati. Pavati. Plavati. Gāti. Seti. Cavanaṃ, cuti. Javanaṃ, javo. Pavanaṃ, plavanaṃ. Gānaṃ. Setu. Poto. Plavo.

Ettha gānanti gamanaṃ. Pototi pavati gacchati udake etenāti poto, nāvā. Tathā plavati na sīdatīti plavo, nāvā eva. ‘‘Bhinnaplavo sāgarasseva majjhe’’ti hi jātakapāḷi dissati. ‘‘Nāvā, poto, plavo, jalayānaṃ, taraṇa’’nti nāvābhidhānāni.

Dhe the saddasaṅghātesu. Dhāyati. Thāyati. Bhāve – dhiyati, thiyati. Itthī. Thī.

De te pālane. Dāyati. Dayā. Tāṇaṃ.

Rā lā ādāne. Rāti. Lāti.

Ati adi bandhane. Antati. Andati. Antaṃ. Andu.

Jutasubharuca dittiyaṃ. Jotati. Sobhati. Rocati, virocati.

Aka aga kuṭilāyaṃ gatiyaṃ. Akati. Agati.

Nātha nādha yācanopatāpissariyāsīsāsu. Nāthati. Nādhati.

Sala hula cala kampane. Salati. Hulati. Calati. Kusalaṃ.



我将按照要求将巴利文直译成简体中文：
萨迦具有跳跃动作的意思。萨迦提意为移动，尼萨迦提意为后退，巴利萨迦提意为四处移动。尼萨科意为后退者，巴利萨迦南意为四处移动。特迦提意为行走。提卡意为注释。朗伽提、乌朗伽提、奥朗伽提意为跳跃，朗伽科意为跳跃者，乌朗伽卡意为喜悦。
克、热、格表示声音。卡亚提意为发声，拉亚提意为鸣叫，伽亚提意为歌唱。佳塔堪意为本生故事。拉意为声音。吉堂意为歌。卡伊图意为将发声，拉伊图意为将鸣叫，伽伊图意为将歌唱。卡伊特瓦意为已发声，拉伊特瓦意为已鸣叫，伽伊特瓦意为已歌唱。
其中佳塔堪(本生故事)是指世尊用来讲述自己过去世所发生的事迹，因此称为佳塔堪。这里说的佳塔堪是指本生经典。在其他地方，佳塔堪则指已发生之事。因此，佳塔堪一词在"如是语、本生、未曾有法"等处表示经典，在"他讲述本生故事"等处表示出生。拉被称为声音。吉堂意为歌唱。
克杰、谢表示消失。卡亚提、佳亚提、萨亚提，意思是趋向灭尽。
这里可能有人会问："难道卡亚提这个词不是意为食用或显现吗？同样，佳亚提这个词不是意为出生吗？萨亚提这个词不是意为品尝吗？既然如此，为何你们在这里给出这样的解释呢？"确实如此，但由于词根有多重含义，因此可以这样解释。就像在"无闻者如牛，唯见其衰老"这句话中，即拉提这个词不说"达到衰老"的意思，而是表达"成长"的意思，这个道理也是如此。
古、古、库、乌表示声音。伽瓦提、伽瓦提、卡瓦提、阿瓦提。
库、卢、库表示声音。克欧提、罗提、科提。
朱、朱、普、普卢、伽、谢表示行走。查瓦提、佳瓦提、帕瓦提、普拉瓦提、伽提、谢提。查瓦南、查提意为行走，佳瓦南、佳沃意为速度，帕瓦南、普拉瓦南意为漂浮。伽南意为行走。谢图意为桥。波托、普拉沃意为船。
其中伽南意为行走。波托意为在水上行进的工具，即船。同样，普拉沃意为不会沉没的，也是指船。本生经中可见"如破船在海中央"的记载。"那瓦、波托、普拉沃、佳拉亚南、塔拉那"都是船的同义词。
德、特表示声音集合。达亚提、塔亚提。在被动语态中为地亚提、提亚提。伊提意为女人。提意为女人。
德、特表示保护。达亚提。达亚意为慈悲。塔南意为庇护。
拉、拉表示接受。拉提、拉提。
阿提、阿地表示束缚。安塔提、安达提。安堂意为边界。安杜意为锁链。
朱塔、苏巴、卢查表示光明。佐塔提、索巴提、罗查提、维罗查提意为照耀。
阿卡、阿伽表示曲折行走。阿卡提、阿伽提。
那塔、那达表示祈求、折磨、统治、祝愿。那塔提、那达提。
萨拉、胡拉、查拉表示震动。萨拉提、胡拉提、查拉提。库萨郎意为善巧。


Ettha ca kucchite pāpake dhamme salayatīti kusalaṃ, hetukattuvasenidaṃ nibbacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Tathā hi aṭṭhasāliniyaṃ ‘‘kucchite pāpake dhamme salayanti calayanti kampenti viddhaṃsentīti kusalā’’ti hetukattuvasena attho kathito. Idaṃ saladhātuvasena kusalasaddassa nibbacanaṃ. Aññesampi dhātūnaṃ vasena kusalasaddassa nibbacanaṃ bhavati. Tathā hi aṭṭhasāliniyaṃ aññānipi nibbacanāni dassitāni. Kathaṃ? ‘‘Kucchitena vā ākārena sayantīti kusā, te akusaladhammasaṅkhāte kuse lunanti chindantīti kusalā. Kucchitānaṃ vā sānato tanukaraṇato ñāṇaṃ kusaṃ nāma, tena kusena lātabbāti kusalā, gahetabbā pavattetabbāti attho. Yathā vā kusā ubhayabhāgagataṃ hatthappadesaṃ lunanti, evamimepi uppannānuppannabhāvena ubhayabhāgagataṃ kilesapakkhaṃ lunanti, tasmā kusā viya lunantītipi kusalā’’ti. Evaṃ aññānipi nibbacanāni dassitāni. Tatra ‘‘dhammā’’ iti padāpekkhaṃ katvā tadanurūpaliṅgavacanavasena ‘‘kusalā’’ti niddeso kato, idha pana sāmaññaniddesavasena ‘‘kusala’’nti napuṃsakekavacananiddeso amhehi kato. Puññavācako hi kusalasaddo ārogyavācako ca ekantena napuṃsakaliṅgo, itaratthavācako pana tiliṅgiko, yathā kusalo phasso, kusalā vedanā. Kusalaṃ cittanti. Kusalasaddo imasmiṃ bhūvādigaṇe lādhātusaladhātuvasena nipphattiṃ gatoti veditabbo. Iti bhūvādigaṇe samodhānagatadhātuyo samattā.

Iccevaṃ –

Vitthārato ca saṅkhepā, bhūvādīnaṃ gaṇo mayā;

Yo vibhatto sauddeso, saniddeso yathārahaṃ.

Upasagganipātehi, nānāatthayutehi ca;

Yojetvāna padānettha, dassitāni visuṃ visuṃ.

Pāḷinidassanādīhi, dassitāni saheva tu;

Tyādyantāni ca rūpāni, syānyantāni ca sabbaso.

Padānaṃ sadisattañca, tathā visadisattanaṃ;

Codanāparihārehi, sahito catthanicchayo.

Atthuddhāro’bhidhānañca, liṅgattayavimissanaṃ;

Abhidheyyakaliṅgesu, savisesapadāni ca.

Nānāpadabahuppada-samodhānañca dassitaṃ;

Rūḷhīsaddādayo ceva, suvibhattā anākulā.

Sabbanāmaṃ sabbanāma-sadisāni padāni ca;

Nānāpadehi yojetuṃ, dassitāni yathārahaṃ.

Tumantāni ca rūpāni, tvādyantāni ca viññūnaṃ;

Piṭake pāṭavatthāya, sabbametaṃ pakāsitaṃ.

Ye saddanītimhi imaṃ vibhāgaṃ,

Jānanti sammā munisāsane te;

Atthesu sabbesupi vītakaṅkhā,

Acchambhino sīhasamā bhavanti.

Vibhūtabhutaggasayambhucakke ,

Subhūtabhūriṃ vadatā narānaṃ;

Yo saddanītimhi bhuvādikaṇḍo,

Vutto mayā taṃ bhajathatthakāmo.

Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

Pannarasahi paricchedehi maṇḍito bhūvādigaṇo nāma

Soḷasamo paricchedo.



我将按要求将这段巴利文直译成简体中文：
这里，库萨郎(善巧)是因为它能动摇邪恶不善法，这个词源解释应从能动者的角度来理解。正如在《殊胜义注》中说："因为它们能动摇、震动、摇撼、破坏邪恶不善法，所以称为库萨拉"，这是从能动者角度给出的解释。这是从萨拉(动摇)词根来解释库萨拉一词的方式。库萨拉一词也可以从其他词根来解释。正如在《殊胜义注》中展示了其他的词源解释。如何解释呢？"因为以邪恶方式躺卧，所以称为库萨；它们切断被称为不善法的库萨，所以称为库萨拉。或者说，因为能减少邪恶，所以智慧被称为库萨，由于应当用这个库萨来切断，所以称为库萨拉，意思是应当获得、应当修习。或者就像茅草能割伤手掌的两边，同样这些善法也能以已生未生两种方式割断烦恼，因此像茅草一样能割断，所以称为库萨拉。"如此展示了其他的词源解释。在那里，考虑到"诸法"这个词，随顺其性数而说"库萨拉"，但在这里我们根据一般用法以中性单数形式说"库萨郎"。因为表示功德和健康义时，库萨拉一词一定是中性的，但表示其他含义时可以有三种性，如善触、善受、善心等。应知库萨拉一词在这个布瓦第词根组中是依据拉词根和萨拉词根而形成的。至此，布瓦第词根组中所收集的词根已经完毕。
如是：
广略两方面，我已经
如理分别布瓦第词根组，
包含其定义与解释。
与不同含义的
前缀和不变词结合，
在此个别展示诸词。
连同巴利文例证，
展示了提等词尾变化，
以及西亚等词尾变化形式。
诸词的相似性
以及相异性，
附带问难与解答而确定其义。
词义解说与同义词，
三性词的混合使用，
以及在所诠与性别上的特殊用词。
展示了不同词的
多重组合，
以及清晰无混乱的惯用语等。
代词以及
类似代词的词，
都已适当地展示其与不同词的组合。
为了智者能够
熟练运用三藏，
展示了图满塔等词形和特瓦等词尾变化。
凡在佛陀教法中
正确了知此《声明论》分别的人，
对一切义理断除疑惑，
无所畏惧如狮子。
对于已显现的最高自在轮，
由广大智慧为人们所宣说，
我所述此《声明论》布瓦第品，
愿求义者善加运用。
如是在九分教法及其义注和三藏中，
为了让智者通达语言之道，
而造的《声明论》论著中，
以十五章庄严的布瓦第词根组
名为第十六章。

17. Rudhādichakka

Rudhādigaṇika

Ito paraṃ pavakkhāmi, rudhādikagaṇādayo;

Sāsanassopakārāya, gaṇe tu chabbidhe kathaṃ.

Rudhi āvaraṇe. Rudhidhātu āvaraṇe vattati. Ettha āvaraṇaṃ nāma pidahanaṃ vā parirundhanaṃ vā palibuddhanaṃ vā harituṃ vā appadānaṃ, sabbametaṃ vaṭṭati. Rundhati, rundhiti, rundhīti, rundheti, avarundheti. Kammani – maggo purisena rundhiyati. Rodho, orodho, virodho, paṭivirodho, viruddho, paṭiviruddho, pariruddho. Rundhituṃ, parirundhituṃ. Rundhitvā. Parirundhitvā.

Tatra rodhoti cārako. So hi rundhati pavesitānaṃ kurūrakammantānaṃ sattānaṃ gamanaṃ āvaratīti rodhoti vuccati. Orodhoti rājubbarī, sā pana yathākāmacāraṃ carituṃ appadānena orundhiyati avarundhiyatīti orodho. Virodhoti ananukūlatā. Paṭivirodhoti punappunaṃ ananukūlatā. Viruddhoti virodhaṃ āpanno. Paṭiviruddhoti paṭisattubhāvena virodhaṃ āpanno. Pariruddhoti gahaṇatthāya samparivārito. Vuttañhi ‘‘yathā arīhi pariruddho, vijjante gamane pathe’’ti. Avaruddhoti pabbājito.

Muca mocane. Migaṃ bandhanā muñcati. Muñcanaṃ, mocanaṃ. Dukkhappamocanaṃ, moco.

Mocoti cettha aṭṭhikakadalīrukkho. Muñcituṃ. Muñcitvā. Kārite ‘‘moceti, mocetuṃ, mocetvā’’tiādīni.

Rica virecane. Riñcati. Riñcanaṃ, virecanaṃ, vireko, virecako. Riñcituṃ. Riñcitvā.

Sica paggharaṇe. Udakena bhūmiṃ siñcati. Puttaṃ rajje abhisiñci. Abhiseko. Muddhābhisitto khattiyo. Siñca bhikkhu imaṃ nāvaṃ, sittā te lahumessati. Sittaṭṭhānaṃ. Siñcituṃ. Siñcitvā.

Yuja yoge. Yuñjati, anuyuñjati. Kammani ‘‘yuñjiyatī’’ti rūpāni. Keci ‘‘yuñjate’’ti icchanti. Yuñjanaṃ, saṃyogo, anuyogo, bhāvanānuyutto, saññogo, saññojanaṃ, atthayojanā. Dīghaṃ santassa yojanaṃ. Yuñjituṃ, anuyuñjituṃ. Anuyuñjitvā. Yojeti. Tattha saṃyojananti bandhanaṃ kāmarāgādi. Yojananti –

Vidatthi dvādasaṅgulyo, tadvayaṃ ratanaṃ mataṃ;

Sattaratanikā yaṭṭhi, usabhaṃ vīsayaṭṭhikaṃ;

Gāvutaṃ usabhāsīti, yojanaṃ catugāvutaṃ.

Bhuja pālanabyavaharaṇesu. Pālanaṃ rakkhaṇaṃ. Byavaharaṇaṃ ajjhoharaṇaṃ. Bhuñjati, paribhuñjati, saṃbhuñjati. Dāsaparibhogena paribhuñji. Kārite ‘‘bhojeti bhojayatī’’tiādīni rūpāni. Bhojanaṃ, sambhogo, mahibhujo, gāmabhojako , upabhogo, paribhogo. Bhutto odano bhavatā. Sace bhutto bhaveyyāhaṃ. Odanaṃ bhutto bhuttavā bhuttāvī. Tumantāditte ‘‘bhuñjituṃ, paribhuñjituṃ, bhojetuṃ, bhojayituṃ, bhuñjitvā, bhuñjitvāna, bhuñjiya, bhuñjiyāna, bhojetvā, bhojetvāna, bhojayitvā, bhojayitvāna’’ iccādīni parisaddādīhi visesitabbāni.


这是第17章 "Rudhā等类动词"的翻译：
从现在开始我要讲解，以Rudhā开始的动词组；
为了有益于教法，将以六种方式讲解这些动词组。
Rudhi有"遮蔽"义。Rudhi词根表示遮蔽的意思。这里的"遮蔽"是指关闭、围困、阻碍、不给予等，这些都是可以的。rundhati（他遮蔽）、rundhiti（他遮蔽）、rundhīti（他遮蔽）、rundheti（他遮蔽）、avarundheti（他遮蔽）。在被动语态中 - 道路被人遮蔽（maggo purisena rundhiyati）。rodho（监狱）、orodho（后宫）、virodho（对抗）、paṭivirodho（反抗）、viruddho（相违）、paṭiviruddho（对立）、pariruddho（被包围）。rundhituṃ（将要遮蔽）、parirundhituṃ（将要围困）。rundhitvā（已遮蔽）、parirundhitvā（已围困）。
其中，rodho是指"监狱"。因为它阻止被关押的罪犯的行动，所以称为rodho。orodho是指"王妃"，因为她被限制不能随意行动，所以称为orodho。virodho是指"不调和"。paṭivirodho是指"反复的不调和"。viruddho是指"已产生对抗的"。paṭiviruddho是指"以敌对的方式产生对抗的"。pariruddho是指"为了捕获而被包围的"。如说："如同被敌人包围，虽有可行的道路"。avaruddho是指"被驱逐的"。
Muca有"解脱"义。从束缚中释放鹿。muñcanaṃ（释放）、mocanaṃ（解脱）。dukkhappamocanaṃ（解除痛苦）、moco（解脱）。
这里moco是指"无籽的芭蕉树"。muñcituṃ（将要释放）、muñcitvā（已释放）。在使役形式中有"moceti（使释放）、mocetuṃ（将使释放）、mocetvā（已使释放）"等。
Rica有"倾泻"义。riñcati（他倾泻）。riñcanaṃ（倾泻）、virecanaṃ（泻药）、vireko（泻药）、virecako（引起泻下的）。riñcituṃ（将要倾泻）、riñcitvā（已倾泻）。
Sica有"灌注"义。用水灌注地面。为王子灌顶。abhiseko（灌顶）。已受灌顶的剎帝利。比丘啊，请给这船舀水，你的船倘若已舀水将会轻快。sittaṭṭhānaṃ（已洒水之处）。siñcituṃ（将要灌注）、siñcitvā（已灌注）。
Yuja有"结合"义。yuñjati（他结合）、anuyuñjati（他专注）。在被动语态中有"yuñjiyati"等形式。有些人主张用"yuñjate"。yuñjanaṃ（结合）、saṃyogo（结合）、anuyogo（专注）、bhāvanānuyutto（致力于修习）、saññogo（结合）、saññojanaṃ（结缚）、atthayojanā（意义的连结）。对长远的是yojana（由旬）。yuñjituṃ（将要结合）、anuyuñjituṃ（将要专注）、anuyuñjitvā（已专注）、yojeti（他使结合）。其中saṃyojana是指欲贪等束缚。关于yojana（由旬）：
一vidatthi等于十二指宽，两vidatthi为一ratana；
七ratana为一yaṭṭhi，二十yaṭṭhi为一usabha；
八十usabha为一gāvuta，四gāvuta为一由旬。
Bhuja有"保护"和"食用"二义。"保护"即守护。"食用"即吞食。bhuñjati（他吃）、paribhuñjati（他享用）、saṃbhuñjati（他一起吃）。以奴仆的方式使用。在使役形式中有"bhojeti（使吃）、bhojayati（使吃）"等形式。bhojanaṃ（食物）、sambhogo（共享）、mahibhujo（大地之主）、gāmabhojako（村长）、upabhogo（享用）、paribhogo（使用）。您已食用了饭。如果我已经吃了的话。已吃了饭的人（bhutto、bhuttavā、bhuttāvī）。在不定体等中有"bhuñjituṃ（将要吃）、paribhuñjituṃ（将要享用）、bhojetuṃ（将使吃）、bhojayituṃ（将使吃）、bhuñjitvā、bhuñjitvāna、bhuñjiya、bhuñjiyāna、bhojetvā、bhojetvāna、bhojayitvā、bhojayitvāna"等，这些应当用pari等词加以区别。


Tatra bhuñjatīti bhattaṃ bhuñjati, bhojanīyaṃ bhuñjati. Tathā hi ‘‘khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā’’tiādi vuttaṃ. Apica kadāci khādanīyepi ‘‘bhuñjatī’’ti vohāro dissati. ‘‘Phalāni khuddakappāni, bhuñja rāja varāvara’’nti hi vuttaṃ. Paribhuñjatīti cīvaraṃ paribhuñjati, piṇḍapātaṃ paribhuñjati, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paribhuñjati, paṭisevatīti vuttaṃ hoti. Teneva ca paṭisevatīti paribhuñjatīti attho saṃvaṇṇiyati. Apica ‘‘kāme bhuñjatī’’ti ca ‘‘pañcakāmaguṇe paribhuñjatī’’ti ca dassanato pana bhuñjanaparibhuñjanasaddā paṭisevanatthena katthaci samānatthāpi hontīti avagantabbā. Saṃbhuñjatīti sambhogaṃ karoti, ekato vāsaṃ karotīti attho. Ettha siyā ‘‘nanu ca bho atra bhujadhātu pālanabyavaharaṇesu vutto, so kathaṃ ettakesupi atthesu vattatī’’ti? Vattateva, anekatthā hi dhātavo, te upasaggasahāye labhitvāpi anekatthatarāva honti. Ito paṭṭhāya tumantādīni rūpāni na vakkhāma. Yattha pana viseso dissati, tattha vakkhāma.

Kati chedane. Kantati, vikantati. Sallakatto.

Bhidi vidāraṇe. Bhindati. Anāgatatthe vattabbe ‘‘bhejjissati, bhindissatī’’ti dvidhā bhavanti rūpāni. Pāpake akusale dhamme bhindatīti bhikkhu. Tenāha –

‘‘Na tena bhikkhu so hoti, yāvatā bhikkhate pare;

Visaṃ dhammaṃ samādāya, bhikkhu hoti na tāvatā.

Yodha puññañca pāpañca, bāhitvā brahmacariyaṃ;

Saṅkhāya loke carati, save ‘bhikkhū’ti vuccatī’’ti.

Idañca khīṇāsavaṃ sandhāya vuttaṃ, sekkhaputhujjanasamaṇāpi yathāsambhavaṃ ‘‘bhikkhū’’ti vattabbataṃ pāpuṇantiyeva. Saṅghaṃ bhindatīti saṅghabhedako. Devadattena saṅgho bhinno,. Bhindiyatīti bhinnoti hi nibbacanaṃ. Na te kaṭṭhāni bhinnāni. Bhindatīti bhettā.

Chidi dvedhākaraṇe. Chindatīti chedako, evaṃ chettā. Kese chettuṃ vaṭṭati. Chindiyatīti chinno. Chinnopi rukkho punadeva rūhati. Idaṃ pana bhidichididvayaṃ divādigaṇaṃ patvā ‘‘bhijjati chijjatī’’ti suddhakattuvācakaṃ rūpadvayaṃ janeti, tasmā ‘‘bhijjatīti bhinno’’tiādinā suddhakattuvasenapi nibbacanaṃ kātabbaṃ.

Tadi hiṃsānādaresu. Tandati. Tandī, taddu. Taddati kacchu.

Udi pasavakiledanesu. Pasavanaṃ sandanaṃ. Kiledanaṃ tindatā. Undati. Undūro, samuddo.

Vida lābhe. Vindati. Govindo, vitti. Ettha vittīti anubhavanaṃ, vedanā vā.

Vida tuṭṭhiyaṃ. Vindati, nibbindati. Nibbindanaṃ. Virajjati. Nibbindo kāmaratiyā. Vitti, vittaṃ, vedo. Labhati atthavedaṃ dhammavedaṃ.

Ettha vittīti somanassaṃ. ‘‘Vitti hi maṃ vindati suta disvā’’ti hi vuttaṃ. Vittanti vittijananattā vittasaṅkhātaṃ dhanaṃ. Vedoti ganthopi ñāṇampi somanassampi vuccati. ‘‘Tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū’’tiādīsu hi gantho ‘‘vedo’’ti vuccati. ‘‘Brāhmaṇaṃ vedagumabhijaññā akiñcanaṃ kāmabhave asatta’’ntiādīsu ñāṇaṃ. ‘‘Ye vedajātā vicaranti loke’’tiādīsu somanassaṃ.

Vedaganthe ca ñāṇe ca, somanasse ca vattati;

Vedasaddo imaṃ nānā-dhātuto samudīraye.

Lipa limpane. Limpati, limpako. Avalepo. Avalepoti ahaṅkāro.

Lupa acchedane. Lumpati. Vilumpako, vilutto vilopo.

Vilumpateva puriso, yāvassa upakappati;

Yadā caññe vilumpanti, so vilutto vilumpatīti.


我将为您逐段翻译这段巴利文：
在此，"吃"指吃饭，吃食物。正如所说"无论是咀嚼的食物还是吞咽的食物，都是在咀嚼或吃"。而且有时对于需要咀嚼的食物也用"吃"这个词。如说"王中之王啊，请吃这些小果实"。"受用"指使用衣服、享用钵食、使用病人所需的医药用品，意思是服用。因此解释"受用"就是"服用"的意思。另外，从"享受欲乐"和"受用五种感官欲乐"这样的用例可以看出，"享用"和"受用"这两个词在某些场合是同义的，表示经历或体验的意思。"共享"是指一起受用，意思是共同生活。这里可能有人会问："难道这里的'bhuja'词根不是用于保护和使用的意思吗？它怎么会有这么多含义呢？"确实如此，因为词根本来就有多种含义，当加上前缀后意义就更加丰富了。从此以后，我们不再说明动词不定式等词形。只有在出现特殊情况时才会说明。
"Kati"表示切断。"kantati"和"vikantati"（切，割）。"外科医生"。
"Bhidi"表示破裂。"bhindati"（打破）。在表示未来时，有"bhejjissati"和"bhindissati"两种形式。因为能够断除邪恶不善法，所以称为比丘。因此说：
"不是因为向他人托钵，就成为比丘；
不是因为受持虚假的法，就能成为比丘。
谁在此世间舍弃善与恶，修习清净行；
以智慧行于世间，他才称得上是比丘。"
这是针对阿罗汉所说的，但有学位的凡夫沙门也可以根据相应的情况被称为"比丘"。破坏僧团的人叫做破僧者。提婆达多破坏了僧团。"被破坏的"就是"破碎的"，这是词源解释。"那些木头没有被劈开"。"破坏者"就是"能破坏的人"。
"Chidi"表示分割。"能切断的"叫做切断者，同样"能砍的"叫做砍者。"可以剪头发"。"被切断的"就是"已切断的"。"树虽被砍断，却能重新生长"。这两个词根"bhidi"和"chidi"进入第四类动词后，产生"bhijjati"和"chijjati"这样的纯主动语态形式，因此也可以用纯主动语态来解释"被破坏的就是破碎的"等。
"Tadi"表示伤害和轻视。"tandati"（疲倦）。"懒惰的人"，"疲倦"。"皮肤瘙痒"。
"Udi"表示流动和湿润。流动是指流淌。湿润是指潮湿状态。"undati"（使潮湿）。"老鼠"，"海洋"。
"Vida"表示获得。"vindati"（获得）。"牧牛者"，"获得"。这里"获得"指体验或感受。
"Vida"表示喜悦。"vindati"（喜悦），"nibbindati"（厌离）。"厌离"。"离欲"。"厌离爱欲"。"喜悦"，"财富"，"吠陀"。"获得义理的理解和法的理解"。
这里"喜悦"指快乐。如说"见到听到使我感到喜悦"。"财富"因能生喜悦而被称为财富。"吠陀"可以指经典、智慧或喜悦。如"通达三吠陀"中的"吠陀"指经典。"应知无所有、不执着于欲有的吠陀婆罗门"中指智慧。"具有吠陀而游行于世间"中指喜悦。
吠陀一词可用于，经典与智慧中，
也用于喜悦中，此字从不同词根生。
"Lipa"表示涂抹。"limpati"（涂抹），"涂抹者"。"傲慢"。"傲慢"指骄傲自大。
"Lupa"表示切断。"lumpati"（抢夺）。"抢劫者"，"被抢夺"，"掠夺"。
人会一直抢夺，只要对他有利；
当别人来抢夺，被抢者也会去抢夺。


Pisa cuṇṇane. Piṃsati. Pisako. Pisuṇā vācā. Āgamaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘attano piyabhāvaṃ parassa ca suññabhāvaṃ yāya vācāya bhāsati, sā pisuṇā vācā’’ti vuttaṃ, taṃ niruttilakkhaṇena vuttanti daṭṭhabbaṃ.

Hisi vihiṃsāyaṃ. Hiṃsati, vihiṃsati. Hiṃsako.

Ahiṃsakoti me nāmaṃ, hiṃsakassa pure sato;

Ajjāhaṃ saccanāmomhi, na naṃ hiṃsāmi kiñcanaṃ.

Hiṃsitabbaṃ kiṃsatīti sīho. Ādiantakkharavipallāsavasena saddasiddhi, yathā ‘‘kantanaṭṭhena takka’’nti. Vihesako, vihesanaṃ.

Sumbhapahāre. Yo no gāvova sumbhati. Parisumbhati. Sumbhoti. Atrime pāḷito payogā –

‘‘Saṃsumbhamānā attānaṃ, kālamāgamayāmase’’ti ca,

‘‘Kesaggahaṇamukkhepā, bhūmyā ca parisumbhanā;

Datvā ca no pakkamati, bahudukkhaṃ anappaka’’nti ca,

‘‘Bhūmiṃ sumbhāmi vegasā’’ti ca.

Aññattha pana aññāpi vuttā. Tā idha anupapattito na vuttā. Kecettha maññeyyuṃ, yathā bhūvādigaṇe ‘‘saki saṅkāyaṃ khaji gativekalle’’tiādīnaṃ dhātūnaṃ paṭiladdhavaggantabhāvassa niggahītāgamassa vasena ‘‘saṅkati khañjatī’’ti rūpāni bhavanti, tathā imasmiṃ rudhādigaṇe ‘‘muca mocane kati chedane’’tiādīnaṃ dhātūnaṃ paṭiladdhavaggantabhāvassa niggahītāgamassa vasena ‘‘muñcati kantatī’’tiādīni rūpāni bhavanti. Evaṃ sante ko imesaṃ tesañca visesoti? Ettha vuccate – ye bhūvādigaṇasmiṃ anekassarā asaṃyogantā ikārantavasena niddiṭṭhā, te ākhyātattañca nāmikattañca patvā suddhakattuhetukattuvisayesu ekantato niggahītāgamena nipphannarūpā bhavanti, na katthacipi tesaṃ vinā niggahītāgamena rūpappavatti dissati. Taṃ yathā? Saṅkati, saṅkā, khañjati, khañjo iccādi. Ayaṃ anekassarānaṃ ikārantavasena niddiṭṭhānaṃ bhūvādigaṇikānaṃ viseso.

Ye ca rudhādigaṇasmiṃ anekassarā asaṃyogantvā akārantavasena vā ukārantavasena vā niddiṭṭhā, te ākhyātattaṃ patvā suddhakattuvisayeyeva ekantato niggahītāgamena nipphannarūpā bhavanti, na hetukattuvisaye. Nāmikattaṃ pana sahaniggahītāgamena vinā ca niggahītāgamena nipphannarūpā bhavanti. Yattha vinā niggahītāgamena nipphannarūpā, tattha sasaṃyogarūpāyeva bhavanti. Taṃ yathā? Muñcati, muñcāpeti, moceti, mocāpeti. Chindāpeti. Chedeti, chedāpeti. Chindanaṃ, chedo. Muñcanaṃ, mocanaṃ. Kantati, kantanaṃ, sallakatto. Piṭṭhimaṃsāni attano, sāmaṃ ukkacca khādasi iccādīni. Tattha ukkaccāti ukkantitvā, chinditvāti attho.

Nanu ca bho evaṃ sante ākhyātanāmikabhāvaṃ patvā suddhakattuhetukattuvisayesu ekantato paṭiladdhaniggahītāgamehi saki khaji ādīhiyeva rudhādigaṇikehi bhavitabbaṃ, na pana mucachidiādīhīti? Tanna, mucachidiādīhiyeva rudhādigaṇikehi bhavitabbaṃ rucadhātuyā samānagatikattā, tathā hi yathā ‘‘rundhissa, rundhayati, rundhāpeti, rundhanaṃ, rodho, virodho’’tiādīsu niggahītāgamāniggahītāgamavasena dvippakārāni rūpāni dissanti, tathā mucachidiādīnampīti.

Nanu kaccāyane niggahītāgamassa niccavidhānatthaṃ ‘‘rudhādito niggahītapubbañcā’’ti lakkhaṇaṃ vuttanti? Saccaṃ, taṃ pana kriyāpadattaṃ sandhāya vuttaṃ. Yadi ca nāmikapadattampi sandhāya vuttaṃ bhaveyya, ‘‘virodho’’tiādīnaṃ dassanato vāsaddaṃ pakkhipitvā vattabbaṃ siyā, na ca vāsaddaṃ pakkhipitvā vuttaṃ, tena ñāyati kriyāpadattaṃyeva sandhāya vuttanti.


我来翻译这段巴利文：
"Pisa"表示粉碎。"piṃsati"（磨碎）。"磨碎者"。"离间语"。在《阿含注释书》中说："用言语表达自己的亲近和他人的疏离，这就是离间语"，这应该理解为是从词源学特征来解释的。
"Hisi"表示伤害。"hiṃsati"（伤害），"vihiṃsati"（伤害）。"伤害者"。
"我名为不害者，前生曾为害者；
今日名副其实，不再伤害任何人。"
"狮子"是因为伤害可伤害的东西。这是通过首尾字母变化而形成的词，就像"takka（思考）是因为有切断的意思"一样。"伤害者"，"伤害"。
"Sumbha"表示打击。"像牛一样撞我们"。"完全击打"。"击打者"。这里有经典中的用例：
"我们折磨自己，等待时机的到来"，
"抓头发把人提起，将人摔在地上；
然后离去，造成极大痛苦"，
"我猛力击打地面"。
在其他地方还有其他用法。因为不合适所以这里没有提到。有些人可能会想，就像在bhū等词根组中"saki（怀疑）、khaji（跛行）"等词根获得鼻音尾音而形成"saṅkati、khañjati"这样的词形一样，在这个rudh等词根组中"muca（解脱）、kati（切断）"等词根也获得鼻音尾音而形成"muñcati、kantati"等词形。如果是这样，这些词根之间有什么区别呢？对此我们说：在bhū等词根组中，那些多音节且非复辅音结尾、以i结尾的词根，当变成动词和名词时，在纯主动和使役主动语境中一定要加上鼻音，从未见到不加鼻音的词形。例如什么呢？如"saṅkati、saṅkā、khañjati、khañjo"等。这就是bhū等词根组中多音节以i结尾词根的特点。
而在rudh等词根组中，那些多音节且非复辅音结尾、以a或u结尾的词根，变成动词时只在纯主动语境中一定要加上鼻音，在使役语境中则不加。而变成名词时，可以有带鼻音和不带鼻音两种形式。在不带鼻音的情况下，一定是带复辅音的形式。例如什么呢？"muñcati（解脱）、muñcāpeti（使解脱）、moceti（解脱）、mocāpeti（使解脱）"。"chindāpeti（使切断）"。"chedeti（切断）、chedāpeti（使切断）"。"切断"，"切断"。"解脱"，"解脱"。"切断"，"切断"，"外科医生"。"自己切下背上的肉来吃"等。其中"切下"就是"切断"，"切开"的意思。
难道不是这样吗：如果是这样的话，变成动词和名词时，在纯主动和使役主动语境中一定获得鼻音的应该是saki、khaji等词根，而不是muca、chidi等词根？不是这样的，应该是muca、chidi等词根，因为它们与ruc词根有相同的变化模式。就像在"rundhissa、rundhayati、rundhāpeti、rundhanaṃ、rodho、virodho"等词形中可以看到有带鼻音和不带鼻音两种形式一样，muca、chidi等词根也是如此。
难道在《迦旃延文法》中不是为了规定鼻音必须出现而说"在rudh等词根后要有鼻音"这个规则吗？是的，但那是针对动词形式而说的。如果也是针对名词形式而说的话，由于有"virodho"等形式的存在，就应该加上"或"字来说明，但实际上并没有加上"或"字，由此可知这只是针对动词形式而说的。


Nanu ca bho evaṃ sante sakikhajiādīnaṃ niccaṃ saniggahītāgamakriyāpadattaṃyeva sandhāya ‘‘rudhādito niggahītapubbañcā’’ti idaṃ vuttanti sakkā mantunti? Na sakkā, sakikhajiādīnaṃ rudhadhātuyā asamānagatikattā nāmikatte dvippakārassa asambhavato. Tathā hi yesaṃ yā nāmikatte niggahītāgamāniggahītāgamavasena dvippakāravantatā, sā eva tesaṃ rudhādigaṇabhāvassa lakkhaṇaṃ. Tañca sakikhajiādīnaṃ natthi. ‘‘Saṅkā khañjo’’tiādinā hi nāmatte ekoyeva pakāro dissati saniggahītāgamo, ‘‘kamu padavikkhepe’’iccādīnaṃ pana ‘‘kamo, kamanaṃ, caṅkamo, caṅkamana’’ntiādinā nāmikatte dvippakāravantatāsambhavepi niggahītāgamassa abbhāsavisaye pavattattā sā dvippakāravantatā rudhādigaṇabhāvassa lakkhaṇaṃ na hoti, tasmā abbhāsavisaye pavattaṃ niggahītāgamaṃ vajjetvā yā dvippakāravantatā, sāyeva rudhādigaṇikabhāvassa lakkhaṇanti sanniṭṭhānaṃ kātabbaṃ. Ayaṃ nayo atīva sukhumo sammā manasi kātabbo.

Rudhādī ettakā diṭṭhā, dhātavo me yathābalaṃ;

Suttesvaññepi pekkhitvā, gaṇhavho atthayuttitoti.

Dudhādigaṇoyaṃ.

Divādigaṇika

Divu kīḷāvijigisābyavahārajutithutikantigatisattīsu. Ettha ca kīḷāti laḷanā, vihāro vā. Laḷanāti ca laḷitānubhavanavasena ramaṇaṃ. Vihāro iriyāpathaparivattanādinā vattanaṃ. Vijigisāti vijayicchā. Byavahāroti vohāro. Jutīti sobhā. Thutīti thomanā. Kantīti kamanīyatā. Gatīti gamanaṃ. Sattīti sāmatthiyaṃ. Imesu atthesu divudhātu vattati. Dibbati. Devo. Devī. Devatā.

Ettha devoti tividhā devā sammutidevā upapattidevā visuddhidevāti. Tesu mahāsammatakālato paṭṭhāya lokena ‘‘devā’’ti sammatattā rājarājakumārādayo sammutidevā nāma. Devaloke upapannā upapattidevā nāma. Khīṇāsavā visuddhidevā nāma. Vuttampi cetaṃ ‘‘sammutidevā nāma rājāno deviyo kumārā. Upapattidevā nāma bhummadeve upādāya taduttaridevā. Visuddhidevā nāma buddhapaccekabuddhakhīṇāsavā’’ti.

Idaṃ panettha nibbacanaṃ – dibbanti kāmaguṇajhānābhiññācittissariyādīhi kīḷanti, tesu vā viharantīti devā. Dibbanti yathābhilāsitaṃ visayaṃ appaṭighātena gacchantīti devā. Dibbanti yathicchitanipphādane sakkontīti devā. Atha vā taṃtaṃbyasananittharaṇatthikehi saraṇaṃ parāyaṇanti devanīyā abhitthavanīyāti devā. Sobhāvisesayogena kamanīyāti vā devā.

Ettha ca thutikanti atthā kammasādhanavasena daṭṭhabbā, kīḷādayo cha atthā kattusādhanavasena. Keci pana ‘‘divu kīḷāvijigisābyavahārajutithutigatīsū’’ti paṭhanti. Keci ‘‘gatī’’ti padaṃ vihāya ‘‘jutithutīsū’’ti paṭhanti. Keci ‘‘thutī’’ti padaṃ vihāya ‘‘jutigatīsū’’ti paṭhanti, keci pana divudhātuṃ ‘‘sattithutika’’ntiatthepi icchanti. Tenāha abhidhammassa anuṭīkākāro ‘‘devasaddo yathā kīḷāvijigisāvohārajutigatiattho, evaṃ sattiabhitthavakamanatthopi hoti dhātusaddānaṃ anekatthabhāvato’’tiādi.


我来翻译这段巴利文：
难道不能认为这样说的话，"在rudh等词根后要有鼻音"这个规则只是针对saki、khaji等词根必须带鼻音的动词形式而说的吗？不能这样认为，因为saki、khaji等词根与rudh词根不具有相同的变化模式，在名词形式中不可能有两种形式。因此，对于那些在名词形式中可以有带鼻音和不带鼻音两种形式的词根来说，这正是它们属于rudh等词根组的特征。而saki、khaji等词根没有这个特征。因为在"saṅkā、khañjo"等名词形式中只看到一种带鼻音的形式，而对于"kamu（行走）"等词根，虽然在"kamo、kamanaṃ、caṅkamo、caṅkamana"等名词形式中也可能有两种形式，但因为鼻音出现在重复音节中，所以这种两种形式的特征不能作为归属rudh等词根组的标志，因此应该得出结论：除去出现在重复音节中的鼻音，只有那种两种形式的特征才是归属rudh等词根组的标志。这个原则非常精细，应该好好理解。
我已根据能力所及，说明了这些rudh等词根；
你们也要观察经典中的其他词根，理解其意义。
这就是rudh等词根组。
div等词根组：
"Divu"用于游戏、欲胜、交易、光明、赞叹、喜爱、行动、能力等意义。这里"游戏"是指玩耍或生活。"玩耍"是指以享受嬉戏的方式欢娱。"生活"是指通过改变姿势等方式生存。"欲胜"是指想要胜利。"交易"是指交往。"光明"是指光彩。"赞叹"是指称赞。"喜爱"是指可爱。"行动"是指行走。"能力"是指能力。div词根用于这些意义中。"dibbati"（游戏）。"天神"。"天女"。"天神"。
这里的"天神"分为三种：世俗天神、生天天神和清净天神。其中，从大天王时代开始被世人认为是"天神"的国王、王子等称为世俗天神。生在天界的称为生天天神。漏尽者称为清净天神。这也被说为："世俗天神是指国王、王后、王子。生天天神是指从地居天开始的更高层天神。清净天神是指佛陀、辟支佛和漏尽者。"
这里的词源解释是：因为他们以欲乐、禅定、神通、心自在等方式游戏，或住于其中，所以称为天神。因为他们能无障碍地到达所欲之境，所以称为天神。因为他们能够随愿成就，所以称为天神。或者因为他们是想要脱离各种苦难者的归依处，值得礼敬，所以称为天神。或者因为具有殊胜的光辉而可爱，所以称为天神。
这里赞叹和喜爱的意思应该从受事的角度来理解，游戏等六种意思应该从作者的角度来理解。有些人读作"divu用于游戏、欲胜、交易、光明、赞叹、行动"。有些人去掉"行动"字，读作"用于光明、赞叹"。有些人去掉"赞叹"字，读作"用于光明、行动"。有些人认为div词根也有"能力、赞叹"等意思。因此《阿毗达磨复注》作者说："天神这个词不仅有游戏、欲胜、交易、光明、行动的意思，也有能力、赞叹、喜爱的意思，因为词根有多种含义"等。


Idaṃ pana yathāvuttesu sammutidevādīsu paccekaṃ nibbacanaṃ – dibbanti kīḷanti attano visaye issariyaṃ karontīti devā, rājāno. Dibbanti kīḷanti pañcahi kāmaguṇehi, paṭipakkhe vā vijetuṃ icchanti, voharanti ca lokassa yuttāyuttaṃ, jotanti paramāya sarīrajutiyā, thomiyanti tabbhāvatthikehi, kāmiyanti daṭṭhuṃ sotuñca sobhāvisesayogena, gacchanti ca yathicchitaṭṭhānaṃ appaṭihatagamanena, sakkonti ca ānubhāvasampattiyā taṃtaṃkiccaṃ nipphādetunti devā, cātumahārājikādayo. Kīḷanti paramāya jhānakīḷāya, vijetuṃ icchanti paṭipakkhaṃ, paramasukhumañāṇavisesavisayaṃ atthañca voharanti, jotanti sabbakilesadosakalusābhāvā paramavisuddhāya ñāṇajutiyā, thomiyanti ca viññātasabhāvehi paramanimmalaguṇavisesayogato, kāmiyanti ca anuttarapuññakkhettatāya daṭṭhuṃ sotuṃ pūjituñca, gacchanti ca amatamahānibbānaṃ apaccāgamanīyāya gatiyā, sakkonti ca cittācāraṃ ñatvā te te satte hite niyojetuṃ amatamahānibbānasukhe ca patiṭṭhāpetunti devā, visuddhidevā.

Devasadda ‘‘viddhe vigatavalāhake deve’’tiādīsu ajaṭākāse āgato. ‘‘Devo ca thokaṃ thokaṃ phusāyatī’’tiādīsu meghe. ‘‘Ayañhi deva kumāro’’tiādīsu khattiye. ‘‘Ahaṃ deva sakalajambudīpe aññassa rañño santike kiñci bhayaṃ na passāmī’’tiādīsu issarapuggale. ‘‘Pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti devo maññe’’tiādīsu upapattideve. ‘‘Devātidevaṃ naradammasārathi’’ntiādīsu visuddhideve āgato.

Devīti rājabhariyāpi devadhītāpi ‘‘devī’’ti vuccati. Devassa bhariyāti hi devī, sāpi atthato ‘‘dibbatīti devī’’ti vattabbā, yathā ‘‘bhikkhatīti bhikkhunī’’ti. Tathā hi vuttaṃ vimānavatthuaṭṭhakathāyaṃ ‘‘dibbati attano puññiddhiyā kīḷatīti devī’’ti.

Devatāti devaputtopi brahmāpi devadhītāpi. ‘‘Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya ruttiyā abhikkantavaṇṇā’’tiādīsu hi devaputto ‘‘devatā’’ti vutto ‘‘devoyeva devatā’’ti katvā, tathā ‘‘tā devatā sattasatā uḷārā, brahmā vimānā abhinikkhamitvā’’tiādīsu brahmāno.

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā’’ti-

Ādīsu devadhītā.

Imāni upapattidevānaṃ nāmāni –

Devo suro ca vibudho, nijjaro amaro maru;

Sudhāsī tidaso sagga-vāsī animisopi ca;

Divoko’matapāyī ca, saggaṭṭho devatāni ca.

Khi khaye. Khiyati. Khayo. Khiyanaṃ. Rāgakkhayo.

Khi nivāse kodhahiṃsāsu ca. Khiyati. Na gacchasi yamakkhayaṃ. Nāgadānena khiyanti.

Tattha khiyatīti nivasati. Yamakkhayanti yamanivesanaṃ. Khiyantīti kujjhanti hiṃsanti vā.

Ghā gandhopādāne. Ghāyatīti ghānaṃ. Ghānena gandhaṃ ghāyituṃ ghāyitvā.


我来 译这段巴利文：
以下是对前述世俗天神等各类的具体词源解释：因为他们在自己的领域中游戏，行使权力，所以称为天神，即国王。因为他们以五种欲乐游戏，或想要战胜对手，为世人判断是非，以最殊胜的身体光辉闪耀，被渴求此境界者称赞，因其殊胜的光辉而令人想见想闻，能不受阻碍地去往所欲之处，能以威力成就各种事业，所以称为天神，即四大天王天等天神。因为他们以最殊胜的禅定游戏，想要战胜对手，宣说极其微妙的智慧境界，因无一切烦恼污垢而以最清净的智慧光辉闪耀，因具有最清净的殊胜功德而受明达者称赞，因是无上福田而令人想见想闻想供养，以不会再回来的方式前往大涅槃，能知众生心行而引导他们趣向善道并安立于大涅槃之乐，所以称为天神，即清净天神。
"天神"这个词在"晴朗无云的天空"等句中指晴朗的天空。在"天空小雨"等句中指云。在"大王啊，这位王子"等句中指刹帝利。在"大王，我在整个阎浮提（印度）中不见有任何其他国王可畏"等句中指统治者。在"享受五种欲乐，如同天神"等句中指生天天神。在"天中之天，调御丈夫"等句中指清净天神。
"天女"指王后或天界女子。因为是天神的妻子所以称为天女，从意义上说也可以解释为"因为游戏所以称为天女"，就像"因为乞食所以称为比丘尼"一样。因此在《天宫事注释书》中说："因以自己的福德神力游戏，所以称为天女"。
"神"指天子、梵天或天女。在"有一位神在深夜，以殊胜的容色"等句中，"神"指天子，因为"天神就是神"。同样在"七百位殊胜的神离开梵天宫"等句中指梵天。
"以殊胜的容色，你站立于此，神女啊；
照耀一切方向，如同星中药星"等句中指天女。
这些是生天天神的同义词：
天神、天人、智者、不老者、不死者、天人、
饮甘露者、三十三天、天界居民、不眨眼者、
天界住者、甘露饮者、天界住者、神。
"Khi"表示灭尽。"khiyati"（灭尽）。"灭尽"。"灭尽"。"贪欲灭尽"。
"Khi"表示居住、忿怒和伤害。"khiyati"（居住）。"你不去阎魔的住处"。"因龙象布施而忿怒"。
其中"khiyati"是指居住。"阎魔的住处"是指阎魔的居所。"khiyanti"是指忿怒或伤害。
"Ghā"表示嗅取。"鼻子"是因为能够嗅。"用鼻子去嗅，已嗅"。


Ruca rocane. Rocanaṃ ruci. Bhattaṃ me ruccati. Bhattampitassa na ruccati. Pabbajjā mama ruccati. Ruccituṃ, ruccitvā. Keci pana imasmiṃ divādigaṇe ‘‘ruca dittimhī’’ti paṭhanti. Taṃ na yuttaṃ katthacipi dittisaṅkhātasobhanatthavācakassa rucadhātuno ‘‘ruccatī’’ti rūpābhāvato. Tasmā evaṃ sallakkhetabbaṃ, dittirucīnaṃ vācako rucadhātu bhuvādigaṇiko. Tassa hi ‘‘rocati, virocati. Ekattamuparocita’’nti rūpāniyeva bhavanti, na ‘‘ruccatī’’ti rūpaṃ. Ruciyāyeva vācako pana divādigaṇikopi hoti curādigaṇikopi. Tassa hi divādigaṇikakāle ‘‘gamanaṃ mayhaṃ ruccatī’’ti rūpaṃ. Curādigaṇikakāle ‘‘kiṃ nu jātiṃ na rocesī’’ti rūpaṃ. Āpubbo ce ācikkhane vattati, ‘‘āroceti, ārocayatī’’ti rūpāni dissanti.

Muca mokkhe. Dukkhato muccati. Saddhāya adhimuccati. Mutti, vimutti, adhimutti, muccamāno.

Uca samavāye. Uccati. Oko, ūkā, ukkā.

Okoti udakampi āvāsopi. ‘‘Okapuṇṇehi cīvarehī’’ti ca, ‘‘vārijova thale khitto, okamokatamubbhato’’ti cettha payogo. Ūkāti sīse nibbattakimiviseso.

Ukkāti dīpikādayo vuccanti. ‘‘Ukkāsu dhāriyamānāsū’’ti hi āgataṭṭhāne dīpikā ‘‘ukkā’’ti vuccati. ‘‘Ukkaṃ bandheyya, ukkaṃ bandhitvā, ukkāmukhaṃ ālimpeyyā’’ti āgataṭṭhāne aṅgārakapallaṃ. ‘‘Kammārānaṃ yathā ukkā, anto jhāyati no bahī’’ti āgataṭṭhāne kammāruddhanaṃ. ‘‘Evaṃ vipāko ukkāpāto bhavissatī’’ti āgataṭṭhāne vātavego ‘‘ukkā’’ti vuccati. ‘‘Saṇḍāsena jātarūpaṃ gahetvā ukkāmukhe pakkhipeyyā’’ti āgataṭṭhāne suvaṇṇakārānaṃ mūsā ‘‘ukkā’’ti veditabbā. Iccevaṃ –

Dīpikāvātavegesu, kammārānañca uddhane;

Mūsāyampi ca aṅgāra-kapalle cāti pañcasu;

Visayesu panetesu, ukkāsaddo pavattati;

Che chedane. Chiyati, chiyanti. Avacchitaṃ, avacchātaṃ. Chetvāna moḷiṃ varagandhavāsitaṃ.

Saja saṅge. Saṅgo laganaṃ. Sajjati. Sajjanaṃ, sajjito, satto.

Yuja samādhimhi. Samādhānaṃ samādhi, kāyakammādīnaṃ sammāpayogavasena avippakiṇṇatāti attho. Yujjati. Yogo, yogī.

Ettha yogoti vīriyaṃ. Tañhi –

‘‘Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;

Passāmi vo’ha’mattānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu’’nti

Vacanato avassaṃ kātuṃ yujjati upapajjatīti yogoti vuccati.

Ranja rāge. Rajjati. Virajjati. Rajjamāno, rajjaṃ, rajjanto, rāgo, virāgo, rajjanaṃ, virajjanaṃ, rajanīyaṃ. Upasaggavasena añño attho bhavati. Samhā raṭṭhā nirajjati, attano raṭṭhā niggacchatīti attho.

Tattha virāgoti virajjanti ettha saṃkilesadhammāti virāgo, nibbānaṃ maggo ca.

Vijī bhayacalanesu. Vijjati, saṃvijjati. Saṃvego, saṃvejanīyaṃ. Ubbijjati. Ubbego, ubbiggahadayo.

Lujavināse. Lujjatīti loko. Lopo, lutti, lujjanaṃ, lutto.

Ṭhā gatinivattiyaṃ. Ṭhāyati. Ṭhāyī, ṭhiti, ṭhānaṃ, ṭhito, tatraṭṭho, tiṭṭhaṃ, kappaṭṭhāyī, āsabhaṭṭhānaṭṭhāyī.

‘‘Sukhaṃ sayāmi ṭhāyāmi, sukhaṃ kappemi jīvitaṃ;

Ahatthapāso mārassa, aho satthānukampako’’ti

Pāḷi nidassanaṃ. Lāpaṃ gocaraṭṭhāyinanti ca. Tattha ṭhāyāmīti tiṭṭhāmi.

Ḍigatiyaṃ. Ḍiyati. Ḍemāno. Ḍino vā. ‘‘Ucce sakuṇa ḍemāna, pattayāna vihaṅgama. Vajjesi kho tvaṃ vāmūru’’nti nidassanaṃ.

Ettha ḍiyatīti ḍemānoti nibbacanaṃ gahetabbaṃ.


我来翻译这段巴利文：
"Ruca"表示喜好。喜好就是爱好。"我喜欢饭"。"他连饭也不喜欢"。"我喜欢出家"。"喜欢"，"已喜欢"。有些人在这个div等词根组中读作"ruca表示光明"。这是不对的，因为表示光明即光辉义的ruca词根从未有"ruccati"这种形式。因此应该这样理解：表示光明和喜好的ruca词根属于bhū等词根组。因为它只有"rocati、virocati、ekattamuparocita"等形式，没有"ruccati"的形式。而只表示喜好的词根既属于div等词根组也属于cur等词根组。因为它在div等词根组中有"我喜欢走路"这样的形式，在cur等词根组中有"你为什么不喜欢生命"这样的形式。如果加上ā前缀表示告知，则有"āroceti、ārocayati"等形式。
"Muca"表示解脱。"从苦中解脱"。"以信仰确信"。"解脱"，"解脱"，"确信"，"正在解脱"。
"Uca"表示聚集。"uccati"（聚集）。"住处"，"虱子"，"火炬"。
"住处"指水或居所。如"用充满水的衣服"和"如水中鱼被抛上岸，脱离水域"等用例。"虱子"指头上生的一种虫。
"火炬"指灯等。在"当火炬被举起时"这个场合中，灯被称为"火炬"。在"应该捆绑火炬，捆绑了火炬，应该涂抹火炬口"这个场合中指盛炭的容器。在"如同铁匠的火炬，内部燃烧而外部不燃"这个场合中指铁匠的熔炉。在"这样的果报将是火炬坠落"这个场合中，风力被称为"火炬"。在"用钳子夹住黄金放入火炬口中"这个场合中，应知金匠的坩埚被称为"火炬"。如此：
火炬用于五处：灯、风力中，铁匠炉中，
坩埚中及盛炭器中。
"Che"表示切断。"被切断"，"被切断"。"已切断"，"已切断"。"切断涂抹了最胜香的发髻"。
"Saja"表示执着。执着是黏着。"执着"。"执着"，"已执着"，"已执着"。
"Yuja"表示专注。专注就是定，意思是通过身业等的正确运用而不散乱。"相应"。"瑜伽"，"瑜伽者"。
这里"瑜伽"指精进。因为根据：
"人应当努力，智者不应厌倦；
我看见我自己，如所愿而成就"
这句话，必须去做，应该去做，所以称为瑜伽。
"Ranja"表示染著。"染著"。"离染"。"正在染著"，"王国"，"正在染著"，"贪欲"，"离贪"，"染著"，"离染"，"可爱的"。通过前缀会有不同的意思。"从国土被驱逐"，意思是从自己的国土被赶出去。
其中"离贪"是指烦恼法在此离染，所以称为离贪，指涅槃和道。
"Vijī"表示恐惧和动摇。"存在"，"存在"。"悚惧"，"令人悚惧的"。"害怕"。"恐惧"，"恐惧的心"。
"Luja"表示毁灭。因为毁灭所以称为世间。"消失"，"毁灭"，"毁坏"，"已毁灭"。
"Ṭhā"表示停止行动。"住立"。"住立者"，"住立"，"住处"，"已住立"，"住立于彼"，"正住立"，"住立一劫"，"住立于最胜处"。
如经文所示："我安乐地睡卧住立，安乐地度过生命；
摆脱了魔罗的羁绊，啊，导师多么慈悲！"
以及"如鸟住立于觅食处"。其中"住立"就是"站立"。
"Ḍi"表示行动。"行动"。"正在行动"。或"行动者"。如例："在高处飞翔的鸟儿，以翅膀飞行的飞禽，美腿的姑娘啊，你避开了"。
这里应取"因为行动所以称为正在行动"这样的词源解释。


Tā pālane. Tāyati. Aghassa tātā. So nūna kapaṇo tāto, ciraṃ rujjati assame. Tāṇaṃ, parittaṃ, gottaṃ. Tvaṃ khosi upāsaka katakalyāṇo katabhīruttāṇo.

Tatra parittanti mahātejavantatāya samantato sattānaṃ bhayaṃ upaddavaṃ upasaggañca tāyati rakkhatīti parittaṃ, gaṃ tāyatīti gottaṃ.

Nata gattavināme. Gattavināmo gattavikkhepo. Naccati. Naccaṃ. Nigaṇṭho nāṭaputto.

Dā sodhane. Dāyati. Dānaṃ. Anuyogadāpanatthaṃ. Anuyogaṃ datvā. Dānaṃ datvā.

Dāsupane. Dāyati. Niddāyati. Niddāyanaṃ, niddāyamāno, niddāyanto.

Dādāne. Puriso dānaṃ dāyati. Āpubbo gahaṇe. Adinnaṃ ādiyati. Sīlaṃ samādiyati. Kamme – purisena dānaṃ dīyati, adinnaṃ ādiyati. Kārite – ādapeti, samādapeti, ādapayati, samādapayati, ye dhammamevādapayanti santo.

Dā avakhaṇḍane. Diyati, diyanti. Parittaṃ.

Ettha ca parittanti samantato khaṇḍitattā parittaṃ. Appamattakañhi gomayapiṇḍaṃ parittanti vuccati. Tasmā parittanti appakassa nāmaṃ kāmāvacarassa ca dhammassa appesakkhattā.

Dā suddhiyaṃ. Dāyati. Vodāyati. Vodānaṃ. Akammakoyaṃ dhātu. Tathā hi ‘‘vodāyati sujjhati etenāti vodānaṃ, samathavipassanā’’ti nettisaṃvaṇṇanāyaṃ vuttaṃ.

Dī khaye. Dīyate. Dīno, ādīnavo.

Tatra dīnoti parikkhīṇañātidhanādibhāvena dukkhito. Ādīnavotiādīnaṃ dukkhaṃ vāti adhigacchati etenātiādīnavo, doso.

Du paritāpe. Duyate. Duno, dūto.

Bhidi bhijjane. Bhijjanadhammaṃ bhijjati. Bhijjatīti bhinno. Bhijjanaṃ bhedo.

Chidi chijjane. Suttaṃ chijjati. Chijjatīti chinno. Evaṃ chiddaṃ. Chijjanaṃ chedo.

Khididīniye. Dīnabhāvo dīniyaṃ, yathā dakkhiyaṃ. Khijjati, khinno, akhinnamati, khedo, khedaṅgato lokahitāya nātho.

Ettha khedaṅgatoti kāyikadukkhasaṅkhātaṃ parissamaṃ patto, dukkhamanubhavīti attho.

Pada gatiyaṃ. Pajjati. Maggaṃ paṭipajjati. Paṭipattiṃ paṭipajjati. Addhānamaggappaṭipanno hoti, phalasamāpattiṃ samāpajjati. Āpattiṃ āpajjati. Akammakampi bhavati, tesaṃ adhammo āpajjati, pajjo, byagghapajjo, sampadāyo.

Ettha ca pajjoti maggo. Byagghapajje saddulapathe jātoti byagghapajjo, evaṃnāmako kulaputto. Sampadiyati ñāpiyati dhammo etenāti sampadāyo, akkhātā.

Vida sattāyaṃ. Sattā vijjamānākāro. Vijjati, saṃvijjati. Jātavedo, vijjā, avijjā, vidito.

Tattha jātavedoti aggi. So hi jātova vedayati dhūmajāluṭṭhānena paññāyati, tasmā jātavedoti vuccati. Vijjāti dhammānaṃ sabhāvaṃ viditaṃ karotīti vijjā, ñāṇaṃ. Avijjāti khandhānaṃ rāsaṭṭhaṃ, āyatanānaṃ āyatanaṭṭhaṃ, dhātūnaṃ suññaṭṭhaṃ, saccānaṃ tathaṭṭhaṃ, indriyānaṃ adhipatiyaṭṭhaṃ aviditaṃ karotīti avijjā. Dukkhādīnaṃ pīḷanādivasena vuttaṃ catubbidhaṃ atthaṃ aviditaṃ karotīti avijjā, moho.

Mada ummāde. Ummādo nāma muyha naṃ vā sativippavāso vā cittavikkhepo vā. Majjati, pamajjati. Matto, surāmadamatto. Matto ahaṃ mahārāja. Puttamaṃsāni khādayiṃ. Mattahatthī, pamatto, ummatto.

Appamādo amataṃ padaṃ, pamādo maccuno padaṃ;

Appamattā na miyyanti, ye pamattā yathā matā.

Mida sinehane. Mejjati. Mettā, metti, mittaṃ, mitto.


我来翻译这段巴利文：
"Tā"表示保护。"保护"。"痛苦的保护者"。"那可怜的父亲在隐居处长期患病"。"庇护"，"护卫"，"种姓"。"优婆塞啊，你已行善已建立保护"。
其中"护卫"因具有大威力而从四面八方保护众生免于恐惧、灾难和危险，所以称为护卫。因为保护种族，所以称为种姓。
"Nata"表示身体弯曲。身体弯曲就是身体摆动。"跳舞"。"舞蹈"。"尼乾陀若提子"。
"Dā"表示清净。"清净"。"布施"。"为了使人受教诫"。"给予教诫"。"布施"。
"Dā"表示睡眠。"睡眠"。"熟睡"。"睡眠"，"正在睡眠"，"正在睡眠"。
"Dā"表示给予。"人布施"。加上ā前缀表示取。"取未给予之物"。"受持戒律"。被动语态："布施被人施与"，"未给予之物被取"。使役语态："使取"，"使受持"，"使取"，"使受持"，"诸善人只使人受持法"。
"Dā"表示破坏。"被破坏"，"被破坏"。"少量"。
这里"少量"是因为从各方面被破坏所以称为少量。因为少量的牛粪团被称为少量。因此"少量"是少的名称，也因为欲界法势力微弱。
"Dā"表示清净。"清净"。"清净"。"清净"。这是不及物动词词根。因此在《导论注释》中说："因为由此清净净化所以称为清净，即止观"。
"Dī"表示衰败。"衰败"。"悲惨的"，"过患"。
其中"悲惨的"是指因亲属财富等衰败而痛苦。"过患"是指由此获得初始的痛苦，所以称为过患，即过失。
"Du"表示苦恼。"受苦"。"苦恼者"，"使者"。
"Bhidi"表示破坏。"有破坏性质的被破坏"。"因为被破坏所以破碎"。"破坏"是"破裂"。
"Chidi"表示切断。"线被切断"。"因为被切断所以断开"。同样"孔"。"切断"是"切开"。
"Khidi"表示悲惨。悲惨状态是悲惨，如同可见。"烦恼"，"已烦恼"，"不倦意"，"疲惫"，"导师为世间利益而陷入疲惫"。
这里"陷入疲惫"是指遭受身体疲劳之苦，意思是经历痛苦。
"Pada"表示行走。"行走"。"践行道路"。"实践实践"。"走在旅途中"，"入于果定"。"犯戒"。也可以是不及物的，"他们的非法发生"，"道路"，"虎路生"，"教说"。
其中"道路"就是路。"虎路生"是指生在老虎行走的路上，这是一个族姓子的名字。"教说"是由此使法被了知，所以称为教说，即教导者。
"Vida"表示存在。存在是存在的状态。"存在"，"存在"。"生智者"，"明"，"无明"，"已知"。
其中"生智者"是指火。因为它一生起就以烟火升起而使人知道，所以称为生智者。"明"是使诸法的自性被知道，所以称为明，即智慧。"无明"是使蕴的积聚义、处的处所义、界的空义、谛的真实义、根的增上义不被知道，所以称为无明。使苦等四谛的逼迫等义不被知道，所以称为无明，即愚痴。
"Mada"表示放逸。放逸即迷乱或失念或心散乱。"放逸"，"放逸"。"醉的"，"醉酒而放逸的"。"大王啊，我醉了，吃了儿子的肉"。"发狂的象"，"放逸的"，"发狂的"。
不放逸是不死道，放逸是死亡道；
不放逸者不死亡，放逸者如同死。
"Mida"表示爱念。"爱念"。"慈心"，"友爱"，"朋友"，"友"。


Antaradhā adassane. Antarapubbo dhādhātu vijjamānassa vatthuno adassane vattati. Antaradhāyati. Antaradhānaṃ, antaradhāyanto. Sā devatā antarahitā. Antarāpidhāyati.

Budha avagamane. Avagamanaṃ jānanaṃ. Bujjhati, buddho, buddhi, buddhaṃ, bodho, bodhi. Bujjhitā saccāni. Sakalaṃ buddho, buddhavā, vibodheti, bodhetā, buddho, vibuddho iccādīni.

Tatra buddhoti bujjhitā saccānīti buddho, bodhetā pajāyāti buddho. Atha vā pāramitāparibhāvitāya paññāya sabbampi ñeyyaṃ abujjhīti buddho. Keci pana kammenapi buddhasaddassa siddhaṃ icchantā evaṃ nibbacanaṃ karonti ‘‘sammāsambuddho vata so bhagavāti adhigataguṇavisesehi khīṇāsavehi bujjhitabboti buddho’’ti. Vitthāro pana niddese vuttanayena gahetabbo. Buddhīti bujjhatīti buddhi. Evaṃ buddhaṃ bodho bodhi ca. Atha vā bujjhanaṃ buddhi. Evaṃ bodho bodhi ca, sabbametaṃ paññāyādhivacanaṃ.

Idāni bodhisaddassa atthuddhāraṃ vadāma. Bodhīti hi rukkhopi maggopi sabbaññutaññāṇampi nibbānampi evaṃpaṇṇattiko puggalopi vuccati, tathā hi ‘‘bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho’’ti ca, ‘‘antarā ca bodhiṃ antarā ca gaya’’nti ca āgataṭṭhāne rukkho bodhīti vuccati. ‘‘Catūsu maggesu ñāṇa’’nti āgataṭṭhāne maggo. ‘‘Pappoti bodhiṃ varabhūri sumedhaso’’ti āgataṭṭhāne sabbaññutaññāṇaṃ. ‘‘Patvāna bodhiṃ amataṃ asaṅkhata’’nti āgataṭṭhāne nibbānaṃ. ‘‘Bodhi bhante rājakumāro bhagavato pāde sirasā vandatī’’ti ‘‘ariyasāvako bodhīti vuccatī’’ti ca āgataṭṭhāne evaṃpaṇṇattiko puggalo.

Atridaṃ vuccati –

Rukkhe magge ca nibbāne, ñāṇe sabbaññutāya ca;

Tathā paṇṇattiyañceva, bodhisaddo pavattati.

Bujjhatīti bujjhitā, bodhetīti bodhetā.

Ettha ca koci payogo tumantādīni ca rūpāni vuccante – ‘‘guyhamatthamasambuddhaṃ, sambodhayati yo naro. Paraṃ sambuddhumarahati. Bujjhituṃ, buddhuṃ, bujjhitvā, bujjhitvāna, bujjhituna, buddhiya, buddhiyāna, buddhā, buddhāna’’ iti bhavanti.

Tatra asambuddhanti parehi aññātaṃ, ‘‘asambodha’’ntipi pāṭho, paresaṃ bodhetuṃ ayuttanti attho. Sambuddhunti saṃbujjhituṃ. Buddhāti bujjhitvā, evaṃ buddhānāti etthāpi.

Keci pana ‘‘nāmarūpaparicchede ‘bodhimaggena budhvā’ti ca, ‘‘budhvā bodhitale yamāha sugato’ti ca dhakāravakārasaññogavato padassa dassanato tvāpaccayantabhāvato ca dhakāravakārasaṃyogavasena ‘‘budhvā’’ti padasiddhi icchitabbā’’ti vadanti, taṃ tādisassa padarūpassa buddhavacane adassanato ca, buddhavacanassa ananukūlatāya ca, parisuddhe ca porāṇapotthake vakārasaṃyogavigatassa ‘‘bodhimaggena buddhā’’tica, ‘‘buddhā bodhitale’’ti ca padassa dassanato na gahetabbaṃ. Tathā hi na tādiso pāṭho buddhavacanassa anukūlo hotīti. Na hi buddhavacane vassasatampi vassasahassampi pariyesantā tādisaṃ vakāradhakārasaññogapadaṃ passissanti. Evaṃ ‘‘budhvā’’ti padarūpassa buddhavacanassa ananukūlatā daṭṭhabbā. Tañhi sakkaṭaganthe kataparicayabhāvena vañcitehi vidūhi icchitaṃ, na saddhammanītividūhi. Ettha imāni nidassanapadāni veditabbāni –

Ko maṃ viddhā nilīyati. Laddhā macco yadicchati. Laddhāna pubbāpariyaṃ visesaṃ, adassanaṃ maccurājassa gacche.


我来 译这段巴利文：
"Antaradhā"表示不见。带有"antara"前缀的"dhā"词根用于存在物体的消失。"消失"。"消失"，"正在消失"。"那位天神消失了"。"中途消失"。
"Budha"表示理解。理解就是知道。"觉悟"，"佛陀"，"智慧"，"觉悟"，"觉悟"，"菩提"。"真理被觉悟"。"完全觉悟"，"具觉者"，"使觉悟"，"觉悟者"，"佛陀"，"觉悟者"等。
其中"佛陀"是因为觉悟诸谛所以称为佛陀，因为使众生觉悟所以称为佛陀。或者因为以波罗蜜所培养的智慧觉悟一切所知，所以称为佛陀。有些人想要通过业的方式来说明佛陀这个词的形成，这样解释说："因为被诸漏尽者以所证得的殊胜功德认为'这位世尊确实是正等觉者'而应被觉悟，所以称为佛陀"。详细的解释应该按照义释书中所说的方法来理解。"智慧"是因为觉悟所以称为智慧。同样"觉悟"、"觉悟"和"菩提"也是。或者觉悟是智慧。同样"觉悟"和"菩提"也是，这一切都是智慧的代名词。
现在我们说明菩提这个词的含义。菩提可以指菩提树、道、一切智智、涅槃，也可以指具有这样称号的人。因此在"在菩提树下初次证得正觉"和"在菩提与伽耶之间"这些场合中，树被称为菩提。在"四道中的智慧"这个场合中指道。在"具最胜智慧者获得菩提"这个场合中指一切智智。在"获得无为不死的菩提"这个场合中指涅槃。在"尊者，菩提王子以头顶礼世尊足"和"圣弟子被称为菩提"这些场合中指具有这样称号的人。
对此说：
菩提一词用于树、道与涅槃中，
用于智慧与一切智中，也用于称号中。
"觉悟"所以是"觉悟者"，"使觉悟"所以是"使觉悟者"。
这里说一些用例和不定式等形式："那个人使他人觉悟未被觉悟的秘密意义。应当完全觉悟。要觉悟，觉悟，已觉悟，已觉悟，已觉悟，已觉悟，已觉悟，已觉悟，已觉悟"等形式。
其中"未被觉悟"是指未被他人所知，也读作"未觉悟"，意思是不适合使他人觉悟。"要觉悟"是要完全觉悟。"已觉悟"是已经觉悟，"已觉悟"也是这样。
有些人说："因为在《名色分别论》中看到'以菩提道已觉悟'和'善逝在菩提座下所说'这样带有dha和va音结合的词，并且是tvā后缀的结尾，所以应该接受通过dha和va音的结合而形成'budhvā'这个词"，这种说法因为在佛语中看不到这样的词形，与佛语不相符，并且在清净的古代贝叶经中看到没有va音结合的"以菩提道已觉悟"和"在菩提座下已觉悟"这样的词，所以不应采纳。因此这样的读法不符合佛语。即使在佛语中搜寻一百年或一千年也看不到这样带有va和dha音结合的词。这样应该理解"budhvā"这个词形不符合佛语。这是被熟悉梵语典籍的学者们所接受的，而不是被正法规则的智者所接受的。这里应该理解这些例证词：
"谁刺伤我后躲藏。人获得所欲之物。获得前后的殊胜，得以避免死王的见面。"


Ummādantimahaṃ diṭṭhā, āmukkamaṇikuṇḍalaṃ;

Na supāmi divārattiṃ, sahassaṃva parājito’’ti;

Tattha viddhāti vijjhitvā. Laddhāti labhitvā. Laddhānāti labhitvāna. Diṭṭhāti disvā. Iti ‘‘viddhā laddhā laddhāna diṭṭhā’’ti padāni tvāpaccayena saddhiṃ gatānipi saññogavasena vakārapaṭibaddhāni na honti, tasmā ‘‘buddhā buddhāna’’ iccetānipi ‘‘laddhā laddhāna’’ iccādīni viya parihīnavakārasaññogāni eva gahetabbāni. Ye ‘‘budhvā’’ti rūpaṃ icchanti paṭhanti ca, maññe te tvāpaccayo vañceti, tena te vañcanaṃ pāpuṇanti, tasmā tādisaṃ rūpaṃ aggahetvā yo saddanītiyaṃ saddavinicchayo vutto, soyeva āyasmantehi sārato paccetabbo.

Budha bodhane. Sakammakākammakoyaṃ dhātu. Tathā hi bodhanasadduccāraṇena jānanaṃ vikasanaṃ niddakkhayo ca gahito, tasmā ‘‘budha ñāṇe, budha vikasane, budha niddakkhaye’’ti vuttaṃ hoti. Bujjhati bhagavā, dhamme bujjhati, pabujjhati, padumaṃ bujjhati. Puriso buddho, pabuddho, bodhati, pabodhati iccādīni.

Saṃdhāsandhimhi. Saṃpubbo dhādhātu sandhimhi vattati. Nevassa maddī bhākuṭi, na sandhiyati na rodati. Na sandhiyatīti idaṃ aññehi pakaraṇehi asādhāraṇaṃ divādirūpaṃ.

Dhanu yācane. Mātā hi tava irandhati, vidharassa hadayaṃ dhaniyyati. Idampi asādhāraṇaṃ divādirūpaṃ.

Dhī anādare. Dhīyate. Dhīno.

Yudha sampahāre. Yujjhati. Yodho, yuddhaṃ, caraṇāyudho, yakārassa vakārabhāve ‘‘āvudha’’nti rūpaṃ. Tatra caraṇāyudhoti kukkuṭo.

Kudha kope. Kujjhati. Kodho, kujjhanā, kujjhitattaṃ. Kuddho atthaṃ na jānāti, kuddho dhammaṃ na passati.

Sudha soceyye. Soceyyaṃ sucibhāvo. Sujjhati. Suddhi, visuddhi, sujjhanaṃ, suddho, visuddho, parisuddho. Kārite ‘‘sodheti, sodhako’’ iccādīni.

Sidhu saṃrādhane. Sijjhati. Siddhi.

Radha hiṃsāyaṃ. Rajjhati, virajjhati, aparajjhati. Aparādho.

Rādha sādha saṃsiddhiyaṃ. Rādhayati, sādhayati. Ārādhanaṃ, sādhanaṃ. Saparahitaṃ sādhetīti sādhu, sappuriso. Accantaṃ sādhetabbanti sādhu, laddhakaṃ sundaraṃ dānasīlādi.

Vidha vijjhane. Vijjhati. Paṭivijjhati. Khaṇa viddha, vidhu, vijjhanako, viddho, paṭividdho, vijjhanaṃ, vedho, paṭivedho, vijjhitvā, viddhā, viddhāna. Ko maṃ viddhā nilīyati.

Idha vuddhiyaṃ. Ijjhati, samijjhati. Iddhi, ijjhanaṃ, samijjhanaṃ, iddho. Tattha iddhīti ijjhanaṃ iddhi. Ijjhanti vā sattā etāya iddhā vuddhā ukkaṃsagatā hontīti iddhi.

Gidhuabhikaṅkhāyaṃ. Gijjhati, gijjho. Gaddho. Gaddhabādhipubbo. Kāmagiddho na jānāsi. Gedho.

Rudhi āvaraṇe. Rujjhati, virujjhati, paṭivirujjhati. Virodhako, viruddho. Rodho, virodho, paṭivirodho, anuvirodho.

Anuvidhā anukaraṇe. Anuvipubbo dhādhātu anukriyāyaṃ vattati. Puriso aññassa purisassa kriyaṃ anuvidhīyati tatrāyaṃ pāḷi –

Dūsito giridattena, hayo sāmassa paṇḍavo;

Porāṇaṃ pakatiṃ hitvā, tassevānuvidhīyatī’’ti.

Idampi asādhāraṇaṃ divādirūpaṃ.

Anurudha kāme. Kāmo icchā. Anupubbo rudhadhātu icchāyaṃ vattati. Anuruddho, anurodho. Anusmāti kiṃ virodho.

Tattha anuruddhoti anurujjhati paṇītaṃ paṇītaṃ vatthuṃ kāmetīti anuruddho. Anurodhoti anukūlatā. Ayaṃ pāḷi ‘‘so uppannaṃ lābhaṃ anurujjhati, alābhe paṭivirujjhatī’’ti.


我来 译这段巴利文：
"我见到乌玛丹蒂，戴着宝石耳环；
日夜不能安眠，如输掉千金。"
其中"已刺"是指刺过。"已得"是指获得。"已得"是指已经获得。"已见"是指看见。这样，"已刺、已得、已得、已见"这些词即使带有tvā后缀，也不因结合而带有va音，因此"已觉悟、已觉悟"这些词也应该像"已得、已得"等一样理解为没有va音结合。那些喜欢和读诵"budhvā"这种形式的人，我想是被tvā后缀迷惑了，因此他们陷入迷惑，所以不应采用这种形式，而应该由诸大德认真接受《语法学》中所说的语法判断。
"Budha"表示觉悟。这个词根既是及物的也是不及物的。因为通过说出觉悟这个词就包含了了知、开放和消除睡眠的意思，所以说是"budha表示智慧、budha表示开放、budha表示消除睡眠"。"世尊觉悟"，"觉悟法"，"觉醒"，"莲花开放"。"人已觉悟"，"已觉醒"，"使觉悟"，"使觉醒"等。
"Saṃdhā"表示连接。带有saṃ前缀的dhā词根用于连接。"玛蒂既不皱眉，也不哭泣连接"。"不连接"这是与其他著作不共的div等词根形式。
"Dhanu"表示乞求。"你的母亲恳求，维达拉的心乞求"。这也是不共的div等词根形式。
"Dhī"表示轻视。"被轻视"。"被轻视的"。
"Yudha"表示战斗。"战斗"。"战士"，"战争"，"以足为武器"，当ya音变成va音时形成"āvudha"这个形式。其中"以足为武器"指公鸡。
"Kudha"表示忿怒。"忿怒"。"忿怒"，"忿怒"，"忿怒状态"。"忿怒者不知义，忿怒者不见法"。
"Sudha"表示清净。清净是纯洁状态。"清净"。"清净"，"遍净"，"清净"，"清净的"，"清净的"，"遍净的"。使役形式有"使清净"，"使清净者"等。
"Sidhu"表示成就。"成就"。"成就"。
"Radha"表示伤害。"伤害"，"错失"，"犯错"。"过失"。
"Rādha"和"sādha"表示成就。"成就"，"成就"。"成就"，"成就"。"成就自他利益"所以是"善"，即善人。"应该完全成就"所以是"善"，即美好的布施、持戒等。
"Vidha"表示穿刺。"刺穿"。"通达"。"刹那被穿"，"穿刺者"，"穿刺者"，"被刺穿的"，"被通达的"，"穿刺"，"穿透"，"通达"，"已刺穿"，"已刺穿"，"已刺穿"。"谁刺我后躲藏"。
"Idha"表示增长。"成就"，"圆满"。"神通"，"成就"，"圆满"，"成功的"。其中"神通"是成就所以称为神通。或者因为众生通过它而成就、增长、达到卓越，所以称为神通。
"Gidhu"表示希求。"贪求"，"秃鹫"。"贪着的"。"前有贪欲折磨"。"贪爱欲者不知"。"贪著"。
"Rudhi"表示遮蔽。"遮蔽"，"违背"，"对抗"。"对抗者"，"相违的"。"障碍"，"违背"，"对抗"，"随顺"。
"Anuvidhā"表示随行。带有anu和vi前缀的dhā词根用于随行。"人随行于其他人的行为"，这里有经文：
"吉利达塔污染了，主人的白马；
舍弃旧有的本性，只随顺于他。"
这也是不共的div等词根形式。
"Anurudha"表示欲求。欲求是爱好。带有anu前缀的rudha词根用于爱好。"随顺者"，"随顺"。"爱顺，何来违逆"。
其中"随顺者"是因为随顺爱好精妙的事物所以称为随顺者。"随顺"是随顺性。这里有经文："他随顺于已得的利养，对于无利则生违逆"。


Byadha tāḷane. Byajjhati. Byādho. Byādhoti luddho. Taṃ taṃ migaṃ byajjhati tāḷeti hiṃsatīti byādho.

Gudha pariveṭhane. Gujjhati. Godhā.

Mana ñāṇe. Maññati, avamaññati, atimaññati. Seyyādivasena maññatīti māno. ‘‘Maññanā, maññitattaṃ, māno, ahaṅkāro, unnati, ketu, paggaho, avalepo’’ti pariyāyā.

Janajanane. Sakammakoyaṃ dhātu. ‘‘Jaññatī’’timassa rūpaṃ, karotīti attho. Kārite – janesi phussatī mamaṃ. Janayati, sukhaṃ janeti, janayatīti janako, pitā, yo koci vā nibbattetā. Puthu kilese janetīti puthujjano. Tattha ‘‘janeti janayatī’’ti rūpāni curādigaṇaṃ patvā suddhakatturūpāni bhavanti. Karotīti hi tesaṃ attho. Hetukattuvasenapi tadattho vattabbo ‘‘nibbattetī’’ti.

Janī pātubhāve. Īkārantoyaṃ akammako dhātu, vipubbo ce, sakammako. Putto jāyati, jāto. Puthu kilesā jāyanti etthāti puthujjano. Jananaṃ jāti, ‘‘sañjāti, nibbatti, abhinibbatti, khandhānaṃ pātubhāvo’’ti pariyāyā. Itthī puttaṃ vijāyati, itthī puttaṃ vijātā. So puriso vijātamātuyāpi amanāpo. Upavijaññā itthī. Kārite ‘‘jāpeti, jāpayati. Atthajāpikā paññā’’ti rūpāni.

Hana hiṃsāyaṃ. Idha hiṃsāvacanena ghaṭṭanaṃ gahetabbaṃ. Saddo sotamhi haññati. Paṭihaññati. Buddhassa bhagavato vohāro lokile sote paṭihaññati. Imāni kattupadāni. Bhūvādigaṇaṃ pana patvā ‘‘lohena ve haññati jātarūpaṃ, na jātarūpena hananti loha’’nti pāḷiyaṃ ‘‘haññatī’’ti padaṃ kammapadaṃ, jātarūpaṃ lohena kammārehi haññatīti attho. ‘‘Hanantī’’ti padaṃ kattupadaṃ, lohaṃ jātarūpena kammārā hanantīti hi attho. Ettha hananaṃ paharaṇanti gahetabbaṃ.

Rūpa ruppane. Ruppanaṃ kuppanaṃ ghaṭṭanaṃ pīḷanaṃ. Ruppati. Rūpaṃ, ruppanaṃ. Imassa pana ‘‘rūpa rūpakriyāya’’nti curādigaṇe ṭhitassa ‘‘rūpeti rūpayatī’’ti rūpāni bhavanti.

Tattha rūpanti kenaṭṭhena rūpaṃ? Ruppanaṭṭhena rūpaṃ. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘kiñca bhikkhave rūpaṃ? Ruppatīti kho bhikkhave tasmā ‘rūpa’nti vuccati. Kena ruppati? Sītenapi ruppati, uṇhenapi ruppati, jighacchāyapi ruppati, pipāsāyapi ruppati, ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassenapi ruppati, ruppatīti kho bhikkhave tasmā ‘rupa’nti vuccatī’’ti.

Tattha ruppatīti kuppati ghaṭṭiyati pīḷiyati, bhijjatīti attho. Bhijjatīti vikāraṃ āpajjati, vikārāpatti ca sītādisannipāte visadisarūpappavattiyeva. Ettha ca kuppatīti etena kattuatthe rūpapadasiddhiṃ dasseti, ghaṭṭiyati pīḷiyatīti etehi kammatthe. Kopādikriyāyeva hi ruppanakriyāti, so pana kattubhūto kammabhūto ca attho bhijjamāno nāma hotīti imassa atthassa dassanatthaṃ ‘‘bhijjatīti attho’’ti vuttaṃ.

Atha vā ruppatīti rūpanti kammakattutthe rūpapadasiddhi vuttā. Vikāro hi ruppananti vuccati, teneva bhijjatīti atthoti kammakattutthena bhijjatīti saddena atthaṃ dasseti. Tattha yadā kammatthe ‘‘ruppatī’’ti padaṃ, tadā ‘‘sītenā’’tiādi kattuatthe karaṇavacanaṃ. Yadā pana ‘‘ruppatī’’ti padaṃ kattuatthe kammakattuatthe vā, tadā hetumhi karaṇavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.


我来翻译这段巴利文：
"Byadha"表示打击。"被打击"。"猎人"。猎人就是残酷者。因为打击伤害各种鹿，所以称为猎人。
"Gudha"表示包围。"被包围"。"蜥蜴"。
"Mana"表示知。"认为"，"轻视"，"傲慢"。因为以为优等等而认为，所以是慢。"认为"，"认为状态"，"慢"，"我慢"，"高举"，"旗帜"，"举起"，"傲慢"是同义词。
"Jana"表示生。这是及物动词词根。"生产"是它的形式，意思是造作。使役形式："布萨使我生"。"生产"，"产生快乐"，因为生产所以是生产者，父亲，或任何产生者。因为产生诸多烦恼所以是凡夫。其中"生产、使生产"这些形式到达cur等词根组时成为纯粹作者形式。因为它们的意思是"造作"。根据使役作者的方式，其意思也可以说是"使产生"。
"Janī"表示出现。这是以ī结尾的不及物动词词根，如果带有vi前缀则成为及物的。"儿子出生"，"已生"。因为诸多烦恼在此生起所以是凡夫。生产是出生，"生起"，"生起"，"生起"，"诸蕴的出现"是同义词。"女人生子"，"女人已生子"。"那个人连生母都不喜欢"。"临产的女人"。使役形式："使生"，"使生"。"能生义的智慧"等形式。
"Hana"表示伤害。这里通过伤害一词应理解为打击。"声音打击耳朵"。"被抵触"。"世尊的言语打击世间的耳"。这些是作者形式。但到达bhū等词根组时，在"金子被铁打击，铁不被金子打击"这句经文中，"被打击"这个词是受事形式，意思是金子被工匠们用铁打击。"打击"这个词是作者形式，因为意思是工匠们不用金子打击铁。这里"打击"应理解为敲打。
"Rūpa"表示变坏。变坏是动摇、打击、压迫。"变坏"。"色"，"变坏"。这个词根在cur等词根组中作为"rūpa表示色的作用"时，有"使成为色、使成为色"这些形式。
其中"色"以什么意义为色？以变坏的意义为色。因为世尊说："比丘们，什么是色？比丘们，因为变坏所以称为色。被什么变坏？被寒变坏，被热变坏，被饥饿变坏，被口渴变坏，被虻蚊风热爬虫接触变坏，比丘们，因为变坏所以称为色。"
其中"变坏"是动摇、被打击、被压迫，意思是破坏。"破坏"是发生改变，发生改变就是在寒等相遇时转为不同的形态。这里通过"动摇"显示在作者义中"色"这个词的形成，通过"被打击、被压迫"显示在受事义中的形成。因为动摇等作用就是变坏作用，而那个作为作者或作为受事的意义就称为被破坏，为了显示这个意义所以说"意思是破坏"。
或者说通过"变坏所以是色"显示在受事作者义中"色"这个词的形成。因为改变被称为变坏，所以通过受事作者义的"破坏"这个词显示意义。其中当"变坏"这个词是受事义时，"被寒"等是作者义的工具语。而当"变坏"这个词是作者义或受事作者义时，应理解工具语是表示因。


Rūpasaddo khandha bhava nimitta paccaya sarīra vaṇṇasaṇṭhānādīsu atthesu vattati. Ayañhi ‘‘yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppanna’’nti ettha rūpakkhandhe vattati. ‘‘Rūpūpapattiyā maggaṃ bhāvetī’’ti ettha rūpabhave. ‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhārūpāni passatī’’ti ettha kasiṇanimitte. ‘‘Sarūpā bhikkhave uppajjanti pāpakā akusalā dhammā, no arūpā’’ti ettha paccaye. ‘‘Ākāso parivārito rūpantveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti ettha sarīre. ‘‘Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇa’’nti ettha vaṇṇe. ‘‘Rūpappamāṇo rūpappasanno’’ti ettha saṇṭhāne. Iccevaṃ –

Khandhe bhave nimitte ca, sarīre paccayepi ca;

Vaṇṇe saṇṭhānaādimhi, rūpasaddo pavattati.

Kupa kope. Kuppati. Kuppanti vātassapi eritassa. Kopo, pakopo. Vacīpakopaṃ rakkheyya.

Tapa santāpe. Tappati, santappati. Santāpo.

Tapa pīṇane. Tappati. Tappanaṃ.

Dapa hāse. Dappati.

Dīpa dittiyaṃ. Dippati. Dīpo.

Lupa adassane. Luppanaṃ, lopo, lutti.

Khipa peraṇe. Khippati. Khippaṃ.

Lubha giddhiyaṃ. Lubbhati. Attanoyeva jaṇṇukaṃ olubbha tiṭṭhati. Lubbhanaṃ, lobho, lubbhitvā, lubbhitvāna, lubbhiya, lubbhiyāna, olubbhitvā, olubbhitvāna, olubbhiya, olubbhiyāna, lubbhituṃ, olubbhituṃ.

Tattha lobhoti lubbhanti tena sattā, sayaṃ vā lubbhati, lubbhanamattameva vā tanti lobho. Ettha pana ‘‘lobho lubbhanā lubbhitattaṃ rāgo taṇhā tasiṇā mucchā ejā vanaṃ vanatho’’ iccādīni lobhassa bahunāmāni veditabbāni.

Khubha sañcalane. Khubbhati, saṃkhubbhati. Khubbhitthanagaraṃ. Saṅkhobho. Kārite – khobheti, khobhayati.

Samu upasame. Cittaṃ sammati, upasammati, vūpasammati, samaṇo, santi, santo.

Ettha samaṇoti sammati santacitto bhavatīti samaṇo. Kāritavasena pana kilese sameti upasametīti samaṇoti nibbacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Tathā hi ‘‘yaṃ sametīti idaṃ ariyaṃ. Samayatītidha sattāna’’nti dve kāritarūpāni.

Samu khede nirodhe ca. Khedo. Kilamanaṃ. Nirodho abhāvagamanaṃ. Addhānamaggappaṭipannassa kāyo sammati. Aggi sammati. Santo.

Santasaddo ‘‘dīghaṃ santassa yojana’’ntiādīsu kilantabhāve āgato. ‘‘Ayañca vitakko ayañca vicāro santā honti samitā’’tiādīsu niruddhabhāve. ‘‘Adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto’’tiādīsu santañāṇagocaratāyaṃ. ‘‘Upasantassa sadā satīmato’’tiādīsu kilesavūpasame. ‘‘Santo have sabbhi pavedayantī’’tiādīsu sādhūsu. ‘‘Pañcime bhikkhave mahācorā santo saṃvijjamānā’’tiādīsu atthibhāve. Etthetaṃ vuccati –

‘‘Kilantatte niruddhatte, santadhīgocarattane;

Kilesūpasame ceva, atthibhāve ca sādhusu;

Imesu chasu ṭhānesu, santasaddo panāgato’’ti.

Damu damane. Dammati. Danto, damo, damanaṃ. Kārite ‘‘cittaṃ dameti, damayatī’’ti rūpāni.


我来 译这段巴利文：
"色"这个词用于蕴、有、相、缘、身体、颜色、形状等义。因为在"任何过去未来现在之色"中用于色蕴。在"修习色界道"中用于色有。在"内无色想而见外色"中用于遍相。在"诸比丘，恶不善法生起时有因缘，非无因缘"中用于缘。在"被围绕的空间被称为色"中用于身体。在"缘眼和色生起眼识"中用于颜色。在"以色为量，于色净信"中用于形状。如此：
色词用于蕴与有，相与缘，
以及身体颜色，形状等处。
"Kupa"表示忿怒。"忿怒"。"风被激起而动"。"忿怒"，"大怒"。"应护口忿"。
"Tapa"表示热恼。"热恼"，"遍热恼"。"热恼"。
"Tapa"表示满足。"满足"。"满足"。
"Dapa"表示欢笑。"欢笑"。
"Dīpa"表示光明。"发光"。"灯"。
"Lupa"表示不见。"消失"，"消失"，"消失"。
"Khipa"表示投掷。"投掷"。"迅速"。
"Lubha"表示贪欲。"贪求"。"扶着自己的膝盖而站"。"贪求"，"贪"，"已贪求"，"已贪求"，"已贪求"，"已贪求"，"已扶着"，"已扶着"，"已扶着"，"已扶着"，"要贪求"，"要扶着"。
其中"贪"是因为众生通过它而贪求，或者它自己贪求，或者仅仅是贪求，所以是贪。这里应知"贪、贪求、贪求状态、染、爱、渴爱、迷醉、动摇、林、丛林"等是贪的诸多名称。
"Khubha"表示动摇。"动摇"，"震动"。"城市震动"。"震动"。使役形式："使动摇"，"使动摇"。
"Samu"表示寂静。"心寂静"，"平息"，"息灭"，"沙门"，"寂静"，"寂静的"。
其中"沙门"是因为寂静而成为寂静心，所以是沙门。但从使役的角度来看，应理解其词源为"因为使烦恼平息寂静，所以是沙门"。因此"此是圣者因为使平息。此处众生因为使平息"这两个是使役形式。
"Samu"表示疲倦和灭尽。疲倦。疲劳。灭尽是趋向不存在。"走在长途路上的人身体疲倦"。"火灭了"。"寂静的"。
"寂静"这个词在"长途跋涉的疲倦"等句中表示疲惫状态。在"这些寻这些伺成为寂静、平息"等句中表示灭尽状态。在"我证得此法，甚深难见难解，寂静殊胜"等句中表示为寂静智的所缘。在"常具念的寂静者"等句中表示烦恼的息灭。在"诚然，寂静者向诸善人表白"等句中表示善人。在"比丘们，有这五种大盗贼存在"等句中表示存在。这里说：
"疲惫与灭尽，寂静智所缘，
烦恼的息灭，存在与善人，
圣者在这六，处用寂静词。"
"Damu"表示调伏。"调伏"。"已调伏的"，"调伏"，"调伏"。使役形式有"调伏心"，"调伏"等形式。


Tattha damoti indriyasaṃvarādīnaṃ etaṃ nāmaṃ. ‘‘Saccena danto damasā upeto. Vedantagū vusitabrahmacariyo’’ti ettha hi indriyasaṃvaro ‘‘damo’’ti vutto. ‘‘Yadi saccā damā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjatī’’ti ettha paññā ‘‘damo’’ti vuttā. ‘‘Dānena damena saṃyamena saccavajjenā’’ti ettha uposathakammaṃ ‘‘damo’’ti vuttaṃ. ‘‘Damupasamenā’’ti ettha khanti ‘‘damo’’ti vuttā. Iccevaṃ –

‘‘Indriyasaṃvaro paññā, khanti cāpi uposatho;

Ime atthā pavuccanti, damasaddena sāsane’’ti.

Yā gatipāpuṇesu. Yāyati, yāyanti. Pariyāyo. Yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage. Yāyanto. Yāyantamanuyāyati. Yātānuyāyī. Yāyituṃ, yāyitvā iccādīni.

Ettha pariyāyasaddassa atthuddhāro vuccate, pariyāyasaddo vāradesanākāraṇesu samantato gantabbaṭṭhāne ca sadise ca vattati. ‘‘Kassa nu kho ānanda ajja pariyāyo bhikkhuniyo ovaditu’’ntiādīsu hi vāre vattati. ‘‘Madhupiṇḍikapariyāyotinaṃ dhārehī’’tiādīsu desanāyaṃ. ‘‘Imināpi kho te rājañña pariyāyena evaṃ hotū’’tiādīsu kāraṇe. ‘‘Pariyāyapatho’’tiādīsu samantato gantabbaṭṭhāne. ‘‘Kopasaddo khobhapariyāyo’’tiādīsu sadise vattati. Iccevaṃ –

Pariyāyaravo vāra-desanākāraṇesu ca;

Samantatova gantabba-ṭṭhāne ca sadise siyā.

Ri vasane. Riyati.

Vilī vilīnabhāve. Sappi vilīyati. Kārite vilāpayati.

Vā gatigandhanesu. Vāyati. Vāyo, vāto.

Sivu tantasantāne. Sibbati, saṃsibbati. Sibbaṃ, sibbanto. Kārite – sibbeti, sibbayati, sibbāpeti, sibbāpayati.

Sivu gatisosanesu. Sibbati.

Dhivu khivu nidassane. Dhibbati. Khibbati.

Sā tanukaraṇe. Siyati, siyanti.

Sā antakammani. Siyati anavasesato mānaṃ siyati samucchindatīti aggamaggo mānasanti hi vuttaṃ.

Sā assādane. Rasaṃ sāyati. Sāyitaṃ, sāyanaṃ.

Si pāṇippasave. Sūyati, pasūyati. Pasūtā gāvī.

Kusu haraṇadittīsu. Kusayati.

Silisa āliṅgane. Silissati. Sileso.

Kilisa upatāpe. Kilissati, saṃkilissati. Kileso, saṃkileso. Ikāralope klissati kleso iccādīni. Apica malīnatāpi kilisasaddena vuccati, kiliṭṭhavatthaṃ paridahati. ‘‘Cittena saṃkiliṭṭhena, saṃkilissanti māṇavā’’tiādīsu dhātūnaṃ anekatthatāya.

Masa appībhāve khamāyañca. Massati.

Līsa appībhāve. Lissati. Leso. ‘‘Lisa lesane’’tipi paṭhanti ācariyā.

Tasa pipāsāyaṃ. Tassati, paritassati. Paritassanā, tasiṇā, tasito.

Dusa dosane. Dussati. Doso, dosanaṃ, dosito.

Dusa appītiyaṃ. Dussati, padussati. Doso, padoso, duṭṭho, paduṭṭho, dūsako, dūsito, dūsanā.

Asu khepe. Khepo khipanaṃ. Assati. Nirassatiādiyati ca dhammaṃ. Issāso.

Ettha ca nirassatīti chaḍḍeti satthāraṃ tathā dhammakkhānādīni. Issāsoti usuṃ assati khipatīti issāso, dhanuggaho.

Yasu payatane. Yassati. Niyasakammaṃ.

Ettha ca yena vinayakammena ‘‘nissāya te vatthabba’’nti niyassiyati bhajāpiyatīti niyaso bālaṃ, taṃ niyasakammaṃ nāma. ‘‘Karohi me yakkha niyasakamma’’nti ettha pana niggahakammaṃ niyasakammaṃ nāma.

Bhassa bhassane. Bhassati. Bhassaṃ, bhassakārako.

Vasa sadde. Sakuṇo vassati. Adhamo migajātānaṃ, siṅgālo tāta vassati. Maṇḍūko vassati.

将为您直译这段巴利文：
在这里，"dam"是调伏诸根等的名称。如"以真实而调伏，具足调御，通达吠陀，梵行已立"中，调伏诸根被称为"调御"。如"若以真实、调御、舍离、忍辱更多存在"中，智慧被称为"调御"。如"以布施、调御、自制、真实语"中，布萨功德被称为"调御"。如"以调御寂静"中，忍辱被称为"调御"。因此：
"调伏诸根与智慧，
忍辱以及守布萨；
这些义理在教中，
皆以调御名称说。"
在到达之处。行走，他们行走。轮替。大王前进时，见象在路边。正在行走。随行于行走者。随行者。为了行走，已经行走等等。
这里解释"轮替"一词的含义，"轮替"一词用于次第、说法、原因、周遍可行之处和相似之义。如"阿难，今日是谁的轮次去教诫比丘尼"等中，是指次第。如"请持此蜜丸法门"等中，是指说法。如"王子，以此因由应当如是"等中，是指原因。如"环绕之道"等中，是指周遍可行之处。如"忿怒一词是动摇的同义语"等中，是指相似。因此：
"轮替之语用于次，
说法因由遍行处；
以及相似诸义中，
如是当知其用法。"
Ri意为覆盖。被覆盖。
Vilī意为融化状态。酥油融化。使役态为使融化。
Vā意为行动和气味。吹动。风，风。
Sivu意为缝线连结。缝，一起缝。正在缝，缝着。使役态为：使缝，令缝，使令缝，使令缝。
Sivu意为行动和干枯。缝。
Dhivu和Khivu意为显示。显示。显示。
Sā意为使变细。变细，他们变细。
Sā意为终结行为。完全终结，圣道完全终结我慢，故说为断我慢。
Sā意为品尝。品尝味道。已品尝，品尝。
Si意为生产。生产，产出。母牛生产。
Kusu意为夺取和光明。夺取。
Silisa意为拥抱。拥抱。拥抱。
Kilisa意为热恼。热恼，完全热恼。烦恼，完全烦恼。省略i音时成为klissati kleso等。此外，污秽也用kilisa词表示，穿着污秽的衣服。如"以污秽的心，青年们变得污秽"等，因为词根有多义。
Masa意为减少和忍耐。减少。
Līsa意为减少。减少。减少。老师们也读作"Lisa意为减少"。
Tasa意为渴望。渴望，遍渴望。遍求，渴爱，渴求。
Dusa意为过失。有过失。过失，过失行为，有过失的。
Dusa意为不喜。不喜，完全不喜。过失，完全过失，恶的，完全恶的，破坏者，被破坏的，破坏。
Asu意为抛掷。抛掷即投掷。抛掷。抛弃等取法。弓箭手。
这里"抛弃"即舍弃导师以及诽谤法等。"弓箭手"即抛射箭的人，即弓箭手。
Yasu意为努力。努力。依止羯磨。
这里，由于律制羯磨说"应当依止而住"，使之依止、使之亲近，故称为依止愚人，这称为依止羯磨。而在"夜叉，对我作依止羯磨"中，依止羯磨是指惩罚羯磨。
Bhassa意为说话。说话。说话，说话者。
Vasa意为声音。鸟鸣叫。"兽类中最低劣的，亲爱的，狐狸在叫。"青蛙鸣叫。


Nasaadassane. Nassanadhammaṃ nassati. Panassati. Vinassati. Nassa vasali, cara pire vinassa. Naṭṭho, vinaṭṭho. Kārite – nāseti, nāsayati.

Susa sosane. Paṇṇaṃ sussati. Kārite – vāto paṇṇaṃ soseti, sosayati. Kamme – vātena paṇṇaṃ sosiyati. Bhāve kriyāpadamappasiddhaṃ. Soso, sukkhaṃ kaṭṭhaṃ. Sussaṃ, sussanto. Sussamāno dahado.

Tusa tuṭṭhiyaṃ. Tussati, santussati. Santuṭṭhi, santoso, tosanaṃ, tuṭṭhabbaṃ, tussitabbaṃ, tusitā. Kārite ‘‘toseti’’ iccādīni.

Hā parihāniyaṃ. Hāyati, parihāyati. Hāyanti tattha vaḷavā. Bhāve ‘‘bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, so pahīyissatī’’ti ca ‘‘rāgo pahīyatī’’ti ca rūpaṃ. Kamme kriyāpadamappasiddhaṃ. ‘‘Rāgo pahīyatī’’ti idaṃ pana ‘‘hā cāge’’ti vuttassa bhūvādigaṇikadhātussa rūpaṃ ‘‘rāgaṃ pajahatī’’ti kattupadassa dassanato.

Naha bandhane. Nayhati. Upanayhati. Sannayhati. Sannāho. Sannaddho.

Muha vecitte. Muyhati, sammuyhati, pamuyhati. Moho, pamoho. Mūḷho. Momūho puriso. Momūhaṃ cittaṃ. Kārite – moheti. Pamohako. Ettha ca momūhoti avisadatāya momūho, mahāmūḷhoti attho.

Saha suha sattiyaṃ. Sayhati. Suyhati.

Nhāsoceyye. Nhāyati, appakkharānaṃ bahubhāve nahāyati. Nahāyitvā, nhāyitvā. Nahānaṃ, nhānaṃ. Sīsaṃ nhāto. Ettha ca sīsaṃ nhātoti sīsaṃ dhovitvā nhātoti attho gahetabbo porāṇehi anumatattā.

Siniha pītiyaṃ. Siniyhati. Sinehako, sinehito, siniddho. Putte sineho ajāyatha. Ikāralopena sneho. Tathā hi ‘‘nisnehamabhikaṅkhāmī’’ti pāḷi dissati.

Viriḷa lajjāyaṃ codane ca. Viriḷito. Lajjāvasena attho pasiddho, na codanāvasena. Tathā hi ‘‘viriḷitoti lajjito’’ti atthasaṃvaṇṇakā garū vadanti ‘‘lajjanākārappatto’’ti ca.

Divādī ettakā diṭṭhā, dhātavo me yathābalaṃ;

Suttesvaññepi pekkhitvā, gaṇhavho atthayuttitoti.

Divādigaṇoyaṃ.

Svādigaṇika

Su savane. ‘‘Suṇoti, suṇāti. Suṇiṃsu. Paṭissuṇi, paṭissuṇiṃsu. Assosi, assosuṃ. Paccassosi, paccassosuṃ’’ iccādīni, ‘‘suṇissati, sossati’’ iccādīni ca bhavanti. Abbhāsavisaye ‘‘sussūsati, sussūsā’’ iccādīni. Anabbhāsavisaye – sāvako, soto, suṇaṃ, suṇanto, suṇamāno, suyyamāno, savanaṃ, sutaṃ. Asuyitthāti vā sutaṃ. Sutavā, sotaṃ, soṇo, suṇituṃ, sotuṃ. Suṇitvā, suṇiya, suṇiyāna, sutvā, sutvāna. Kārite – sāveti, sāvayati. Kamme – saddo suyyati, sūyati ca. Bhāve padarūpamappasiddhaṃ.

Tattha sāvakoti antevāsiko, so duvidho āgatapphalo anāgatapphalo ca, tattha āgatapphalo savanante ariyāya jātiyā jātoti ‘‘sāvako’’ti vuccati, itaro garūnaṃ ovādaṃ suṇātīti ‘‘sāvako’’ti. Sāvako, antevāsiko, sissoti pariyāyā.

Ettha sutasaddassa atthuddhāraṃ vadāma saddhiṃ sotasaddassa atthuddhārena. Sutasaddo saupasaggo anupasaggo ca anupapadena, sutasaddo ca –

Gamane vissute tinte, niyogo’pacitepi ca;

Sadde ca sotadvārānu-sārañātesu dissati.


我来为您直译这段巴利文：
Nasa意为消失。应消失的法消失。完全消失。毁灭。消失吧贱女人，去远处毁灭吧。已消失，已毁灭。使役态：使消失，令消失。
Susa意为干燥。叶子干燥。使役态：风使叶子干燥，令干燥。被动态：叶子被风干燥。状态义的动词形式尚未成立。干燥，干的木头。正在干，正在干着。正在干涸的池塘。
Tusa意为喜悦。欢喜，完全满足。完全满足，满足，使喜悦，应喜悦，应满足，知足者。使役态如"使喜悦"等。
Hā意为衰减。衰减，完全衰减。那里的母马们衰弱。状态义如"恐惧或战栗或身毛竖立，它将被断除"以及"贪欲被断除"等形式。被动态动词形式尚未成立。而"贪欲被断除"是属于"hā舍弃"所说的第一类动词根的形式，因为可见"舍弃贪欲"的主动态形式。
Naha意为束缚。束缚。靠近束缚。完全束缚。完全武装。已完全武装。
Muha意为迷惑。迷惑，完全迷惑，极度迷惑。痴，极度迷惑。愚痴的。极度愚痴的人。极度迷惑的心。使役态：使迷惑。令迷惑者。这里"极度愚痴"是指不清晰而极度愚痴，意为大愚痴。
Saha和Suha意为能力。有能力。有能力。
Nhā意为清净。沐浴，当字母较少时变多为nahāyati。已沐浴，已沐浴。沐浴，沐浴。头已洗净。这里"头已洗净"应理解为洗头后沐浴的意思，因为古人如是认可。
Siniha意为喜爱。喜爱。有爱者，被爱的，亲密的。对儿子生起爱。省略i音成为sneho。因此可见经文"我希求无爱"。
Viriḷa意为羞耻和催促。已羞耻。意义依羞耻而成立，不依催促。因此注释的尊师们说"已羞耻即羞愧"以及"达到羞耻状态"。
我已见到这些，
第四类诸词根；
依能力如是说，
经中寻其他义。
这是第四类动词。
第五类动词
Su意为听闻。"听闻，听闻。他们听闻。回应，他们回应。听闻，他们听闻。回应，他们回应"等，以及"将听闻，将听闻"等形式。在重复领域中有"欲闻，欲闻"等。在非重复领域中：听者，耳，正在听，正在听着，正被听着，正在被听着，听闻，所闻。或已被听故为所闻。有闻者，耳，狗，为了听，为了听。已听，已听，已经听，已听，已经听。使役态：使闻，令闻。被动态：声音被听，被听。状态义的词形尚未成立。
这里"听者"即弟子，他有两种：已得果者和未得果者。其中已得果者是在听闻之末获得圣生而称为"听者"，另一种是因听从师长教诲而称为"听者"。听者、弟子、学生是同义词。
这里我们解说"所闻"一词的含义以及"耳"一词的含义。"所闻"一词带前缀和不带前缀并带复合词时，所闻一词：
用于行走和著名，
湿润和责任敬重；
声音及耳门所缘，
随顺了知诸义中。


Tathā hi ‘‘senāya pasuto’’tiādīsu gacchantoti attho. ‘‘Sutadhammassa passato’’tiādīsu vissutadhammassāti attho. ‘‘Avassutā avassutassa purisapuggalassā’’tiādīsu tintassāti attho. ‘‘Ye jhānappasutā dhīrā’’tiādīsu anuyuttāti attho. ‘‘Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappaka’’ntiādīsu upacitanti attho. ‘‘Diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññāta’’ntiādīsu saddoti attho. ‘‘Bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo’’tiādīsu sotadvārānusāraviññātadhammadharoti attho.

Sotasaddopi anekatthappabhedo. Tathā hesa –

Maṃsaviññāṇañāṇesu, taṇhādīsu ca dissati;

Dhārāyaṃ ariyamagge, cittasantatiyampi ca.

‘‘Sotāyatanaṃ , sotadhātu, sotindriya’’ntiādīsu sotasaddo maṃsasote dissati, ‘‘sotena saddaṃ sutvā’’tiādīsu sotaviññāṇe. ‘‘Dibbāya sotadhātuyā’’tiādīsu ñāṇasote. ‘‘Yāni sotāni lokasminti, yāni etāni sotāni mayā kittitāni pakittitāni ācikkhitāni desitāni paññapitāni paṭṭhapitāni vivaritāni vibhattāni uttānīkatāni pakāsitāni. Seyyathidaṃ? Taṇhāsoto diṭṭhisoto kilesasoto duccaritasoto avijjāsoto’’tiādīsu pañcasu dhammesu. ‘‘Addasā kho bhagavā mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamāna’’ntiādīsu udakadhārāyaṃ. ‘‘Ariyassetaṃ āvuso aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṃ, yadidaṃ soto’’tiādīsu ariyamagge. ‘‘Purisassa ca viññāṇasotaṃ pajānāti ubhayato abbocchinnaṃ idhaloke patiṭṭhitañca paraloke patiṭṭhitañcā’’tiādīsu cittasantatiyanti.

Soṇoti sunakho. So hi sāmikassa vacanaṃ suṇātīti soṇoti vuccati.

Imāni tadabhidhānāni –

Sunakho sārameyyo ca, suṇo sūno ca kukkuro;

Soṇo svāno suvāno ca, sāḷuro migadaṃsano.

Sā sunidhāti’me saddā, pumānesu pavattare;

Sunakhī kukkurī sī’ti, ime itthīsu vattare.

Sunakhā sārameyyāti, ādi bahuvaco pana;

Pavattati pumitthīsu, aññatrāpi ayaṃ nayo;

Kukkuroti ayaṃ tattha, bālakāle ravena ve;

Mahallakepi sunakhe, rūḷhiyā sampavattati.

Tathā hi aṭṭhakathācariyā kukkurajātake ‘‘ye kukkurā rājakulamhi vaḍḍhā, koleyyakā vaṇṇabalūpapannā’’tiimasmiṃpadese evamatthaṃ vaṇṇayiṃsu ‘‘ye kukkurāti ye sunakhā. Yathā hi taruṇopi passāvo pūtimuttanti tadahujātopi siṅgālo ‘‘jarasiṅgālo’ti, komalāpi gaḷācīlatā ‘pūtilatā’ti, suvaṇṇavaṇṇopi kāyo ‘pūtikāyo’ti vuccati, evameva vassasatikopi sunakho ‘kukkuro’ti vuccati, tasmā mahallakā kāyūpapannāpi te ‘kukkurā’tveva vuttā’’ti.

Ki hiṃsāyaṃ. Kiṇoti, kiṇāti, kiṇanti.

Saka sāmatthiye. Samatthabhāvo sāmatthiyaṃ, yathā dakkhiyaṃ. Sakkuṇāti, sakkuṇanti. Asakkhi. Sakkhissati. Sakko. Sakkī.

Ettha sakkoti devarājā. So hi parahitaṃ sakahitañca kātuṃ sakkuṇātīti sakko. Apica sakyakulajāto yo kocipi. Tathā hi ‘‘atha kho mahānāmo sakko’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Bhagavantañca piṅgiyo maṃ sakka samuddharāhīti ālapi. Sakyā vata bho kumārā paramasakyā vata bho kumārā’’ti vacanamupādāya sabbepi sakyakule jātā ‘‘sakyā’’ti ca ‘‘sākiyā’’ti ca ‘‘sakkā’’ti ca vuccanti. Ettha svādittepi anekassaradhātuto ekova uṇāpaccayo hoti, na ṇu ṇāpaccayāti daṭṭhabbaṃ.

Khīkhaye. Khīṇoti. Khīṇāti. Khīṇā jāti. Khīṇo. Ayogā bhūrisaṅkhayo.

Ge sadde. Giṇoti, giṇāti.

Ci caye. Ṇakārassa nakārattaṃ. Pākāraṃ cinoti. Citaṃ kusalaṃ. Ceto puggalo.


我来直译这段巴利文：
因此在"专注于军队"等中，意为前进。在"见到闻法者"等中，意为著名法者。在"漏泄者对漏泄的男子"等中，意为湿润者。在"专注禅修的智者"等中，意为专注。在"你们所积集的功德不少"等中，意为积集。在"所见、所闻、所觉、所知"等中，意为声音。在"多闻者、持闻者、闻的积聚"等中，意为通过耳门随顺了知而持法者。
"耳"字也有多种含义。因此它：
见于肉与识智，
爱等及水流中；
圣道与心相续，
如是诸义当知。
在"耳处、耳界、耳根"等中，耳字见于肉耳；在"以耳闻声"等中，指耳识；在"以天耳界"等中，指智耳；在"世间诸流，即我所说、宣说、开示、教导、安立、开显、分别、显明、阐明的，即：爱流、见流、烦恼流、恶行流、无明流"等中，指五种法；在"世尊见到被恒河水流冲走的大木材"等中，指水流；在"贤友，这是圣八支道的别名，即所谓流"等中，指圣道；在"了知人的识流，在此世立足及在他世立足，两边未断"等中，指心相续。
"狗"是指狗。因为它听从主人的话，所以称为狗。
这些是它的同义词：
"狗、守护者、聪者、
子者及犬、听者、
吠者与吠者及、
狼与野兽视者。
此等词皆男性，
用于雄性称谓中；
母狗及牝犬及、
雌者用于雌性中。
诸狗守护者等，
复数用两性中；
此等规则同样，
适用其他称谓。
其中犬此称谓，
幼时因其吠声；
老年狗亦如是，
依惯用而称说。"
因此注释师们在狗本生故事"在王宫中长大的狗，优良种具足色力"这段文中如此解释："诸狗即诸犬。如同新鲜的尿也称'臭尿'，刚出生的豺也称'老豺'，柔软的蔓藤也称'臭藤'，金色的身体也称'臭身'，同样地百岁的狗也称'狗'，因此虽已年老具足身体也说为'狗'"。
Ki意为伤害。伤害，伤害，他们伤害。
Saka意为能力。有能力状态为能力，如技能。能够，他们能够。已能。将能。能者。有能者。
这里"能者"是天王。因为他能够行他利和自利故称能者。此外，任何生于释迦族者也是。因此说"那时释迦族人摩诃男"等。"频祇耶称呼'释迦啊，请救度世尊和我'。释迦族童子确实是最高的释迦族童子"依此语，所有生于释迦族中的人都称为"释迦"或"释氏"或"能者"。这里即使属于第五类，从多音节词根只有一个uṇa后缀，而不是ṇu和ṇā后缀，应当如是了知。
Khī意为灭尽。灭尽。灭尽。生已尽。已尽。无瑜伽者广大灭尽。
Ge意为声音。发声，发声。
Ci意为积聚。ṇ音变成n音。建造围墙。善已积集。造作者。


Ru upatāpe. Ruṇoti, ruṇāti.

Rādha sādha saṃsiddhiyaṃ. Rādhuṇāti. Sādhuṇāti. Rādhanaṃ. Ārādhanaṃ. Sādhanaṃ.

Pī pītiyaṃ. Pīṇoti, pīṇāti. Pīti, piyo.

Apa pāpuṇe sambhu ca. Pāpuṇoti, pāpuṇāti. Patto. Sabbaññutaṃ satthā patto. Sampatto yamasādhanaṃ. Sambhuṇāti, na kiñci atthaṃ abhisambhuṇāti. Sambhuṇanto, abhisambhuṇamāno.

Tattha pattoti pasaddo upasaggo ‘‘pappotī’’ti ettha pasaddo viya. Tathā hi ‘‘patto’’ti ettha pāpuṇīti atthe papubbassa apadhātussa pakāre lutte tapaccayassa dvibhāvo bhavati. Tattha na abhisambhuṇātīti na sampāpuṇāti, na sādhetīti vuttaṃ hoti.

Khipa khepe. Khipuṇāti. Khippaṃ. Khippanti macchapañjaro.

Āpa byāpane. Āpuṇāti. Āpo.

Mi pakkhepane. Minoti. Mitto.

Ettha ca sabbaguyhesu nimiyati pakkhipiyatīti mitto. ‘‘Mitto have sattapadena hotī’’ti vacanaṃ pana vohāravasena vuttaṃ, na atthavasena. Vucceyya ce, yo koci avissāsiko attano paṭiviruddhopi ca mitto nāma bhaveyya, na cevaṃ daṭṭhabbaṃ. Evañca pana daṭṭhabbaṃ ‘‘sattapadavītihāramattenapi saha gacchanto saha gacchantassa piyavācānicchāraṇena aññamaññaṃ ālāpasallāpakaraṇamattena mitto nāma hotīti vattabbaṃ. Kiṃkāraṇā? Daḷhavissāso mitto nāma na bhaveyyāti mittassa guṇapasaṃsāvasena evaṃ vutta’’nti.

Vu saṃvaraṇe. Vuṇoti, vuṇāti, saṃvuṇoti, saṃvuṇāti. Paṇḍito sīlasaṃvuto.

Su abhisave. Abhisavo nāma pīḷanaṃ manthanaṃ sandhānaṃ sinhānaṃ vā. Suṇoti, suṇāti.

Si bandhane. Sinoti.

Si nisāne. Siṇoti, siṇāti. Nisitasatthaṃ.

Na hi nūnāyaṃ sā khujjā, labhati jivhāya chedanaṃ;

Sunisitena satthena, evaṃ dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ;

Ettha bhaṇanti bhaṇantī.

Vusa pāgabbiye. Pāgabbiyaṃ nāma kāyavācāmanehi pagabbabhāvo. Vusuṇāti.

Asu byāpane. Asuṇāti. Assu.

Hi gatibuddhīsu upatāpe ca. Hinoti.

Ettha pana asamānantattepi samānatthānaṃ samodhānaṃ vuccati.

Tika tiga sagha dikkha kivi ciri jiri dāsa du hiṃsāyaṃ. Tikuṇāti. Tiguṇāti. Saghuṇāti. Dikkhuṇāti. Kivuṇāti . Ciruṇāti. Jiruṇāti. Dāsuṇāti. Duṇoti, duṇātīti rūpāni hiṃsāvācakāni bhavanti.

Suvādī ettakā diṭṭhā, dhātavo me yathābalaṃ;

Suttesvaññepi pekkhitvā, gaṇavho atthayuttito.

Svādigaṇoyaṃ.

Kiyādigaṇika

Kī dabbavinimaye. Dabbavinimayo kayavikkayavasena bhaṇḍassa parivattanaṃ. Kiṇāti, kiṇanti. Vikkiṇāti, vikkiṇanti. Ketuṃ, kiṇituṃ. Vikketuṃ, vikkiṇituṃ. Kiṇitvā, vikkiṇitvā. Kītaṃ bhaṇḍaṃ. Kayo, vikkayo. Vikkiṇeyya haneyya vā.

Khi gatiyaṃ. Khiṇāti. Atikhiṇo saro. Khaṃ, khāni. Nakārassa ṇakārattaṃ.

Tattha khiṇātīti gacchati. Atikhinoti atigato. Atrāyaṃ pāḷi ‘‘senti cāpātikhiṇāva, purāṇāni anutthuna’’nti. Tattha cāpātikhiṇā’ti cāpato atikhiṇā atigatā. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘cāpātikhiṇāti cāpato atikhiṇā cāpā vinimuttāti attho’’ti padatthavivaraṇaṃ kataṃ, tampi gatatthaññeva sandhāya adhippāyatthavasena katanti daṭṭhabbaṃ. Tatra khanti saggo. So hi katapuññehi gantabbattā ‘‘kha’’nti vuccati. Khānīti saggā.



我将按照要求将巴利文完整直译成简体中文：
在忧恼义。折磨，压迫。
在成就义。使成功，使成就。成功，完成。圆满。实现。
在喜悦义。使欢喜，令喜悦。喜悦，可爱。
在获得和具足义。获得，达到。已获得。导师已获得一切智。已达到死神的成就。具足，不能完全具足任何义利。正在具足，正在完全具足。
其中"已获得"的"得"字是前缀，如"得到"中的"得"字。因此在"已获得"中，表示"获得"之义时，前缀"得"的本字根"得"音消失后，词尾重复。其中"不能完全具足"即是不能达到，不能成就的意思。
在抛弃义。抛掷。迅速。投掷鱼笼。
在遍满义。弥漫。水。
在投掷义。投掷。朋友。
这里,在一切秘密中被投置故名朋友。而"朋友以七步为限"这句话是依世俗习惯而说，不是依实义。若如此说，任何不可信任和对立的人也会成为朋友，不应如此理解。应当这样理解:"仅仅以七步同行的距离，与同行者相互说悦耳的话语交谈的程度就称为朋友。"为什么?因为深信的才是真朋友,所以是以赞叹朋友的功德而如此说。
在防护义。遮蔽，覆盖，防护，守护。智者以戒律防护。
在压榨义。所谓压榨即是挤压、搅拌、调配或研磨。压榨，碾磨。
在束缚义。捆绑。
在磨锐义。磨利，磨尖。已磨利的刀剑。
确实这驼背女，应该割断她的舌头；
用锋利的刀剑，说如此恶语；
此中"说"即是"正在说"。
在无耻义。所谓无耻即是身语意的放肆。放肆。
在遍满义。弥漫。眼泪。
在行走、了知和忧恼义。行走。
这里虽语尾不同但意义相同的词汇集合将被说明。
tika、tiga、sagha、dikkha、kivi、ciri、jiri、dāsa、du 等词根表示伤害义。伤害，损害，危害，毁坏，损毁，摧残，摧毁，侵害，损伤等词形表示伤害义。
以上所见诸词根，我已尽己所能;
观察经典中其他，依义理而归类。
这是以su开头的词根组。
属于kī等词根组的：
kī表示财物交换。财物交换即是通过买卖而转换物品。购买，他们购买。出售，他们出售。将买，将购买。将卖，将出售。已买，已卖。已买的物品。买，卖。应该卖或应该杀。
在行走义。行走。射箭太过。天界，诸天界。n音变为ṇ音。
其中"行走"即是前进。"太过"即是超过。这里有经文："弓箭已射出，追悼往事而睡。"其中"已射出"即是从弓射出、已发出。而在注释书中解释说："已射出即是从弓射出、离开弓的意思"，这也是针对"行走"的含义，依意趣而作如是解释。其中"天"即是天界。因为是行善者所趣向处，故称为"天"。"诸天界"即是众天界。


Ci caye. Puññaṃ cināti. Pākāraṃ cināti. Pāramiyo vicināti, vicinati ca. Pupphaṃ ocināti, ocinati vā. Pacināti. Pacinitvā. Citaṃ kusalaṃ. Cayo sañcayo. Cito pākāro. Cinātīti ceto, iṭṭhakavaḍḍhakī. Yo satto puññasañcayo . ‘‘Sañcayo rāsi samūho piṇḍo gaṇo saṅgho kadambo vaggo karo ghaṭā’’iccevamādayo pariyāyā.

Ji jaye. Jināti, vijināti, jiniyati. Jetā, jino. Jito māro. Māraṃ jito. Jitavā, jitāvī, jitabbo, jeyyo, jayanaṃ, jitaṃ, vijitaṃ, jayo, parājayanaṃ, parājayo. Yassa jitaṃ nāvajīyati. Jitamassa noyāti koci loke. Jayo hi buddhassa sirīmato ayaṃ, mārassa ca pāpimato parājayo.

Tattha jetāti jinātīti jetā, yo koci puggalo. Ajinīti jino, sabbaññū dhammarājā. Kiṃ so ajini? Pāpake akusale dhamme mārādiarayo ca. Iti pāpake akusale dhamme mārādayo ca arayo ajinīti jino. Vuttampi cetaṃ –

‘‘Mādisā ve jinā honti, ye pattā āsavakkhayaṃ;

Jitā me pāpakā dhammā, tasmāhaṃ upaka jino’’ti,

‘‘Tathāgato bhikkhave abhibhū anabhibhūto’’ti ca.

Jinasaddo hi kevalo sabbaññumhi pavattati, sopapado pana paccekabuddhādīsu tamhi ca yathārahaṃ pavattati. ‘‘Paccekajino, odhijino, anodhijino, vipākajino, avipākajino’’ti imānettha nidassanapadāni.

Ji jāniyaṃ. Jināti, na jināti na jāpaye, jino rathassaṃ maṇikuṇḍale ca, putte ca dāre ca tatheva jino. Jino dhanañca dāse ca.

Ñāavabodhane. Jānāti, ñāyati, nāyati. Animittā na nāyare. Jaññā so yadi hāpaye. Mā maṃ jaññūti icchati. ‘‘Ime amhāka’’nti ñātabbaṭṭhena ñāti, ñātako. Ñātimittā suhajjā ca. Ñātako no nisinnoti. Ñātabbaṃ ñeyyaṃ, saṅkhāravikāralakkhaṇanibbānapaññattidhammā. Īdisesu ṭhānesu ñeyyasaddo ekantena napuṃsako, vāccaliṅgatte sabbaliṅgiko, yathā? Ñeyyo phasso. Ñeyyā vedanā. Ñeyyaṃ cittaṃ. Ñeyyo puriso, ñeyyā itthī, ñeyyaṃ dhananti ca.

Thu abhitthave. Thunāti. Abhitthunāti. Thuti, abhitthuti. Thavanā, abhitthavanā, thuto, abhitthuto.

Thu nitthunane. Thunāti.

Uṭṭhehi revate supāpadhamme,

Apārutadvāre adānasīle;

Nessāma taṃ yattha thunanti duggatā,

Samappitā nerayikā dukkhena;

Purāṇāni anutthuna’’nti ca payogo.

Du hiṃsāyaṃ. Dunāti. Mittaddu. Dumo.

Ettha mittaddūti mittaṃ dunāti hiṃsati dubbhatīti mittaddu. Atra ‘‘vedā na tāṇāya bhavanti tassa, mittadduno bhūnahuno narassā’’ti pāḷi nidassanaṃ. Dumoti duniyati gehasambhārādiatthāya hiṃsiyati chindiyati, paṇṇapupphādiatthikehi vā paṇṇapupphādiharaṇena pīḷiyatīti dumo.

Dhū kampane. Dhunāti. Dhūmo, dhonā, dhono, dhuto. Dhunanto vākacīrāni, gacchāmi ambare tadā.

Tattha dhūmoti dhunāti kampatīti dhūmo. Dhūmasaddo kodhe taṇhāya vitakke pañcasu kāmaguṇesu dhammadesanāyaṃ pakatidhūmeti imesu atthesu vattati. ‘‘Kodho dhūmo bhasmāni mosavajja’’nti ettha hi kodhe vattati. ‘‘Icchā dhūmāyito sadā’’ti ettha taṇhāyaṃ. ‘‘Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu bhagavato avidūre dhūmāyanto nisinno hotī’’ti ettha vitakke.


我将巴利文完整直译成简体中文：
在堆积义。积累福德。建筑城墙。寻求诸波罗蜜，并且探寻。采摘花朵，或者采集。收集。已收集。已积累的善业。积聚，堆积。已建成的城墙。建造者称为工匠，即砖石工人。积累福德的有情。"积聚、堆、集合、团、群、众、簇、组、作、群体"等是同义词。
在胜利义。战胜，征服，被征服。胜利者，胜者。已降伏魔罗。已胜过魔罗。胜利的，获胜的，应被胜过的，应被征服的，征服，已胜，已征服，胜利，完全征服，失败。他的胜利不会失去。世间无人能夺其胜利。这是具吉祥佛陀的胜利，也是邪恶魔罗的失败。
其中"胜利者"即是征服者，指任何个人。"胜者"即是已胜，指一切智正法王。他战胜了什么？邪恶不善法以及魔罗等敌人。因为战胜了邪恶不善法和魔罗等敌人，所以称为胜者。这也如说：
"如我这样的胜者，已达漏尽者；
我已胜恶法，优婆迦，故我是胜者"，
又说"比丘们，如来是征服者，不被征服者"。
单独的"胜者"一词用于一切智者，而带前缀时则可用于辟支佛等和一切智者，视情况而定。这里的例证词有："独觉胜者、部分胜者、非部分胜者、果报胜者、非果报胜者"。
在损失义。损失，不应损失不应使损失，胜者失去马车和宝石耳环，同样胜者失去儿子和妻子。胜者失去财物和奴仆。
在了知义。了知，被了知，被认识。无相者不被认识。若他减少则应知道。他愿"愿他们不知道我"。以应被了知之义为亲属，亲戚。亲属朋友和善友。我们的亲戚已坐下。应被了知即是所知，即行蕴、变化、特相、涅槃、概念诸法。在这样的场合，"所知"一词必定是中性，若依所诠性别则通三性，如何？可知的触，可知的受，可知的心，可知的男人，可知的女人，可知的财富等。
在称赞义。赞叹。称扬。赞美，称赞。赞扬，称颂，被赞叹，被称扬。
在叹息义。叹息。
起来吧，具恶法的离婆多，
开了门的不施者；
我们将带你到苦难者叹息之处，
地狱众生被痛苦折磨；
追悼往事等用例。
在伤害义。伤害。害友者。树木。
其中"害友者"即是伤害、危害、背叛朋友者。这里有经证："吠陀不能庇护那害友、杀胎的人"。"树木"即是被伤害，为了房屋材料等被砍伐，或被需要叶花等者通过采摘叶花而受到损害，故称为树木。
在震动义。震动。烟，智慧，智者，已抖落的。我抖落着树皮衣，那时行于虚空。
其中"烟"即是震动故称为烟。烟字可用于愤怒、渴爱、寻思、五种欲乐、说法和自然烟这些含义。如"愤怒是烟，虚妄语是灰"中指愤怒。"渴望常冒烟"中指渴爱。"那时，某比丘坐在世尊不远处冒烟"中指寻思。


‘‘Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā,

Bhayañca metaṃ timulaṃ pavuttaṃ;

Rajo ca dhūmo ca mayā pakāsito,

Hitvā tuvaṃ pabbaja brahmadattā’’ti

Ettha pañcasu kāmaguṇesu. ‘‘Dhūmaṃ kattā hotī’’ti ettha dhammadesanāyaṃ. ‘‘Dhajo rathassa paññāno, dhūmo paññānamaggino’’ti ettha pakatidhūme. Iccevaṃ –

Kodhataṇhāvitakkesu, pañcakāmaguṇesu ca;

Desanāyañca pakati-dhūme dhūmo pavattati.

Dhonāti paññā. Vuttañhetaṃ niddese ‘‘dhonā vuccati paññā, yā paññā pajānanā sammādiṭṭhi, kiṃkāraṇā dhonāti vuccati paññā? Yaṃ tāya paññāya kāyaduccaritaṃ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca, vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca. Taṃkāraṇā dhonā vuccati paññā. Atha vā sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiṃ dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca, taṃkāraṇā dhonā vuccati paññā’’ti. ‘‘Dhonassa hi natthi kuhiñci loke, pakappitā diṭṭhi bhavābhavesū’’ti ayamettha pāḷi nidassanaṃ . Atra dhonā assa atthīti dhono, tassa dhonassāti nibbacanaṃ. Dhātūnamanekatthatāya dhūdhātu kampanatthepi dhovanatthepi vattati.

Muna ñāṇe. Munāti. Monaṃ, muni. Imasmiṃ ṭhāne dhātuyā ākhyātatte ekantena antalopo bhavati. Sobhitattheragāthāyaṃ pana anāgatavacane ukārassa vuddhivasena ‘‘ahaṃ monena monissa’’nti rūpantarañca dissati. Tattha monissanti jānissaṃ. Nāmatte antalopo na hoti. Tattha monanti kiñcāpi ‘‘na monena muni hotī’’ti ettha tuṇhībhāvo ‘‘mona’’nti vuccati, tathāpi idha ‘‘ñāṇe’’ti vacanato na so adhippeto, ñāṇamevādhippetaṃ, tasmā moneyyapaṭipadāsaṅkhātaṃ maggañāṇamonampi gahetabbaṃ. Munīti munāti jānāti hitāhitaṃ paricchindatīti muni. Atha vā khandhādiloke tulaṃ āropetvā minanto viya ‘‘ime ajjhattikā khandhā, ime bāhirā’’tiādinā nayena ime ubho atthe munātīti muni. Tenāha bhagavā –

‘‘Na monena muni hoti, mūḷharūpo aviddasu;

Yo ca tulaṃva paggayha, varamādāya paṇḍito.

Pāpāni parivajjeti, sa muni tena so muni;

Yo munāti ubho loke, muni tena pavuccatī’’ti.

Aparāpettha bhavati atthavibhāvanā. Munīti monaṃ vuccati ñāṇaṃ, kāyamoneyyādīsu vā aññataraṃ, tena samannāgatattā puggalo ‘‘munī’’ti vuccati. So panesa agāriyamuni anagāriyamuni sekkhamuni asekkhamuni paccekamuni munimunīti anekavidho . Tattha agāriyamunīti gihipi āgataphalo viññātasāsano. Anagāriyamunīti tathārūpova pabbajito. Sekkhamunīti satta sekkhā. Asekkhamunīti khīṇāsavo. Paccekamunīti paccekabuddho. Munimunīti sammāsambuddho. Tathā hi āyasmāpi sāriputto āha ‘‘munīti vuccati tathāgato arahaṃ sammāsambuddho’’ti.

Pū pavane. Pavanaṃ sodhanaṃ. Punāti. Puññaṃ, putto, dantapoṇaṃ.

Ettha ca puññanti attano kārakaṃ punāti sodhetīti puññaṃ. Atha vā yattha sayaṃ uppannaṃ taṃsantānaṃ punāti visodhetīti puññaṃ. Kintaṃ? Sucaritaṃ kusalakammaṃ. Sakammikattā dhātussa kāritavasena atthavivaraṇaṃ labbhati. Puttoti attano kulaṃ punāti sodhetīti putto. Evañca sati hīnajaccānaṃ caṇḍālādīnaṃ putto nāma na bhaveyyāti na vattabbaṃ saddānamatthakathanassa nānappakārena pavattito, tasmā attano pitu hadayaṃ pūretīti puttoti evamādināpi nibbacanaṃ gahetabbameva. Nānādhātuvasenapi hi padāni siddhiṃ samupagacchanti.


我将巴利文完整直译成简体中文：
"欲是泥沼欲是陷阱，
这被说为三重恐怖；
烟尘已被我阐明，
婆罗门陀！你应舍弃而出家。"
这里在五欲中。"他成为说法者"中指说法。"旗是车的标志，烟是火的标志"中指自然的烟。如是：
在忿怒渴爱寻思中，以及在五种欲乐中；
在说法中及自然烟中，烟字有这些用处。
"智慧"即是般若。这在义释中说："智慧称为般若，即是慧、了知、正见。为什么智慧称为般若？因为以此般若使身恶行被抖落、被洗净、被完全洗净、被彻底洗净，言恶行、意恶行被抖落、被洗净、被完全洗净、被彻底洗净。因此智慧称为般若。或者正见使邪见被抖落、被洗净、被完全洗净、被彻底洗净，因此智慧称为般若。" "智者对世间任何存在或非存在都无妄想见"，这是这里的经证。这里"智者"即是有智慧者，"他的智慧"即是词义解释。由于词根有多义，dhū词根既表示震动义也表示洗净义。
在知解义。了知。智慧，智者。在这里，当词根用作动词时必定省略尾音。但在索毗多长老偈颂中，在未来时态中，由于u音增长而见到"以智慧我将知道"这样的另一种形式。其中"将知道"即是将了知。在名词形式中尾音不省略。其中"智慧"虽然在"不以沉默成为牟尼"中指沉默，但在这里因说"在知解义"，故不是指那个意思，而是指智慧，因此也应理解为道智慧即牟尼行道。"牟尼"即是了知、明白、分别利害者为牟尼。或者像衡量蕴等世间一样，以"这些是内在诸蕴，这些是外在"等方式了知这两种义理，故称为牟尼。因此世尊说：
"不以沉默成为牟尼，愚痴形相无智者；
智者如持秤，取最胜者。
能避诸恶者，因此他是牟尼；
了知两世间，因此称牟尼。"
这里还有其他意义解释。"牟尼"即智慧称为牟尼，或在身牟尼等中的任一种，具足此故称人为"牟尼"。这又分为在家牟尼、出家牟尼、有学牟尼、无学牟尼、辟支牟尼、牟尼中牟尼等多种。其中"在家牟尼"即已得果位、了解佛法的居士。"出家牟尼"即具相同性质的出家者。"有学牟尼"即七种有学。"无学牟尼"即漏尽者。"辟支牟尼"即辟支佛。"牟尼中牟尼"即正等正觉者。因此尊者舍利弗也说："如来、阿罗汉、正等正觉者称为牟尼。"
在净化义。净化即是清洁。清净。福德，儿子，牙刷。
这里"福德"即是清净其作者故称为福德。或者在其生起处使那相续清净故称为福德。是什么？善行、善业。因为词根有宾语，所以可以通过使役形式来解释意义。"儿子"即是使自己的家族清净故称为儿子。即使如此，也不应说旃陀罗等下贱种姓者的儿子就不能称为儿子，因为词义解释有多种方式，所以也应该接受"使其父亲的心充满"等其他词源解释。因为词可以依据不同词根而成立。


Putto ca nāma atrajo khetrajo antevāsiko dinnakoti catubbidho. Tattha attānaṃ paṭicca jāto atrajo nāma. Sayanapīṭhe pallaṅke ureti evamādīsu nibbatto khetrajo nāma. Santike sippuggaṇhanako antevāsiko nāma. Posāpanatthāya dinno dinnako nāma dantapoṇanti dante punanti visodhenti etenāti dantapoṇaṃ, dantakaṭṭhaṃ.

Pī tappanakantīsu. Piṇātīti pīti. Ettha ca pītīti pīṇanaṃ pīti, tappanaṃ kantīti ca vuttaṃ hoti. Idaṃ bhāvavasena nibbacanaṃ. Idaṃ pana hetukattuvasena piṇayatīti pīti, tappetīti attho.

Sā panesā khuddakāpīti khaṇikāpīti okkantikāpīti ubbegāpīti pharaṇāpītīti pañcavidhā hoti. Tattha khuddakāpīti sarīre lomahaṃsanamattameva kātuṃ sakkoti. Khaṇikāpīti khaṇe khaṇe vijjuppādasadisā hoti. Okkantikāpīti samuddatīraṃ vīci viya kāyaṃ okkamitvā okkamitvā bhijjati. Ubbegāpīti balavatī hoti kāyaṃ uddhaggaṃ katvā ākāse laṅghāpanappamāṇā hoti. Pharaṇāpītiyā pana uppannāya sakalasarīraṃ dhamitvā pūritavatthi viya mahatā udakoghena pakkhandapabbatakucchi viya ca anupariphuṭaṃ hoti, evaṃ pañcavidhā pīti, sā sampiyāyanalakkhaṇattā ‘‘piṇātī’’ti pītīti suddhakattuvasenapi vattuṃ yujjati. Ettha ‘‘piyāyati, pitā, piyo, pemo’’tiādīni pīdhātuyā eva rūpāni. Tattha ‘‘puttaṃ piyāyatīti pitā’’ti vadanti. Piyāyitabboti piyo. Pemanaṃ pemo.

Mā parimāṇe. Mināti. Mānaṃ, parimāṇaṃ, mattaṃ, mattā, mano, vimānaṃ, minitabbaṃ, metabbaṃ, chāyā metabbā. Īdisesu ṭhānesu anīyapaccayo na labbhati.

Ettha manoti ekāya nāḷiyā ekāya ca tulāya minamāno viya ārammaṇaṃ mināti paricchindatīti mano. Visesato miniyate paricchindiyateti vimānaṃ, devānaṃ puññabalena nibbattabyamhaṃ devaniketaṃ. Yaṃ vimānaṃ upasobhitaṃ, pabhāsatimidaṃ byamhanti ca ādinā thomiyati.

Mī hiṃsāyaṃ. Mināti. Mīno, kumīnaṃ.

Ettha mīnoti maccho. Macchassa hi ‘‘mīno maccho ambujo vārijo vāricaro’’ti anekāni nāmāni. Visesanāmāni pana ‘‘amaro khaliso candakulo kandaphali indaphali indavalo kuliso vāmi kuṅkutalo kaṇḍiko sakulo maṅguro siṅgī satavaṅko rohito pāṭhīno kāṇo savaṅko pāvuso’’ iccevamādīni, ‘‘timi timiṅgalo’’ iccevamādīni ca bhavanti. Kumīnanti kucchitenākārena macche minanti hiṃsanti etenāti kumīnaṃ, macchabandhanapañjaro. So pana pāḷiyaṃ kumīnasaddena vuccati. Tathā hi –

‘‘Vārijasseva me sato, bandhassa kumināmukhe;

Akkosati paharati, piye putte apassato’’ti

Pāḷi dissati.

Mū bandhane. Munāti. Muni.

Ettha munīti attano cittaṃ munāti mavati bandhati rāgadosādivasaṃ gantuṃ na detīti muni.

Ri gatidesanesu. Rikāti. Reṇu. Nakārassa ṇattaṃ.

Lī silese. Lināti, nilināti. Līnaṃ, sallīnaṃ, paṭisallānaṃ.

Vī tantasantāne. Vatthaṃ vināti. Iminā suttena cīvaraṃ vināhi. Kamme – idaṃ kho āvuso cīvaraṃ maṃ uddissa viyyati. Vītaṃ. Suvītaṃ. Appakaṃ hoti vetabbaṃ. Kārite ‘‘vāyāpeti, tantavāyehi cīvaraṃ vāyāpessāmā’ti cīvaraṃ vāyāpesuṃ’’ iccevamādīni bhavanti.

Vī hiṃsāyaṃ. Vināti. Veṇu. Veṇūti vaṃso.

Lū chedane. Lunāti. Loṇaṃ, kusalaṃ, bālo, lūto.


我将巴利文完整直译成简体中文：
儿子分为四种：亲生子、田生子、学生和养子。其中从自己所生的称为亲生子。在床上、座位、腿上等处所生的称为田生子。在身边学习技艺的称为学生。为抚养而给予的称为养子。"牙刷"即是用以清洁牙齿者称为牙刷，即牙木。
在满足和喜爱义。使满足故称为喜。这里"喜"即是满足为喜，也就是说是满足和喜爱。这是依状态而作词源解释。而这依致使主体来说是"使满足"为喜，意思是使满足。
这喜有五种：小喜、剎那喜、继起喜、踊跃喜、遍满喜。其中小喜只能使身体毛竖。剎那喜如闪电般在每一剎那生起。继起喜如海浪般一波波冲击身体后消失。踊跃喜强大到能使身体上升甚至跃入空中。而遍满喜生起时，整个身体如充满气的膀胱，又如大水流灌满山洞般遍满。这样五种喜，因其特相是喜爱，所以也可以单纯依主体说"使满足"为喜。这里"喜爱、父亲、可爱、爱"等都是同一个pī词根的形式。其中他们说"因喜爱儿子故称为父亲"。应被喜爱的称为可爱。爱念为爱。
在度量义。测量。测量，度量，量，量度，意，宫殿，应被量的，应被测量的，影子应被测量。在这样的场合不用anīya词尾。
这里"意"即如以一那利和一秤在测量一样，测量即确定所缘故称为意。特别被测量即被确定故称为宫殿，即是天神们以福德力所生的宫室天居。如说"此宫殿庄严，此天宫光耀"等赞叹。
在伤害义。伤害。鱼，鱼笼。
这里"鱼"即是鱼。鱼有"mīna、maccha、ambuja、vārija、vāricara"等多种名称。特殊名称则有"amara、khalisa、candakula、kandaphali、indaphali、indavala、kulisa、vāmi、kuṅkuṭala、kaṇḍika、sakula、maṅgura、siṅgī、satavaṅka、rohita、pāṭhīna、kāṇa、savaṅka、pāvusa"等，以及"timi、timiṅgala"等。"鱼笼"即以邪恶方式伤害鱼的工具称为鱼笼，即捕鱼笼。这在经中用kumīna词来表示。如此：
"如我是水生者，被困在鱼笼口；
见不到可爱的儿子们，辱骂殴打。"
经文如是可见。
在束缚义。束缚。牟尼。
这里"牟尼"即束缚自己的心，不让它随贪嗔等而去故称为牟尼。
在行走和教导义。行走。尘。n音变为ṇ音。
在黏著义。黏著，依附。黏著，执著，独处。
在织布义。织布。用这线织衣。在被动语态中：贤友，这衣是为我织的。已织。善织。应织的很少。在使役语态中有"使织，我们将使织工织衣"而他们使织衣等用例。
在伤害义。伤害。竹。竹即是竹。
在切断义。切断。盐，善，愚人，已切。;


Ettha ca loṇanti lunāti vītarasabhāvaṃ vināseti sarasabhāvaṃ karotīti loṇaṃ, lavaṇaṃ. Kuso viya hatthappadesaṃ akusaladhamme lunātīti kusalaṃ, anavajjaiṭṭhavipākalakkhaṇo dhammo. Diṭṭhadhammikasamparāyike dve atthe lunātīti bālo, avidvā. Lūtoti makkaṭako vuccati. Tassa hi suttaṃ ‘‘lūtasutta’’nti vadanti. Yūsaṃ pātuṃ paṭaṅgamakkhikādīnaṃ jīvitaṃ lunātīti lūto.

Si bandhane. Sināti. Sīmā, sīsaṃ.

Ettha sīmāti sinīyate samaggena saṅghena kammavācāya bandhiyateti sīmā. Sā duvidhā baddhasīmā abaddhasīmāti. Tāsu abaddhasīmā mariyādakaraṇavasena ‘‘sīmā’’ti veditabbā. Sināti bandhati kese moḷikaraṇavasena etthāti sīsaṃ. Aññānipi yojetabbāni.

Sā pāke. Sināti.

Su hiṃsāyaṃ. Suṇāti. Parasu. Paraṃ suṇanti hiṃsanti etenāti parasu.

Asa bhojane. Vuttānaṃ phalamasnāti. Asanaṃ.

Ettha asananti āhāro. So hi asiyati bhuñjiyatīti ‘‘asana’’nti vuccati. ‘‘Asnātha khādatha pivathā’’ti idamettha nidassanaṃ.

Kilisa vibādhane. Kilisnāti. Kileso.

Ettha ca kilesoti rāgādayopi dukkhampi vuccati.

Uddhasa uñche. Uñcho pariyesanaṃ. Uddhasnāti.

Isaabhikkhaṇe. Isnāti.

Visa vippayoge. Visnāti. Visaṃ.

Pusa sinehasavanapūraṇesu. Pusnāti.

Pusa posane. Pusnāti.

Musa theyye. Musnāti. Musalo.

Kiyādī ettakā diṭṭhā, dhātavo me yathābalaṃ;

Suttesvaññepi pekkhitvā, gaṇhavho atthayuttito.

Sāsanā lokato cete,

Dassitā tesu lokato;

Sāsanassopakārāya,

Vuttā tadanurūpakā.

Kiyādigaṇoyaṃ.

Gahādigaṇika

Idāni gahādigaṇo vuccate. Ettheke evaṃ maññanti.

Gahādīnaṃ gaṇo nāma, paccekaṃ nupalabbhati;

Athameko gahadhātu, gahādīnaṃ gaṇo siyā.

Yato ppaṇhā parā heyyuṃ, dhātuto jinasāsane;

Tepi aññe na vijjanti, aññatra gahadhātuyā.

Iti cintāya ekacce, gahadhātuṃ kiyādinaṃ;

Pakkhipiṃsu gaṇe evaṃ, na vadiṃsu gahādikaṃ.

Na tesaṃ gahaṇaṃ dhīro, gaṇheyya suvicakkhaṇo;

Yato kaccāyane vutto, gahādīnaṃ gaṇo visuṃ.

‘‘Gahādito ppaṇhā’’ iti, lakkhaṇaṃ vadatā hi so;

Kaccāyanena garunā, dassito nanu sāsane.

Sace visuṃ gahādīnaṃ, gaṇo nāma na labbhati;

Gahādidīpake sutte, hitvāna bāhiraṃ idaṃ.

‘‘Gahato ppaṇhā’’ icceva, vattabbaṃ atha vā pana;

‘‘Kiyādito nāppaṇhā’’ti, kātabbaṃ ekalakkhaṇaṃ.

Yasmā tathā na vuttañca, na katañcekalakkhaṇaṃ;

Tasmā ayaṃ visuṃyeva, gaṇo icceva ñāyati.

‘‘Sarā sare lopa’’miti-ādīni lakkhaṇāniva;

Gambhīraṃ lakkhaṇaṃ etaṃ, dujjānaṃ takkagāhinā.

Usādayopi sandhāya, ādiggaho kato tahiṃ;

Tathā hi ‘‘uṇhāpetī’’ti, ādirūpāni dissare.

Idāni pākaṭaṃ katvā, ādisaddaphalaṃ ahaṃ;

Sappayogaṃ gahādīnaṃ, gaṇaṃ vakkhāmi me suṇa.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
这里"盐"是指能消除原有性质、破坏并产生咸味的东西，即盐类。"善"如同吉祥草一样能割除手边的不善法，是指无过失且能带来理想果报的性质。"愚人"是指能割断现世与来世两种利益的人，即无知者。"蜘蛛"被称为"路多"，因为它的丝被称为"路多丝"。"路多"也指能吞食蚊虫苍蝇等生命的汁液。
"系"字根表示束缚。"系"。"界"、"头"。
这里"界"是指被和合僧团以羯磨文所约束，因此称为界。界分两种：已结界和未结界。其中未结界应理解为以划定界限的方式而称为"界"。"头"是指以发髻形式束缚头发之处，故称为头。其他词也应当类推。
"煮"字根表示烹饪。"煮"。
"伤害"字根表示伤害。"伤害"。"斧"。"斧"是用来伤害他人的工具。
"食"字根表示饮食。"食用已说之果"。"食物"。
这里"食物"指饮食。因为被食用、被享用，所以称为"食物"。"你们要吃，要咀嚼，要喝"即是这里的例证。
"烦恼"字根表示逼迫。"烦恼"。"烦恼"。
这里"烦恼"指贪欲等，也指苦。
"乞求"字根表示乞食。乞食即是寻求。"乞求"。
"频繁"字根表示反复。"频繁"。
"离别"字根表示分离。"分离"。"毒"。
"滋润"字根表示润泽、渗透和充满。"滋润"。
"养育"字根表示抚养。"养育"。
"偷盗"字根表示偷窃。"偷盗"。"杵"。
我已根据能力所及，
见到这些动词字根；
你们也当观察经典，
依义理而加以采纳。
这些来自圣教与世间，
其中世间[用法]已显示；
为了有益于圣教，
相应地作了阐述。
以上为动词第一组。
关于"取"等词组
现在讲述"取"等词组。这里有些人这样认为：
所谓"取"等词组，
个别并不可得；
而"取"这一字根，
应属"取"等之组。
因为在佛教圣教中，
从字根而来的动词，
除"取"字根之外，
其他皆不可得。
因此一些人思虑后，
将"取"字根归入，
动词第一组中，
而不说"取"等组。
智者明眨者不应，
采纳他们的见解；
因为迦旃延论中，
别立"取"等一组。
说"从取等得动词"，
这一规则确实是，
由大师迦旃延，
在圣教中所显示。
若"取"等不能单独，
成立为一个词组；
舍弃外在的这个，
关于"取"等的经文。
应当只说"从取得，
动词"或者另一种，
说法"从动词组不，
得动词"成一规则。
因为既未如此说，
也未作单一规则；
所以应当了知此，
确实是独立词组。
如"遇元音脱落"等，
这些语法规则般；
此规则极深奥，
推理者难理解。
"优"等词也包含在，
此处"等"字所摄中；
如此可见"使热"等，
词形的实际运用。
现在我要清楚地，
解说"等"字的含义；
请听我来详细说，
"取"等组的用法。


Gaha upādāne. Upādānaṃ gahaṇaṃ, na kilesupādānaṃ. Upasaddo hettha na kiñci atthavisesaṃ vadati. Atha vā kāyena cittena vā upagantvā ādānaṃ gahaṇaṃ upādānanti samīpattho upasaddo. Katthaci hi upasaddo ādānasaddasahito daḷhaggahaṇe vattati ‘‘kāmupādāna’’ntiādīsu. Idha pana daḷhaggahaṇaṃ vā hotu sithilaggahaṇaṃ vā, yaṃ kiñci gahaṇaṃ upādānameva, tasmā gahadhātu gahaṇe vattatīti attho gahetabbo. Gheppati, gaṇhāti vā. Pariggaṇhāti, paṭiggaṇhāti, adhigaṇhāti, paggaṇhāti, niggaṇhāti. Padhānagaṇhanako. Gaṇhituṃ, uggaṇhituṃ. Gaṇhitvā, uggaṇhitvā. Aññathāpi rūpāni bhavanti. Ahaṃ jāliṃ gahessāmi. Gahetuṃ. Gahetvā. Uggāhako, saṅgāhako, ajjhogāḷho. Kārite ‘‘gaṇhāpeti, gaṇhāpayati, aññataraṃ satipaṭṭhānaṃ uggaṇhāpenti, saddhiṃ amaccasahassena gaṇhāpetvā. Upajjhaṃ gāhāpetabbo. Upajjhaṃ gāhāpetvā . Gāheti, gāhayati, gāhāpessati. Gāhāpayanti sabbhāvaṃ. Gāhako, gāhetvā’’ iccādīni. Kammani – gayhati, saṅgayhati, gaṇhiyati vā. Tathā hi ‘‘gaṇhiyanti uggaṇhiyantī’’ti niddesapāḷi dissati. ‘‘Gehaṃ, gāho, pariggaho, saṅgāhako, saṅgahetā’’ iccādīni yojetabbāni.

Tatra akārānantaratyantapadānaṃ ‘‘gheppati, gheppanti. Gheppasī’’ti ca ‘‘gaṇhati, gaṇhanti. Gaṇhasī’’ti ca ādinā nayena sabbāsu vibhattīsu sabbathā padamālā yojetabbā. Ākārekārānantaratyantapadānaṃ ‘‘gaṇhāti gaṇhāpetī’’tiādinā yathāsambhavaṃ padamālā yojetabbā vajjetabbaṭṭhānaṃ vajjetvā.

Imāni pana pasiddhāni kānici ajjatanīrūpāni ‘‘aggahī mattikāpattaṃ. Aggahuṃ, aggahiṃsu, aggahesu’’nti. Bhavissantīādīsu gahessati, gahessanti. Sesaṃ paripuṇṇaṃ kātabbaṃ. Aggahissā, aggahissaṃsu. Sesaṃ paripuṇṇaṃ kātabbaṃ.

Usa dāhe. Dāho uṇhaṃ. Usati dahatīti uṇhaṃ. Uṇhasaddo ‘‘uṇhaṃ bhattaṃ bhuñjatī’’tiādīsu dabbamapekkhati, ‘‘sītaṃ uṇhaṃ paṭihanatī’’tiādīsu pana guṇaṃ uṇhabhāvassa icchitattā. Uṇhabhāvo hi sītabhāvo ca guṇo.

Tasa vipāsāyaṃ. Taṇhā. Kenaṭṭhena taṇhā? Tassati paritassatīti atthena.

Jusi pītisevanesu. Juṇho samayo. Kāḷe vā yadi vā juṇhe, yadā vāyati māluto.

Tattha juṇhoti joseti lokassa pītiṃsomanassañca uppādetīti juṇho.

Jutadittiyaṃ. Juṇhā ratti. Jotati sayaṃ nippabhāpi samānā candatārakappabhāsenapi dibbati virocati sappabhā hotīti juṇhā.

Sā tanukaraṇe. Saṇhavācā. Siyati tanukariyati, na pharusabhāvena kakkasā kariyatīti saṇhā.

So antakammani. Saṇhaṃ, ñāṇaṃ. Siyati sayaṃ sukhumabhāvena atisukhumampi atthaṃ antaṃ karoti nipphattiṃ pāpetīti saṇhaṃ.

Tija nisāne. Nisānaṃ tikkhatā. Tiṇho parasu. Titikkhatīti tiṇho.

Si sevāyaṃ. Attano hitamāsīsantehi seviyateti sippaṃ, yaṃ kiñci jīvitahetu sikkhitabbaṃ sippāyatanaṃ. Apica sippanti aṭṭhārasa mahāsippāni – suti sūramati byākaraṇaṃ chandoviciti nirutti jotisatthaṃ sikkhā mokkhañāṇaṃ kriyāvidhi dhanubbedo hatthisikkhā kāmatantaṃ assalakkhaṇaṃ purāṇaṃ itihāso nīti takko vejjakañcāti.

Ku kucchāyaṃ. Kucchā garahā. Kaṇhā dhammā. Kaṇho puriso.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
"取"表示摄取。这里的"摄取"是指获取，不是烦恼的执取。在此，前缀"上"（upa-）不表示任何特殊含义。或者说，"摄取"是指用身或心趋近而取，前缀"上"表示接近义。在某些情况下，前缀"上"与"取"字连用表示坚固执取，如在"欲取"等词中。但在这里，无论是坚固执取还是松散执取，任何取都是摄取，因此应当理解"取"字根表示获取之义。"取"或"拿"。"遍取"、"接受"、"胜解"、"举起"、"制止"。"主要的获取者"。"取"、"学习"。"已取"、"已学"。其他形式也有：我将捕捉网。"取"。"已取"。"学习者"、"摄受者"、"沉入者"。
使役形式有："使取"、"令取"、"使人学习某一念处"、"连同一千大臣使之捕捉"。"应使受依止"。"使受依止后"。"使取"、"令取"、"将使取"。"使人领会真实"。"使取者"、"使取后"等等。
被动形式："被取"、"被摄"或"被拿"。如此在《义释》圣典中可见"被取、被学"等用例。应当类推"房屋"、"执取"、"遍取"、"摄受者"、"摄受"等词的用法。
其中，以a结尾的词干在所有语尾中都应当依"取、诸取、汝取"等方式变化词形。以ā和e结尾的词干应当根据"取、使取"等适当情况变化词形，避开不当位置。
这些是一些著名的过去时态形式："取了瓦钵"、"他们取了"、"他们取了"、"他们取了"。在将来时等时态中有：他将取，他们将取。其余应当完整变化。他们曾取，他们曾取。其余应当完整变化。
"烧"表示燃烧。燃烧即热。因为燃烧所以热。"热"字在"吃热饭"等句中指事物，但在"抵御冷热"等句中指性质，因为这里需要表达热的状态。冷热确实是性质。
"渴"表示渴望。"渴爱"。为什么称为渴爱？因为具有渴望、焦虑的意义。
"乐"表示喜悦和亲近。"月光时分"。"无论是黑夜还是明月，当风吹起时"。
其中"明月"是因为能使世间产生喜悦和愉悦，所以称为明月。
"光"表示光明。"月夜"。虽然自身无光，但因月亮星辰的光芒而放光、显耀、发亮，所以称为月夜。
"细"表示变细。"柔和语"。因为变得细腻，不以粗糙方式造作，所以称为柔和。
"达"表示达到目的。"细致"、"智"。因为以其精细性质使极其微细的义理达到目的、达到完成，所以称为细致。
"利"表示磨利。磨利即锐利。"利斧"。因为锐利所以称为利斧。
"事"表示服务。因为被希求自身利益者所从事，所以称为工艺，即为了生活而必须学习的任何技艺处。又有十八种大工艺：听闻、英勇、智慧、文法、韵律学、词源学、天文学、学处、解脱智、仪轨、弓术、象技、欲论、相马术、古传、史传、政治学和论理学。
"厌"表示厌恶。厌恶即责备。"黑法"。"黑人"。


Tattha kaṇhāti apabhassarabhāvakaraṇattā paṇḍitehi kucchitabbā garahitabbāti kaṇhā, akusaladhammā. Kāḷavaṇṇattā suvaṇṇavaṇṇādikaṃ upanidhāya kucchitabbo ninditabboti kaṇho, kāḷavaṇṇo. Vuttampi cetaṃ –

‘‘Kaṇho vatāyaṃ puriso, kaṇhaṃ bhuñjati bhojanaṃ;

Kaṇhe bhūmippadesasmiṃ, na mayhaṃ manaso piyo’’ti ca,

‘‘Na kaṇho tacasā hoti,

Antosāro hi brāhmaṇo;

Yasmiṃ pāpāni kammāni,

Sa ve kaṇho sujampatī’’ti ca.

Iccevaṃ –

Gahādike dhātugaṇe, sandhāya tasiādayo;

Ādiggaho kato ppaṇhā, gahādīsu yathārahaṃ.

Gahato dhātuto hi ppo,ākhyātattevadissati;

Ākhyātatte ca nāmatte, ṇhāsaddo usato tathā.

Usagahehi aññasmā, nāmatteva duve matā;

Evaṃ visesato ñeyyo, gahādigaṇanicchayo.

Ettha pana kiñcāpi sāsane ‘‘taṇhāyatī’’ti kriyāpadampi dissati, tathāpi tassa ‘‘pabbatāyati, mettāyatī’’tiādīni viya nāmasmā vihitassa āyapaccayassa vasena siddhattā kriyāpadattepi ṇhāpaccayo mukhyato labbhatīti na sakkā vattuṃ. ‘‘Taṇhāyatī’’ti hi idaṃ ṇhāpaccayavatā tasadhātuto nipphannataṇhāsaddasmā parassa āyapaccayassa vasena nipphannaṃ. Tathā kiñcāpi rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ ‘‘vāsiphalaṃ tāpetvā udakaṃ vā khīraṃ vā uṇhāpetī’’ti imasmiṃ padese ‘‘uṇhāpetī’’ti hetukattuvācakaṃ kriyāpadaṃ dissati, tathāpi tassa ṇhāpaccayavatā usadhātuto nipphannauṇhāsaddato vihitassa kāritasaññassa ṇāpepaccayassa vasena nipphannattā kriyāpadattepi ṇhāpaccayo mukhyato labbhatīti na sakkā vattuṃ. ‘‘Uṇhāpetī’’ti idaṃ vuttappakārauṇhāsaddato ṇāpepaccayavasena nipphannaṃ, etasmiṃ diṭṭhe ‘‘uṇhāpayatī’’ti padampi diṭṭhameva hoti.

Kiñca bhiyyo vinayaṭṭhakathāyaṃ ‘‘uṇhāpetī’’ti kāritapadassa diṭṭhattāyeva ‘‘uṇhatī’’ti kattupadampi nayato diṭṭhameva hoti kattukāritapadānaṃ ekadhātumhi upalabbhamānattā, yathā? Gaṇhati, gaṇhāpeti, gacchati, gacchāpetīti, tasmā ‘‘usa dāhe’’ti dhātussa ‘‘uṇhatī’’ti rūpaṃ upalabbhatīti mantvā ‘‘uṇhatīti uṇha’’nti nibbacanaṃ kātabbaṃ. Iti ppapaccayo gahato ca aññato ca ekadhā labbhati, ṇhāpaccayo pana gahato usato ca dvidhā aññato ekadhā labbhatīti daṭṭhabbaṃ. Kiñcāpettha evaṃ niyamo vutto, tathāpi sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacane aññānipi ekekassa dhātussa nāmikapadāni dve dve kriyāpadāni vicinitabbāni. Yena pana buddhavacanānurūpena nayena gahādigaṇe ādisaddena tasadhātādayo amhehi gahitā, imasmā nayā añño nayo pasatthataro natthi, ayameva pasatthataro, tasmā ayaṃ nīti sāsanaṭṭhitiyā āyasmantehi sādhukaṃ dhāretabbā vācetabbā ca.

Gahādī ettakā diṭṭhā, dhātavo me yathābalaṃ;

Suttesvaññepi pekkhitvā, gaṇhavho atthayuttito.

Gahādigaṇoyaṃ.

Tanādigaṇika

Tanu vitthāre. Tanoti. Āyatanaṃ, tanu. Kammani ‘‘taniyyati, taniyyanti. Vitaniyyatī’’ti rūpāni. Atrāyaṃ pāḷi ‘‘yathā hi āsabhaṃ cammaṃ, pathabyā vitaniyyatī’’ti. Garū pana ‘‘patāyate, pataññatī’’ti rūpāni vadanti. Tanituṃ, tanitvāna. Tumantādirūpāni.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
其中"黑法"是因为能使人失去光明，应当被智者厌恶、责备，所以称为黑法，即不善法。"黑人"是因为黑色，相对于金色等而言应当被厌恶、责备，所以称为黑人，即黑色者。这也如所说：
"这个人确实黑暗，
食用黑暗之食，
住在黑暗之地，
不合我的心意。"
又说：
"不因肤色为黑，
内在才是婆罗门，
若人造作恶业，
彼实为黑，天王！"
如是：
在"取"等字根组中，
包含了"渴"等字根；
"等"字所摄诸字根，
从"取"等得适当词形。
从"取"字根得到"波"，
仅见于动词形态；
动词和名词形态中，
从"烧"得"拿"亦如是。
从"烧"和"取"外其他，
仅在名词得两种；
如是应当特别知，
"取"等词组的判定。
虽然在圣教中可见"渴爱"这样的动词，但是因为这是像"如山"、"修慈"等词一样，是通过从名词而来的āya后缀形成的，即使是动词形态，也不能说主要得到ṇhā后缀。因为"渴爱"这个词是从带有ṇhā后缀的tasa字根而来的taṇhā词后加āya后缀而形成的。
同样，虽然在处理金银学处的注释中可见"加热刀刃使水或奶变热"这句中的"使热"这个使役动词，但是因为这是从带有ṇhā后缀的usa字根而来的uṇha词后加使役的ṇāpe后缀而形成的，即使是动词形态，也不能说主要得到ṇhā后缀。"使热"这个词是以上述方式从uṇha词通过ṇāpe后缀而形成的，见到这个形式也就见到了"使热"这个词形。
此外，因为在律注中见到"使热"这个使役词，通过推理也就见到了"热"这个主动词，因为主动词和使役词在同一字根中可得，如何呢？如"取"和"使取"，"去"和"使去"等。因此，认为"usa烧"这个字根有"热"这个词形，应当作"因为热所以热"这样的词源解释。因此应当知道ppa后缀从"取"和其他字根得到一种形式，而ṇhā后缀从"取"和"烧"得到两种形式，从其他得到一种形式。
虽然这里如此规定，但在有注释的三藏佛语中，还应当寻求每个字根的其他名词形式和两种动词形式。我们依照符合佛语的方式在"取"等词组中以"等"字包含"渴"等字根，除此方式外没有更好的方式，这就是最好的方式，因此诸位长老应当为了圣教的久住而善加持守和教授这个方法。
我已依据能力所及，
见到这些"取"等字根；
你们也当观察经典，
依义理而加以采纳。
以上为"取"等词组。
关于"展"等词组
"展"表示伸展。"展"。"处"、"细"。被动形式有"被展"、"诸被展"、"被遍展"等形式。这里有圣典："如同公牛皮，被展于大地"。但诸大师说有"展开"、"遍展"等形式。"展"、"已展"。应当[类推]不定式等形式。


Tattha āyatananti āyabhūte dhamme tanoti vitthāretīti āyatanaṃ. Tanūti sarīraṃ. Tañhi kalalato paṭṭhāya kammādīhi yathāsambhavaṃ taniyyati vitthāriyati mahattaṃ pāpiyatīti ‘‘tanū’’ti vuccati. ‘‘Tanu vapu sarīraṃ puṃ kāyo deho’’tiādayo sarīravācakā saddā. Sarīraṃ khandhapañcakaṃ. Yañhi mahājano sarīranti vadati, taṃ paramatthato khandhapañcakamattameva, na tato attā vā attaniyaṃ vā upalabbhati. ‘‘Kāmarāgabyāpādānaṃ tanuttakaraṃ sakadāgāmimaggacitta’’ntiādīsu pana tanusaddo appatthavācako, appatthavācakassa ca tassa kriyāpadaṃ na passāma, tasmā nipātapadena tena bhavitabbaṃ. Tanusaddo nipātapadanti vuttaṭṭhānampi na passāma, nicchayena pana anipphannapāṭipadikoti gahetabbo.

Tanoti, tanonti. Tanosi, tanotha. Tanomi, tanoma. Tanute, tanunte. Tanuse, tanuse, tanuvhe. Tane, tanumhe. Sesaṃ yathāsambhavaṃ vitthāretabbaṃ.

Tanotu, tanontu. Taneyya, tane, taneyyuṃ. Vitana, vitanu. Atanā, atanu. Ammāya patanu kesā. Atani, ataniṃsu. Tanissati, tanissanti. Atanissā, atanissaṃsu. Kammani ‘‘taniyyati, taniyyanti. Taniyyasī’’tiādinā vitthāretabbaṃ.

Saka sattiyaṃ. Satti samatthabhāvo. Sakkoti sakko. Viññāpetuṃ asakkhi. Sakkhissasi. Sakkhati. Tvampi amma pabbajituṃ sakkhissasi. Sakkate jarāya paṭikammaṃ kātunti pāḷi.

Tattha sakkoti devarājā. So hi atthānaṃ sahassampi muhuttena cintanasamatthatāya saparahitaṃ kātuṃ sakkotīti ‘‘sakko’’ti vuccati. Aññatra pana dhātūnaṃ avisaye taddhitavasena sakkaccaṃ dānaṃ adāsīti sakkoti evampi atthaṃ gahetvā sakkasaddo niruttinayena sādhetabbo. Vuttañhi bhagavatā ‘‘sakko mahāli devānamindo pubbe manussabhūto samāno sakkaccaṃ dānaṃ adāsi, tasmā ‘sakko’ti vuccatī’’ti. Sakkonto. Sakkontī. Sakkontaṃ kulaṃ.

Khuṇu khiṇu hiṃsāyaṃ. Khuṇoti. Khiṇoti.

Iṇu gatiyaṃ. Iṇoti. Iṇaṃ iṇāyiko.

Tiṇu adane. Tiṇoti. Tiṇaṃ. Ettha tiṇanti yavasaṃ. Tañhi tiṇiyate tiṇabhakkhehi goṇādīhi adiyate khādiyateti tiṇaṃ.

Ghiṇu dittiyaṃ. Ghiṇoti.

Hanu apanayane. Apanayanaṃ anālāpakaraṇaṃ nibbacanatākaraṇaṃ. Hanoti. Hanute.

Panu dāne panoti. Panute.

Manu bodhane. Manoti. Manute. Mano. Manaṃ. Mānasaṃ. Manusso. Mānavo. Māṇavo.

Ettha manoti manute bujjhatīti mano, evaṃ manaṃ. Imesaṃ pana dvinnaṃ manasaddānaṃ ‘‘yasmiṃ mano nivisati. Santaṃ tassa manaṃ hotī’’tiādīsu punnapuṃsakaliṅgatā daṭṭhabbā. Mānasanti rāgopi cittampi arahattampi. ‘‘Antalikkhacaro pāso, yvāyaṃ carati mānaso’’ti ettha hi rāgo mānasaṃ. ‘‘Cittaṃ mano mānasa’’nti ettha cittaṃ. ‘‘Appattamānaso sekkho, kālaṃ kayirā jane suto’’ti ettha arahattaṃ. Etthetaṃ vuccati –

Rāgo cittaṃ arahattañca, ‘‘mānasa’’nti samīritaṃ;

Satthuno sāsane pāpa-sāsane’khilasāsane.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
其中"处"是因为能展开、扩展作为所依的诸法，所以称为处。"身"是指身体。因为它从羯罗蓝开始，由业等因缘随缘而展开、扩展、达到广大，所以称为"身"。"身、体、身体、身躯、形体"等是表示身体的词。身体是五蕴。凡是众人所说的身体，从究竟义来说只是五蕴而已，其中不能获得我或我所。但在"能使欲贪、瞋恚变薄的一来道心"等句中，"薄"字表示少量，而表示少量的这个词我们看不到动词形式，因此它应当是不变词。我们也看不到说"薄"字是不变词的地方，但确定应当理解为非派生词根。
"展"、"他们展"。"你展"、"你们展"。"我展"、"我们展"。"他展"、"他们展"。"你展"、"你们展"。"我展"、"我们展"。其余应当根据适当情况展开。
"愿他展"、"愿他们展"。"愿展"、"展"、"愿他们展"。"展开"、"展"。"已展"、"已展"。"展你母亲的头发"。"已展"、"他们已展"。"将展"、"他们将展"。"将展"、"他们将展"。被动形式应当以"被展"、"他们被展"、"你被展"等方式展开。
"能"表示能力。能力是有能性。"能"是能者。"能令知"。"你将能"。"能"。"母亲，你也将能够出家"。圣典说："能对抗衰老"。
其中"帝释"是天王。因为他能在一刹那间思维千种义理，能做对自他有益之事，所以称为"能者"。在其他场合，在非字根的领域，通过次第词的方式，取"恭敬地布施"之义，以语源学方式成立"能"字。世尊曾说："摩诃利，帝释天王过去为人时恭敬地布施，所以称为'能者'"。"能者"。"能者们"。"有能力的家族"。
"伤害"和"伤害"表示伤害。"伤害"。"伤害"。
"行"表示行进。"行"。"债"、"负债者"。
"食草"表示取食。"食"。"草"。这里"草"是指青草。因为它被牛等食草者所食取、咀嚼，所以称为草。
"光"表示光明。"发光"。
"除"表示除去。除去是指不说话、使无言语。"除"。"除"。
"施"表示布施。"施"。"施"。
"思"表示觉知。"思"。"思"。"意"。"意"。"意"。"人"。"人"。"少年"。
这里"意"是因为思考、觉知，所以称为意，"意"也是如此。这两个"意"字在"意安住之处"、"他的意寂静"等句中应当视为阳性和中性。"意"可以是贪、心或阿罗汉果。在"空中游行的罗网，即这游行的意"中，意是指贪。在"心、意、识"中是指心。在"未达到意的有学，闻名于人间而死"中是指阿罗汉果。这里说：
贪欲、心识与罗汉果，
都被称为"意"这个词；
在导师教法、恶教法，
和完整教法之中。;


Tattha sampayuttamanasi bhavoti rāgo mānaso. Mano eva mānasanti katvā cittaṃ mānasaṃ. Anavasesato mānaṃ siyati samucchindatīti aggamaggo mānasaṃ. Tannibbattattā pana arahattassa mānasatā daṭṭhabbā. Manūti satto. ‘‘Yena cakkhupasādena, rūpāni manu passatī’’ti ettha hi ‘‘manū’’ti satto vutto. Atha vā manūti paṭhamakappikakāle manussānaṃ mātāpibhuṭṭhāne ṭhito manunāmako puriso, yo sāsane ‘‘mahāsammatarājā’’ti vutto. So hi sakalalokassa hitaṃ kātuṃ manute jānātīti ‘‘manū’’ti vuccati. Yathābalaṃ attano hitaṃ manute jānātīti manusso, manassa vā ussannattā manusso. Atha vā vuttappakārassa manuno apaccaṃ manusso. Evaṃ mānavo māṇavo ca, nakārassa hi ṇakāre kate ‘‘māṇavo’’ti rūpaṃ sijjhati. Keci panāhu ‘‘dantajanakārasahito mānavasaddo sabbasattasādhāraṇavacano, muddhajaṇakārasahito pana māṇavasaddo kucchitamūḷhāpaccavacano’’ti, taṃ vīmaṃsitvā yuttañce, gahetabbaṃ, na panettha vattabbaṃ ‘‘māṇavasaddassa atthuddhāravacane idaṃ vacanaṃ virujjhatī’’ti antarasaddassa atthuddhāre antaraantarikāsaddānampi āharaṇassa dassanato.

Tatra panāyaṃ vīmaṃsanā – cūḷakammavibhaṅgasuttasmiñhi ‘‘subho māṇavotodeyyaputto’’ti imasmiṃ padese aṭṭhakathācariyehi ‘‘subhoti so kira dassanīyo ahosi pāsādiko, tenassa aṅgasubhatāya ‘subho’tveva nāmaṃ akaṃsu. ‘Māṇavo’ti pana taṃ taruṇakāle vohariṃsu, so mahallakakālepi teneva vohārena vohariyatī’’ti evaṃ muddhajaṇakārassa māṇavasaddassa attho pakāsito, taṭṭīkāyampi garūhi ‘‘yaṃ apaccaṃ kucchitaṃ muddhaṃ vā, tattha loke māṇavavohāro, yebhuyyena ca sattā daharakāle muddhadhātukā hontīti vuttaṃ ‘taruṇakāle vohariṃsū’’ti, evaṃ muddhajaṇakārassa māṇavasaddassa attho pakāsito. Idāni māṇavasaddassa atthuddhāro bhavati, māṇavoti sattopi coropi taruṇopi vuccati. ‘‘Coditā devadūtehi, ye pamajjanti māṇavā’’tiādīsu hi satto ‘‘māṇavo’’ti vutto. ‘‘Māṇavehi saha gacchanti katakammehipi akatakammehipī’’tiādīsu coro. ‘‘Ambaṭṭho māṇavo’’tiādīsu taruṇo ‘‘māṇavo’’ti vutto.

Appa pāpuṇe. Appoti. Āpo.

Ettha āpoti appoti taṃ taṃ ṭhānaṃ vissaratīti āpo.

Mā parimāṇe. Minoti. Upamā, upamānaṃ, vimānaṃ. Aññānipi yojetabbāni.

Ettha ca yā accantaṃ na minoti na vicchindati, sā mānassa samīpe vattatīti upamā yathā ‘‘goṇo viya gavajo’’ti. Upamānanti upamā eva. Tathā hi ‘‘vītopamānamappamāṇamanāthanātha’’nti. Ettha vītopamānanti imassa vītopamaṃ, nirupamanti attho. Atha vā upamānanti upametabbākāro ‘‘sīho viya bhagavā’’ti. Ettha hi sīho upamā, bhagavā upameyyo tejoparakkamādīhi upametabbattā, tejoparakkamādayo upametabbākāro. Ettha pana sātisayattā kiñcāpi sīhassa tejādīhi bhagavato tejādiupametabbākāro natthi, tathāpi hīnūpamāvasena ‘‘sīho viya bhagavā’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Vimānanti utusamuṭṭhānattepi kammapaccayautusamuṭṭhānattā kammena visesato miniyati paricchindiyatīti vimānaṃ.


这是完整的巴利文直译:
其中"相应的意念生起"即是心中的贪欲。意即是意念，而作为心即是意念。完全断除傲慢的是圣道意念。但由于产生圣果，应当视为意念的存在。人即是有情。正如"以眼根清净，人得见诸色"中的"人"是指有情。或者说，人是指在最初劫期时作为人类父母般存在的名为摩奴的人，在佛教中称为"大三末多王"。因为他能知晓整个世界的利益，所以称为"人"。随其能力知晓自身利益故为人，或因意识发达故为人。或者说，前述摩奴的后裔为人。如是"摩那婆"与"摩纳婆"，当那音变为纳音时，即成"摩纳婆"的语形。有些人说："含齿生那音的摩那婆词是指一切有情的通称，而含头生纳音的摩纳婆词是指卑贱愚昧后裔的称呼。"这点经考察若合理则可采用，但不应说"在解释摩纳婆词义时此说相违"，因为在解释"中间"一词时也可见到引用"中间"、"中际"等词的情况。
其中这样考察：在《小业分别经》中"青年婆罗门须跋"这一段中，注释师们解释说："须跋是因为他据说容貌端正庄严，因此以其身体之美而名为'须跋'。而'摩纳婆'是他年轻时的称呼，即使到老年也仍用这种称呼。"如此解释了含头生纳音的摩纳婆词的含义。在复注中诸大师也说："对于卑贱或头脑简单的后裔，世间上有摩纳婆的称呼，而且众生在年幼时多属头部发育期，所以说'年轻时称呼'。"这样解释了含头生纳音的摩纳婆词的含义。现在来解释摩纳婆词，摩纳婆可指有情、盗贼或年轻人。如"被天使督促的人们放逸"等句中的"摩纳婆"是指有情。"与盗贼同行，无论已作恶或未作恶"等句中指盗贼。"青年婆罗门阿摩昼"等句中的"摩纳婆"是指年轻人。
获得小。小即是。水。
此中水即是小，指散失于各处为水。
度量。测量。譬喻、比喻、宫殿。其他相关词也应当配合运用。
此中凡是完全不度量不间断的，那即是在慢心附近运行的譬喻，如"如牛般的野牛"。比喻即是譬喻。因此在"离譬喻、无量、无依者之依"中，"离譬喻"的意思是离开比喻，即无可比喻。或者说，比喻是可比喻的形态，如"佛陀如狮子"。此中狮子是譬喻，佛陀是所譬喻者，因威力等可相比较，威力等是可比喻的形态。此中虽然因殊胜性，狮子的威力等不能与佛陀的威力等相比，但应理解为以下劣譬喻而说"佛陀如狮子"。宫殿虽是由时节所生，但因业缘时节所生，由业特别度量界定，故称宫殿。


Kara karaṇe. ‘‘Karoti, kayirati, kubbati, krubbati, pakaroti, upakaroti, apakaroti, paṭikaroti, nirākaroti, paṭisaṅkharoti, abhisaṅkharoti’’ iccevamādīni kattari bhavanti. Kamme pāḷinayavasena ikārāgamaṭṭhāne yakārassa dvebhāvo. Tasmiṃyevaṭhāne rayakārānaṃ vipariyāye sati na dvebhāvo. Tathā īkārāgamaṭṭhāne ‘‘kariyyati, kayirati, karīyati, kayyati, pakarīyati, pakariyyati, paṭisaṅkhariyyati, abhisaṅkhariyyati’’ iccevamādīni kammani bhavanti.

Ettha ca kayiratīti padaṃ dvīsu ṭhānesu dissati kattari kamme ca. Tesa kattuvasena ‘‘puriso kammaṃ kayiratī’’ti yojetabbaṃ, kammavasena pana ayaṃ pāḷi ‘‘kuṭi me kayirati adesitavatthukā’’ti. Tattha ca kattuvasena vuttaṃ kattupadaṃ yirapaccayena siddhaṃ. Kammavasena pana vuttaṃ kammapadaṃ ikārāgamassa ādiantabhūtānaṃ rayakārānaṃ vipariyāyenāti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayatī’’ti cattāri kāritarūpāni, yāni ‘‘hetukatturūpānī’’ti vuccanti taddīpakattā.

Idāni pana padamālā vattabbā, tatra paṭhamaṃ ‘‘kubbatī’’ti padasseva padamālaṃ yojessāma sabbāsu vibhattīsu ekākārena yojetabbattā. ‘‘Karotī’’ti okārānantaratyantapadassa pana ‘‘kāretī’’ti ekārānantaratyantapadassa ca padamālaṃ yathāsambhavaṃ pacchā yojessāma ekākārena ayojetabbattā.

Tatra kubbati, kubbanti. Kubbasi, kubbatha. Kubbāmi, kubbāma. Kubbate, kubbante. Kubbase, kubbavhe. Kubbe, kubbamhe. Vattamānāvasena vuttarūpāni.

Pañcamiyādīnaṃ vasena pana kubbatu, kubbantu. Kubbeyya, kubbeyyuṃ. Sesaṃ ‘‘bhavati, bhavantī’’ti vuttanayānusārena sabbattha vitthāretabbaṃ.

‘‘Kariyatī’’tiādīnipi a kārānantaratyantapadāni evameva yojetabbāni. Ettha ca ‘‘kubbati, kubbanti. Kubbasī’’tiādinā vuttā ayaṃ padamālā pāḷinayadassanato edisī vuttā. Saddasatthavidū pana sāsanikā saddasattheyeva ādaraṃ katvā ‘‘kubbati, kubbasī’’ti evaṃpakārāni rūpāni pāḷiyaṃ natthīti maññantā na icchanti. Tehi saddasatthe viya pāḷiyampi ‘‘asanto nānukubbantī’’tiādīsu okārapaccayassādesabhūto ukāro sareyeva pare vakāraṃ pappotīti maññamānā ‘‘kubbanti, kubbante’’tiādīniyeva rūpāni icchanti, parasarassābhāvato ‘‘kubbati, kubbasī’’tiādīni pāḷiyaṃ natthīti na icchanti. Mayaṃ pana pāḷinayadassanato tāni rūpāni icchāma. Atra sotārānaṃ kaṅkhāvinodanatthaṃ kiñci pāḷinayaṃ vadāma – ‘‘sīlavanto na kubbanti, bālo sīlāni kubbatī’’ti ca, ‘‘kasmā bhavaṃ vijanamaraññanissito, tapo idha krubbatī’’ti ca, ‘‘pharusāhi vācāhi pakrubbamāno’’ti ca. Īdisesu pana ṭhānesu akārāgamo kātabbo . Acinteyyo hi pāḷinayo, yebhuyyena saddasatthanayavidūro ca. Tathā hi yathā ‘‘agginiṃ sampajjalitaṃ pavisantī’’ti pāḷigatidassanato ‘‘aggini, agginī, agginayo. Agginiṃ, agginī, agginayo. Aggininā’’ti padamālā kātabbā hoti, evameva ‘‘bālo sīlāni kubbatī’’ti pāḷigatidassanato ‘‘kubbati, kubbanti. Kubbasī’’ti padamālāpi yojetabbāva.


这是完整的巴利文直译：
作，即造作。"作、被作、为、正为、制作、辅助、损害、报答、拒绝、修复、造作"等等这些词用于施事。在被动语态中，按照巴利语法规则，在加入i音的位置，y音要重复。在同一位置，当r音和y音颠倒时不重复。同样，在加入ī音的位置，"被作、被制、被为、被造、被制作、被制造、被修复、被造作"等等这些词用于受事。
此中"被作"这个词在两处出现，即施事和受事。按照施事用法，应组成"人作事"；而按照受事用法，则如这段经文："我的小屋被建造而无指定地基"。其中按施事用法说的施事词是以yira后缀形成的。而按受事用法说的受事词，应理解为是通过i音的添加以及首尾r音和y音的颠倒而成。"使作、令作、使令作、令使作"这四个使役形式，因为表示使动施事，所以称为"使动施事形式"。
现在应当说明词形变化，首先我们要组织"为"这个词的词形变化，因为它在所有语尾变化中都是以同一形式组合。而"作"这个以o音结尾的词和"使作"这个以e音结尾的词的词形变化，我们将根据可能性稍后组织，因为它们不能以同一形式组合。
其中：他为、他们为。你为、你们为。我为、我们为。他为（中动）、他们为（中动）。你为（中动）、你们为（中动）。我为（中动）、我们为（中动）。这些是现在时的形式。
而在祈使等语气中：愿他为、愿他们为。愿他为、愿他们为。其余应当按照"有、他们有"等说法的方式在一切处详述。
"被作"等以a音结尾的词也应当如此组合。此中"他为、他们为。你为"等这样说的词形变化，是根据巴利语用法而如此说的。但精通语法的佛教学者们只重视语法，认为"他为、你为"这样的形式在圣典中不存在而不接受。他们认为如同在语法中一样，在圣典中如"非善者不效仿"等处，o音后缀的替代音u音只在有后续元音时才获得v音，因此只接受"他们为、他们为（中动）"等形式，而因为没有后续元音，所以不接受"他为、你为"等形式存在于圣典中。但我们根据巴利语用法接受这些形式。这里为了消除听众的疑虑，我们举一些巴利用例："持戒者不作，愚者作诸戒"，以及"尊者为何住在荒野，在此修苦行"，还有"以粗恶语言正在伤害"。在这样的地方应当加入a音。巴利语用法确实难以思议，而且大都与语法规则相去甚远。正如根据"进入燃烧的火"这样的圣典用例，应当造作"火、两火、诸火。火、两火、诸火。以火"这样的词形变化一样，根据"愚者作诸戒"这样的圣典用例，"他为、他们为。你为"这样的词形变化也应当组织。


Yathā ca ‘‘bahumpetaṃ asabbhi jātavedā’’ti pāḷigatidassanato ‘‘santo sabbhīhi saddhiṃ sataṃ dhammo na jaraṃ upetīti pavedayantī’’ti aṭṭhakathāgatidassanato ca ‘‘sabbhi, sabbhī, sabbhayo. Sabbhiṃ, sabbhī, sabbhayo. Sabbhinā’’ti padamālā yojetabbā hoti, evameva ‘‘bālo sīlāni kubbatī’’ti pāḷigatidassanato ‘‘kubbati, kubbanti. Kubbasī’’ti padamālāpi yojetabbāva. Tathā ‘‘krubbati, krubbanti. Krubbasī’’tiādi sabbaṃ sabbattha yojetabbaṃ.

Idāni yathāpaṭiññātā padamālā anuppattā. Karoti, karonti. Karosi, karotha. Karomi, kummi, karoma, kumma. Kurute, kubbante. Kuruse, kuruvhe. Kare, karumhe. Vattamānāvasena vuttarūpāni.

Karotu, kurutu, karontu. Karohi, karotha. Karomi, kummi, karoma, kumma. Kurutaṃ, kubbantaṃ. Karassu, kurussu, kuruvho. Kare, kubbāmase. Pañcamīvasena vuttarūpāni.

Ettha pana koci vadeyya –

‘‘Na no vivāho nāgehi, katapubbo kudācanaṃ;

Taṃ vivāhaṃ asaṃyuttaṃ, kathaṃ amhe karomase’’ti

Pāḷidassanato ‘‘karomase’’ti padaṃ kasmā idha na vuttaṃ, nanu karadhātuto paraṃ okāraṃ paṭicca āmasevacanassāvayavabhūto ākāro lopaṃ pappotīti? Tanna, ‘‘karomase’’ti ettha ‘‘āmase’’ti vacanassa abhāvato mavacanassa sabbhāvato. Ettha hi sekāro āgamo, tasmā ‘‘karomā’’ti vattamānāvacanavasena attho gahetabbo, na pana pañcamīvacanavasena. Evaṃbhūto ca sekāro katthaci nāmikapadato paro hoti ‘‘ye keci buddhaṃ saraṇaṃ gatāse. Yaṃ balaṃ ahuvamhase’’tiādīsu. Katthaci panākhyātikapadato sādesanirādesavasena –

‘‘Akaramhasa te kiccaṃ; Okkantāmasi bhūtāni;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase’’ti

Ādīsu.

Kareyya, kareyyuṃ. Kareyyāsi, kareyyātha. Kareyyāmi, kareyyāma. Kubbetha, kubberaṃ. Kubbetho, kubbeyyavho. Kareyyaṃ, kare, kareyyāmhe. Sattamīvasena vuttarūpāni.

Kara, karu. Kare, karittha. Karaṃ, karimha. Karittha, karire. Karittho, karivho. Kariṃ, karimhe. Parokkhāvasena vuttarūpāni.

Ettha karāti puriso kammaṃ karīti paṭhamapurisayojanāya yojetabbaṃ. ‘‘Āguṃ kara mahārāja, akaraṃ kammadukkaṭa’’nti etthāpi ‘‘mahārāja bhavaṃ āguṃ karī’’ti paṭhamapurisayojanāya yojetabbaṃ. Evañhi sati ayaṃ payogo ‘‘maññe bhavaṃ patthayati, rañño bhariyaṃ patibbata’’ntiādayo viya paṭhamapurisappayogo bhavati.

Jātakaṭṭhakathāyaṃ pana majjhimapurisappayogo vutto ‘‘āguṃ karāti mahārāja tvaṃ mahāparādhaṃ mahāpāpaṃ kari. Dukkaṭanti yaṃ kataṃ dukkaṭaṃ hoti,taṃ lāmakaṃ kammaṃ akara’’nti, tasmā jātakaṭṭhakathāvasenāpi kadāci karaiti ca karīti ca akaranti ca majjhimapurisappayogo bhavatīti daṭṭhabbaṃ. Yebhuyyavasena pana ‘‘puriso kammaṃ kara, puriso kammaṃ kari, ahaṃ kammaṃ akara’’nti paṭhamuttamapurisappayogo daṭṭhabbo. Ettha ca karaiti yathāvuttavibhattivasena, karīti ajjatanīvasena, akaranti hiyyattanīvasena vuttaṃ. Tattha ‘‘karittho’’ti padaṃ ‘‘aññaṃ bhattāraṃ pariyesa, mā kisittho mayā vinā’’ti ettha ‘‘kisittho’’ti padena samaṃ parokkhāyattanopadamajjhimapurisekavacanavasena, ediso pana nayo aññatrāpi yathāsambhavaṃ yojetabbo.


这是完整的巴利文直译：
正如根据"这也是多数，与火神不相应"的圣典用例，以及根据"善人与善者同在，百善法不衰老，如是宣说"的注释用例，应当组织"善者、两善者、诸善者。善者、两善者、诸善者。以善者"这样的词形变化一样，根据"愚者作诸戒"的圣典用例，"他为、他们为。你为"这样的词形变化也应当组织。同样，"他正为、他们正为。你正为"等一切处都应当如此组织。
现在按照承诺的词形变化已经到来。他作、他们作。你作、你们作。我作、我作、我们作、我们作。他作（中动）、他们为。你作（中动）、你们作（中动）。我作（中动）、我们作（中动）。这些是现在时的形式。
愿他作、愿他作、愿他们作。你作、你们作。我作、我作、我们作、我们作。愿他作（中动）、愿他们为。你作（中动）、你作（中动）、你们作（中动）。我作（中动）、愿我们作。这些是祈使语气的形式。
此中若有人会说：根据"我们与龙族从未有过婚姻，这样不相应的婚姻，我们如何能作？"的圣典用例，为什么这里没有说"karomase"（我们作）这个词，难道在kara词根后接o音时，作为āmase词尾的组成部分的ā音不应该消失吗？这是不对的，因为这里没有"āmase"这个词而有ma词。这里的s音是添加音，因此应当理解为现在时的意思，而不是祈使语气的意思。这样的s音有时在名词后出现，如"凡皈依佛者。我们有这样的力量"等句中。有时在动词后以有音变和无音变的方式出现，如"我们为你作事；我们进入诸有；这是经常所闻，所以我们如此说"等句中。
愿他作、愿他们作。愿你作、愿你们作。愿我作、愿我们作。愿他作（中动）、愿他们作。愿你作（中动）、愿你们作（中动）。愿我作、愿我作、愿我们作。这些是愿望语气的形式。
作、两作。作、你们作。作、我们作。作（中动）、他们作。你作（中动）、你们作（中动）。我作、我们作。这些是完成时的形式。
此中"作"即"人作事"应当以第一人称方式组织。"大王作罪，作不善业"此中也应当以"大王您作罪"这样的第一人称方式组织。如此则此用法如"我想您期望，王后是贞淑的"等成为第一人称用法。
但在《本生经注》中说是第二人称用法："大王你作罪即作大过失大恶。不善即所作不善事，你作了那卑劣之业"，因此应当理解根据《本生经注》有时"他作"和"他作"和"不作"也可以是第二人称用法。但大多数情况下应当理解为"人作事、人作事、我不作事"是第一人称和第三人称用法。此中"作"是按上述语尾说的，"作"是以今日时说的，"不作"是以昨日时说的。其中"你作"这个词与"寻找别的丈夫，不要因离我而消瘦"中的"消瘦"这个词一样，是完成时中动态第二人称单数形式，这样的规则在其他地方也应当根据可能性而运用。


Akā, akarā, akara iti rassapāṭhopi. Akaru. Ettha ‘‘sabbārivijayaṃ akā’’ti padaṃ nidassanaṃ. Akarāti puriso kammaṃ akāsīti atītakriyāvācako paṭhamapurisappayogo daṭṭhabbo. Tathā hi ‘‘rajjassa kira so bhīto, akarā ālaye bahū’’ti pāḷi dissati. ‘‘Mā metaṃ akarā kammaṃ, mā me udakamāharī’’ti ettha pana santepi atītavācakapaṭṭhamapurisappayogabhāve māsaddayogato hiyyattanajjatanīvibhattiyo pañcamīvibhattiatthe anuttakālikā hutvā ‘‘tvaṃ mā karosi, mā āharasī’’ti majjhimapurisappayogārahā bhavanti.

Kiñca bhiyyo ‘‘jarādhammaṃ mā jīrīti alabbhaneyyaṃ ṭhāna’’ntiādīsupi santepi atītavācakapaṭhamapurisappayogabhāve māsaddayogato ajjatanīvibhattipañcamīvibhattiatthe anuttakālikā hutvā ‘‘mā jīratū’’tiādinā paṭhamapurisappayogārahā bhavanti. Tenāhu aṭṭhakathācariyā ‘‘jarādhammaṃ mā jīrīti yaṃ mayhaṃ jarāsabhāvaṃ, taṃ mā jīritu. Esa nayo sesesupī’’ti. Yaṃ panamhehi ‘‘akara iti rassapāṭhopī’’ti vuttaṃ, tassa ‘‘atikara’makarā’cariya, mayhampetaṃ na ruccatī’’ti imāya pāḷiyā vasena atthitā veditabbā. Tassāyamattho ‘‘ācariya bhavaṃ atikkantakaraṇaṃ akarā’’ti paṭhamapurisavasena gahetabbo. Apica ‘‘bhava’’nti vattabbe atthe ‘‘tva’’nti vacanaṃ vattabbamevāti adhippāyavasena ‘‘ācariya tvaṃ atikkantakaraṇaṃ karosī’’ti yojanāpi kātabbāva.

Akaro, akattha, akarotha. Akaraṃ, akaṃ, akaramha, akamha. Ettha ‘‘saṃvaḍḍhayitvā puḷinaṃ, akaṃ puḷinacetiya’’nti pāḷi nidassanaṃ. Akattha, akatthuṃ. Akuruse, akaravhaṃ. Akariṃ, akaraṃ, akaramhase. Hiyyattanīvasena vuttarūpāni.

Ettha ca pañcavidho sekāro āharitvā dassetabbo. Tathā hi pañcavidho sekāro padāvayava apadāvayavaanekantapadāvayava sosaddattha ādesavasena. Tattha padāvayavo sekāro ‘‘tvaṃ kammaṃ kuruse, tvaṃ atthakusalo abhavase’’tiādīsu daṭṭhabbo. Apadāvayavo pana ‘‘tasmā evaṃ vademase. Mūlā akusalā samūhatāse’’tiādīsu daṭṭhabbo. Anekantapadāvayavo ‘‘arogā ca bhavāmase. Maṇiṃ tāta gaṇhāmase’’ādīsu daṭṭhabbo. Ettha hi sekāro yadi pañcamīvibhattiyaṃ āmasevacanassāvayavo, tadā pañcamīvibhattiyuttānaṃ patthanāsīsanatthānaṃ ‘‘bhavāmase, gaṇhāmase’’ti padānaṃ avayavo hoti. Yadi pana āgamo, pañcamīvibhattiyuttānaṃ patthanāsīsanatthānaṃ ‘‘bhavāma, gaṇhāmā’’ti padānaṃ avayavo na hoti, evaṃ ‘‘bhavāmase’’tiādīsu sekārassa anekantapadāvayavattaṃ veditabbaṃ. Sosaddattho ‘‘esese eke ekaṭṭhe’’ti ettha daṭṭhabbo. Eseseti imassa hi ‘‘esoso eko ekaṭṭho’’ti attho. Ādeso ‘‘akaramhasa te kicca’’nti ettha, ‘‘okkantāmasi bhūtānī’’ti cettha daṭṭhabbo ekārassa akārikārādesakaraṇavasena. Tattha ‘‘akaramhasa te kicca’’nti imassa ‘‘akaramhase te kicca’’nti attho. ‘‘Akaramhase’’ti cettha sace sekāro āgamo, tadā ‘‘karamhā’’ti padaṃ hiyyattanīparassapade uttamapurisabahuvacanantaṃ. Sace pana mhasevacanassāvayavo, tadā ‘‘akaramhase’’ti padaṃ hiyyattanīattanopade uttamapurisabahuvacanantaṃ. Evaṃ pañcavidho sekāro bhavatīti avagantabbaṃ.

Akari, kari, akāsi, akaruṃ, akariṃsu, akaṃsu, akaṃsuṃ. Akaro, akarittha, akāsittha.


这是完整的巴利文直译：
作、已作、作，这也有短音读法。他们作。此中"他获得了完全的胜利"这个词是例证。"已作"即"人已作事"应理解为表示过去动作的第一人称用法。因此可见有"据说他因恐惧王位，作了许多住处"这样的圣典。而在"不要对我作这事，不要给我取水"这句中，虽然有过去时第一人称用法的性质，但因与"不要"字相连，昨日时和今日时的语尾成为祈使语气的意思而不表示时间，变成适合"你不要作，不要取"这样的第二人称用法。
更进一步说，在"不要衰老是不可得的境界"等句中，虽然有过去时第一人称用法的性质，但因与"不要"字相连，今日时语尾成为祈使语气的意思而不表示时间，变成适合"不要衰老"等的第一人称用法。因此注释师们说："不要衰老即我有衰老的自性，愿它不要衰老。其余也是这个道理。"而我们所说"作，这也有短音读法"，应当理解是根据"老师您过分地作了，这对我来说不合适"这样的圣典而有的。这句的意思应当按第一人称理解为"老师您作了过分之事"。或者，在应当说"您"的意思时，按照一定要说"你"的意向，也应当作"老师你作了过分之事"这样的组织。
你作、你们作、你们作。我作、我作、我们作、我们作。此中"堆积沙土，我作沙塔"这段圣典是例证。你作（中动）、他们作。你作（中动）、你们作（中动）。我作、我作、我们作。这些是昨日时的形式。
此中应当引用并显示五种s音。即五种s音是：词的组成部分、非词的组成部分、不定词的组成部分、so词义、替代音。其中作为词的组成部分的s音应当见于"你作事，你成为善巧"等句中。而非词的组成部分的应当见于"所以我们如此说。不善根已被断除"等句中。不定词的组成部分的应当见于"愿我们无病。孩子，让我们取宝石"等句中。此中若s音在祈使语气中是āmase词的组成部分，则它是带祈使语气的祈愿、希求义"愿我们成为，让我们取"等词的组成部分。但若是添加音，则不是带祈使语气的祈愿、希求义"愿我们成为，让我们取"等词的组成部分，如此应当理解"愿我们成为"等中s音的不定词组成部分性。so词义应当见于"这一个一义"此中，因为"这一个"即是"那一个一义"的意思。替代音应当见于"我们为你作事"此中，以及"我们进入诸有"此中，是通过将e音替换为a音和i音而成。其中"我们为你作事"的意思是"我们为你作事"。此中若"我们作"中的s音是添加音，则"作"这个词是昨日时主动态第一人称复数词尾。但若是mhase词的组成部分，则"我们作"这个词是昨日时中动态第一人称复数词尾。如此应当理解s音有五种。
他作、作、作、他们作、他们作、他们作、他们作。你作、你们作、你们作。


Ettha ca akaroti tvaṃ akaroti yojetabbaṃ. ‘‘Akaro’’ iti hi padaṃ ‘‘varañce me ado sakkā’’ti ettha majjhimapurisekavacanatthaṃ ‘‘ado’’ti padamiva daṭṭhabbaṃ pāḷiyaṃ avijjamānattepi nayavasena gahetabbattā. Garū pana ‘‘akaro’’ti vuttaṭṭhāne ‘‘akāsī’’ti majjhimapurisavacanaṃ icchanti. Tādisañhi padaṃ yebhuyyena paṭhamapurisavacanameva hoti. Tathā hi ‘‘adāsi me, akāsi me’’ti paṭhamapurisapāḷiyo bahū sandissanti. ‘‘Mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū’’tiādīsu pana māsaddayogato ‘‘tvaṃ pāpaṃ mā akāsi, mā sūkaramukho ahosī’’ti padayojanā kātabbā hotīti daṭṭhabbaṃ.

Akariṃ , kariṃ, akāsiṃ, akarimha, karimha, akāsimha. Akarā, akarū. Akaruse, akarivhaṃ. Akaraṃ, akarimhe. Ajjatanīvasena vuttarūpāni.

Karissati, karissanti. Karissasi, karissatha. Karissāmi, karissāma. Karissate, karissante. Karissase, karissavhe. Karissaṃ, kassaṃ iccapi. Tathā hi pāḷi dissati ‘‘kassaṃ purisakāriya’’nti. Karissamhe. Tathā kāhati, kāhanti. Kāhasi, kāhatha. Kāhāmi, kāhāma. Kāhiti, kāhinti. Kāhisi iccevamādinā yathāsambhavaṃ yojetabbaṃ. Bhavissantīvasena vuttarūpāni.

Akarissā, akarissa, akarissaṃsūti sesaṃ sabbaṃ yojetabbaṃ. Kālātipattivasena vuttarūpāni.

Kayirati, kayiranti. Kayirasi, kayirātha. Kayirāmi, kayirāma. Kayirate. Sesaṃ yojetabbaṃ. Vattamānāvasena vuttarūpāni.

Kayiratu, kayirantu. Sesaṃ yojetabbaṃ. Pañcamīvasena vuttarūpāni.

Kayirā, kuyirā. Kayiruṃ. Atrāyaṃ pāḷi ‘‘kumbhimhipa’ñjaliṃ kuyirā, cātañcāpi padakkhiṇa’’nti. Tattha kumbhimhipi añjalinti chedo. Kayirāsi, kayirātha. Kayirāmi, kayirāma. Kayiretha, kayireraṃ. Kayiretho, kayirāvho. Kayiraṃ, kayirāmhe. Sattamīvasena vuttarūpāni.

Tattha kayirāti idaṃ ‘‘puññañce puriso kayirā’’ti dassanato paṭhamapurisavasena yojetabbaṃ, ‘‘adhammaṃ sārathi kayirā’’ti etthāpi ‘‘sārathi bhavaṃ adhammaṃ kareyyā’’ti paṭhamapurisavasena yojetabbaṃ, na majjhimapurisavasena. Atha vā ‘‘kayirāsī’’ti vattabbe sikāralopaṃ katvā ‘‘kayirā’’ti majjhimapurisavacanaṃ vuttanti gahetabbaṃ.


这是完整的巴利文直译：
此中"你不作"应当组织为"你不作"。因为"你作"这个词如同"若你能给我恩惠"中表示第二人称单数意思的"给"这个词一样，虽然在圣典中找不到，但应当依规则接受。但诸大师在说"你作"的地方想要"你作"这个第二人称词。因为这样的词大多是第一人称词。因此可见很多"他给我，他为我作"等第一人称的圣典。但在"不要以口造恶，不要成为猪嘴"等句中，因与"不要"字相连，应当理解为要作"你不要造恶，不要成为猪嘴"这样的词组织。
我作、作、作、我们作、作、作。他作、他们作。你作（中动）、你们作（中动）。我作、我们作。这些是今日时的形式。
他将作、他们将作。你将作、你们将作。我将作、我们将作。他将作（中动）、他们将作（中动）。你将作（中动）、你们将作（中动）。我将作，也说我将作。因此可见圣典说"我将作人事"。我们将作。同样他将作、他们将作。你将作、你们将作。我将作、我们将作。他将作、他们将作。你将作，如此等等应当根据可能组织。这些是未来时的形式。
本应作、本应作、他们本应作，其余一切都应当组织。这些是过未时的形式。
他被作、他们被作。你被作、你们被作。我被作、我们被作。他被作（中动）。其余应当组织。这些是现在时的形式。
愿他被作、愿他们被作。其余应当组织。这些是祈使语气的形式。
愿他作、愿他作。愿他们作。这里有圣典"对瓶也应合掌，也应右绕四次"。其中"对瓶也合掌"是分词。愿你作、愿你们作。愿我作、愿我们作。愿他作（中动）、愿他们作。愿你作（中动）、愿你们作（中动）。愿我作、愿我们作。这些是愿望语气的形式。
其中"愿作"这个词根据"若人应作福"可见应当以第一人称方式组织，在"御者应作非法"这里也应当以"御者您应作非法"这样的第一人称方式组织，而不是用第二人称方式。或者，应当理解为在应当说"愿你作"时，去掉si音而说成"愿作"是第二人称词。


Ettha pana siyā – yathā ‘‘puttaṃ labhetha varada’’nti pāḷiyaṃ ‘‘labhethā’’ti imassa padassa ‘‘sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhava’’ntiādīsu ‘‘samāsethā’’tiādīnaṃ viya paṭhamapurisavasena atthaṃ aggahetvā purisavipallāsaṃ katvā ‘‘labheyya’’nti uttamapurisavasenattho aṭṭhakathācariyehi gahito, tathā tumhehipi ‘‘adhammaṃ sārathi kayirā’’ti ettha ‘‘kayirā’’ti padassa purisavipallāsaṃ katvā ‘‘kareyyāsī’’ti majjhimapurisavasenattho vattabbo, aṭṭhakathācariyehipi ‘‘kareyyāsī’’ti tadattho vuttoti? Saccaṃ, evaṃ santepi aṭṭhakathācariyehi vohāratthesu paramakosallasamannāgatattā ‘‘tva’’nti vattabbe atthe bhavaṃsaddo pavattati, ‘‘bhava’’nti vattabbe atthe tvaṃsaddo pavattatīti cintetvā adhippāyatthavasena ‘‘kareyyāsī’’ti attho vutto, na purisavipallāsavasena. Tathā hi ‘‘puttaṃ labhetha varada’’nti imassa aṭṭhakathāyaṃ ‘‘labhethā’’ti ulliṅgitvā ‘‘labheyya’’nti purisavipallāsavasena vivaraṇaṃ kataṃ. ‘‘Adhammaṃ sārathi kayirā’’ti imassa pana aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kayirā’’ti ulliṅgitvā ‘‘kareyyāsī’’ti vivaraṇaṃ kataṃ, tasmā ‘‘adhammaṃ sārathi kayirā’’ti ettha purisavipallāso na cintetabbo. Atha vā yathā ‘‘puttaṃ labhetha varada’’nti ettha ca ‘‘kāye rajo na limpethā’’tiādīsu ethavacanaṃ gahitaṃ, evaṃ ethavacanaṃ aggahetvā ‘‘labhe athā’’ti padacchedo karaṇīyo. Evañhi sati purisavipallāsena kiccaṃ natthi. Tattha labheti sattamiyā uttamapurisavacanaṃ ‘‘vajjhañcāpi pamocaye’’ti padamiva. Athāti adhikārantare nipāto padapūraṇe vā. Ettha ca adhikārantaravasena aparampi varaṃ puttaṃ labheyyanti attho. Yasmā panettha dvinnamatthānaṃ uppatti dissati, yasmā cetesu dvīsu dujjāno bhagavato adhippāyo, tasmā dvepi atthā gahetabbāva.

Ettha pana kiñcāpi liṅgavipallāso vibhattivipallāso vacanavipallāso kālavipallāso purisavipallāso akkharavipallāsoti chabbidho vipallāso āharitvā dassetabbo, tathāpi so upari āvibhavissatīti na dassito. Tatra kayirāthāti padaṃ sattamiyā parassapadavasena attanopadavasena ca dvidhā bhijjati, tathā majjhimapurisabahuvacanavasena paṭhamapurisekavacanavasena ca. Tathā hi ‘‘yathā puññāni kayirātha, dadantā aparāpara’’nti ettha ‘‘kayirāthā’’ti idaṃ sattamiyā parassapadavasena majjhimapurisabahuvacanavasena ca vuttaṃ. Yathānurūpaṃ puññāni kareyyāthayevāti hi attho. ‘‘Kayirātha dhīro puññānī’’ti ettha pana ‘‘kayirāthā’’ti idaṃ sattamiyā attanopadavasena paṭhamapurisekavacanavasena ca vuttaṃ. Kareyyāti hi attho. Idha parokkhādivasena yirapaccayasahitāni rūpāni yebhuyyena sāsane appasiddhānīti na dassitāni.


这是完整的巴利文直译：
此中或有疑问：如同在"愿获得儿子，施恩者"这段圣典中，对于"获得"这个词，没有像在"应与善人交往，应与善人结交"等句中"交往"等词那样按第一人称理解其意思，而是注释师们通过人称转换，按第三人称理解为"愿获得"的意思。同样，你们也应当在"御者应作非法"这句中，对"应作"这个词通过人称转换，说成按第二人称理解为"你应作"的意思，注释师们也说其意思是"你应作"，不是吗？确实如此，即使这样，因为注释师们在惯用语义上具有最高的善巧，考虑到在应当说"你"的意思时用"您"字，在应当说"您"的意思时用"你"字，所以按意向义说"你应作"的意思，而不是按人称转换。因此在"愿获得儿子，施恩者"这句的注释中，先引用"获得"，然后按人称转换解释为"愿获得"。但在"御者应作非法"这句的注释中，先引用"应作"，然后解释为"你应作"，因此在"御者应作非法"这句中不应考虑人称转换。或者，如同在"愿获得儿子，施恩者"这句中和"尘垢不应粘身"等句中取etha词一样，不取etha词而应当作"愿获得啊"的分词。如此则不需要通过人称转换。其中"获得"是愿望语气第三人称词，如"应解救将被杀者"这个词。"啊"是在另一事项中的不变词或填充词。此中按另一事项的意思是还应获得另一个殊胜的儿子。因为在这里可见两种意思的产生，又因为在这两种意思中佛陀的意趣难知，所以两种意思都应当接受。
此中虽然应当引用并显示性别转换、语尾转换、数转换、时态转换、人称转换、音转换这六种转换，但因为它们将在后面显现，所以没有显示。其中"应作"这个词按愿望语气分为主动态和中动态两种，同样也分为第二人称复数和第一人称单数。因此在"如何应作诸福，一再布施"这句中，这个"应作"是按愿望语气主动态和第二人称复数说的。因为意思是：你们应当如理作诸福。而在"智者应作诸福"这句中，这个"应作"是按愿望语气中动态和第一人称单数说的。因为意思是：应作。这里按完成时等带yira后缀的形式，因为在教法中大多不常见，所以没有显示。


Attano phalaṃ karotīti kāraṇaṃ. Karotīti kattā, evaṃ kārako kārakaṃ vā. Ettha hi kārakasaddo yattha kattukārakakammakārakādivācako, tattha pulliṅgopi hoti, yebhuyyena napuṃsakaliṅgopi. Yattha pana rajatakārakammakāralohakārādivācako, tattha pulliṅgo eva. Kārāpetīti kārāpako. Karaṃ, kubbaṃ, krubbaṃ, karonto, kubbanto, kubbāno, kurumāno, pakruṃbbamāno . Kārikā, kārāpikā. Karontī, kubbantī. Kārakaṃ kulaṃ. Kārāpakaṃ, karontaṃ, kubbantaṃ, kurumānaṃ. Saṅkhāro, parikkhāro, parikkhato, purakkhato, karaṇaṃ, kriyā. Akkharacintakā pana ‘‘kriyā’’ iccapi padamicchanti. Ettha kriyāsaddo kiñcāpi ‘‘aphalā hoti akrubbato’’tiādīsu kakārarakārasaṃyogavantāni padāni dissanti, tathāpi klesasaddo viya pāḷiyaṃ na dissati, adissamānopi so aṭṭhakathācariyādīhi garūhi gahitattā gahetabbova. Tathā hi ‘‘kriyākriyāpattivibhāgadesako’’tiādikā saddaracanā dissati.

Kātuṃ, kattuṃ. Kātave, kāretuṃ. Katvā, katvāna, kātuna, karitvā, karitvāna, kacca, adhikacca, kariya, kariyāna, purakkhitvā, kāretvā. Aññānipi tumantādīni yojetabbāni.

Tatra kaccāti katvā. Adhikaccāti adhikaṃ katvā. Akkharacintakā pana saddasatthanayaṃ nissāya ‘‘adhikicca’’ iti rūpaṃ icchanti, mayaṃ panetādisaṃ rūpaṃ pāḷiyā anukūlaṃ na hotīti na icchāma. Tathā hi therikāgāthāyaṃ gotamiyā parinibbānavacane ‘‘padakkhiṇaṃ kacca nipacca pāde’’ti pāḷi dissati. Tattha hi padakkhiṇaṃ katvāti attho. Kaccāti padassa dassanena adhikaccāti padampi diṭṭhameva hoti, esa nayo aññatrāpi yathārahaṃ veditabbo.

Idāni karotissa dhātussa appamattakaṃ atthātisayayogaṃ kathayāma – taṇhaṅkaro. Kāraṇā. Pharusāhi vācāhi pakrubbamāno. Sante na kurute piyanti.

Tatra taṇhaṅkaroti veneyyānaṃ taṇhaṃ lobhaṃ karoti hiṃsatīti taṇhaṅkaro. Atha vā rūpakāyadhammakāyasampattiyā attani sakalalokassa taṇhaṃ sinehaṃ karoti janetīti taṇhaṅkaro. Kāraṇāti hiṃsanā. Pakrubbamānoti hiṃsamāno. Sante na kurute piyanti sappurise attano piye iṭṭhe kante manāpe na karotīti attho. Atha vā piyaṃ piyāyamāno tussamāno modamāno sante na kurute na sevatīti attho. Yathā ‘‘rājānaṃ sevatī’’ti etasmiṃ atthe rājānaṃ piyaṃ kuruteti saddasatthavidū mantenti, dullabhāyaṃ nīti sādhukaṃ manasi kātabbā.

Ettha ca parikkhārasaddassa atthuddhāro nīyate, ‘‘parikkhāroti sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhittaṃ hotī’’tiādīsu parivāro vuccati. ‘‘Ratho setaparikkhāro, jhānakkho cakkavīriyo’’tiādīsu alaṅkāro. ‘‘Ye cime pabbajitena jīvitaparikkhārā samudānetabbā’’tiādīsu sambhāro. Etthetañhi vuccati –

Sāsanaññūhi viññūhi, parikkhāroti sāsane;

Parivāro alaṅkāro, sambhāro ca pavuccati.

Jāgara niddakkhaye. Jāgaroti. Jāgaraṃ. Dīghā jāgarato ratti.

Tanādī ettakā diṭṭhā, dhātavo me yathābalaṃ;

Suttesvaññepi pekkhitvā, gaṇhavho atthayuttitoti.

Tanādigaṇoyaṃ.

Rudhādichakkaṃ vividhatthasāraṃ,

Matiṅkaraṃ viññujanādhirāmaṃ;

Uḷārachandehi susevanīyaṃ,

Suvaṇṇahaṃsehi suciṃva ṭhānaṃ.

Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe rudhādichakkaṃ

Nāma

Sattarasamo paricchedo.



这是完整的巴利文直译：
为自己作果即是因。作即是作者，如此作者或所作。此中作者一词在表示能作者、所作等处，既可以是阳性也大多是中性。但在表示银匠、铁匠等处，则只是阳性。使作即是使作者。作、为、正为、正作、正为、正为（中动）、正作（中动）、正在被作。作女、使作女。正作女、正为女。作家族。使作者、正作、正为、正作（中动）。行、资具、围绕、安置、作具、作业。但文字学者也接受"作业"这个词。此中虽然在"不作则无果"等句中可见含ka音和ra音连合的词，但像烦恼词一样在圣典中不见，虽然不见，但因为被注释师等大师所接受而应当接受。因此可见"说明作业与非作业的区分"等语言构造。
为作、作。为作、使作。作已、作已、作已、作已、作已、作已、超作已、作已、作已、安置已、使作已。其他不定式等也应当配合。
其中作已即是作已。超作已即是作过多。但文字学者依据语法规则要求"超作"这样的形式，我们则因为这样的形式与圣典不合而不接受。因此在长老尼偈中瞿昙弥涅槃之语可见"右绕作已顶礼足"的圣典。因为那里的意思是作已右绕。通过见到"作已"这个词，"超作已"这个词也就见到了，这个规则在其他地方也应当根据适当而了知。
现在我们说作这个动词根少许特殊的意义组合：爱作者。因缘。以粗恶语言正在伤害。不以善人为可爱。
其中爱作者即是作有情的爱、贪欲而伤害的爱作者。或者说因色身、法身的圆满而在自己身上作整个世界的爱、亲爱，即是爱作者。因缘即是伤害。正在伤害即是正在损害。不以善人为可爱即意思是不把善人作为自己可爱、合意、喜爱、适意的对象。或者意思是不以可爱、亲爱、欢喜、欢悦来亲近善人。如同在"亲近国王"这个意思中语法学者们解释为"使国王可爱"一样，这个难得的道理应当好好地记在心里。
此中引出资具词的意义，在"以七种城市资具而善围护"等句中说的是围绕。在"车以白为资具，禅为轴、精进为轮"等句中是装饰。在"这些是出家者应当获得的生活资具"等句中是资粮。此中确实说：
在教法中被知教者、智者们说，
资具即是围绕、装饰和资粮。
醒，即除睡。醒。醒。对醒者夜长。
这些被我根据能力所见的是tan等动词根，
观察其他经典后，你们应依义理而取。
这是tan等组。
rudh等六组具有各种意义的精华，
能生智慧令智者喜悦，
应当被具有崇高愿望者善加修习，
如清净处应被金色天鹅亲近。
于此在九分教法、有义释的三藏、词句行相中
为令智者善巧而作的语法论中
名为rudh等六组的
第十七章。

18. Curādigaṇaparidīpana

Ito paraṃ pavakkhāmi, pacuratthahitakkaraṃ;

Curādikagaṇanāmaṃ, nāmato aṭṭhamaṃ gaṇaṃ.

Cura theyye. Thenanaṃ theyyaṃ, corikāti vuttaṃ hoti. Tasmiṃ theyye curadhtu vattati. Coreti, corayati, coro, corī, corikā, coretu, corayituṃ, coretvā, corayitvā. Kattutthesu ṇeṇayatā curādigaṇalakkhaṇaṃ. Kārite – corāpeti, corāpayati, corāpetuṃ, corāpayituṃ, corāpetvā, corāpayitvā. Kammedhanaṃ corehi coriyati, coritaṃ dhanaṃ. Esa nayo sabbattha.

Kakārantadhātu

Loka dassane. Loketi, lokayati, oloketi, olokayati, ulloketi, ullokayati, apaloketi, apalokayati, āloketi, ālokayati, viloketi, vilokayati. Loko, āloko, lokanaṃ, olokanaṃ, ullokanaṃ, ālokanaṃ, vilokanaṃ, apalokanaṃ, avalokanaṃ. Oloketuṃ, olokayituṃ, oloketvā, olokayitvā. Kārite pana ‘‘olokāpeti, olokāpayati, olokāpetuṃ, olokāpayituṃ, olokāpetvā , olokāpayitvā’’ iccevamādīni yojetabbāni. Esa nayo sabbatthāpi.

Tattha lokoti tayo lokā saṅkhāraloko sattaloko okāsalokoti. Tattha ‘‘eko loko sabbe sattā āhāraṭṭhitikā’’ti āgataṭṭhāne saṅkhāraloko veditabbo. ‘‘Sassato loko’ti vā ‘asassato loko’ti vā’’ti āgataṭṭhāne sattaloko.

‘‘Yāvatā candimasūriyā pariharanti,

Disā bhanti virocamānā;

Tāva sahassadhā loko,

Ettha te vattate vaso’’ti

Āgataṭṭhāne okāsaloko.

Atha vā lokoti tividho loko kilesaloko bhavaloko indriyalokoti. Tattha rāgādikilesabahulatāya kāmāvacarasattā kilesaloko. Jhānābhiññāparibuddhiyā rūpāvacarasattā bhavaloko. Āneñjasamādhibahulatāya visadindriyattā arūpāvacarasattā indriyaloko. Atha vā kilissanaṃ kileso, vipākadukkhanti attho. Tasmā dukkhabahulatāya apāyesu sattā kilesaloko. Tadaññe sattā sampattibhavabhāvato bhavaloko. Tattha ye vimuttiparipācakehi indriyehi samannāgatā sattā, so indriyalokoti veditabbaṃ.

Jātakaṭṭhakathāyaṃ pana –

‘‘Saṅkhāraloko sattaloko okāsaloko khandhaloko āyatanaloko dhātulokoti anekavidho loko. Ettha ‘eko loko sabbe sattā āhāraṭṭhitikā…pe… aṭṭhārasa lokā aṭṭhārasa dhātuyo’ti ettha saṅkhāraloko vutto. Khandhalokādayo tadantogadhāyeva. ‘Ayaṃ loko paro loko brahmaloko sadevako’tiādīsu pana sattaloko vutto. ‘Yāvatā candimasūriyā pariharanti, disā bhanti virocamānā. Tāva sahassadhā loko, ettha tevattate vaso’ti ettha okāsaloko vutto’’ti vuttaṃ.

Atthato pana indriyabaddhānaṃ khandhānaṃ samūho santāno ca sattaloko, rūpādīsu sattavisattatāya satto, lokiyati ettha kusalākusalaṃ tabbipāko cāti. Anindriyabaddhānaṃ rūpānaṃ samūho santāno ca okāsaloko, lokiyanti ettha tasā thāvarā ca, tesañca okāsabhūtoti, tadādhāraṇatāya hesa ‘‘bhājanaloko’’tipi vuccati. Duvidhopi cesa rūpādidhamme upādāya paññattattā upādāpaññattibhūto aparamatthasabhāvo sappaccaye pana rūpārūpadhamme upādāya paññattattā tadubhayassāpi upādānānaṃ vasena pariyāyato paccayāyattavuttitā upacaritabbā, tadubhaye khandhā saṅkhāraloko, paccayehi saṅkhariyanti, lujjanti palujjanti cāti ettha paccayāyattavuttitāya maggaphaladhammānampi satipi lujjanapalujjanatte tebhūmikadhammānaṃyeva ‘‘loko’’ti adhippetattā natthi lokatāpajjanaṃ. Tathā hi te ‘‘lokuttarā’’ti vuttā.


这是完整的巴利文直译：
18.. Cur等词组的阐明
此后我将宣说，带来众多利益的；
名为Cur等组的，从名列第八组。
cur意为偷盗。偷盗即是盗窃，是盗贼行为。在此偷盗义中使用cur词根。偷、行窃，盗贼、女盗、女贼，令偷、令窃，偷已、窃已。对施事义加ṇe和ṇaya是cur等组的特征。在使役中：使偷、令窃，使令偷、使令窃，使偷已、令窃已。在受事中财物被盗贼所偷，财物被偷。此规则处处皆同。
以k音结尾的词根
lok意为见。见、观看，下看、俯视，上看、仰视，回顾、顾望，照亮、照明，观察、审视。世界、光明，见、下看、上看、照明、观察、回顾、观望。为看、为观，看已、观已。在使役中应当组织"令看、使观，使令看、使令观，令看已、使观已"等等。此规则在一切处皆同。
其中世界是指三种世界：行世界、有情世界、空间世界。其中在"第一世界一切有情以食住立"等处所来，应当理解为行世界。在"世界是常"或"世界是无常"等处所来，是有情世界。
"日月所行处，
光明照诸方；
如是千世界，
于此你有威力"
等处所来，是空间世界。
或者说世界有三种：烦恼世界、有世界、根世界。其中欲界有情因多烦恼如贪等为烦恼世界。色界有情因禅定神通圆满为有世界。无色界有情因不动定众多及根清净为根世界。或者说烦恼即污染，意思是苦果。因此在恶趣中的有情因多苦为烦恼世界。其他有情因具有善有为有世界。其中具足解脱成熟诸根的有情，应当理解为根世界。
但在《本生经注》中说：
"有多种世界：行世界、有情世界、空间世界、蕴世界、处世界、界世界。此中在'第一世界一切有情以食住立...乃至...十八世界即十八界'中说的是行世界。蕴世界等包含在其中。而在'此世界、他世界、梵世界、天世界'等中说的是有情世界。在'日月所行处，光明照诸方。如是千世界，于此你有威力'中说的是空间世界。"
从义理来说，有根诸蕴的集合和相续是有情世界，因执著于色等为有情，在此显现善不善及其果报。无根诸色的集合和相续是空间世界，动物和植物存在于此，它是它们的处所，因为是它们的依处所以也称为"器世界"。这两种都因依于色等法而施设，是依施设，非胜义实性。但因依于有缘的色无色法而施设，所以按照这两者的依止，应当说是依缘而转的比喻说法。这两者中的诸蕴是行世界，为诸缘所造作，毁坏崩坏。此中虽然道果法也有毁坏崩坏性，因缘而转，但因为只有三界法才被称为"世界"，所以不会导致世界性。因此它们被称为"出世间"。


Ālokoti rasmi, ālokenti etena bhuso passanti janā cakkhuviññāṇaṃ vāti āloko. Olokananti heṭṭhā pekkhanaṃ. Vilokananti uddhaṃ pekkhanaṃ. Ālokananti purato pekkhanaṃ. Vilokananti dvīsu passesu pekkhanaṃ, vividhā vā pekkhanaṃ. Apalokananti ‘‘saṅghaṃ apaloketvā’’tiādīsu viya jānāpanaṃ. Avalokananti ‘‘nāgāvalokitaṃ avaloketvā’’tiādīsu viya purimakāyaṃ parivattetvā pekkhanaṃ. ‘‘Ālokite vilokite sampajānakārī hotī’’ti etthāpi bhāvavasena ālokanaṃ ālokitaṃ vilokanaṃ vilokitanti attho gahetabbo.

Thaka paṭighāte. Thaketi, thakayati dvāraṃ puriso.

Takka vitakke. Takketi, vitakketi, vitakkayati. Takko, vitakko, vitakkitā.

Tattha takkanaṃ takko, ūhananti vuttaṃ hoti, evaṃ vitakko. Atha vā vitakkenti etena, sayaṃ vā vitakketi, vitakkanamattameva vā etanti vitakko. ‘‘Takko, vitakko, appanā, byappanā, cetaso abhiniropanā’’ti abhidhamme pariyāyasaddā vuttā. Vitakketīti vitakkitā, puggalo. ‘‘Avitakkitā maccumupabbajantī’’ti pāḷi.

Aki lakkhaṇe. Lakkhaṇaṃ saññāṇaṃ, sañjānanakāraṇanti vuttaṃ hoti. Atridaṃ sallakkhitabbaṃ. Ye imasmiṃ curādigaṇe anekassarā asaṃyogantā ikārānubandhavasena niddiṭṭhā dhātavo, te evaṃvuttehi imehi tīhi lakkhaṇehi samannāgatā ākhyātattaṃ nāmikattañca pāpuṇantā ekantato niggahītāgamena nipphannarūpāyeva bhavanti, na katthacipi vigataniggahītāgamarūpāni bhavanti. Aṅketi, aṅkayati. Aṅkanaṃ, aṅko . Samāse pana ‘‘sasaṅko, cakkaṅkitacaraṇo’’tiādīni rūpāni bhavanti.

Sakka vakka bhāsane. Sakketi, sakkayati. Vakketi, vakkayati.

Nakka vakka nāsane. Nakketi, nakkayati. Vakketi, vakkayati.

Cakka cukka byathane. Cakketi, cakkayati. Cukketi, cukkayati. Cakkaṃ. Cakkanti kenaṭṭhena cakkaṃ? Cakketi byathati hiṃsatīti atthena cakkaṃ. Cakkasaddo –

Sampattiyaṃ lakkhaṇe ca, rathaṅge iriyāpathe;

Dāne ratnadhammakhura-cakkādīsu padissati;

‘‘Cattārimāni bhikkhave cakkāni yehi samannāgatānaṃ devamanussāna’’ntiādīsu hi ayaṃ sampattiyaṃ dissati. ‘‘Pādatalesu cakkāni jātānī’’ti ettha lakkhaṇe. ‘‘Cakkaṃva vahato pada’’nti ettha rathaṅge. ‘‘Catucakkaṃ navadvāra’’nti ettha iriyāpathe. ‘‘Dada bhuñja ca mā cappamādo, cakkaṃ vattassu pāṇina’’nti ettha dāne. ‘‘Dibbaṃ cakkaratanaṃ pāturahosī’’ti ettha ratanacakke. ‘‘Mayā pavattitaṃ cakka’’nti ettha dhammacakke. ‘‘Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake’’ti ettha khuracakke. ‘‘Khurapariyantena cepi cakkenā’’ti ettha paharaṇacakke. ‘‘Asanivicakka’’nti ettha asanimaṇḍaleti.

Takibandhane. Taṅketi, taṅkayati.

Akka thavane. Thavanaṃ thuti. Akketi, akkayati. Akko. Akkoti sūriyo. So hi mahājutitāya akkiyati abhitthaviyati tappasannehi janehīti akko. Tathā hi tassa ‘‘natthi sūriyasamā ābhā. Udetayaṃ cakkhumā ekarājā’’tiādinā abhikkhuti dissati.

Hikka hiṃsāyaṃ. Hikketi, hikkayati.

Nikka parimāṇe. Nikketi, nikkayati.


这是完整的巴利文直译：
光明即是光线，人们借此明显地看见或产生眼识，故为光明。下看即是向下观看。瞻望即是向上观看。前看即是向前观看。观察即是向两边观看，或是多方观看。告知即如在"告知僧团"等句中的使知晓。回望即如在"观看像象回望般"等句中的转动前身而观看。在"于前瞻后顾时保持正知"等句中也应当依状态理解为前看是前瞻，观察是后顾的意思。
thak意为阻碍。人关闭、遮蔽门。
takk意为寻思。思考、寻思、思维。思考、寻思、思维者。
其中思考即是思，即是说推理，如此寻思。或者说借此而寻思，或自己寻思，或仅是寻思，故为寻思。在阿毗达摩中说"思考、寻思、安置、确立、心的安注"是同义词。寻思者即是思维者，即人。有"不思维者超越死亡"的圣典。
aṅk意为标记。标记即是记号，即是识别的原因。这里应当注意：在此cur等组中，凡是多音节非结合音，以i音为词尾的词根，具有如此所说的这三种特征，当达到动词性和名词性时，必定只有带鼻音的形式，绝不会有不带鼻音的形式。作记号、标记。标记、符号。但在复合词中有"有记号的、足有轮相的"等形式。
sakk和vakk意为说话。说、言。说、言。
nakk和vakk意为毁坏。毁、坏。毁、坏。
cakk和cukk意为动摇。动、摇。动、摇。轮。轮以何义为轮？以动摇伤害义为轮。轮字见于：
圆满与相好，车轮与威仪；
布施宝法及，剃刀轮等中。
因为在"比丘们，这四轮具足的天人"等句中，此字见于圆满。"足底生起轮相"中见于相好。"如运载者的轮"中见于车轮。"四轮九门"中见于威仪。"布施受用勿放逸，为众生转轮"中见于布施。"天轮宝出现"中见于宝轮。"我所转之轮"中见于法轮。"为欲所害者，头上轮旋转"中见于剃刀轮。"以边缘如剃刀之轮"中见于武器轮。"雷电之轮"中见于雷电圆。
taṅk意为束缚。束缚、系缚。
akk意为赞叹。赞叹即是赞颂。赞叹、称赞。太阳。因为他以大光明而被信乐他的人们赞叹称颂，故为太阳。因此可见对他有"无有如日之光明。此具眼独王升起"等赞颂。
hikk意为伤害。伤害、损害。
nikk意为度量。度量、计量。


Bukka bhassane. Ettha sunakhabhassanaṃ bhassananti gahetabbaṃ, na vācāsaṅkhātaṃ bhassanaṃ. Bukketi, bukkayati. Ettha ca ‘‘bukkayati sā core’’ iti lokiyappayogo veditabbo. Bhūvādigaṇe pana ‘‘bukkati sā’’ti rūpaṃ bhavati. Añño tu ‘‘bukka paribhāsane’’ iti paṭhati, evaṃ paṭhantepi sunakhabhassanamevādhippetaṃ.

Daka laka assādane. Daketi, dakayati. Laketi, lakayati.

Takka loka bhāsāyaṃ. Takketi, takkayati. Loketi, lokayati.

Cika sika āmasane. Ciketi, cikayati. Siketi, sikayati.

Kakārantadhāturūpāni.

Khakārantadhātu

Lakkha dassanaṅkesu. Dassanaṃ passanaṃ. Aṅko lañjanaṃ. Lakkheti, lakkhayati. Sallakkheti, sallakkhayati. Lakkhaṃ vijjhati usunā, lakkhaṃ karoti.

Gaṅgāya vālukā khīye, udakaṃ khīye mahaṇṇave;

Mahiyā mattikā khīye, lakkhe na mama buddhiyā.

Kappalakkhaṇaṃ. Golakkhaṇaṃ. Itthilakkhaṇaṃ. Dhammānaṃ lakkhaṇaṃ. Sallakkhanā. Upalakkhanā. Paccupalakkhanā. Lakkhadhātuyā yupaccayantāya samādipubbānaṃ rūpānaṃ nakāro dantajo.

Bhakkha adane. Bhakkheti, bhakkhayati. Bhakkho no laddho. Bhakkhayanti migādhamā. Bhūvādigaṇe pana ‘‘bhakkhatī’’ti rūpaṃ.

Nakkha sambandhe. Nakkheti, nakkhayati.

Makkha makkhane. Makkheti, makkhayati. Makkho, makkhī. Tattha makkhoti parehi kataguṇaṃ makkheti pisatīti makkho, guṇadhaṃsanā. ‘‘Makkhaṃ asahamāno’’ti ettha pana attani parehi kataṃ avamaññanaṃ makkhoti vuccati.

Yakkha pūjāyaṃ. Yakkheti, yakkhayati. Yakkho. Yakkhoti mahānubhāvo satto. Tathā hi ‘‘pucchāmi taṃ mahāyakkha, sabbabhūtānamissarā’’ti ettha sakko devarājā ‘‘yakkho’’ti vutto. Atha vā yakkhoti yakkhayoniyaṃ nibbattasatto. Sabbepi vā sattā ‘‘yakkhā’’ti vuccanti. ‘‘Paramayakkhavisuddhiṃ paññāpentī’’ti ettha hi yakkhasaddo satte vattati. Tathā hi yakkhopi sattopi devopi sakkopi khīṇāsavopi yakkhoyeva nāma, mahānubhāvatāya yakkhiyati saraṇagatehi janehi nānāpaccayehi nānābalīhi ca pūjiyatīti yakkho.

Satte deve ca sakke ca, khīṇāsave ca rakkhase;

Pañcasvetesu atthesu, yakkhasaddo pavattati.

Lakkhaālocane. Lakkheti, lakkhayati. Lakkhaṃ vijjhati usunā.

Mokkha āsane. Mokkheti, mokkhayati.

Rukkha phārusse. Phārussaṃ pharusabhāvo. Rukkheti, rukkhayati. Samāse ‘‘rukkhakeso, atirukkhavacano’’ti rūpāni. Ettha ca ‘‘samaṇo ayaṃ pāpo atirukkhavāco’’ti pāḷi nidassanaṃ. Tattha atirukkhavācoti atipharusavacanoti attho.

Khakārantadhāturūpāni.


这是完整的巴利文直译：
bukk意为吠叫。此中应当理解为狗吠叫，而非言语所称的说话。吠、叫。此中应当了知俗用"她对盗贼吠叫"。但在bhū等组中有"她吠叫"的形式。另有人读为"bukk意为诃责"，即使这样读，也是指狗吠叫的意思。
dak和lak意为味尝。尝、味。尝、味。
takk和lok意为语言。说、言。说、言。
cik和sik意为触摸。触、摸。触、摸。
以k音结尾的词根形式。
以kh音结尾的词根
lakkh意为见和标记。见即是看。标记即是记号。标记、作记。观察、省察。以箭射靶，作标记。
恒河沙可尽，大海水可干；
大地土可竭，我智无尽期。
劫相。牛相。女相。诸法相。观察。观看。回观。lakkh词根加yu词尾，带sam等前缀的形式中，n音是齿音。
bhakkh意为食。食、食用。我们得到食物。恶兽们食用。但在bhū等组中有"食用"的形式。
nakkh意为结合。结合、联系。
makkh意为涂抹。涂、抹。涂抹、涂抹者。其中涂抹即是涂抹、磨灭他人所作的功德，即是功德的毁灭。但在"不能忍受轻视"中，涂抹是指他人对自己所作的轻视。
yakkh意为供养。供养、祭祀。夜叉。夜叉即是大威力的有情。因此在"我问你大夜叉，一切众生之主"中，帝释天王被称为"夜叉"。或者说夜叉即是生于夜叉界的有情。或者一切有情都称为"夜叉"。因为在"施设最上夜叉清净"中，夜叉字用于有情。因此夜叉、有情、天神、帝释、漏尽者都叫做夜叉，因为以大威力而被归依的人们以各种资具和各种供品供养，故为夜叉。
有情与天神，帝释漏尽者；
以及诸罗刹，夜叉字用此。
lakkh意为观察。察、看。以箭射靶。
mokkh意为坐。坐、居。
rukkh意为粗恶。粗恶即是粗暴性。粗暴、恶劣。在复合词中有"粗发、过分粗语"等形式。此中有"此沙门恶人过分粗语"的圣典为例证。其中过分粗语即是极为粗暴语言的意思。
以kh音结尾的词根形式。


Gakārantadhātu

Liṅga cittīkaraṇe. Cittīkaraṇaṃ vicitrabhāvakaraṇaṃ. Liṅgeti, liṅgayati, liṅgaṃ. Ettha liṅgaṃ nāma dīgharassakisathūlaparimaṇḍalādibhedaṃ saṇṭhānanti gahaṇe atīva yujjati. Tañhi nānappakārehi vicitraṃ hoti, liṅgīyati vicittaṃ kariyati avijjātaṇhākammehi utunā vā cuṇṇādīhi vā sarīramiti liṅgaṃ, ajjhattasantānatiṇarukkhādikuṇḍalakaraṇḍakādīsu pavattasaṇṭhānavasenetaṃ daṭṭhabbaṃ. Liṅgasaddo sadde saddappavattinimitte itthibyañjane purisabyañjane saññāṇe ākāre cāti imesu atthesu dissati. Ayañhi ‘‘rukkhoti vacanaṃ liṅga’’nti ettha sadde dissati. ‘‘Sataliṅgassa atthassā’’ti ettha saddappavattinimitte. ‘‘Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno itthiliṅgaṃ pātubhavatī’’ti ettha itthibyañjane. ‘‘Purisaliṅganimittakuttākappāna’’nti ettha purisabyañjane. ‘‘Tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissatī’’ti ettha saññāṇe . ‘‘Tehi liṅgehi tehi nimittehi tehi ākārehi āgantukabhāvo jānitabbo ‘‘āgantukā ime’’ti ettha ākāre dissati.

Sadde ca tannimitte ca, kāṭakoṭacikāya ca;

Lakkhaṇe ceva ākāre, liṅgasaddo pavattati.

Maga anvesane. Mageti, magayati. Migo, mago, mago, magayamāno.

Ettha ca ‘‘yathā biḷāro mūsikaṃ magayamāno’’ti pāḷi nidassanaṃ. ‘‘Migo’’ti ca ‘‘mago’’ti ca catuppado pavuccati. Ettha migoti magayati ito cito gocaraṃ anvesati pariyesatīti migo. Evaṃ mago. Ettha visesato hariṇa migo migo nāma. Sāmaññato pana avasesāpi catuppadā ‘‘migo’’ icceva vuccanti. Tathā hi susīmajātake ‘‘kāḷā migā setadantā tava ime, parosahassaṃ hemajālābhisañchannā’’ti etasmiṃ pāḷippadese hatthinopi migasaddena vuttā ‘‘kāḷamigā’’ti. Atha vā magiyati jīvitakappanatthāya maṃsādīhi atthikehi luddehi anvesiyati pariyesiyatīti migo, araññajātā sasapasadahariṇeṇeyyādayo catuppādā, evaṃ mago. ‘‘Atthaṃ na labhate mago’’ti ettha pana mago viyāti mago, bāloti attho.

Magga gavesane. Maggeti, maggayati. Maggo, magganaṃ.


这是完整的巴利文直译：
以g音结尾的词根
liṅg意为作庄严。作庄严即是作多彩多样。标记、作相。其中标记即在把握长短大小圆等差别的形状时最为适合。因为它以各种方式成为多彩多样，被无明爱业或时节或粉末等作成多彩的身体，故为标记，这应当依内在相续、草木等、耳环盒子等所生的形状来理解。标记字见于声音、声音生起因、女相、男相、记号和形态等义。因为此字在"树这个词是语性"中见于声音。"有百种语性的义"中见于声音生起因。"那时某比丘现起女相"中见于女相。"男相标记举止装扮"中见于男相。"以彼相我们知道，必定将成佛"中见于记号。"以彼相彼标记彼形态应当知道客人性质'这些是客人'"中见于形态。
声音与其因，女相男相中；
记号及形态，标记字运用。
mag意为寻求。寻、求。鹿、兽、兽、正在寻求。
此中有"如猫寻求老鼠"的圣典为例证。"鹿"和"兽"是指四足兽。此中鹿即是从这里那里寻求觅食，故为鹿。兽亦同。此中特别是指黄鹿叫做鹿。但一般而言，其余的四足兽也都称为"鹿"。因此在睒摩本生经中"这些是你的黑鹿白齿，超过千只，披覆金网"这段圣典中，象也以鹿字称为"黑鹿"。或者说因为被想要肉等的猎人为了维持生命而寻求追寻，故为鹿，即野生的兔子、野猪、黄鹿、羚羊等四足兽，兽亦同。但在"兽不得义"中，如兽即是兽，意思是愚人。
magg意为寻找。寻、找。道路、寻找。


Ettha ca maggoti paṭipadāya ca pakatimaggassa ca upāyassa ca adhivacanaṃ. ‘‘Mahāvihāravāsīnaṃ, vācanāmagganissita’’ntiādīsu pana kathāpabandhopi ‘‘maggo’’ti vuccati. Tatra paṭipadā ekantato jātijarābyādhidukkhādīhi pīḷitehi sattehi dukkhakkhayaṃ nibbānaṃ pāpuṇatthāya maggitabbo gavesitabboti maggo. Pakatimaggo pana maggamūḷhehi maggitabboti maggo. Pakatimaggamūḷhehi ca paṭipadāsaṅkhātāriyamaggamūḷhā eva bahavo santi. Pakatimaggo hi kadāci eva addhikānaṃ muyhati, ‘‘esa maggo’’ti nāyakā na dullabhā. Ariyamaggo pana sabbadāyeva sabbalokassa muyhati, nāyakā paramadullabhā. Tasmā so eva avijjāsammūḷhehi maggitabboti maggo. Aññesaṃ pana dvinnaṃ dhātūnaṃ vasenapi atthaṃ vadanti garū ‘‘kilese mārento gacchatīti maggo’’ti. Taṃ taṃ kiccaṃ hitaṃ vā nipphādetukāmehi maggiyati gavesiyatīti maggo, upāyo. Maggasaddo hi ‘‘abhidhammakathāmaggaṃ, devānaṃ sampavattayī’’ti ettha upāyepi vattati. Tathā hi abhidhammaṭīkāyaṃ ‘‘maggoti upāyo, khandhāyatanādīnaṃ kusalādīnañca dhammānaṃ avabodhassa saccappaṭivedhasseva vā upāyabhāvato abhidhammakathāmaggo’’ti vutto, pabandho vā ‘‘maggo’’ti vuccati. So hi dīghattā maggo viyāti maggo, tasmā abhidhammakathāpabandho abhidhammakathāmaggoti vutto. Idāni pakatipaṭipadāmaggānaṃ nāmāni kathayāma. Tesu pakatimaggassa –

‘‘Maggo pantho patho pajjo, añjhasaṃ vaṭumā’yanaṃ;

Addhāna’maddhā padavī, vattani ceva santatī’’ti

Imāni nāmāni. Paṭipadāmaggassa pana –

‘‘Maggo pantho patho pajjo, añjasaṃ vaṭumā’yanaṃ;

Nāva uttara setu ca, kullo ca bhisi saṅkamo’’ti

Anekāni nāmāni. Ettha pana keci ‘‘nāvātiādīni pakatimaggassa nāmānī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ, pakatimaggassa kismiñcipi pāḷippadese ‘‘nāvā’’tiādīhi padehi vuttaṭṭhānābhāvato, abhidhānasatthesu ca ‘‘nāvā’’ iccādikānaṃ tadabhidhānānaṃ anāgatattā.

Ayaṃ panettha vacanattho – nāvāviyāti nāvā, uttaranti etenāti uttaraṃ, nāvāyeva uttaranti. Ayañhi nāvāpariyāyo ‘‘taraṃ, taraṇaṃ, poto, plavo’’ti. Imepi taṃpariyāyāyeva. Uttaraṃ viyāti uttaraṃ. Setu viyāti setu. Kullo viyāti kullo. Bhisi viyāti bhisi. Saṅkamo viya, saṅkamanti vā etenāti saṅkamo, sabbametaṃ ariyamaggasseva nāmaṃ, na pakatimaggassa. Tathā hi ‘‘dhammanāvaṃ samārūyha, santāressaṃ sadevaka’’nti ca, ‘‘dhammasetuṃ daḷhaṃ katvā, nibbuto so narāsabho’’ti ca, ‘‘kullo’ti kho bhikkhave ariyamaggassetaṃ adhivacana’’nti ca evamādinā tattha tattha bhagavatā ariyamaggo ‘‘nāvā’’tiādīhi anekehi nāmehi vutto. Aṭṭhakathācariyehipi suttanipātaṭṭhakathāyaṃ ‘‘baddhā bhisi susaṅkhatā bhagavā’’ti etasmiṃ padese evaṃ atthasaṃvaṇṇanā katā ‘‘bhisīti pattharitvā puthulaṃ katvā baddhā ‘kullā’ti vuccati loke, ariyassa vinaye pana ariyamaggo’ti.

‘Maggo pajjo patho pantho, añjasaṃ vaṭumā’yanaṃ;

Nāvā uttara setu ca, kullo ca bhisi saṅkamo;

Addhānaṃ pabhavo’cceva, tattha tattha pakāsito’’ti.

Evaṃ ācariyehi katāya atthasaṃvaṇṇanāya dassanato ca ‘‘nāvātiādīnipi pakatimaggassa nāmānī’’ti vacanaṃ na gahetabbaṃ, yathāvuttameva vacanaṃ gahetabbaṃ.


这是完整的巴利文直译：
此中道是修行道、自然道、方便的代名。但在"依大寺住者，说法传承道"等句中，文句相续也称为"道"。其中修行道必定是被生老病死等苦所逼迫的众生为达到灭苦涅槃而应当寻求探索，故为道。而自然道是被迷失道路者应当寻求，故为道。被迷失自然道和所谓修行圣道的人确实很多。因为自然道只是偶尔让旅行者迷失，"这是道路"的向导并不难得。但圣道则一直让一切世间迷失，向导极难得。因此它必定是被无明迷惑者所应寻求，故为道。但大师们依其他两个词根的意思也说"杀害烦恼而行进，故为道"。为想完成某事某利益而被寻求探索，故为道，即方便。因为道字在"开启阿毗达摩说法道，为诸天转起"中也用于方便。因此在阿毗达摩注中说"道即是方便，因为阿毗达摩说法是理解蕴处等及善等诸法或悟入真谛的方便，故为阿毗达摩说法道"，或说相续叫做"道"。因为它因长度如道故为道，因此阿毗达摩说法相续称为阿毗达摩说法道。现在我们说自然道和修行道的名称。其中自然道的：
"道路径通达，直路大道行；
长途途径迹，轨道及相续"
这些是名称。而修行道的：
"道路径通达，直路大道行；
船渡桥筏垫，以及跨越处"
等多种名称。此中有些人说"船等是自然道的名称"，这不应接受，因为在任何圣典段落中都找不到用"船"等词说自然道的地方，在词典中也没有出现"船"等这些词的意思。
这里是词义解释：如船故为船，以此渡越故为渡，船即是渡。因为这是船的同义词："渡、渡具、船只、浮具"。这些也是它的同义词。如渡故为渡。如桥故为桥。如筏故为筏。如垫故为垫。如跨越处，或以此跨越故为跨越处，这一切都只是圣道的名称，不是自然道的。因此世尊在各处以"乘法船，我将度脱天人世界"和"造作坚固法桥，那人牛王已涅槃"和"比丘们，筏是圣道的代名"等方式用"船"等多种名称说圣道。注释师们也在《经集注》中对"世尊是结构良好的垫"这段作如此义释："垫即是铺开使宽广而结构的在世间叫做'筏'，但在圣者律中是圣道。
'道路径通道，直路大道行；
船渡桥筏垫，跨越处长途；
及源在各处，如是被显示'"。
因为见到注释师们如此作义释，所以"船等也是自然道的名称"这句话不应接受，应当接受如上所说的话。


Koci panettha evaṃ vadeyya ‘‘dhammasetuṃ daḷhaṃ katvā’ti ettha ‘dhammasetunti maggasetu’nti vacanato dhammasaddo magge vattati, na setusaddo’’ti. Tanna, dhammasaddo viya setusaddopi magge vattatīti setu viyāti setu, dhammo eva setu dhammasetūti atthavasena, esa nayo aññatrāpi. Aparampi vadeyya ‘‘nanu brahmajālasuttantaṭṭhakathāyaṃ ‘dakkhiṇuttarena bodhimaṇḍaṃ pavisitvā assatthadumarājānaṃ padakkhiṇaṃ katvā pubbuttarabhāge ṭhito’ti imasmiṃ ṭhāne dakkhiṇuttarasaddena dakkhiṇo maggo vutto’’ti. Na, anekesu pāḷippadesesu aṭṭhakathāpadesesu ca abhidhānasatthesu ca maggavācakassa uttarasaddassa anāgatattā, tasmā tattha evamattho daṭṭhabbo ‘‘dakkhiṇadisato gantabbo uttaradisābhāgo dakkhiṇuttaroti vuccati, evaṃbhūtena dakkhiṇuttarena bodhimaṇḍapavisanaṃ sandhāya dakkhiṇuttarena bodhimaṇḍaṃ pavisitvāti vutta’’nti. Atha vā dakkhiṇuttarenāti dakkhiṇapacchimuttarena, ettha ādiavasānaggahaṇena majjhassapi gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Evaṃ gahaṇaṃyeva hi yaṃ jātakanidāne vuttaṃ ‘‘bodhisatto tiṇaṃ gahetvā bodhimaṇḍaṃ ārūyha dakkhiṇadisābhāge uttarābhimukho aṭṭhāsi, tasmiṃ khaṇe dakkhiṇacakkavāḷaṃ osīditvā heṭṭhā avīcisampattaṃ viya ahosi, uttaracakkavāḷaṃ ullaṅghitvā upari bhavaggappattaṃ viya ahosi, bodhisatto idaṃ sambodhipāpuṇaṭṭhānaṃ na bhavati maññeti padakkhiṇaṃ karonto pacchimadisābhāgaṃ gantvā puratthābhimukho aṭṭhāsī’’tiādi, tena sameti. Athāpi vadeyya ‘‘yadi uttarasaddo disāvācako, evañca sati ‘‘dakkhiṇuttarenā’’ti enayogaṃ avatvā ‘‘dakkhiṇuttarāyā’’ti āyayogo vattabbo’’ti. Tanna, disāvācakassapi saddassa ‘‘uttarena nadī sītā, gambhīrā duratikkamā’’ti enayogavasena vacanato. Apica disābhāgaṃ sandhāya ‘‘dakkhiṇuttarenā’’ti vacanaṃ vuttaṃ. Disābhāgo hi disā evāti niṭṭhametthāvagantabbaṃ.

Gakārantadhāturūpāni.

Ghakārantadhātu

Lighibhāsane. Laṅgheti, laṅghayati. Etāni buddhavacane appasiddhānipi lokikappayogadassanavasena āgatāni. Sāsanasmiñhi bhūvādigaṇacurādigaṇapariyāpannassa gatyatthavācakaullaṅghanatthaparidīpakassa dhātussa rūpaṃ atīva pasiddhaṃ.

Laṅgha laṅghane. Laṅgheti, laṅghayati.

‘‘Atikara’makarā’cariya, mayhampetaṃ na ruccati;

Catutthe laṅghayitvāna, pañcamiyampi āvuto’’ti

Imasmiṃ sattilaṅghanajātake curādigaṇapariyāpannassa gatyatthavācakassa ullaṅghanatthaparidīpakassa laṅghadhātussa ‘‘laṅghayitvā, laṅghayitvānā’’ti rūpe diṭṭheyeva ‘‘laṅgheti, laṅghayatī’’ti rūpāni diṭṭhāni eva honti. Bhāsatthavācakassa pana tathārūpāni rūpāni na diṭṭhāni, evaṃ santepi pubbācariyehi dīghadassīhi abhimatattā bhāsatthavācikāpi laṅghadhātu atthīti gahetabbā, evaṃ sabbesupi bhūvādigaṇādīsu sāsane appasiddhānampi rūpānaṃ sāsanānukūlānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ, ananukūlānañca appasiddhānaṃ chaḍḍanaṃ.

Agha pāpakaraṇe. Agheti, aghayati. Aghaṃ, agho, anagho.


这是完整的巴利文直译：
此中有人这样说："在'造作坚固法桥'中，因为说'法桥即是道桥'，所以法字用于道，而不是桥字"。这不对，因为像法字一样桥字也用于道，所以如桥故为桥，法即是桥为法桥，是依义理，这规则在其他地方也适用。另有人也可能说："难道不是在《梵网经注》中'从南北进入菩提场后右绕菩提树王，站在东北方'这段中，以南北字说南道吗？"不是，因为在许多圣典段落、注释段落和词典中都找不到表示道的北字，所以那里应当这样理解意思："从南方去往的北方部分叫做南北，意指以这样的南北进入菩提场而说'从南北进入菩提场'"。或者说南北即是南西北，此中应当理解以首尾的说法也包括中间。因为这样的理解正好符合本生经序所说："菩萨拿着草登上菩提场后，站在南方向北，那时南轮围似乎下沉达到无间地狱，北轮围似乎上升达到有顶天，菩萨想'这不是证悟之处'，于是右绕走向西方站立向东"等。假如还说："如果北字表示方位，这样的话就不应说'以南北'的与格，而应说'从南北'的从格"。这不对，因为即使表示方位的词也有"以北有难渡的深河悉多河"用与格的说法。而且"以南北"的说法是针对方位部分而说。因为方位部分就是方位，这里应当如此了解。
以g音结尾的词根形式。
以gh音结尾的词根
ligh意为语言。跳、跃。这些虽然在佛语中不常见，但依世俗用法而来。因为在教法中属于bhū等组和cur等组，表示行动义、显示跳跃义的词根形式非常流行。
laṅgh意为跳跃。跳、跃。
"过分作无作，于我这不适；
跳过第四后，第五中受缚"
在这个枪跳本生经中，属于cur等组，表示行动义、显示跳跃义的laṅgh词根见到"跳过、跳过已"的形式，就已经见到"跳、跃"的形式。但表示语言义的这样的形式没有见到，即使如此，因为被具有远见的古师们所接受，应当接受也有表示语言义的laṅgh词根，如此在所有bhū等组等中，应当了知即使在教法中不常见的形式，若与教法相顺就接受，若不相顺就舍弃。
agh意为作恶。作恶、为恶。罪恶、罪过、无罪。


Tattha aghanti dukkhaṃ. ‘‘Aghantaṃ paṭisevissaṃ. Vane vāḷamigākiṇṇe. Khaggadīpinisevite’’ti idaṃ nidassanaṃ. Aghoti kileso. Tena aghena arahā anagho. Tattha aghayanti pāpaṃ karonti sattā etenāti aghaṃ, kintaṃ? Dukkhaṃ, evaṃ agho. Nanu ca sappurisā dukkhahetupi kilesahetupi ca attano sukhatthāya pāpaṃ na karonti. Tathā hi –

‘‘Na paṇḍitā attasukhassa hetu,

Pāpāni kammāni samācaranti;

Dukkhena phuṭṭhā khalitāpi santā,

Chandā ca dosā na jahanti dhamma’’nti

Vuttaṃ. Evaṃ sante kasmā ‘‘agha pāpakaraṇe’’ti dhātu ca ‘‘aghayanti pāpaṃ karonti sattā etenāti agha’’ntiādivacanañca vuttanti? Saccaṃ, yebhuyyena pana sattā dukkhādihetu pāpakammaṃ karonti, etesu sappurisā eva na karonti, itare karonti. Evaṃ pāpakaraṇassa hi dukkhaṃ kileso ca hetu. Tathā hi –

Sukhīpi heke na karonti pāpaṃ,

Avaṇṇasaṃsaggabhayā puneke;

Pahū samāno vipulatthacintī,

Kiṃkāraṇā me na karosi dukkha’’nti

Vuttaṃ. Ayañhi gāthā dukkhahetupi sattā pāpaṃ karontīti etamatthaṃ dīpeti. ‘‘Kuddho hi pitaraṃ hanti, kuddho hanti samātara’’nti ayaṃ pana kilesahetupi pāpaṃ karontīti etamatthaṃ dīpeti, tasmā amhehi ‘‘agha pāpakaraṇe’’tiādivacanaṃ vuttaṃ.

Ghakārantadhāturūpāni.

Cakārantadhātu

Loca dassane. Loceti, locayati. Locanaṃ. Rūpārammaṇaṃ locayati passatīti locanaṃ, cakkhu.

Kici maddane. Kiñceti, kiñcayati. Kiñcanaṃ, akiñcano.

Tattha kiñcananti palibodho. Kiñceti satte maddatīti kiñcanaṃ. Kiñcanasaddo maddanatthe vattati. Manussā hi vīhiṃ maddantā goṇaṃ ‘‘kiñcehi kāpila, kiñcehi kāpilā’’ti vadanti.

Paci vitthāre. Pañceti, pañcayati. Papañceti, papañcayati. Papañcā.

Ettha papañcāti taṇhāmānadiṭṭhiyo. Etā hi attanissitānaṃ sattānaṃ saṃsāraṃ papañcenti vitthinnaṃ karontīti papañcāti vuccanti. Atha vā papañcenti yattha sayaṃ uppannā taṃsantānaṃ vitthārenti ciraṃ ṭhapentīti papañcā. Lokiyā pana ‘‘amhākaṃ tumhehi saddhiṃ kathentānaṃ papañco hotī’’tiādīni vadantā kālassa cirabhāvaṃ papañcoti vadanti, sāsane pana dvayampi labbhati.

Sicca kuḍḍane. Sicceti, siccayati.

Vañcu palambhane. Palambhanaṃ upalāpanaṃ. Vañceti, vañcayati. Vañcako, vañcanaṃ. Bhūvādigaṇe pana vañcadhātu gatyatthe vattati. ‘‘Santi pādā avañcanā’’ti hi pāḷi

Cacca ajjhayane. Cacceti, caccayati.

Cu cavane. Cāveti, cāvayati. Añño ‘‘cu sahane’’ iti brute. Cāveti, cāvayati, sahatīti attho.

Añcu visesane. Añceti, añcayati.

Loca bhāsāyaṃ. Loceti, locayati. Locanaṃ, locayati samavisamaṃ ācikkhantaṃ viya bhavatīti locanaṃ, cakkhu.

Raca patiyatane. Raceti, racayati. Racanā, viracitaṃ, kesaracanā, gāthāracanā.

Sūcapesuññe. Pisuṇabhāvo pesuññaṃ. Sūceti, sūcayati. Sūcako.

Pacca saṃyamane. Pacceti, paccayati.

Rica viyojanasampajjanesu. Receti, recayati. Seṭṭhiputtaṃ vireceyya. Vireceti, virecayati. Virecako, virecanaṃ.

Vaca bhāsane. Vaceti, vacayati. Bhūvādigaṇepi ayaṃ vattati. Tadā tassā ‘‘vatti, vacati, avoca, avocu’’ntiādīni rūpāni bhavanti. Kārite pana ‘‘antevāsikaṃ dhammaṃ vāceti, vācayatī’’ti rūpāni. Vattuṃ, vattave, vatvā, vuttaṃ, vuccati.

Acca pūjāyaṃ. Acceti, accayati. Brahmāsurasuraccito.


这是完整的巴利文直译：
其中苦恼即是痛苦。"我将遭遇苦恼，在猛兽充满的，刀豹所居的林中"这是例证。罪过即是烦恼。阿罗汉因无彼罪过故为无罪。其中众生以此作恶故为苦恼，是什么？是痛苦，如此为罪过。但善人不会为自己的安乐而作恶，无论是因痛苦还是因烦恼。因此说：
"智者不为自乐因，
而去造作诸恶业；
即使遭受苦打击，
不舍正法因贪嗔。"
这样的话，为什么说"agh意为作恶"的词根和"众生以此作恶故为苦恼"等话呢？确实，但大多数众生因苦等而作恶业，在这些中只有善人不作，其他人则作。如此痛苦和烦恼是作恶的原因。因此说：
"有些乐者不作恶，
有些因畏恶名声；
有能力者思大利，
为何不对我作苦。"
因为这偈颂显示众生也因痛苦而作恶。而"愤怒杀父母，愤怒杀母亲"这偈则显示也因烦恼而作恶，所以我们说"agh意为作恶"等话。
以gh音结尾的词根形式。
以c音结尾的词根
loc意为见。见、观。眼睛。因观看、见色所缘故为眼睛，即眼。
kic意为压迫。压、迫。执著、无执著。
其中执著即是系缚。因压迫众生故为执著。执著字用于压迫义。因为人们在踩踏稻谷时对牛说"踩啊褐牛，踩啊褐牛"。
pac意为展开。展、开。戏论、妄想。戏论。
此中戏论即是爱、慢、见。因为这些使执著于我的众生的轮回展开广大，故称为戏论。或者说因为使它们生起的相续展开长久，故为戏论。但世人说"我们与你们谈话有戏论"等，说时间的长久为戏论，而在教法中两种都可得。
sicc意为围墙。围、建。
vañc意为欺骗。欺骗即是哄骗。骗、诈。欺骗者、欺诈。但在bhū等组中vañc词根用于行动义。因为有"有不迷惑的足"的圣典。
cacc意为学习。学、习。
cu意为堕落。使堕、令落。另有人说"cu意为忍受"。使忍、令受，意思是忍受。
añc意为差别。别、异。
loc意为语言。说、言。眼睛，因似乎宣说平坦不平故为眼睛，即眼。
rac意为准备。备、办。装饰、制作、发饰、造偈。
sūc意为离间。离间即是挑拨性。挑、拨。告密者。
pacc意为制御。制、御。
ric意为分离和成就。分、离。使长者子泻下。使泻、令下。泻药、泻下。
vac意为说话。说、言。这也在bhū等组中运用。那时它有"说、言、说了、他们说了"等形式。而在使役中有"使学生说法、令诵"的形式。说、为说、说了、被说、被说。
acc意为供养。奉、供。被梵天阿修罗供养。


Sūca gandhane. Suceti, sūcayati. Sūcako, suttaṃ.

Ettha ca attatthaparatthādibhede atthe sūcetīti suttaṃ. Tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ.

Kaca dittiyaṃ. Kacceti, kaccayati. Kacco.

Ettha kaccoti rūpasampattiyā kacceti dibbati virocatīti kacco, evaṃnāmako ādipuriso, tabbaṃse jātā purisā ‘‘kaccānā’’tipi ‘‘kaccāyanā’’tipi ‘‘kātiyānā’’tipi vuccanti, itthiyo pana ‘‘kaccānī’’tipi ‘‘kaccāyanī’’tipi ‘‘kātiyānī’’tipi vuccanti.

Cakārantadhāturūpāni.

Chakārantadhātu

Milechaabyattāyaṃ vācāyaṃ. Mileccheti, milecchayati. Milakkhu.

Ettha milakkhūti mileccheti abyattavācaṃ bhāsatīti milakkhu.

Kuccha avakkhepe. Avakkhepo adhokhipanaṃ. Kuccheti, kucchayati.

Viccha bhāsāyaṃ. Viccheti, vicchayati.

Chakārantadhāturūpāni.

Jakārantadhātu

Vajja vajjane. Vajjeti, vajjayati. Parivajjanako. Vajjito sīlavantehi, kathaṃ bhikkhu karissasīti.

Tujja balapālanesu. Tujjeti, tujjayati.

Tuji piji hiṃsābaladānaniketanesu. Niketanaṃ nivāso. Tuñjeti, tuñjayati. Piñjeti. Piñjayati.

Khaji kicchajīvane. Khañjeti, khañjayati. Khañjo.

Khaji rakkhaṇe. Tādisāniyeva rūpāni. Bhūvādigaṇe ‘‘khaji gativekalleti imissā ‘‘khañjatī’’ti rūpaṃ.

Pūja pūjāyaṃ. Pūjeti, pūjayati. Pūjā. Esāva pūjanā seyyo. Pūjako, pūjito, pūjanīyo, pūjaneyyo, pūjetabbo, pujjo.

Gajamaddanasaddesu. Gajeti, gajayati. Gajo.

Tija nisāne. Tejeti, tejayati.

Vaja magganasaṅkhāresu. Vajeti, vajayati.

Tajja santajjane. Tajjeti, tajjayati. Santajjeti, santajjayati. Santajjito.

Ajja paṭisajjane. Ajjeti, ajjayati.

Sajja sajjane. Sajjeti, sajjayati dānaṃ. Gamanasajjo hutvā.

Bhaja vissāse. Bhajeti, bhajayati. Bhūvādigaṇe pana ‘‘bhajatī’’ti rūpaṃ, bhatti, sambhatti.

Tuji piji luji bhaji bhāsāyaṃ. Tuñjeti, tuñjayati. Piñjeti, piñjayati. Luñjeti, luñjayati. Bhañjeti, bhañjayati. Kathetīti attho.

Ruja hiṃsāyaṃ. Rojeti, rojayati. Rogo.

Bhāja puthakammani. Puthakammaṃ puthakkaraṇaṃ, visuṃ kriyāti attho. Bhājeti, bhājayati. Vibhājeti, vibhājayati. Vibhatti.

Sabhāja sītisevanesu. Sabhājeti, sabhājayati.

Laja pakāsane. Lajeti, lajayati. Lājā.

Yuja saṃyamane. Saṃpubbo bandhane. Yojeti, yojayati. Saṃyojeti, saṃyojayati. Saṃyojanaṃ.

Majja soceyyālaṅkāresu. Majjeti, majjayati. Sammajjeti, sammajjayati. Sammajjā.

Bhājabhājanadānesu. Bhājeti, bhājayati. Kathaṃ vessantaro putto, gajaṃ bhājeti sañcaya.

Jakārantadhāturūpāni.

Jhañantā appasiddhā. Saddasatthe pana ‘‘ñā niyojane’’ti paṭhanti, rūpaṃ pana buddhavacanānukūlaṃ na bhavati, tasmā na dassitaṃ amhehi.

Ṭakārantadhātu

Ghaṭṭa ghaṭṭane. Ghaṭṭanaṃ vāyāmakaraṇaṃ. Ghaṭṭeti, ghaṭṭayati. Ettha tu ‘‘ghaṭṭesi, ghaṭṭesi, kiṃkāraṇā ghaṭṭesi, ahaṃ taṃ jānāmī’’ti nidassanaṃ.

Ghaṭa saṅghāte. Pubbe viya kriyāpadāni, nāmikatte ‘‘ghaṭo, ghaṭā’’ti rūpāni. Ettha gaṭoti pānīyaghaṭo. Ghaṭāti samūho ‘‘macchaghaṭā’’tiādīsu viya.

Ghaṭṭa calane. Ghaṭṭeti, ghaṭṭayati.

Naṭa avasandane. Avasandanaṃ gattavikkhepo. Naṭeti, naṭayati.

Cuṭa chuṭa kuṭṭa chedane. Cuṭeti, cuṭayati. Chuṭeti, chuṭayati. Kuṭṭeti, kuṭṭayati.


这是完整的巴利文直译：
sūc意为香。香、薰。告密者、经。
此中因指示自利他利等差别的义理故为经。三藏佛语。
kac意为光辉。辉、耀。迦旃。
此中迦旃因容貌圆满而光辉灿烂故为迦旃，这是最初人的名字，生在其族的人们也称为"迦旃那"或"迦旃衍那"或"迦底衍那"，而女人则称为"迦旃尼"或"迦旃衍尼"或"迦底衍尼"。
以c音结尾的词根形式。
以ch音结尾的词根
milech意为不清楚的语言。说不清、言不明。夷人。
此中夷人因说不清晰的语言故为夷人。
kucch意为轻蔑。轻蔑即是贬低。轻、蔑。
vicch意为语言。说、言。
以ch音结尾的词根形式。
以j音结尾的词根
vajj意为避。避、离。远离者。"持戒者所避，比丘你将如何"。
tujj意为力和护。护、卫。
tuj和pij意为伤害、给力和居处。居处即是住所。伤、害。伤、害。
khaj意为艰难生活。苦、活。跛者。
khaj意为保护。词形相同。在bhū等组中"khaj意为行动缺损"的有"跛行"的形式。
pūj意为供养。供、养。供养。这供养最胜。供养者、被供养、应供养、当供养、应供、可供。
gaj意为压迫和声音。压、鸣。象。
tij意为磨。磨、锐。
vaj意为寻求和造作。寻、作。
tajj意为恐吓。吓、威。恐吓、威吓。被恐吓。
ajj意为准备。备、办。
sajj意为装备。准备、装备供养。成为准备出发。
bhaj意为信赖。信、赖。但在bhū等组中有"亲近"的形式，敬信、亲近。
tuj、pij、luj、bhaj意为语言。说、言。说、言。说、言。说、言。意思是说话。
ruj意为伤害。伤、害。病。
bhāj意为分别作业。分别作业即是分别行为，意思是分开的动作。分、别。分别、区分。分别。
sabhāj意为冷和亲近。亲、近。
laj意为显现。显、现。炒米。
yuj意为制御。带前缀sam时意为束缚。系、缚。系缚、束缚。结缚。
majj意为清净和庄严。净、饰。扫除、清扫。扫除。
bhāj意为分配和给予。分、给。"毗输安多罗子，如何分配象群财"。
以j音结尾的词根形式。
以jh音结尾的不常见。但在语法书中读为"ñā意为指定"，但形式不符合佛语，所以我们不显示。
以ṭ音结尾的词根
ghaṭṭ意为碰触。碰触即是作努力。碰、触。此中有"你碰触、你碰触，为什么碰触，我知道你"的例证。
ghaṭ意为聚集。动词形式如前，名词形式有"瓶、群"。此中瓶即是水瓶。群即是聚集，如在"鱼群"等中。
ghaṭṭ意为动摇。动、摇。
naṭ意为下沉。下沉即是肢体动作。动、作。
cuṭ、chuṭ、kuṭṭ意为切断。断、切。断、切。断、切。


Puṭṭa caṭṭa appabhāve. Puṭṭeti, puṭṭayati. Cuṭṭeti, cuṭṭayati, appaṃ bhavatīti attho.

Muṭa sañcuṇṇane. Moṭeti, moṭayati.

Aṭṭa suṭṭa anādare. Aṭṭeti, aṭṭayati. Suṭṭeti, suṭṭayati.

Khaṭṭasaṃvaraṇe khaṭṭeti, khaṭṭayati.

Saṭṭa hiṃsābaladānaniketanesu. Saṭṭeti, saṭṭayati.

Tuvaṭṭa nipajjāyaṃ. Tuvaṭṭeti, tuvaṭṭayati. Chabbaggiyā bhikkhū ekamañce tuvaṭṭenti.

Chaṭṭa chaṭṭane. Chaṭṭeti, chaṭṭayati. Atrāyaṃ pāḷi – sace so chaṭṭeti, iccetaṃ kusalaṃ. Noce chaṭṭeti, pañcahaṅgehi samannāgato bhikkhu rūpiyachaṭṭako sammannitabbo.

Puṭa hiṃsāyaṃ. Poṭeti, poṭayati.

Kīṭa bandhe. Bandho bandhanaṃ. Kīṭeti, kīṭayati. Kīṭo.

Cuṭi chedane. Cuṇṭeti, cuṇṭayati.

Luṭi theyye. Luṇṭeti, luṇṭayati.

Kūṭa appasāde. Kūṭeti, kūṭayati. Kūṭaṃ rajataṃ. Kūṭā gāvī. Kuṭatāpaso.

Cuṭa puṭa phuṭa vibhede. Cuṭeti, cuṭayati. Poṭeti, poṭayati. Phoṭeti, phoṭayati. Aṅguliyo phoṭesuṃ.

Ghaṭa saṅghāṭe hantyatthe ca. Ghaṭeti, ghaṭayati.

Paṭa puṭa luṭa ghaṭa ghaṭi bhāsāyaṃ. Pāṭeti, pāṭayati. Poṭeti, poṭayati. Loṭeti, loṭayati. Ghāṭeti, ghāṭayati. Ghaṇṭeti, ghaṇṭayati.

Paṭa vaṭa ganthe. Paṭeti, paṭayati. Vaṭeti, vaṭayati.

Kheṭa bhakkhaṇe. Kheṭeti, kheṭayati.

Khoṭa khepe. Khoṭeti, khoṭayati.

Kuṭi dāhe. Kuṭeti, kuṭayati.

Yuṭa saṃsagge. Yoṭeti, yoṭayati.

Vaṭa vibhajane. Vaṭeti, vaṭayati.

Ṭakārantadhāturūpāni.

Ṭhakārantadhātu

Saṭhasaṅkhāragatīsu. Saṭheti, saṭhayati.

Suṭha ālasiye. Soṭheti, soṭhayati.

Suṭhi sosane. Suṇṭheti, suṇṭhayati.

Saṭha silāghāyaṃ. Saṭheti, saṭhayati.

Saṭha asammābhāsane. Saṭheti. Saṭhayati, saṭho.

Ettha saṭhoti kerāṭiko. Saṭhayatīti saṭho, na sammā bhāsatīti attho.

Saṭha ketave. Rūpaṃ tādisameva.

‘‘Sudassaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ…pe…

Attano pana chādeti, kaliṃva kitavāsaṭho’’ti.

Ettha sākuṇiko ‘‘kitavā’’ti vutto. Tassa idaṃ ketavaṃ, tasmiṃ ketave ayaṃ dhātu vattatīti attho.

Kaṭhi soke. Kaṇṭheti, kaṇṭhayati.

Ṭhakārantadhāturūpāni.

Ḍakārantadhātu

Paṭi parihāse. Paṇḍeti, paṇḍayati. Uppaṇḍeti, uppaṇḍayati. Manussānaṃ naṃ bhikkhuniṃ uppaṇḍiṃsu.

Laḍi ukkhepe. Laṇḍeti, laṇḍayati.

Khaḍi kaḍi chede. Khaṇḍeti, khaṇḍayati. Kaṇḍeti, kaṇḍayati. Khaṇḍo, kaṇḍo.

Piḍisaṅghāte. Piṇḍeti, piṇḍayati. Piṇḍo.

Ettha ca piṇḍoti samūhasaṅkhāto kalāpopi ‘‘coḷaṃ piṇḍo rati khiḍḍā’’ti ettha vutto āhārasaṅkhāto piṇḍopi piṇḍoyeva.

Kuḍi vedhane. Kuṇḍeti, kuṇḍayati. Kuṇḍalaṃ.

Maḍi bhūsāyaṃ hasane ca. Maṇḍeti, maṇḍayati. Maṇḍo, maṇḍanaṃ, maṇḍito.

Bhaḍi kalyāṇe. Kalyāṇaṃ kalyāṇatā. Bhaṇḍeti, bhaṇḍayati. Bhaṇḍo.

Ettha ca bhaṇḍoti dhanaṃ, alaṅkāro vā. ‘‘Bhaṇḍaṃ gaṇhāti. Samalaṅkaritvā bhaṇḍenā’’ti ca ādīsu viya.

Daṇḍa daṇḍavinipāte. Daṇḍeti, daṇḍayati. Daṇḍo.

Chaḍḍa chaḍḍane. Chaḍḍeti, chaḍḍayati. Chaḍḍanako. Chaḍḍiyati, chaḍḍito. Chaḍḍituṃ, chaḍḍayituṃ, chaḍḍetvā, chaḍḍayitvā.

Ḍakārantadhāturūpāni.

Ḍhakārantadhātu

Vaḍḍha ākiraṇe. Kaṃsapātiyā pāyāsaṃ vaḍḍheti, vaḍḍhayati. Bhattaṃ vaḍḍhetvā adāsi.

Imāni ḍhakārantadhāturūpāni.


这是完整的巴利文直译：
puṭṭ和caṭṭ意为微小。小、微。小、微，意思是变小。
muṭ意为粉碎。碎、粉。
aṭṭ和suṭṭ意为不敬。不敬、轻。不敬、轻。
khaṭṭ意为遮蔽。遮、蔽。
saṭṭ意为伤害、给力和居处。伤、害。
tuvaṭṭ意为躺卧。卧、躺。六群比丘一床同卧。
chaṭṭ意为排除。除、弃。此中有圣典：如果他排除，这是善。如果不排除，应当推选具足五支的比丘为银钱排除人。
puṭ意为伤害。伤、害。
kīṭ意为束缚。束缚即是绑缚。系、缚。虫。
cuṭi意为切断。断、切。
luṭi意为偷盗。偷、盗。
kūṭ意为不信。不信、疑。假银。母牛。假苦行者。
cuṭ、puṭ、phuṭ意为分裂。裂、分。裂、分。裂、分。他们弹手指。
ghaṭ意为聚集和打击。集、打。
paṭ、puṭ、luṭ、ghaṭ、ghaṭi意为语言。说、言。说、言。说、言。说、言。说、言。
paṭ和vaṭ意为结合。结、合。结、合。
kheṭ意为食用。食、用。
khoṭ意为投掷。投、掷。
kuṭi意为燃烧。烧、燃。
yuṭ意为混合。混、合。
vaṭ意为分别。分、别。
以ṭ音结尾的词根形式。
以ṭh音结尾的词根
saṭh意为造作和行走。作、行。
suṭh意为懒惰。懒、惰。
suṭhi意为干燥。干、涸。
saṭh意为赞叹。赞、叹。
saṭh意为不正语。说、言、欺诈者。
此中欺诈者即是狡诈者。因说不正语故为欺诈者，意思是不正确说话。
saṭh意为赌博。形式相同。
"他人过易见，自己过难见......
自己则隐藏，如赌徒欺诈。"
此中以赌徒说鸟捕者。这是他的赌博，此词根用于赌博中的意思。
kaṭhi意为忧愁。愁、苦。
以ṭh音结尾的词根形式。
以ḍ音结尾的词根
paṭi意为嘲笑。笑、嘲。嘲笑、讽刺。人们嘲笑那位比丘尼。
laḍi意为举起。举、起。
khaḍi和kaḍi意为切断。断、切。断、切。断片、茎干。
piḍ意为聚集。集、聚。团块。
此中团块即是所说的聚集总体"衣服、食团、欢乐、嬉戏"中的食物团块都叫做团块。
kuḍi意为穿透。穿、透。耳环。
maḍi意为庄严和笑。饰、笑。装饰、庄严、被装饰。
bhaḍi意为美好。美好即是美好性。好、美。财物。
此中财物即是财富或装饰。如在"取财物。以装饰装饰"等中。
daṇḍ意为处罚。罚、惩。棒。
chaḍḍ意为抛弃。弃、舍。弃物者。被舍弃、被抛弃。抛弃、舍弃、已舍、已弃。
以ḍ音结尾的词根形式。
以ḍh音结尾的词根
vaḍḍh意为倾注。在铜钵中倾注稠粥，倾、注。分配食物后给予。
这些是以ḍh音结尾的词根形式。


Ṇakārantadhātu

Vaṇṇa vaṇṇakriyāvitthāraguṇavacanesu. Vaṇṇo pasaṃsā. Kriyā karaṇaṃ. Vitthāro vitthinnatā. Guṇo sīlādidhammo. Vacanaṃ vācā. Vaṇṇeti, vaṇṇayati. Vaṇṇo, vaṇṇaṃ, suvaṇṇaṃ, saṃvaṇṇanā.

Vaṇṇasaddo chavithutikulavaggakāraṇasaṇṭhānapamāṇarūpāyatanādīsu dissati. Tattha ‘‘suvaṇṇavaṇṇosi bhagavā’’ti evamādīsu chaviyaṃ. ‘‘Kadā saññūḷhā pana te gahapati samaṇassa gotamassa vaṇṇā’’ti evamādīsu thutiyaṃ. ‘‘Cattārome bho gotama vaṇṇā’’tievamādīsu kulavagge. ‘‘Atha kena nu vaṇṇena, gandhathenoti vuccatī’’ti evamādīsu kāraṇe. ‘‘Mahantaṃ hatthirājavaṇṇaṃ abhinimminitvā’’tievamādīsu saṇṭhāne. ‘‘Tayo pattassa vaṇṇā’’ti evamādīsu pamāṇe. ‘‘Vaṇṇo gandho raso ojā’’ti evamādīsu rūpāyataneti.

Tattha chaviyanti chavigatā vaṇṇadhātu eva ‘‘suvaṇṇavaṇṇo’’ti ettha vaṇṇaggahaṇena gahitāti apare. Vaṇṇanaṃ kittiyā ugghosananti vaṇṇo, thuti. Vaṇṇiyati asaṅkarato vavatthapiyatīti vaṇṇo, kulavaggo. Vaṇṇiyati phalaṃ etena yathāsabhāvato vibhāviyatīti vaṇṇo, kāraṇaṃ, vaṇṇaṃ dīgharassādivasena saṇṭhahananti vaṇṇo, saṇṭhānaṃ. Vaṇṇiyati aḍḍhamahantādivasena pamiyatīti vaṇṇo, pamāṇaṃ. Vaṇṇeti vikāramāpajjamānaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsetīti vaṇṇo, rūpāyatanaṃ. Evaṃ tena tena pavattinimittena vaṇṇasaddassa tasmiṃ tasmiṃ atthe pavatti veditabbā.

Aparampi vaṇṇasaddassa atthuddhāraṃ vadāma. Vaṇṇasaddo saṇṭhānajāti rūpāyatanakāraṇapamāṇaguṇapasaṃsājātarūpapuḷinakkharādīsu dissati. Ayañhi ‘‘mahantaṃ sapparājavaṇṇaṃ abhinimminitvā’’tiādīsu saṇṭhāne dissati, ‘‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo’’tiādīsu jātiyaṃ. ‘‘Paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato’’tiādīsu rūpāyatane.

‘‘Na harāmi na bhañjāmi, ārā siṅghāmi vārijaṃ;

Atha kena nu vaṇṇena, gandhathenoti vuccatī’’ti

Ādīsu kāraṇe. ‘‘Tayo pattassa vaṇṇā’’tiādīsu pamāṇe. ‘‘Kadā saññūḷhā pana te gahapati samaṇassa gotamassa vaṇṇā’’tiādīsu guṇe. ‘‘Vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsatī’’tiādīsu pasaṃsāyaṃ. ‘‘Vaṇṇaṃ añjanavaṇṇena, kāliṅgamhi vanimhase’’ti ettha jātarūpe. ‘‘Akilāsuno vaṇṇapathe khaṇantā’’ti ettha puḷine. ‘‘Vaṇṇāgamo vaṇṇavipariyāyo’’tiādīsu akkhare dissati. Iccevaṃ sabbathāpi –

Chaviyaṃ thutiyaṃ heme, kulavagge ca kāraṇe;

Saṇṭhāne ca pamāṇe ca, rūpāyatanajātisu;

Guṇakkharesu puḷine, vaṇṇasaddo pavattati;

Suvaṇṇasaddo chavisampattigaruḷajātarūpesu āgato. Ayañhi ‘‘suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate’’ti, ‘‘suvaṇṇatā sussaratā’’ti ca evamādīsu chavisampattiyaṃ āgato. ‘‘Kākaṃ suvaṇṇā parivārayantī’’tiādīsu garuḷe. ‘‘Suvaṇṇavaṇṇo kañcanasannibhattaco’’tiādīsu jātarūpeti.

Puṇa saṅghāte. Puṇeti, puṇayati.

Cuṇa saṅkocane. Cuṇeti, cuṇayati.

Cuṇṇa peraṇe. Cuṇṇeti, cuṇṇayati. Cuṇṇaṃ. Cuṇṇavicuṇṇaṃ karoti.

Saṇa dāne. Saṇeti, saṇayati.

Kuṇa saṅkocane. Kuṇeti, kuṇayati. Kuṇo. Kuṇahattho. Hatthena kuṇī.

Tūṇa pūraṇe. Tūṇeti, tūṇayati. Tūṇī.

Ettha tūṇīti sarakalāpo. Sā hi tūṇenti pūrenti sare etthāti tūṇī.

Bhūṇa bhāsāyaṃ. Bhūṇeti, bhūṇayati.

Kaṇa nimīlane. Kāṇeti, kāṇayati. Kāṇo.


这是完整的巴利文直译：
以ṇ音结尾的词根
vaṇṇ意为称赞、行为、扩展、功德和言语。称赞即是赞叹。行为即是作为。扩展即是广大性。功德即是戒等法。言语即是语言。赞、称。颜色、美好、黄金、解释。
颜色字见于肤色、赞叹、种姓阶级、原因、形状、大小、色处等。其中在"世尊具金色皮肤"等中用于肤色。在"居士啊，你何时积集对沙门瞿昙的赞叹"等中用于赞叹。在"尊者瞿昙，有这四个种姓"等中用于种姓阶级。在"那么以何因由，称为香贼"等中用于原因。在"变化出大象王形"等中用于形状。在"钵有三种大小"等中用于大小。在"色香味滋养"等中用于色处。
其中肤色即是有关皮肤的颜色，其他人说正是在"金色"中以颜色字所摄。以称扬赞美故为颜色，即赞叹。因无混杂而确定故为颜色，即种姓阶级。以此显现果报自性故为颜色，即原因。依长短等安立形状故为颜色，即形状。依富贵大小等测量故为颜色，即大小。因显示内心变化状态故为颜色，即色处。如此应当了知颜色字依各种运作因缘在各种意义中的使用。
我们再说颜色字的另一种意义分类。颜色字见于形状、种姓、色处、原因、大小、功德、赞叹、黄金、沙地、字母等。因为它在"变化出大蛇王形"等中见于形状，在"婆罗门是最胜种姓，其他种姓低劣"等中见于种姓。在"具足最上妙色"等中见于色处。
"我不取不破，远离水生物，
那么以何因，称为香贼呢？"
等中见于原因。在"钵有三种大小"等中见于大小。在"居士啊，你何时积集对沙门瞿昙的功德"等中见于功德。在"对值得赞叹者说赞叹"等中见于赞叹。在"我们以眼药色在迦陵伽中交易"中见于黄金。在"不倦者在沙地中掘"中见于沙地。在"字母增加字母转变"等中见于字母。如是一切：
肤色与赞叹，黄金姓与因；
形状及大小，色处与种类；
功德字沙地，颜色字运用；
金字用于肤色圆满、金翅鸟、黄金。因为它在"美色丑色、善趣恶趣"和"美貌好声"等中用于肤色圆满。在"金翅鸟围绕乌鸦"等中用于金翅鸟。在"金色皮肤如黄金"等中用于黄金。
puṇ意为聚集。聚、集。
cuṇ意为收缩。缩、收。
cuṇṇ意为散布。散、布。粉末。使成粉碎。
saṇ意为给予。给、予。
kuṇ意为收缩。缩、收。缩者。手缩。女手缩者。
tūṇ意为充满。满、充。箭筒。
此中箭筒即是箭的集合。因为在此充满箭故为箭筒。
bhūṇ意为语言。言、语。
kaṇ意为闭眼。闭、眼。独眼者。


Ettha kāṇoti ekena vā dvīhi vā akkhīhi parihīnakkhi. Aṭṭhakathācariyā pana ‘‘kāṇo nāma ekakkhinā kāṇo, andho nāma ubhayakkhikāṇo’’ti vadanti, taṃ kāṇandhasaddānaṃ ekatthasannipāte yujjati. Itarathā kāṇakacchapopamasutte vutto kacchapo ekasmiṃ kāṇo siyā, ekakkhikāṇo ca pana puriso ‘‘andho’’ti na vattabbo siyā, tasmā tesamayugaḷatte ekekassa yathāsambhavaṃ dvinnaṃ dvinnamākārānaṃ vācakatā daṭṭhabbā. Tathā hi kosalasaṃyuttaṭṭhakathāyaṃ ‘‘kāṇoti ekacchikāṇo vā ubhayacchikāṇo vā’’ti vuttaṃ. Atha vā ‘‘ovadeyyānusāseyyā’’ti ettha ovādānusāsanānaṃ viya savisesatā avisesatā ca daṭṭhabbā.

Gaṇa saṅkhyāne. Gaṇeti, gaṇayati. Gaṇanā, gaṇo.

Ettha gaṇanāti saṅkhyā. Gaṇoti bhikkhusamūho. Yesaṃ vā kesañci samūho. Samūhassa ca anekāni nāmāni. Seyyathidaṃ –

Saṅgho gaṇo samūho ca,

Khandho sannicayo cayo;

Samuccayo ca nicayo,

Vaggo pūgo ca rāsi ca.

Kāyo nikāyo nikaro,

Kadambo visaro ghaṭā;

Samudāyo ca sandeho,

Saṅghāto samayo karo.

Ogho puñjo kalāpo ca,

Piṇḍo jālañca maṇḍalaṃ;

Saṇḍo pavāho iccete,

Samūhatthābhidhāyakāti.

Kiñcāpi ete saṅghagaṇasamūhādayo saddā samūhatthavācakā, tathāpi saṅghagaṇasaddāyeva vināpi visesakapadena bhikkhusamūhe vattanti, nāññe, aññe pana saṅghagaṇasaddehi saddhiṃ aññamaññañca kadāci samānatthavisayā honti, kadāci asamānatthavisayā, tasmā yathāpāvacanaṃ asammuyhantena yojetabbā. ‘‘Eko, dve’’tiādinā gaṇetabboti gaṇo.

Kaṇṇasavane. Kaṇṇeti, kaṇṇayati. Kaṇṇo. Kaṇṇayanti saddaṃ suṇanti etenāti kaṇṇo, yo loke ‘‘savanaṃ, sota’’nti ca vuccati.

Kuṇa guṇa āmantane. Kuṇeti, kuṇayati. Guṇeti, guṇayati. Guṇo. Goṇo.

Ettha guṇoti sīlādayo dhammā, kenaṭṭhena te guṇā. Goṇāpiyati āmantāpiyati attani patiṭṭhito puggalo daṭṭhuṃ sotuṃ pūjituñca icchantehi janehīti guṇo. Ettha kiñcāpi sīlādidhammānaṃ āmantāpanaṃ natthi, tathāpi taṃhetuāmantanaṃ nimantanañca teyeva karonti nāmāti evaṃ vuttaṃ. Tathā hi –

‘‘Yathāpi khettasampanne,

Bījaṃ appampi ropitaṃ;

Sammā dhāraṃ pavassante,

Phalaṃ toseti kassaka’’nti

Ettha kassakassa tuṭṭhiuppattikāraṇattā hetuvasena niccetanassapi phalassa tosanaṃ vuttaṃ, evamidhāpi āmantāpanakāraṇattā evaṃ vuttaṃ. Aññe pana ‘‘guñjante abyayante iti guṇā’’ti atthaṃ vadanti. Tadanurūpaṃ pana dhātusaddaṃ na passāma, ‘‘guṇa āmantane’’ icceva passāma, vicāretvā gahetabbaṃ.

Vaṇa gattavicuṇṇane. Vaṇeti, vaṇayati. Vaṇo.

Ettha vaṇoti aru. Sā hi sarīraṃ vaṇayati vicuṇṇeti chiddāvachiddaṃ karotīti vaṇoti vuccati.

Paṇṇa harite. Paṇṇeti, paṇṇayati. Tālapaṇṇaṃ. Sūpeyyapaṇṇaṃ.

Ettha ca haritabhāvavigatepi vatthusmiṃ paṇṇabhāvo rūḷhito pavattoti daṭṭhabbo. ‘‘Paṇṇaṃ, pattaṃ, palāso, dalaṃ’’ iccete samānatthā.

Paṇa byavahāre. Paṇeti, paṇayati. Rājā ca daṇḍaṃ garukaṃ paṇeti.

Imāni ṇakārantadhāturūpāni.

Takārantadhātu

Cinta cintāyaṃ. Cinteti, cintayati. Cittaṃ, cintā, cintanā, cintanako. Kārite ‘‘cintāpeti, cintāpayatī’’ti rūpāni.


这是完整的巴利文直译：
此中独眼者即是一只或两只眼睛缺失的。但注释师们说"独眼者即是一只眼睛瞎，盲者即是两眼瞎"，这在独眼和盲的词义相合时适用。否则在独眼龟譬喻经中说的龟应是一只眼睛瞎，而一只眼瞎的人就不应称为"盲者"，所以应当理解在它们不成对时，各自表示两种形式。因此在《拘萨罗相应注》中说"独眼者即是一眼瞎或两眼瞎"。或者应当如"应教诫应训诫"中的教诫和训诫那样理解有差别和无差别。
gaṇ意为计数。数、算。计算、群。
此中计算即是数字。群即是比丘众。或任何众的集合。集合有多种名称。即是：
众团及集合，蕴积与积聚；
总集与堆积，部落民众堆；
身派及队伍，群体众流群；
总聚及疑聚，聚集时机业；
洪流堆串集，团网及圆圈；
林流等这些，表集合义词。
虽然这些众团集合等词都表示集合义，但是众和团这两个词即使不加限定词也用于比丘众，其他则不然，而其他词有时与众团词及相互间成为同义范围，有时不成为同义范围，所以不应混淆而应依教法运用。依"一、二"等计数故为群。
kaṇṇ意为听闻。闻、听。耳。因以此听闻声音故为耳，在世间也叫做"听觉、耳根"。
kuṇ和guṇ意为称呼。呼、唤。呼、唤。功德。牛。
此中功德即是戒等法，以何义为功德？因有德者为欲见闻供养的人们所称呼所招请故为功德。此中虽然戒等法没有被称呼，但是因它们而有称呼和邀请，所以这样说。因此：
"如在良好田，种下少许种；
正当降雨时，果实悦农夫。"
此中因为是农夫欢喜生起的原因，依原因而说无意识的果实使欢喜，如是在此也因为是称呼的原因而如此说。但其他人说"因发声不衰故为功德"的意思。但我们没有看到相应的词根，只看到"guṇ意为称呼"，应当思考后接受。
vaṇ意为身体破碎。碎、破。伤。
此中伤即是疮。因为它使身体破碎分散成有孔无孔故称为伤。
paṇṇ意为绿。绿、青。椰叶。蔬菜叶。
此中应当理解即使在失去绿色的物体上也因习惯而运用叶的称呼。"叶、叶、叶、叶片"这些是同义词。
paṇ意为交易。易、贸。国王施设重罚。
这些是以ṇ音结尾的词根形式。
以t音结尾的词根
cint意为思考。思、考。心、思维、思考、思考者。在使役中有"使思考、令思维"的形式。


Tattha cittanti ārammaṇaṃ cintetīti cittaṃ, vijānātīti attho, sabbacittasādhāraṇavasenetaṃ daṭṭhabbaṃ. Ettha siyā – kasmā ‘‘ārammaṇaṃ cintetīti citta’’nti vatvāpi ‘‘vijānātīti attho’’ti vuttaṃ, nanu cintanavijānanā nānāsabhāvā. Na hi ‘‘cintetī’’ti padassa ‘‘vijānātī’’ti attho sambhavati, duppaññassa hi nānappakārehi cintayatopi sukhumatthādhigamo na hotīti? Saccaṃ, ‘‘vijānātī’’ti idaṃ padaṃ cittassa saññāpaññākiccehi visiṭṭhavisayaggahaṇaṃ dīpetuṃ vuttaṃ sabbacittasādhāraṇattā cittasaddassa. Yañhi dhammajātaṃ ‘‘citta’’nti vuccati, tadeva viññāṇaṃ, tasmā vijānanatthaṃ gahetvā saññāpaññākiccāvisiṭṭhavisayaggahaṇaṃ dīpetuṃ ‘‘vijānātī’’ti vuttaṃ.

Idāni aññagaṇikadhātuvasenapi nibbacanaṃ pakāsayāma – sabbesu cittesu yaṃ lokiyakusalākusalamahākriyacittaṃ, taṃ javanavīthivasena attano santānaṃ cinotīti cittaṃ, vipākaṃ kammakilesehi citanti cittaṃ, idaṃ cidhātuvasena nibbacanaṃ. Yaṃ kiñci loke vicittaṃ sippajātaṃ, sabbassa tassa citteneva karaṇato citteti vicitteti vicittaṃ kariyati etenāti cittaṃ, cittakaraṇatāya cittanti vuttaṃ hoti, idaṃ cittadhātuvasena nibbacanaṃ. Cittatāya cittaṃ, idaṃ pāṭipadikavasena nibbacanaṃ. Tenāhu aṭṭhakathācariyā ‘‘sabbampi yathānurūpato cittatāya cittaṃ, cittakaraṇatāya cittanti evamettha attho veditabbo’’ti.

Ettha hi cittassa sarāgasadosādibhedabhinnattā sampayuttabhūmiārammaṇahīnamajjhimapaṇītādhipatīnaṃ vasena cittassa cittatā veditabbā. Kiñcāpi ekassa cittassa evaṃ vicittatā natthi, tathāpi vicittānaṃ antogadhattā samudāyavohārena avayavopi ‘‘citta’’nti vuccati, yathā pabbatanadīsamuddādiekadesesu diṭṭhesu pabbatādayo diṭṭhāti vuccanti. Tenāhu aṭṭhakathācariyā ‘‘kāmañcettha ekameva evaṃ cittaṃ na hoti, cittānaṃ pana antogadhattā etesu yaṃ kiñci ekampi cittatāya ‘citta’nti vattuṃ vaṭṭatī’’ti.

Ettha ca vuttappakārānamatthānaṃ vinicchayo bavati. Kathaṃ? Yasmā yattha yattha yathā yathā attho labbhati, tattha tattha tathā tathā gahetabbo. Tasmā yaṃ āsevanapaccayabhāvena cinoti, yañca kammunā abhisaṅkhatattā citaṃ, taṃ tena kāraṇena cittanti vuttaṃ. Yaṃ pana tathā na hoti, taṃ parittakriyadvayaṃ antimajavanañca labbhamānacintanavicittatādivasena cittanti veditabbaṃ, hasituppādo pana aññajavanagatikoyevāti.

Imāni cittassa nāmāni –

Cittaṃ mano mānasañca, viññāṇaṃ hadayaṃ manaṃ;

Nāmānetāni vohāra-pathe vattanti pāyato.

Cittasaddo paññattiyaṃ viññāṇe vicitte cittakamme acchariyeti evamādīsu atthesu dissati. Ayañhi ‘‘citto gahapati. Cittamāso’’tiādīsu paññattiyaṃ dissati. ‘‘Cittaṃ mano mānasa’’ntiādīsu viññāṇe. ‘‘Vicittavatthābharaṇā’’tiādīsu vicitte. ‘‘Diṭṭhaṃ vo bhikkhave caraṇaṃ nāma citta’’ntiādīsu cittakamme. ‘‘Iṅgha maddi nisāmehi, cittarūpaṃva dissatī’’tiādīsu acchariyeti.

Cita sañcetane. Ceteti, cetayati. Ratto kho brāhmaṇa rāgena abhibhūto attabyābādhāyapi ceteti, parabyābādhāyapi ceteti, ubhayabyābādhāyapi ceteti. Ākaṅkhati cetayati, taṃ nisedha jutindhara. Cetanā, sañcetanā. Cetayitaṃ, cetetvā, cetayitvā. Sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropeti.


这是完整的巴利文直译：
其中心因思考所缘故为心，意思是了知，这应当依一切心共通性来理解。此中可能有疑问：为什么说"因思考所缘故为心"后又说"意思是了知"，思考和了知不是不同性质吗？因为"思考"这词不可能有"了知"的意思，愚者即使以种种方式思考也不能通达微妙义理？确实如此，说"了知"这词是为了显示心与想、慧作用的殊胜对象把握，因为心字是一切心共通的。因为凡称为"心"的法类，那就是识，所以取了知义来显示与想、慧作用无别的对象把握而说"了知"。
现在我们依其他组的词根来说明词源解释 - 在一切心中属于世间善、不善、大唯作心的，它依速行路线积集自己的相续故为心，异熟心被业和烦恼积集故为心，这是依ci词根的词源解释。世间任何精巧的工艺，一切那些都由心造作，所以心即是使精巧，由此使成精巧故为心，意思是因造作精巧故为心，这是依citta词根的词源解释。因心性故为心，这是依词根词的词源解释。所以注释师们说"一切依各自适当的心性故为心，因造作精巧故为心，如此应当理解这里的意思"。
此中因为心有贪染、有嗔等差别分类，应当依相应、地、所缘、下中上、增上的心性来理解心。虽然一个心没有如此多样性，但是因为包含在多样中，以总称说支分也称为"心"，如见到山河海等一部分时说见到山等。所以注释师们说"虽然此中一个心不是如此多样，但因为包含在诸心中，其中任何一个因心性故可以说为'心'"。
此中已说诸种意义的判定如此。如何？因为在何处如何得义，即在彼处如彼取义。所以那以熏习缘性而积集的，和那被业所造作而积集的，以那原因而说为心。但那不是如此的，应当了知那两种有限作用和最后速行依所得思考和多样性等为心，而生笑心则只随顺其他速行。
这些是心的名称：
心意及意念，识及心与意；
这些名称多，运用于言说。
心字见于名称、识、多彩、绘画、稀有等义。因为它在"质多居士、质多月"等中见于名称。在"心、意、意念"等中见于识。在"多彩衣饰"等中见于多彩。在"诸比丘，你们看见名为质多的绘画吗"等中见于绘画。在"来看末底，似见稀有"等中见于稀有。
cit意为思考。思、考。婆罗门啊，着贪者为贪所制，思虑自害，思虑害他，思虑俱害。欲求而思虑，持明者阻止它。思、思考。思虑、思虑后、思虑了。故意夺取生命。


Tattha cetanāti cetayatīti cetanā, saddhiṃ attanā sampayuttadhamme ārammaṇe abhisandahatīti attho. Sañcetanāti upasaggavasena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Cetayitanti cetanākāro. Sañciccāti sayaṃ ñatvā, cecca abhivitaritvāti attho. Imāni cetanāya nāmāni –

Sañcetanā cetayitaṃ, cetanā kammameva ca;

Kammañhi ‘‘cetanā’’ tveva, jinenāhacca bhāsitaṃ.

Atrāyaṃ pāḷi ‘‘cetanāhaṃ bhikkhave kammaṃ vadāmi, cetayitvā kammaṃ karoti kāyena vācāya manasā’’ti.

Mantaguttabhāsane. Manteti, mantayati, nimanteti, nimantayati, āmanteti, āmantayati. Janā saṅgamma mantenti, mantayanti, mantayiṃsu rahogatā. Nimantayittha rājānaṃ. Āmantayittha devindo, visukammaṃ mahiddhikaṃ. Mantā, manto. Kārite ‘‘mantāpeti, mantāpayatī’’ti rūpāni.

Ettha mantāti paññā, ‘‘gavesanasaññā’’tipi vadanti. Mantoti guttabhāsanaṃ. ‘‘Upassutikāpi suṇanti mantaṃ, tasmā hi manto khippamupeti bheda’’nti ettha hi guttabhāsanaṃ ‘‘manto’’ti vuccati. Apica mantoti chaḷaṅgamanto. Vuttañca ‘‘ye mantaṃ parivattenti, chaḷaṅgaṃ brahmacintita’’nti. Ettha sikkhā nirutti kappa byākaraṇa jotisattha chandovicitivasena manto ‘‘chaḷaṅgo’’ti veditabbo. Etāni eva cha ‘‘vedaṅgānī’’ti vuccanti. Vedo eva hi ‘‘manto, sutī’’ti ca vutto. Atha vā mantoti vedādivijjā.

Yanta saṅkocane. Yanteti, yantayati. Yantaṃ, telayantaṃ yathācakkaṃ, evaṃ kampati medanī.

Satta gatiyaṃ. Satteti, sattayati.

Santa āmappayoge. Āmappayogo nāma ussannakriyā. Santeti, santayati.

Kitta saṃsandane. Kitteti, kittayati. ‘‘Ye vohaṃ kittayissāmi, girāhi anupubbaso. Kittanā parikittanā’’tiādīsu pana katthanā ‘‘kittanā’’ti vuccati.

Tanta kuṭumbadhāraṇe. Tanteti, tantayati. Satanto, sappadhānoti attho.

Yatanikāropakāresu. Yateti, yatayati. Nīto ca paṭidāne, yatadhātu niupasaggato paro paṭidāne vattati, niyyāteti, niyyātayati. Takārassa pana dakāratte kate ‘‘niyyādeti, niyyādayati. Rathaṃ niyyādayitvāna, aṇaṇo ehi sārathī’’ti rūpāni.

Vatu bhāsāyaṃ. Vatteti, vattayati.

Pata gatiyaṃ. Pateti, patayati.

Vāta gatisukhasevanesu. Gati sukhaṃ sevananti tayo atthā. Tattha sukhanaṃ sukhaṃ. Vāteti, vātayati. Vāto, vātapupphaṃ. Cīvarassa anuvāto.

Keta āmantane. Keteti, ketayati. Ketako.

Satta santānakriyāyaṃ. Santānakriyā nāma pabandhakriyā avicchedakaraṇaṃ. Satteti, sattayati. Satto.

‘‘Kinnu santaramānova, lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ;

Khāda khādāti lapasi, gatasattaṃ jaraggava’’nti

Pāḷiyaṃ pana ‘‘gatasattaṃ jaraggava’’nti pāṭhassa ‘‘vigatajīvitaṃ jiṇṇagoṇa’’nti atthaṃ saṃvaṇṇesuṃ. Iminā sattasaddassa jīvitavacanaṃ viya dissati, ‘‘na sukarā uñchena paggahena yāpetu’’nti ettha paggahasaddassa pattakathanaṃ viya. Suṭṭhu vicāretabbaṃ.

Sutta avamocane. Sutteti, suttayati.

Mutta pasavane. Mutteti, muttayati. Omutteti, omuttayati. Muttaṃ. Atrāyaṃ pāḷi ‘‘mutteti ohadeti cā’’ti. Tattha muttetīti passāvaṃ karoti. Ohadetīti karīsaṃ vissajjeti. Kārite ‘‘muttāpeti, muttāpayatī’’ti rūpāni.

Kattarasethille. Kattareti, kattarayati. Kattaro. Kattaradaṇḍo, kattarasuppaṃ.


这是完整的巴利文直译：
其中思即是思虑，意思是与自己相应诸法一起倾向所缘。思考即是依前缀增加词。思虑即是思的行相。故意即是自己知道，意思是故意超越。这些是思的名称：
思考及思虑，思及业本身；
因为业即思，胜者亲说此。
此中有圣典："诸比丘，我说思是业，思虑后以身语意造业。"
mant意为秘密说话。说、谈。邀请、招待。召唤、称呼。人们集会而商谈、商议、私下商议。邀请国王。天帝召唤大神通的毗首羯磨。慧、咒。在使役中有"使说、令谈"的形式。
此中慧即是智慧，也说是"寻求想"。咒即是秘密语。"窃听者也听闻秘语，所以秘语迅速破灭"中秘密语称为"咒"。而且咒即是六支咒。也说"他们诵习咒语，梵天所思六支"。此中应当了解咒依学问、语法、韵律、解说、天文、诗韵分别为"六支"。这六个也称为"吠陀支"。因为吠陀也称为"咒、闻"。或者咒即是吠陀等学问。
yant意为收缩。缩、收。机关，油机轮转时，大地如是震动。
satt意为行走。行、走。
sant意为过度作用。过度作用即是增盛作用。增、盛。
kitt意为流传。传、扬。"我将依次以语，称说你们。称扬、遍赞"等中称赞称为"称扬"。
tant意为维持家庭。持、维。有精进，意思是有主要的。
yat意为作为和帮助。作、助。带前缀ni时用于交付，交付、付与。当t音变成d音时"交付、付与。交付马车后，无债来此驭者"等形式。
vat意为语言。说、言。
pat意为行走。行、走。
vāt意为行走、快乐和亲近。行走、快乐、亲近三种意思。其中使快乐为快乐。吹、风。风、风花。衣服的边缘。
ket意为称呼。称、呼。科塔卡。
satt意为相续作用。相续作用即是连续作用不断作为。续、作。有情。
"为何如此匆忙，割取青草后；
说吃啊吃啊，老牛失生命"
但在圣典中对"失生命老牛"这读法注释为"失去生命的老牛"。由此似乎有情字表示生命义，如在"不易以遍往乞食维生"中遍往字表示钵义。应当善加考虑。
sutt意为释放。放、释。
mutt意为排泄。泄、排。排泄、出。尿。此中有圣典："排尿和大便"。其中排尿即是作小便。大便即是排出粪便。在使役中有"使排、令泄"的形式。
katt意为松弛。松、弛。松者。松弛杖、松弛扇。


Tattha kattaroti jiṇṇo. Mahallakoti vuttaṃ hoti. Kenaṭṭhena? Kattarayati aṅgānaṃ sithilabhāvena sithilo bhavatīti atthena. Kattaradaṇḍoti kattarehi jiṇṇamanussehi ekantato gahetabbatāya kattarānaṃ daṇḍo kattaradaṇḍo. Tenāhu aṭṭhakathācariyā ‘‘kattaradaṇḍoti jiṇṇakāle gahetabbadaṇḍo’’ti. Kattarasuppanti jiṇṇasuppaṃ. Kattarañca taṃ suppañcāti kattarasuppanti samāso.

Citta cittakaraṇe, kadāci dassanepi. Cittakaraṇaṃ vicittabhāvakaraṇaṃ. Citteti, cittayati. Cittaṃ.

Takārantadhāturūpāni.

Thakārantadhātu

Katha kathane. Katheti, kathayati. Dhammaṃ sākacchati. Sākacchā, kathā, parikathā, aṭṭhakathā.

Tattha sākacchatīti saha kathayati. Attho kathiyati etāyāti aṭṭhakathā, tthakārassa ṭṭhakārattaṃ.

Yāya’tthamabhivaṇṇenti, byañjanatthapadānugaṃ;

Nidānavatthusambandhaṃ, esā aṭṭhakathā matā.

‘‘Aṭṭhakathā’’ti ca ‘‘atthasaṃvaṇṇanā’’ti ca ninnānākaraṇaṃ.

Pathi gatiyaṃ. Panthenti, panthayanti. Pantho. Bhūvādigaṇe ‘‘patha gatiya’’nti akārantavasena kathitassa ‘‘pathati, patho’’ti niggahītāgamavajjitāni rūpāni bhavanti, idha pana ikārantavasena kathitassa saniggahītāgamāni rūpāni niccaṃ bhavantīti daṭṭhabbaṃ.

Puttha ādarānādaresu. Puttheti, putthayati.

Muttha saṅghāte. Muttheti, mutthayati.

Vattha addane. Vattheti, vatthayati.

Putha bhāsāyaṃ. Potheti, pothayati. Kathetīti attho.

Putha pahāre. Potheti, pothayati. Kumāre pothetvā agamāsi.

Katha vākyapabandhe. Katheti, kathayati. Kathā.

Satha dubbalye. Satheti, sathayati.

Attha pattha yācanāyaṃ. Attheti, atthayati. Attho. Pattheti, patthayati. Patthanā. Paṭipakkhaṃ atthayanti icchantīti paccatthikā.

Thoma silāghāyaṃ. Thometi, thomayati. Thomanā.

Kātha hiṃsāyaṃ. Kātheti, kāthayati.

Satha bandhane. Satheti, sathayati.

Santha gantha santhambhe. Santheti, santhayati. Gantheti, ganthayati. Gantho.

Thakārantadhāturūpāni.

Dakārantadhātu

Hadakarīsussagge. Karīsussaggo karīsassa ussaggo vissajjanaṃ. Hadeti, hadayati. Ohadeti, ohadayati.

Vida lābhe. Imasmiṃ ṭhāne lābho nāma anubhavanaṃ, tasmā vidadhātu anubhavane vattatīti attho gahetabbo. Sukhaṃ vedanaṃ vedeti. Dukkhaṃ vedanaṃ vedeti. Vedayati. Vedanā, vitti. Vedayitaṃ. Sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno.

Kudi anatabhāsane. Kundeti, kundayati.

Mida sinehane. Atra sineho nāma pīti. Medeti, medayati.

Chada saṃvaraṇe. Gehaṃ chādeti, chādayati. Dosaṃ chādeti, chādayati. Paṭicchādeti, paṭicchādayati. Chattaṃ. Channā kuṭi.

Tatra chattanti ātapattaṃ. Ātapaṃ chādetīti chattaṃ. Paṭicchādiyateti channā.

Cuda sañcodane āṇattiyañca. Codeti, codayati. Codako, cuditako, codanā. Ānando buddhacodito.

Tatra codanāti cālanā. Cālanāti dosāropanāti attho.

Chadda vamane. Chaddeti, chaddayati.

Mada vittiyoge. Madeti, madayati.

Vida cehanākhyānanivāsesu. Cehanā saññāṇaṃ. Ākhyānaṃ kathanaṃ. Nivāso nivasanaṃ. Vedeti, vedayati. Paṭivedeti, paṭivedayati. Paṭivedayāmi te mahārāja.

Saddasaddane. Saddeti, saddayati. Visaddeti, visaddayati. Saddo, saddito. Dīghatte ‘‘saddāyatī’’ti rūpaṃ.


这是完整的巴利文直译：
其中松者即是老迈。意思是说年长者。以何义？以松弛即因肢体松弛性而成为松弛的意义。松弛杖即因必定被松弛的老人所持故，松弛者的杖为松弛杖。所以注释师们说"松弛杖即是老年时所持的杖"。松弛扇即是破旧的扇子。松弛和扇子的复合词为松弛扇。
citta意为绘画，有时也为看见。绘画即是作多彩。画、绘。画。
以t音结尾的词根形式。
以th音结尾的词根
kath意为说话。说、言。讨论法。讨论、说话、遍说、义释。
其中讨论即是共同说话。以此说明义理故为义释，th音变为ṭṭh音。
以此释义趣，随顺语词义；
缘起事相关，此为义释说。
"义释"和"义注"无差别。
path意为行走。行、走。道路。在bhū等组中"path意为行走"以a音结尾说时有"行走、道路"无鼻音添加的形式，但此处以i音结尾说时应当了解常有鼻音添加的形式。
putth意为尊重和不尊重。敬、慢。
mutth意为聚集。集、聚。
vatth意为服饰。衣、饰。
puth意为语言。说、言。意思是说话。
puth意为打击。打、击。打了小孩就走了。
kath意为语句结合。说、言。说话。
sath意为虚弱。弱、衰。
atth和patth意为祈求。求、愿。义。愿、求。愿望。因求想敌对故为敌人。
thom意为赞叹。赞、叹。赞叹。
kāth意为伤害。伤、害。
sath意为束缚。缚、束。
santh和ganth意为僵硬。硬、僵。系、结。结。
以th音结尾的词根形式。
以d音结尾的词根
had意为大便排出。大便排出即是大便的排出释放。出、排。排出、放。
vid意为获得。在此处获得即是体验，所以应当理解vid词根用于体验的意思。感受乐受。感受苦受。感受。受、获得。所感受。正在感受乐受。
kud意为不正语。说、言。
mid意为爱着。此中爱着即是喜悦。喜、乐。
chad意为遮蔽。覆盖房屋，遮盖。遮盖过失，遮蔽。遮蔽、覆盖。伞。被覆的小屋。
其中伞即是遮阳伞。因遮蔽阳光故为伞。因被遮蔽故为被覆。
cud意为督促和命令。促、督。督促者、被督促者、督促。阿难被佛督促。
其中督促即是促动。促动意思是举罪。
chadd意为呕吐。吐、呕。
mad意为结合喜悦。喜、乐。
vid意为标记、宣说和居住。标记即是标识。宣说即是说话。居住即是住所。知、觉。告知、通知。我禀告大王。
sadd意为出声。出声、响。出声、鸣。声音、出声者。长音时有"发声"的形式。


Ettha ca ‘‘maṃ saddāyatīti saññāya vegena udake patī’’ti aṭṭhakathāpāṭho nidassanaṃ, idaṃ ‘‘pabbatāyatī’’ti rūpaṃ viya dhātuvasena nipphannaṃ na hotīti na vattabbaṃ, dhātuvasena nipphannaṃyevāti gahetabbaṃ. Saddoti saddiyatīti saddo, yathāvuccatīti vacanaṃ. Atha vā saddiyati attho anenāti saddo. Garavo pana ‘‘sappatīti saddo. Udīriyati abhilapiyatīti attho’’ti vadanti.

Sūda āsecane. Sūdeti, sūdayati. Sūdo.

Sūdoti bhattakārako, yo ‘‘rasako’’tipi vuccati.

Kanda sātacce. Sātaccaṃ satatabhāvo nirantarabhāvo. Kandeti, kandayati.

Muda saṃsagge. Ekatokaraṇaṃ saṃsaggo. Modeti, modayati sattūni sappinā.

Nada bhāsāyaṃ. Nādeti, nādayati. Hetukatturūpānīti na vattabbāni pāḷidassanato ‘‘sīho ca sīhanādena, daddaraṃ abhinādayī’’ti. Aññatrāpi saṃsayo na kātabbo. Imasmiṃ curādigaṇe hetukatturūpasadisānampi suddhakatturūpānaṃ sandissanato.

Sada assādane. Sādeti, sādayati. Assādeti, assādayati. Ettha āupasaggo rassavasena ṭhito.

Gada devasadde. Devasaddo vuccati meghasaddo. Gadeti, gadayati.

Padagatiyaṃ. Padeti, padayati. Padaṃ. Imissā divādigaṇe ‘‘pajjatī’’ti rūpaṃ bhavati, idha pana īdisāni.

Chidda kaṇṇabhede. Chiddeti, chiddayati. Chiddaṃ.

Chida dvedhākaraṇe. Nanu bho yo catudhā vā pañcadhā vā anekasatadhā vā chindati, tassa taṃ chedanaṃ dvedhākaraṇaṃ nāma na hoti, evaṃ sante kasmā sāmaññena avatvā ‘‘dvedhākaraṇe’’ti dvidhā gahaṇaṃ katanti? Dvidhākaraṇaṃ nāma na hotīti na vattabbaṃ, anekasatadhā chedanampi dvidhākaraṇaṃyeva. Aparassa hi aparassa chinnakoṭṭhāsassa pubbena ekena koṭṭhāsena saddhiṃ apekkhanavasena dvidhākaraṇaṃ hotiyeva. Chedeti, chedayati.

Yo te hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi;

Tassa kujjha mahāvīra, mā raṭṭhaṃ vinassa idaṃ;

Yo me hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi;

Ciraṃ jīvatu so rājā, na hi kujjhanti mādisāti.

Chada apavāraṇe. Chādeti, chādayati. Chattaṃ. Purisassa bhattaṃ chādayati.

Īdī sandīpane. Īdeti, īdayati. Īkārantavasena niddiṭṭhattā saniggahītāgamāni rūpāni na bhavanti.

Adda hiṃsāyaṃ. Addeti, addayati.

Vada bhāsāyaṃ. Vādeti, vādayati. Vādo.

Tattha ‘‘vādeti, vādayatī’’ti imesaṃ ‘‘vadatī’’ti suddhakattuvaseneva attho daṭṭhabbo, na hetukattuvasena. Tathā hi ‘‘saṅketaṃ katvā visaṃvādeti. Ovadeyyānusāseyya. Idameva saccanti ca vādayanti. Avisaṃvādako lokassā’’ti suddhakattudīpakapāḷinayā dissanti , saddasatthe ca ‘‘vādayatī’’ti suddhakattupadaṃ dissati. Tattha visaṃvādetīti musā vadeti, atha vā vippalambheti, vādoti vacanaṃ. ‘‘Vādo jappo vitaṇḍā’’ti evaṃvidhāsu tīsu kathāsu vādasaṅkhātā kathā. ‘‘Vādāpeti, vādāpayatī’’ti dveyeva hetukattupadāni bhavanti.

Chadī icchāyaṃ. Īkārantoyaṃ dhātu, tasmā saniggahītāgamānissa rūpāni na bhavanti. Purisassa bhattaṃ chādeti, chādayati, ruccatīti attho. Purisassa bhattaṃ chādayamānaṃ tiṭṭhati chādentaṃ vā.


这是完整的巴利文直译：
此中"以为'响叫我'的想法而急速跳入水中"的注释文为例证，这如"成山"的形式一样不能说不是依词根而成，应当理解正是依词根而成。声音即是被发出故为声音，如被说故为语言。或者以此表达义理故为声音。但尊者们说"流动故为声音，意思是被发出被说出"。
sūd意为注入。注、入。厨师。
厨师即是食物制作者，也称为"调味者"。
kand意为持续。持续即是连续性不间断性。续、持。
mud意为结合。合为一即是结合。和、合蜜糖与酥油。
nad意为语言。响、鸣。不应说是使役主格形式，因见到圣典"狮子以狮子吼，使达达罗（山名）响鸣"。其他处也不应有疑惑。因为在此趋向词根组中见到与使役主格形式相似的纯主格形式。
sad意为品味。味、尝。品味、尝味。此中ā前缀依短音立。
gad意为天声。天声即是说雷声。声、鸣。
pad意为行走。行、走。足。它在日常词根组中有"行走"的形式，但此处如是这样。
chidd意为耳裂。裂、破。孔。
chid意为二分。朋友啊，凡切成四份或五份或几百份的，他的那切割不叫做二分，如此为何不以一般方式说而取"二分"？不能说不叫做二分，切成几百份也正是二分。因为后后切分部分与前一部分相关而成为二分。切、断。
"谁割你手脚，及耳鼻，
对他生气大雄，勿灭此国；
谁割我手脚，及耳鼻，
愿彼王久寿，如我者不嗔。"
chad意为遮蔽。遮、蔽。伞。遮蔽人的食物。
īd意为照明。明、照。因以ī音结尾说故没有鼻音添加的形式。
add意为伤害。伤、害。
vad意为语言。说、言。语。
其中"说、言"这些应当只依纯主格的意思来理解，不依使役主格。因此见到表示纯主格的圣典用例"约定后欺骗。应教诫应训诫。说这才是真理。不欺世界"，而在语法书中也见到"说"是纯主格词。其中欺骗即是说谎，或者欺诳，语即是语言。在"论证、歌诵、诡辩"这样的三种说话中称为论证的说话。"使说、令言"这两个才是使役主格词。
chad意为欲求。这是以ī音结尾的词根，所以它的形式没有鼻音添加。人欲求食物，喜欢的意思。人的食物正在被欲求或者欲求着。


Vadī abhivādanathutīsu. Ayampi īkāranto dhātu, tasmā imassapi saniggahītāgamāni rūpāni na bhavanti. Vādeti, vādayati, vandati, thometi vāti attho. Imāni anupasaggāni rūpāni. Saddasatthepi ca ‘‘vādayatī’’ti anupasaggavandanathutiatthaṃ padaṃ vuttaṃ, sāsane pana ‘‘abhivādeti, abhivādayati, abhivādanaṃ, bhagavantaṃ abhivādetvā’’tiādīni sopasaggāni rūpāni dissanti.

Tattha abhivādetvāti vanditvā, thometvā vā, ayamasmākaṃ ruci. Āgamaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘abhivādetvāti ‘sukhī arogo hotū’ti vadāpetvā, vandanto hi atthato evaṃ vadāpeti nāmā’’ti hetukattuvasena abhivādanasaddattho vutto, amhehi pana vandanasaddaṃ saddasatthanayamaggahetvā suddhakattuvasena attho kathito. Abhivādanañhi vandanaṃyeva, na vadāpanaṃ abhisaddena sambandhitattā ‘‘abhivādanasīlissā’’ti ettha viya. Idañhi ‘‘abhivādāpanasīlissā’’ti na vuttaṃ. Yadi ca saddasatthe vadāpanamadhippetaṃ siyā, ‘‘vadī vadāpanathutīsū’’ti nissandehavacanaṃ vattabbaṃ siyā , evañca na vuttaṃ, evaṃ pana vuttaṃ ‘‘vadī abhivādanathutīsū’’ti, tena vadāpanamanadhippetanti ñāyati.

Athāpi siyā ‘‘kassaci vuddhena visiṭṭhaṃ vadāpanaṃ abhivādana’’nti, evampi nupapajjati kāritavasena dhātuatthassa akathetabbato. Tathā hi ‘‘paca pāke, chidi dvidhākaraṇe’’tiādinā bhāvavasena atthappakāsanamatteyeva ‘‘pacati, paccati, pāceti. Chindati, chijjati, chedāpetī’’tiādīni sakammakāni ceva akammakāni ca sakāritāni ca rūpāni nipphajjanti, na ca tadatthāya visuṃ visuṃ dhātuniddeso kariyati. Tasmā ‘‘vadī abhivādanathutīsū’’ti ettha kāritavasena dhātuattho kathitotipi vattuṃ na sakkā kriyāsabhāvattā dhātūnaṃ. Yathā pana ‘‘takketi, vitakketi. Takko, vitakko’’tiādīni samānatthāni, tathā ‘‘vādeti, abhivādetī’’tiādīni samānatthāni. Ato saddasatthepi saddasatthavidūhi ‘‘takka vitakke, vadī abhivādanathutīsū’’tiādīnaṃ dhātūnaṃ ‘‘takkayati, vādayatī’’tiādīni anupasaggāniyeva rūpāni dassitāni, tāni ca kho suddhakattupadāniyeva, na hetukattupadāni, tasmā ‘‘abhivādanathutīsū’’ti etassa ‘‘vadāpanathutīsū’’ti attho nupapajjati.

Kiñca bhiyyo – ‘‘abhivādeti, abhivādayati. Abhivādetvā, abhivādayitvā’’tiādīni samānatthāni, ṇeṇayamattena hi savisesāni. Yadi ‘‘abhivādetvā’’ti imassa padassa ‘‘sukhī arogo hotū’ti vadāpetvā’’ti attho siyā, ‘‘sirasā abhivādayi’’nti ettha ‘‘sirasā’’ti padaṃ na vattabbaṃ siyā vadāpanena asambandhattā. Yasmā vuttaṃ taṃ padaṃ, tena ñāyati ‘‘abhivādetvā’’tiādīsu vadāpanattho na icchitabbo, vandanattho icchitabbo thomanattho ca. Yasmā bhūvādigaṇe ‘‘vanda abhivādānathutīsū’’ti imassa dhātussa ‘‘vandatī’’ti padarūpassa ‘‘abhivandati, thometi cā’’ti atthoyeva icchitabbo, na vadāpanattho. Tathā hi ‘‘vande sugataṃ gativimutta’’nti padānamatthaṃ vadantena ṭīkācariyenapi ‘‘vandeti vandāmi, thomemi cā’’ti vandanathomanatthoyeva dassito, na abhivādanasaddatthaṃ paṭicca vadāpanattho, tasmā ‘‘abhivādetvā’’ti etthāpi vandanathomanatthāyeva icchitabbā, na vadāpanattho.


这是完整的巴利文直译：
vad意为礼敬和赞叹。这也是以ī音结尾的词根，所以它的形式也没有鼻音添加。说、言，意思是礼拜、赞叹。这些是无前缀的形式。在语法书中也说"说"是无前缀表示礼拜赞叹义的词，但在教法中见到"礼敬、敬礼、礼敬、礼敬世尊后"等有前缀的形式。
其中"礼敬后"即是礼拜后或赞叹后，这是我们的理解。但在传统注释中说"'礼敬后'即是使说'愿你快乐无病'，因为礼拜者实际上是使如此说"，依使役主格说明礼敬词的意思，但我们不取语法书的方式而依纯主格说明意思。因为礼敬正是礼拜，不是使说，因为与前缀abhi相结合，如在"有礼敬习惯者"中一样。因为这里没说"有使礼敬习惯者"。而且如果在语法书中意图表示使说，就应该明确地说"vad意为使说和赞叹"，但没这样说，而是说"vad意为礼敬和赞叹"，由此可知不意图表示使说。
如果又说"礼敬是使某人说对长者的敬语"，这样也不合适，因为不应依使役方式说明词根的意思。因此如"pac意为烹饪，chid意为二分"等只是依状态表明意思，就产生"煮、被煮、使煮。切、被切、使切"等及物及不及物及使役形式，而不为此另作词根说明。所以"vad意为礼敬和赞叹"中也不能说依使役方式说明词根的意思，因为词根是行为的本性。如"思考、寻思。思惟、寻思"等是同义的，如是"敬礼、礼敬"等是同义的。所以在语法书中语法学者们也只显示"思考意为寻思，vad意为礼敬和赞叹"等词根的"思考、敬礼"等无前缀形式，而且那些只是纯主格词，不是使役主格词，所以"礼敬和赞叹"的意思不能成为"使说和赞叹"。
更有进者 - "礼敬、敬礼。礼敬后、敬礼后"等是同义的，只是因ṇe和ṇaya而有差别。如果"礼敬后"这词的意思是"使说'愿你快乐无病'后"，那么在"以头礼敬"中就不应该说"以头"这词，因为与使说无关。因为说了那个词，由此可知在"礼敬后"等中不应要求使说义，应要求礼拜义和赞叹义。因为在bhū等组中"vand意为礼敬和赞叹"这词根的"礼拜"这词形只应要求"礼敬，及赞叹"的意思，不是使说义。因此在说明"我礼敬善逝解脱者"这些词的意思时，注释师也只显示"礼拜即是我礼拜，及赞叹"的礼拜赞叹义，不是依礼敬词的意思而有使说义，所以在"礼敬后"这里也只应要求礼拜赞叹义，不是使说义。


Athāpi siyā ‘‘vande’ti pade kāritapaccayo natthi, ‘abhivādetvā’ti imasmiṃ pana atthi, tasmā tattha vadāpanattho na labbhati, idha pana labbhatī’’ti. Tanna, ‘‘karotī’’tisuddhakattupadassapi ‘‘nipphādetī’’ti hetukattupadavasena vivaraṇassa viya ‘‘vande’’ti padassapi ‘‘sukhī arogo hotū’ti vadāpetvā’’ti vivaraṇassa vattabbattā. ‘‘Abhivādetvā’’ti idañca ‘‘vande’’ti padamiva kāritapaccayantaṃ na hoti. Kasmāti ce? Yasmā ‘‘cinteti, cintayati. Manteti, mantayatī’’tiādīnaṃ curādigaṇikānaṃ suddhakattupadānaṃ ‘‘cintāpeti, cintāpayatī’’tiādīniyeva hetukattupadāni dissanti, tasmā yadi hetukattupadaṃ adhippetaṃ siyā, ‘‘abhivādāpetvā’’ti vā ‘‘abhivādāpayitvā’’ti vā vattabbaṃ siyā, yasmā panevaṃ na vuttaṃ, tasmā taṃ kāritapaccayantaṃ na hotīti siddhaṃ.

Imassatthassa āvibhāvatthaṃ imasmiṃ ṭhāne sāṭṭhakathaṃ vidhurajātakappadesaṃ vadāma.

‘‘Kathaṃ no abhivādeyya, abhivādāpayetha ve;

Yaṃ naro hantumiccheyya, taṃ kammaṃ nupapajjatī’’ti

Ayaṃ tāva jātakapāḷi. Ayaṃ pana aṭṭhakathāpāṭho ‘‘yañhi naro hantumiccheyya, so taṃ kathaṃ nu abhivādeyya, kathaṃ vā tena attānaṃ abhivādāpayetha ve. Tassa hi taṃ kammaṃ na upapajjatī’’ti. Tattha pāḷiyaṃ abhivādeyyāti suddhakattupadaṃ tabbācakattā. Abhivādāpayetha veti hetukattupadaṃ tabbācakattā. Evaṃ vibhāgaṃ pana ñatvā pāḷiyā aṭṭakathāya ca adhippāyo gahetabbo ‘‘naro yaṃ puggalaṃ hantuṃ iccheyya, so hantā taṃ vajjhaṃ puggalaṃ kathaṃ nu abhivādeyya, so vā hantā, tena vajjhena maṃ vandāhīti attānaṃ kathaṃ vandāpeyyā’’ti. Ettha pana ‘‘rājāno coraṃ sunakhehipi khādāpentī’’tiādīsu viya karaṇavasena ‘‘tena vajjhenā’’ti padaṃ yojitaṃ, attho pana ‘‘taṃ vajjha’’nti upayogavacanavasena daṭṭhabbo dvikammakattā sakāritapaccayassa sakammakadhātuyāti. Nanu evaṃ sante ‘‘aṭṭhakathācariyā passitabbaṃ na passanti, atitthe pakkhandantī’’ti tesaṃ doso hotīti? Na hoti, suṇātha asmākaṃ sodhanaṃ, tathā hi aṭṭhakathācariyehi ‘‘abhivādetvā’’ti ettha ‘‘vadī abhivādanathutīsū’’ti dhātuyā atthamaggahetvā vohāravisaye kosallasamannāgatattā saṇhasukhumamatthaṃ sotūnaṃ bodhetuṃ ‘‘vada viyattiyaṃ vācāya’’nti dhātuyevatthaṃ gahetvā kāritapaccayaparikappanena kāritatthamādāya ‘‘abhivādetvāti ‘sukhī arogo hotū’ti vadāpetvā, vandanto hi atthato evaṃ vadāpeti nāmā’’ti hetukattuvasena abhivādanasaddattho vuttoti na koci tesaṃ doso. Pūjārahā hi te āyasmanto, namoyeva tesaṃ karoma, idampi ṭhānaṃ sukhumaṃ sādhukaṃ manasi kātabbaṃ. Evañhi karoto paññā vaḍḍhatīti.

Dakārantadhāturūpāni.

Dhakārantadhātu

Randhapāke. Sūdo bhattaṃ randheti, randhayati. Kākaṃ sokāya randhehi. Randhako. Sūdena odano randhiyati. Randhito. Randhanaṃ. Puriso sūdaṃ sūdena vā odanaṃ randhāpeti, randhāpayati. Randhetuṃ, randhayituṃ. Randhitvā, randhayitvā, randhiya iccādīni.

Dhū kampane. Dhāveti, dhāvayati.

Gandha sūcane addane ca. Sūcanaṃ. Pakāsanaṃ. Addanaṃ pariplutā. Gandheti, gandhayati, gandho.


这是完整的巴利文直译：
如果又说"在'我礼拜'这词中没有使役词缀，但在'礼敬后'这里有，所以那里不得使说义，这里却得"。这不对，因为如对纯主格词"作"也应以使役主格词"使生产"来解释一样，对"我礼拜"这词也应该解释为"使说'愿你快乐无病'"。而且"礼敬后"这词也不像"我礼拜"这词是以使役词缀结尾。为什么？因为趋向组中"思考、思维。商议、商量"等纯主格词只见到"使思考、令思维"等作为使役主格词，所以如果意图表示使役主格词，就应该说"使礼敬后"或"令礼敬后"，但因为没这样说，所以确定它不是以使役词缀结尾。
为了显明这个意思，我们在此处说带注释的毗头罗本生经一段：
"如何会礼敬他，应使他礼敬我；
人若欲杀者，此事不应行。"
这是本生经原文。这是注释文："因为人若欲杀的，他怎么会礼敬他，或怎么会被他使礼敬呢？因为那行为对他来说是不合适的。"其中在原文中"会礼敬"是纯主格词因为表示那个。"应使礼敬"是使役主格词因为表示那个。知道这样的分别后应当理解原文和注释的意思："人若欲杀某个人，那个杀者怎么会礼敬那个该杀的人，或者那个杀者怎么会让那个该杀的人说'礼拜我'"。此中像"国王们使狗吃盗贼"等那样，依工具格而结合"被那该杀者"这词，但意思应当依受格"那该杀者"来理解，因为使役词缀加在及物动词上成为二个受词。难道如此就成为"注释师们看不到应看的，跳入非渡处"的过失吗？不是的，请听我们的解释，因为注释师们在"礼敬后"这里不取"vad意为礼敬和赞叹"这词根的意思，而因为精通言语领域，为了使听众了解细微的意思，取"vad意为语言表达"这词根的意思，假设使役词缀而取使役义，依使役主格说明礼敬词的意思为"礼敬后即是使说'愿你快乐无病'，因为礼拜者实际上是使如此说"，所以他们没有任何过失。因为那些尊者们值得供养，我们只向他们礼敬，这个地方也要细心好好思考。因为这样做智慧增长。
以d音结尾的词根形式。
以dh音结尾的词根
randh意为烹饪。厨师烹煮食物。为忧愁煮乌鸦。煮者。饭被厨师煮。被煮的。煮。人使厨师或被厨师煮饭。要烹煮、要烹煮。烹煮后、烹煮后、烹煮了等。
dhū意为震动。动、震。
gandh意为指示和浸湿。指示即是显明。浸湿即是浸润。香、闻。香。


Ettha gandhoti gandheti attano vatthuṃ sūcayati pakāsetīti gandho. Paṭicchannaṃ vā pupphaphalādiṃ ‘‘idamettha atthī’’ti pesuññaṃ upasaṃharanto viya pakāsetīti gandho. Gamudharadhātudvayavasenapi gandhasaddattho vattabbo ‘‘gacchanto dhariyatīti gandho’’ iti, āha ca ‘‘gacchanto dhariyatīti gandho, sūcanatopi vā’’ti. Gandhasaddo ca ‘‘uppalagandhatheno’’ti ettha chedane vattatīti daṭṭhabbo.

Vadha saṃyame. Vadheti, vadhayati.

Budhi hiṃsāyaṃ. Bundheti, bundhayati. Palibundheti, palibundhayati. Palibodho, parisaddo upasaggo, so vikāravasena aññathā jāto. Tattha palibodhoti āvāsapalibodhādi. Apica palibodhoti taṇhāmānadiṭṭhittayañca.

Vaddha chedanapūraṇesu. Vaddheti, vaddhayati. Vaddhakī. Vaddhakīti gahakārako.

Gaddha abhikaṅkhāyaṃ. Gaddheti, gaddhayati. Gaddho. Gaddhoti gijjho. ‘‘Gaddhabādhipubbo’’ti idamettha nidassanaṃ.

Sadhupahaṃsane. Sadheti, sadhayati.

Vaddha bhāsāyaṃ. Vaddheti, vaddhayati.

Andha diṭṭhūpasaṃhāre. Diṭṭhūpasaṃhāro nāma cakkhusaññitāya diṭṭhiyā upasaṃhāro apanayanaṃ vināso vā. Cakkhu hi passanti etāyāti diṭṭhīti vuccati. Yaṃ sandhāya aṭṭhakathāsu ‘‘sasambhāracakkhuno setamaṇḍalaparikkhittassa kaṇhamaṇḍalassa majjhe abhimukhaṃ ṭhitānaṃ sarīrasaṇṭhānuppattidesabhūte diṭṭhimaṇḍale’’ti vuttaṃ. Ṭīkāyampi ca ‘‘diṭṭhimaṇḍaleti abhimukhaṭṭhitānaṃ sarīrasaṇṭhānuppattidesabhūte cakkhusaññitāya diṭṭhiyā maṇḍale’’ti vuttaṃ. Evaṃbhūtāya diṭṭhiyā upasaṃhāre andhadhātu vattati. Andheti, andhayati. Cakkhūni andhayiṃsu, andho. Andhoti andhetīti andho. Dvinnaṃ cakkhūnaṃ ekassa vā vasena naṭṭhanayano, evamidha andhadhātu vutto. Kaccāyane pana ‘‘khādāmagamānaṃ khandhandhagandhā’’ti vacanena amadhātussa andhādesakaraṇavasena rūpanipphatti dassitā.

Badha bandhane. Migaṃ bādheti, bādhayati. Baddho migo, baddhosi mārapāsena.

Tattha bādhetīti bandhatīti suddhakattuvasena attho gahetabbo. Evaṃ bādhayatīti etthāpi. Tathā hi ‘‘vātaṃ jālena bādhesi, yo anicchantimicchasī’’ti ettha bādhesīti bandhasīti suddhakattuvasena attho. Bhūvādigaṇe pana ‘‘bādha baddhāya’’nti bādhadhātussa vasena ‘‘bādhatī’’ti kattupadaṃ ‘‘bādheti, bādhayatī’’ti hetukattupadaṃ bhavati. Baddhoti bādhiyate bandhiyate soti baddho.

Dhakārantadhāturūpāni.

Nakārantadhātu

Mānapūjāyaṃ pemane vīmaṃsāyaṃ. Māneti, mānayati. Mātā. Vimāneti, vimānayati, paṭimāneti, paṭimānayati. Mānanā, sammānanā, vimānanā, vimānaṃ, vimānanaṃ, mānito.

Amānanā yattha santo, santānaṃ vā vimānanā;

Hīnasammānanā vāpi, na tattha vasatiṃ vase.

Vīmaṃsati, vīmaṃsā, vīmaṃsiyatīti vīmaṃsiyamāno. Vīmaṃsanto.

Tattha mānetīti pūjeti, aṭṭhakathāsu pana ‘‘mānentī’’ti etasmiṃ ṭhāne ayamattho dassito ‘‘mānentīti manena piyāyanti. Pūjentīti paccayehi pūjentī’’ti. So vevacanatthappakāsanavasena vuttoti gahetabbo. Mānanapūjanasaddā hi pariyāyasaddattā vevacanasaddā eva. Vimānetīti avamaññati. Vimānanti sobhāvisesayogato visiṭṭhamāniyatāya vimānaṃ, visesato mānetabbanti hi vimānaṃ, devānaṃ vasanaṭṭhānabhūtaṃ byamhaṃ.

Mana thambhe. Thambho cittassa thaddhatā. Māneti, mānayati. Māno.


这是完整的巴利文直译：
此中香即是显示表明自己的事物故为香。或者像带来密告"这里有这个"那样显示隐藏的花果等故为香。也应依gam和dhara两个词根说明香字的意思为"行而被持故为香"，也说"行而被持故为香，或因指示"。而香字在"偷莲花香"中应当理解用于切断。
vadh意为约束。约、束。
budh意为伤害。害、伤。障碍、妨碍。障碍，pari前缀是前缀，它依变化而成为别样。其中障碍即是住处障碍等。而且障碍即是爱慢见三者。
vaddh意为切断和充满。断、满。木匠。木匠即是造屋者。
gaddh意为希求。求、望。贪婪。贪婪即是秃鹫。"以秃鹫为病"这是这里的例证。
sadh意为欢喜。喜、悦。
vaddh意为语言。说、言。
andh意为视觉收敛。视觉收敛即是名为眼的视觉的收敛、除去或毁坏。因为以此看见故称为视觉。关于这个在注释中说"在具眼的白圈所围绕的黑圈中间，在对面站立者的身体形状生起处所成为的视圈中"。在复注中也说"在视圈中即是在对面站立者的身体形状生起处所成为的名为眼的视觉的圈中"。andh词根用于如此的视觉收敛。使盲、令盲。眼睛变盲，盲。盲即是使盲故为盲。依两眼或一眼失去视觉，如此这里说andh词根。但在迦旃延文法中依"khād am gam成为khandh andh gandh"这说法显示依am词根变成andh而形成词形。
badh意为束缚。束缚鹿，令束缚。被缚的鹿，你被魔罗的网缚。
其中束缚即是绑缚，应依纯主格取意思。如是在令束缚这里也是。因此在"你以网束缚风，你欲不欲求者"中束缚即是绑缚，依纯主格取意思。但在bhū等组中依"bādh意为束缚"这bādh词根有"束缚"这主格词，"使束缚、令束缚"这使役主格词。被缚即是被束缚被绑缚故为被缚。
以dh音结尾的词根形式。
以n音结尾的词根
mān意为尊敬、爱好和观察。敬、重。母亲。轻视、蔑视，等候、迎接。尊敬、极敬、轻视、天宫、轻贱、被尊敬。
哪里不敬圣，或是轻贱圣；
或敬卑劣者，不应住彼处。
观察、思惟、被观察即是正被观察。正在观察。
其中尊敬即是供养，但在注释中对"尊敬"这地方显示这个意思："尊敬即是以意欢爱。供养即是以资具供养"。这应当理解是依同义词说明的方式说的。因为尊敬和供养字因是同义所以正是同义词。轻视即是轻蔑。天宫即是因具殊胜庄严而特别值得尊敬故为天宫，因为特别应当尊敬故为天宫，诸天的住所成为宫殿。
man意为僵硬。僵硬即是心的坚硬。骄慢、自大。慢。


Thana devasadde. Devasaddo meghasaddo, thaneti, thanayati.

Yathāpi megho thanayaṃ, vijjumālī satakkaku.

Thalaṃ ninnañca pūreti, abhivassaṃ vasundharaṃ.

Yathā pāvusako megho, thanayanto savijjuko.

Ūna parihāniyaṃ. Ūneti, ūnayati. Ūno loko.

Dhana sadde. Dhaneti, dhanayati, dhaniyyati. Dhani, dhanaṃ.

Tattha dhanīti saddo. Dhananti santakaṃ, tañhi mama idanti dhanāyitabbaṃ saddāyitabbanti dhananti. Ayaṃ pana dhātu icchāyampi vattati. ‘‘Mātā hi tava irandhati, vidhūrassa hadayaṃ dhaniyyatī’’ti pāḷi nidassanaṃ. Tattha dhaniyyatīti pattheti icchati.

Thena coriye. Corassa bhāvo coriyaṃ. Yathā sūriyaṃ, yathā ca dakkhiyaṃ. Theneti, thenayati. Theno, thenetvā.

Tanu saddopatāpesu. Tāneti, tānayati. Idhāyaṃ savuddhikā. Tanādigaṇe vitthāratthavasena ‘‘tanoti, tanute’’ti avuddhikā.

Tavaggantadhāturūpāni.

Pakārantadhātu

Ñapa tosananisānesu. Ñāpeti, ñāpayati, paññāpeti, paññāpayati, paññatti.

Ettha ca niddese ‘‘paññāpetī’’ti padaṃ nidassanaṃ. Tattha paññāpetīti katanibbacanehi vākyāvayavehi vitthāravasena niravasesato desitehi veneyyānaṃ cittaparitosanaṃ buddhinisānañca karotīti attho. Papubbo nikkhipane. Āsanaṃ paññāpeti, paññāpayati. ‘‘Āsanaṃ paññapetī’’ti rassattampi dissati. Amatassa dvāraṃ paññapeti, paññā. Kārite ‘‘puriso purisena āsanaṃ paññapāpetī’’ti ekameva padaṃ. Tāni ‘‘paññāpeti, paññāpayatī’’ti rūpāni yadā ‘‘ñā avabodhane’’ti imissā rūpāni siyuṃ, tadā hetukatturūpāni bhavanti. Ettha pana suddhakatturūpāni tabbācakattā.

Lapa viyattiyaṃ vācāyaṃ. Lapeti, lapayati. Lāpo, lapanaṃ, ālāpo, sallāpo, kathāsallāpo, lapitaṃ.

Byapa dāhe. Jhāpeti, jhāpayati. Jhatto, jhānaṃ.

Tattha jhattoti khuddāpareto pācanagginā jhāpitoti jhatto, ‘‘jhattā assu kilantā’’ti ca pāḷi. Jhānanti nīvaraṇadhamme jhāpetīti jhānaṃ, savuddhikaṃ. Kārite pana – jhāpāpeti, jhāpāpayati.

Rūpa rūpakriyāyaṃ. Rūpakriyā nāma pakāsanakriyā. Rūpeti, rūpayati. Rūpaṃ.

Tattha rūpanti rūpayatīti rūpaṃ. Vaṇṇavikāraṃ āpajjamānaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsetīti attho. Divādigaṇe panāyaṃ ‘‘rūpaṃ ruppane’’ti bhijjanādiatthaṃ gahetvā ṭhitā.

Kappa vidhimhi. Vidhi kriyā. Sīhaseyyaṃ kappeti. Kappayati. Moro vāsamakappayi. Sīhaseyyaṃ pakappentaṃ, buddhaṃ vandāmi gotamaṃ.

Kappa vitakke vidhimhi chedane ca. Kappeti, kappayati, moro vāsamakappayi. Kappitamassu. Pakappeti, pakappayati. Saṅkappeti, saṅkappayati. Kappo, saṅkappo, vikappo. Kappasamaṇo iccādīni.

Tattha kappoti paricchedavasena kappiyatīti kappo. Saṅkappoti saṅkappanaṃ. Vikappoti vividhā kappanaṃ, atthassa anekantikabhāvo. Idha kappasaddassa atthuddhāro bhavati.


这是完整的巴利文直译：
than意为天声。天声即是雷声，雷鸣、响。
如雷云轰鸣，电光绕百峰，
高地与低处，大雨遍大地。
如雨季雷云，轰鸣带闪电。
ūn意为减损。减、损。世界减损。
dhan意为声音。响、鸣，愿求。富者，财。
其中富者即是声音。财即是财产，因为那个应当被认为"这是我的"并被称呼故为财。而这词根也用于欲求。"你母亲喜欢，愿求毗头罗的心"这圣典为例证。其中愿求即是希望欲求。
then意为偷盗。偷盗的状态为偷盗。如太阳的，如和能力的。偷、盗。盗贼，偷后。
tan意为声音和热力。响、热。这里它带增音。在tan等组中依广义"伸展、延伸"不带增音。
以t等音结尾的词根形式。
以p音结尾的词根
ñap意为满足和磨利。令知、使知，施设、安排，施设。
此中在说明中"施设"这词为例证。其中施设即是以已作词源解释的语句支分依广义完全说明而对所化众生作心满足和智磨利的意思。带前缀pa用于铺设。铺设座位，安排。也见到"铺设座位"的短音形式。开示甘露门，智慧。在使役中"人使人铺设座位"只有一个词。当这些"施设、安排"等形式是"ñā意为了知"的形式时，就成为使役主格形式。但此处是纯主格形式因为表示那个。
lap意为语言表达。说、言。语言、说话、谈话、对话、谈话对话、所说。
byap意为燃烧。烧、燃。被烧者，禅定。
其中被烧者即是被饥饿侵袭被消化火所烧故为被烧者，也有圣典说"应当被烧被疲惫"。禅定即是烧尽盖法故为禅定，带增音。但在使役中-使烧、令烧。
rūp意为形色作用。形色作用即是显现作用。现、显。色。
其中色即是显现故为色。意思是显示进入颜色变化的内心状态。但在日常词根组中这个作为"色意为变坏"而取破坏等义。
kapp意为规则。规则即是作为。作狮子卧。安排。孔雀安住。我礼敬正作狮子卧的乔达摩佛。
kapp意为思惟、规则和切断。作、为，孔雀安住。剃须。计划、安排。思惟、想。劫、思惟、分别。近事人等。
其中劫即是依限定而被计算故为劫。思惟即是思惟。分别即是种种计算，义理的不确定性。这里有劫字的意义列举。


Kappasaddo abhisaddahanavohārakālapaññattichedanavikappalesasamantabhāvādianekattho. Tathā hissa ‘‘okappanīyametaṃ bhoto gotamassa, yathā taṃ arahato sammāsambuddhassā’’ti evamādīsu abhisaddahanamattho. ‘‘Anujānāmi bhikkhave pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjitu’’nti evamādīsu vohāro. ‘‘Yena sudaṃ niccakappaṃ viharāmī’’ti evamādīsu kālo. ‘‘Iccāyasmā kappo’’ti evamādīsu paññatti. ‘‘Alaṅkato kappitakesamassū’’ti evamādīsu chedanaṃ. ‘‘Kappati dvaṅgulakappo’’ti evamādīsu vikappo. ‘‘Atthi kappo nipajjitu’’nti evamādīsu leso. ‘‘Kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā’’ti evamādīsu samantabhāvo.

Atha vā kappasaddo saupasaggo anupasaggo ca vitakkavidhānapaṭibhāgapaññattikālaparamāyuvohārasamantabhāvābhisaddahana chedana viniyoga vinaya kriyā lesantara kappataṇhādiṭṭhiasaṅkhyeyyakappamahākappādīsu dissati. Tathā hesa ‘‘nekkhammasaṅkappo abyāpādasaṅkappo’’tiādīsu vitakke āgato. ‘‘Cīvare vikappaṃ āpajjeyyā’’tiādīsu vidhāne, adhikavidhānaṃ āpajjeyyāti hi attho. ‘‘Satthukappena vata bho sāvakena saddhiṃ mantayamānā na jānimhā’’tiādīsu paṭibhāge, satthusadisenāti ayañhi tattha attho. ‘‘Iccāyasmā kappo’’tiādīsu paññattiyaṃ. ‘‘Yena sudaṃ niccakappaṃ viharāmī’’tiādīsu kāle. ‘‘Ākaṅkhamāno ānanda tathāgato kappaṃ vātiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’tiādīsu paramāyumhi. Āyukappo hi idha ‘‘kappo’’ti adhippeto. ‘‘Anujānāmi bhikkhave pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjitu’’ntiādīsu samaṇavohāre. ‘‘Kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā’’tiādīsu samantabhāve. ‘‘Saddhāsaddahanā okappanā abhippasādo’’tiādīsu abhisaddahane, saddhāyanti attho. ‘‘Alaṅkato kappitakesamassū’’tiādīsu chedane. ‘‘Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappatī’’tiādīsu viniyoge. ‘‘Kappakatena akappakataṃ saṃsibbitaṃ hotī’’tiādīsu vinayakriyāyaṃ. ‘‘Atthi kappo nipajjituṃ, handāhaṃ nipajjāmī’’tiādīsu lese. ‘‘Āpāyiko nerayiko, kappaṭṭho saṅghabhedako, kappaṃ nirayamhi paccatī’’ti ca ādīsu antarakappe.

‘‘Na kappayanti na purakkharonti,

Dhammāpi tesaṃ na paṭicchitāse;

Na brāhmaṇo sīlavatena neyyo,

Pāraṅgato na ca pacceti tādī’’ti

Ādīsu taṇhādiṭṭhīsu. Tathā hi vuttaṃ niddese ‘‘kappoti uddānato dve kappā taṇhākappo diṭṭhikappo’’ti. ‘‘Anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe’’tiādīsu asaṅkhyeyyakappe . ‘‘Cattārimāni bhikkhave kappassa asaṅkhyeyyānī’’tiādīsu mahākappe. Iccevaṃ –

Vitakke ca vidhāne ca, paṭibhāge tatheva ca;

Paññattiyaṃ tathā kāle, paramāyumhi ca chedane.

Samantabhāve vohāre, abhisaddahanepi ca;

Viniyoge ca vinaya-kriyāyaṃ lesakepi ca.

Vikappantarakappesu, taṇhādiṭṭhisvasaṅkhaye;

Kappe ca evamādīsu, kappasaddo pavattati.

Kapi gatiyaṃ. Kampeti, kampayati, gacchatīti attho. Imāni calanatthe pavattahetukatturūpasadisāni bhavanti. Calanatthe hi ‘‘kampa kampane’’ti dhātuyā ‘‘kampatī’’ti akammakasuddhakatturūpaṃ. ‘‘Kampetī’’tiādīni sakammakāni hetukatturūpāni ‘‘idampi dutiyaṃ sallaṃ, kampeti hadayaṃ mamā’’ti akammakāya dhātuyā sakammakarūpadassanato.

Khapi khantiyaṃ. Khampeti, khampayati.

Thūpa samussaye. Samussayo āroho ubbedho. Thūpeti, thūpayati. Thūpo, thūpikā.

Tapa khaye. Tapeti, tapayati.


这是完整的巴利文直译：
kappa(劫)字有信仰、习惯、时间、名称、切断、分别、权宜、遍满等多种意义。因此在"这对乔达摩尊者是可信的，如对阿罗汉正等觉者那样"等中是信仰义。在"比丘们，我允许以五种沙门习惯食用果实"等中是习惯。在"我常时如是住"等中是时间。在"如是迦叶尊者"等中是名称。在"装饰已剪发须"等中是切断。在"二指量是适宜的"等中是分别。在"有权宜可卧"等中是权宜。在"遍照整个竹林"等中是遍满。
或者kappa字带前缀和不带前缀见于思惟、规定、类似、名称、时间、寿量、习惯、遍满、信仰、切断、安排、律仪、作为、权宜、间隔、爱着见解、无数劫、大劫等。因此它在"出离思惟、无恚思惟"等中用于思惟。在"应对衣作分别"等中用于规定，因为意思是应作额外规定。在"朋友啊，我们不知正与似师者的弟子共谈"等中用于类似，因为这里意思是与师相似者。在"如是迦叶尊者"等中用于名称。在"我常时如是住"等中用于时间。在"阿难，如来若愿可住一劫或余劫"等中用于寿量。因为这里"劫"意指寿劫。在"比丘们，我允许以五种沙门习惯食用果实"等中用于沙门习惯。在"遍照整个竹林"等中用于遍满。在"信仰、信解、确信、净信"等中用于信仰，意思是信任。在"装饰已剪发须"等中用于切断。在"如是此处所施，利益诸亡者"等中用于安排。在"已用适当的缝不适当的"等中用于律仪作为。在"有权宜可卧，来我且卧"等中用于权宜。在"分裂僧伽者，堕落地狱人，住一劫地狱，一劫受地狱苦"等中用于中劫。
"不作意不尊重，
法亦不领受；
婆罗门不由戒行导，
此等已度不还来。"
等中用于爱着见解。因此在义释中说"劫依摄略有两种劫：爱劫和见劫"。在"许多坏劫许多成劫"等中用于无数劫。在"比丘们，劫有四种无数"等中用于大劫。如是 -
思惟及规定，类似亦如是；
名称及时间，寿量与切断。
遍满及习惯，信仰亦如是；
安排及律仪，作为与权宜。
分别间隔劫，爱见及无数；
大劫如是等，劫字得运行。
kap意为行走。动、震，意思是行走。这些与运行义的使役主格形式相似。因为在运行义中"kamp意为震动"这词根有"震动"这不及物纯主格形式。"震动"等是及物使役主格形式，因为见到不及物词根的及物形式如"这第二箭，震动我心"。
khap意为忍耐。忍、耐。
thūp意为高耸。高耸即是增高上升。高、耸。塔、塔尖。
tap意为消耗。耗、消。


Upa pajjane. Upeti, upayati.

Capa kakkane. Capeti, capayati.

Suppa māne. Suppeti, suppayati.

Ḍapa ḍipa saṅghāte. Ḍāpeti. Ḍāpayati. Ḍepeti, ḍepayati.

Kapaavakampane. Kapeti, kapayati. Kapaṇo. Kapaṇoti karuṇāyitabbo. Aññattha pana ‘‘kappatī’’ti rūpaṃ vadanti.

Gupa kupa dhūpa bhāsāyaṃ. Gopeti, gopayati. Kopeti, kopayati. Dhūpeti, dhūpayati.

Kipa dubballe. Kipeti, kipayati.

Khepa peraṇe. Peraṇaṃ cuṇṇikaraṇaṃ, khepeti, khepayati.

Tapa pīṇane. Tapeti, tapayati.

Āpu lambane. Āpeti, āpayati. Āpo.

Tapa dāhe. Tapeti, tapayati. Tapo, tāpo. Ātāpo, santāpo. Kārite – tāpeti, tāpayati. Tattha tapoti akusalānaṃ tāpanaṭṭhena tapo, sīlaṃ.

Opathapa thapane. Opeti, opayati. Na tesaṃ koṭṭhe openti. Thapeti, thapayati. Thapito. Thapayitvā paṭicchadaṃ vavaṭṭhapeti. Voṭṭhabbanaṃ.

Ettha ca ‘‘vi ava thapeti, vi ava thapana’’nti chedo. Ettha purime saralopo thassa ṭhattaṃ visadisabhāvena dvittañca. Pacchime pana saralopo, avassa okārattaṃ, thassa ṭhattaṃ, passa vattaṃ, vassa dvittaṃ, vakāradvayassa ca bakāradvayaṃ bhavati. Voṭṭhabbananti ca byavatthāpakacittassa nāmaṃ. Nakāralope ‘‘voṭṭhabba’’nti aparampi rūpaṃ bhavati.

Māpa māpane. Paṇṇasālaṃ māpeti, māpayati. Yo pāṇamatimāpeti, paṇṇasālā sumāpitā.

Yapa yāpane. Yāpanaṃ pavattanaṃ. Tena so tattha yāpeti. Yāpayati. Yāpanā.

Tattha yāpetīti idaṃ yādhātussa payogatte sati kāritapadaṃ bhavati. Tathā hi ‘‘uyyāpenti nāmā’’ti pāḷi dissati.

Pakārantadhāturūpāni.

Phakārantādhāturūpāni appasiddhāni.

Bakārantadhātu

Samba sambandhe. Sambandho daḷhabandhanaṃ. Sambeti, sambayati. Sambalaṃ.

Sabi maṇḍale. Maṇḍalaṃ parimaṇḍalatā. Rūpaṃ tādisameva.

Kubi acchādane. Kumbeti, kumbayati.

Lubi dubi addane. Addanaṃ hiṃsā. Lumbeti, lumbayati. Dumbeti, dumbayati.

Pubba niketane. Niketanaṃ nivāso. Pubbeti, pubbayati.

Gabba māne. Māno ahaṃkāro. Gabbeti, gabbayati. Gabbanaṃ, gabbito. Tattha gabbatīti na saṅkucati.

Bakārantadhāturūpāni.

Bhakārantadhātu

Bhū pattiyaṃ. Patti pāpanaṃ. Sakammikā dhātu. Bhāveti, bhāvayati. Pabhāveti, pabhāvayati. Itthambhūto. Cakkhubhūto, ñāṇabhūto, dhammabhūto, brahmabhūto.


这是完整的巴利文直译：
up意为生起。生、起。
cap意为叫骂。骂、辱。
supp意为衡量。量、衡。
ḍap ḍip意为集聚。聚、集。集、聚。
kap意为动摇。动、摇。贫穷者。贫穷者即是应怜悯者。但在别处说"适宜"这形式。
gup kup dhūp意为语言。护、守。怒、恼。熏、香。
kip意为衰弱。弱、衰。
khep意为粉碎。粉碎即是碎为粉末，碎、粉。
tap意为满足。满、足。
āp意为悬垂。垂、悬。水。
tap意为燃烧。烧、燃。苦行、热恼。热恼、忧恼。在使役中-使热、令热。其中苦行即是因烧尽不善故为苦行，戒。
op thap意为安置。置、安。他们不把它们置于仓库。立、建。被设立。设立遮盖已确立。决定。
此中"vi ava thapeti, vi ava thapana"如是分析。此中前者省略元音，th成为ṭh，因不相似而重复。但后者省略元音，ava成为o，th成为ṭh，p成为v，v重复，两个v音成为两个b音。决定即是决定心的名字。省略n音也有"决定"这另一形式。
māp意为创造。创造草庵，建造。谁过度创造生命，草庵被善造。
yap意为维持。维持即是运转。因此他由此维持。维系。维持。
其中维持这个在yā词根有使用时成为使役词。因此见到圣典"名为驱逐"。
以p音结尾的词根形式。
以ph音结尾的词根形式很少见。
以b音结尾的词根
samb意为结合。结合即是坚固结缚。结、合。资粮。
sab意为圆圈。圆圈即是圆满性。形式如是相同。
kub意为遮蔽。蔽、遮。
lub dub意为伤害。伤害即是损害。伤、害。害、伤。
pubb意为住处。住处即是居住。住、居。
gabb意为慢心。慢心即是我慢。慢、骄。骄慢、骄傲。其中骄慢即是不收缩。
以b音结尾的词根形式。
以bh音结尾的词根
bhū意为达到。达到即是到达。及物词根。修、习。发、显。如是存在。成为眼、成为智、成为法、成为梵。


Tattha bhāvetīti puriso gacchantaṃ purisamanugacchanto pāpuṇātīti attho. Esa nayo sesakriyāpadesupi. Ettha ca ‘‘bhāvetī’’tiādīni yattha sace ‘‘bhū sattāya’’nti dhātuyā rūpāni honti, tattha hetukatturūpāni nāma honti. ‘‘Bhāveti kusalaṃ dhamma’’ntiādīnettha nidassanapadāni. Bhāvetīti hi vaḍḍhetīti attho. Idha pana suddhakatturūpattā pāpuṇātīti attho. Itthambhūtoti imaṃ pakāraṃ bhūto patto. ‘‘Cakkhubhūto’’tiādīni pana ‘‘bhū sattāyaṃ, bhū pattiya’’nti dvigaṇikānaṃ dvinnaṃ dhātūnaṃ vasena aṭṭhakathāṭīkānayanissitaṃ atthaṃ pakāsayissāma āgamikānaṃ kosallatthāya. Tattha cakkhubhūtoti yathā cakkhu sattānaṃ dassanatthaṃ pariṇeti, evaṃ lokassa yāthāvadassanasādhanato dassanakiccapariṇāyakaṭṭhena cakkhubhūto. Atha vā cakkhu viya bhūtotipi cakkhubhūto. Paññācakkhumayattā vā sayambhūñāṇena paññācakkhuṃ bhūto pattoti cakkhubhūto. Viditakaraṇaṭṭhena ñāṇabhūto, asādhāraṇaṃ vā ñāṇaṃ bhūto pattoti ñāṇabhūto, aviparītasabhāvaṭṭhena, pariyattidhammappavattanato vā hadayena cintetvā vācāya nicchāritadhammamayoti dhammabhūto. Bodhipakkhiyadhammehi vā uppannattā lokassa ca taduppādanato anaññasādhāraṇaṃ vā dhammaṃ bhūto pattoti dhammabhūto. Seṭṭhaṭṭhena brahmabhūto. Atha vā brahmaṃ vuccati maggo tena uppannattā lokassa ca taduppādanattā, tañca sayambhūñāṇena bhūto pattoti brahmabhūto. Evaṃ dvinnaṃ dhātūnaṃ vasena vutto attho veditabbo.

Aparāni cettha nidassanapadāni veditabbāni. ‘‘Tātā mayaṃ mahallakā suddhodanamahārājaputtaṃ buddhabhūtaṃ sambhāveyyāma vā no vā, tumhe tassa sāsane pabbajeyyāthā’’ti ca ‘‘atha kho therā bhikkhū āyasmantaṃ revataṃ sahajātiyaṃ sambhāviṃsū’’ti cāti. Aññānipi panettha ‘‘manussabhūto, devabhūto’’tiādīni yojetabbāni. Tathā hi saṃsāramocakapetavatthu aṭṭhakathāyaṃ ‘‘manussabhūtātimanussesu jātā, manussabhāvaṃ vā pattā’’ti attho saṃvaṇṇito.

Bhū avakampane. Ayampi sakammako. Bhāveti, bhāvayati. Manobhāvanīyā bhikkhū.

Ettha ca bhāvetīti anukampati puttaṃ vā bhātaraṃ vā yaṃkiñci. Manobhāvanīyāti ‘‘dīghāyukā hontu bhadantā arogā abyāpajjā’’ti evamādinā bhāvetabbā anukampitabbāti manobhāvanīyā. Aññattha pana manobhāvanīyāti manovaḍḍhanakāti attho. Yesu hi diṭṭhesu mano vaḍḍhati, ‘‘te manobhāvanīyā’’ti vuccanti.

Labha ābhaṇḍane. Labheti, labhayati.

Jabhi nāsane. Jambheti, jambhayati.

Lābha pesane. Lābheti, lābhayati. ‘‘Labha lābheti dhātussa rūpāni ce, kāritarūpāni bhavanti.

Dabhī bhaye. Īkārantāyaṃ dhātu, tena saniggahītāgamāni rūpāni na bhavanti. Dabheti, dabhayati.

Dūbha santhambhe. Dūbheti, dūbhayati.

Vambha viddhaṃsane. Vambheti, vambhayati. Vambhanā. Chabbaggiyā bhikkhū bhikkhuṃ vambhenti.

Bhakārantadhāturūpāni.

Makārantadhātu

Ātena camu dhovane. Āpubbo camudhātu dhovane vattati. Ācameti, ācamayati. Ācamanakumbhī.

Ettha pana ‘‘tato hi so ācamayitvā licchavī, therassa datvā yugāni aṭṭhā’’ti appasakkārapetavatthupāḷippadeso nidassanaṃ. Tattha ācamayitvāti hatthapādadhovanapubbakaṃ mukhaṃ vikkhāletvā. Ayaṃ pana dhātu bhūvādigaṇikatte ‘‘camatī’’ti bhakkhanatthaṃ gahetvā tiṭṭhati.


这是完整的巴利文直译：
其中修习即是人跟随行走的人而到达的意思。这个方法在其余动作词中也是如此。此中"修习"等如果是"bhū意为存在"这词根的形式,那里就称为使役主格形式。"修习善法"等是这里的例证词。因为修习即是增长的意思。但这里因为是纯主格形式所以意思是到达。如是存在即是达到这种状态。但"成为眼"等依"bhū意为存在,bhū意为达到"这两组的两个词根,我们将依注释复注的方法说明意思,为了学者的熟练。其中成为眼即是如眼引导众生见,如是因为成就世间如实见而在引导见的作用义上成为眼。或者成为如眼故为成为眼。或者因为由慧眼所成,以自生智达到慧眼故成为眼。因为作明了义故成为智,或者达到不共智故成为智,因为不颠倒性质,或者因为运转教法故由心思维由语言宣说成为法。或者因为由菩提分法生起及使世间生起它故,或者达到不共法故成为法。因为最胜义故成为梵。或者梵称为道,因为由它生起及使世间生起它,以自生智达到它故成为梵。如是应知依两个词根说的意思。
这里还应知道其他例证词。"父亲们,我们年老了,不知能否见到成为佛的净饭大王之子,你们应出家于他的教法中"和"那时长老比丘们尊重同生的具寿离婆多"。这里还可以配合其他"成为人、成为天"等。因此在解脱轮回鬼事注释中解释意思为"成为人即是生于人中,或者达到人的状态"。
bhū意为动摇。这个也是及物的。动、摇。可爱乐的比丘。
此中动即是怜悯儿子或兄弟或任何人。可爱乐即是应当以"愿尊者们长寿,无病,无恼"等方式被怜悯故为可爱乐。但在别处可爱乐即是增长心的意思。因为见到他们时心增长,他们称为"可爱乐"。
labh意为混乱。乱、混。
jambh意为毁坏。坏、毁。
lābh意为派遣。遣、派。如果是"labh lābh"词根的形式,就成为使役形式。
dabhī意为恐惧。这是以ī结尾的词根,所以形式没有鼻音添加。怖、畏。
dūbh意为僵硬。硬、僵。
vambh意为破坏。坏、破。轻蔑。六群比丘轻蔑比丘。
以bh音结尾的词根形式。
以m音结尾的词根
带ā前缀的cam意为洗净。带ā前缀的cam词根用于洗净。洗、净。洗净水瓶。
此中"那离车人洗净后,给了长老八对"这少恭敬鬼事经文段落为例证。其中洗净即是先洗手脚后漱口。但这个词根在bhū等组中取"吃"义而存在。


Kamu icchākantīsu. Kāmeti, kāmayati. Kāmo, kanti, nikanti, kāmanā, kāmayamāno,kāmento, abhikkantaṃ. Abhikkantavaṇṇā.

Ettha ca kāmoti rūpādivisayaṃ kāmetīti kāmo. Kāmiyatīti vā kāmo, kilesakāmavatthukāmavasenetaṃ daṭṭhabbaṃ. Kileso hi tebhūmakavaṭṭasaṅkhātañca vatthu ‘‘kāmo’’ti vuccati. Māropi vā devaputto ‘‘kāmo’’ti vuccati. So hi accantakaṇhadhammasamaṅgitāya papañcasamatikkantepi buddhapaccekabuddhabuddhasāvake attano vase ṭhapetuṃ kāmetīti ‘‘kāmo’’ti vuccati.

Vuttañcetaṃ porāṇakaviracanāyaṃ –

‘‘Vande vandehamassatthaṃ, yattha santajjito jito;

Kāmo kāmoghatiṇṇena, buddhena vasatā satā’’ti;

Imāni panassa nāmāni –

Kāmo namuci kaṇho ca, vasavattī pajāpati;

Pamattabandhu madano, pāpimā dammakopi ca;

Kandappo ca ratipati, māro ca kusumāyudho;

Aññe aññānipi vadanti. Tāni sāsanānulomāni na hontīti idha na dassitāni. Aṭṭhakathāsu pana ‘‘māro, namuci, kaṇho, pamattabandhū’’ti cattāriyeva nāmāni āgatāni.

Idāni abhikkantasaddassa bhūvādigaṇe ‘‘kamu padavikkhepe’’ti vohārasīsena vuttassa kamudhātussa vasena idha ca ‘‘kamu icchākantīsū’’ti vuttassa kamudhātussa vasena atthuddhāraṃ kathayāma. Abhikkantasaddo khayasundarābhirūpaabbhanumodanesu dissati. ‘‘Abhikkantā bhante ratti, nikkhanto paṭhamo yāmo, ciranisinno bhikkhusaṅgho’’tiādīsu khaye dissati. ‘‘Ayaṃ imesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ abhikkantataro ca paṇītataro cā’’tiādīsu sundare.

‘‘Ko me vandati pādāni, iddhiyā yasasā jalaṃ;

Abhikkantena vaṇṇena, sabbā obhāsayaṃ disā’’ti

Ādīsu abhirūpe. ‘‘Abhikkantaṃ bhante’’tiādīsu abbhanumodane. Iccevaṃ –

Khayasmiṃ sundare ceva, atho abbhanumodane;

Abhirūpe abhikkanta-saddo dissati sāsane.

Thoma silāghāyaṃ. Silāghā pasaṃsā. Thometi, thomayati. Thomito, thomanā.

Yama aparivesane. Yameti, yamayati. Yamo.

Samavitakke. Sāmeti, sāmayati. Samā. Nisāmeti, nisāmayati. Nisāmanaṃ. Paṭisāmeti, paṭisāmayati. Paṭisāmanaṃ.

Tattha samāti saṃvaccharo, so ‘‘samā’’ti itthiliṅgavasena vuccati. ‘‘Yo yajetha sataṃ sama’’nti ettha hi samāsaddo itthiliṅgo, upayogavasena pana ‘‘sama’’nti vutto.

Imāni saṃvaccharassa nāmāni ‘‘saṃvaccharo, vaccharo, samā, hāyano, sarado, vasso’’tiādīni bhavanti. Nisāmetīti vitakketi upadhāreti. Ettha hi ‘‘iṅgha maddi nisāmehi, nigghoso yādiso vane’’ti pāḷi nidassanaṃ. Tattha nisāmehīti vitakkehi upadhārehīti attho. Paṭisāmetīti bhaṇḍaṃ guttaṭṭhāne nikkhipati.

Sama ālocane. Ālocanaṃ pekkhanaṃ. Sāmeti, sāmayati. Nisāmanaṃ.

Ettha pana nisāmetīti pekkhati oloketi. Tathā hi ‘‘iṅgha maddi nisāmehi, cittaṃ rūpaṃva dissatī’’ti pāḷi dissati. Tattha hi nisāmehīti olokehīti attho. Dhātūnamatthātisayena yogoti vacanato pana upasaggayogato vā savanepi ayaṃ vattati. Tathā hi ‘‘tato kaṇhājināyāpi, nisāmehi rathesabhā’’tiādikā pāḷiyo dissanti. Tattha nisāmehīti suṇohīti attho.

Ama roge. Ameti, amayati. Andho. Bilaṅkapādo andhanakho.

Tattha andhoti naṭṭhanayano vuccati. Andhanakhoti pūtinakho. Ubhayathāpi sarogattaṃ sūcitaṃ.

Bhāmakodhe. Bhāmeti, bhāmayati.

Goma upalepane. Gometi, gomayati.


这是完整的巴利文直译：
kam意为欲望和喜爱。欲、爱。欲望、喜爱、爱着、欲求、正在欲求、正在爱、殊胜。殊胜色。
此中欲望即是欲求色等对象故为欲望。或者被欲求故为欲望,这应依烦恼欲和事欲来理解。因为烦恼和称为三界轮回的事物称为"欲"。或者天子魔罗也称为"欲"。因为他具足极黑法,欲使超越戏论的佛、辟支佛、佛弟子也住于自己控制中故称为"欲"。
这在古人的创作中说：
"我礼敬有念力的佛,
彼处被恐吓被战胜；
欲被度欲流的佛,
住于〔解脱〕胜利中。"
这是他的名字：
欲、难胜、黑、自在、生主；
放逸亲、爱神、恶者、调伏怒；
爱神、乐主、魔罗、花箭。
其他人说其他名字。那些不合教法故这里不显示。但在注释中只来"魔罗、难胜、黑、放逸亲"四个名字。
现在我们说明殊胜字依bhū等组中以言语用法为首说的"kam意为迈步"这词根,和这里说的"kam意为欲望和喜爱"这词根的意义列举。殊胜字见于消失、美好、端正、随喜中。在"尊者,夜已过,初夜已过,比丘僧伽已坐很久"等中见于消失。在"这在这四种人中更殊胜和更胜妙"等中见于美好。
"谁礼敬我足,以神通威德光；
以殊胜之色,照耀一切方。"
等中见于端正。在"殊胜啊,尊者"等中见于随喜。如是：
消失及美好,以及随喜中；
端正中殊胜,词见于教中。
thom意为赞叹。赞叹即是称赞。赞、叹。被赞叹、赞叹。
yam意为不围绕。不绕、离。阎魔。
sam意为思惟。思、惟。年。思考、观察。观察。收藏、保存。收藏。
其中年即是年,它依阴性说为"年"。因为在"若供养百年"中年字是阴性,但依受格说为"年"。
这些是年的名字："年、年、年、年、秋、雨"等。思考即是思惟观察。因为这里"来吧,末提思考,树林中有何声"这圣典为例证。其中思考即是思惟观察的意思。收藏即是将物品放在保护处。
sam意为观察。观察即是看。察、观。观察。
此中思考即是看望观察。因此见到"来吧,末提观察,如色所见心"这圣典。因为其中思考即是观察的意思。但依词根义的殊胜结合的说法或依前缀的结合,这个也用于听闻。因此见到"然后黑鹿皮者,听着车中最胜者"等圣典。其中观察即是听闻的意思。
am意为病。病、疾。盲。瘘足盲爪。
其中盲即是说失去眼目。盲爪即是腐爪。两种都表示有病性。
bhām意为忿怒。怒、忿。
gom意为涂抹。涂、抹。


Sāma svāntane āmantane. Svāntanaṃ sāmappayogo. Āmantanaṃ avhāyanaṃ pakkosanaṃ. Sāmeti, sāmayati.

Saṅgāma yuddhe. Saṅgāmeti, saṅgāmayati. Dve rājāno saṅgāmesuṃ. Saṅgāmo. Āto gamu īsamadhivāsane. Āgameti, āgamayati, kāmāvacaradhamme nissāya rūpārūpadhammo samudāgameti, samudāgamayati. Upāsako dhammasavanantarāyaṃ anicchanto ‘‘āgametha āgamethā’’ti āha. Samudāgamanaṃ, āgamanaṃ. Āgamento, āgamayamāno.

Tatra āgametīti īsakaṃ adhivāseti. Samudāgametīti sampavattati. Bhūvādigaṇe ‘‘gamayatī’’ti hetukattuvasena vuttaṃ, idha pana upasagganipātapubbakāni katvā ‘‘āgametī’’tiādīni suddhakattuvasena vuttānīti daṭṭhabbaṃ.

Makārantadhāturūpāni.

Iti cu rādigaṇe pavaggantadhāturūpāni

Samattāni.

Yakārantadhātu

Yu jigucchāyaṃ. Yāveti, yāvayati. Yavo.

Byaya khaye. Byayeti, byayayati. Abyayībhāvo.

Byaya cittasamussagge. Tādisaṃyeva rūpaṃ.

Yakārantadhāturūpāni.

Rakārantadhātu

Para gatiyaṃ. Pareti, parayati. Ettha ca ‘‘iti kho ānanda kusalāni sīlāni anupubbena aggāya parentī’’ti pāḷi nidassanaṃ. Tattha aggāya parentīti arahattatthāya gacchanti.

Gara uggame. Gareti, garayati. Garu.

Cara asaṃsaye. Careti, carayati.

Pūri appāyane. Pūreti, pūrayati.

Vara icchāyaṃ. Vareti, varayati. Varo, varaṃ, varanto. Ete varānaṃ caturo varemi. Etaṃ sakka varaṃ vare.

Tattha varoti variyate varitabboti varo. Varanti varetīti varaṃ, icchanto patthentoti attho.

‘‘Mahāmahārahaṃ sakya-muni nīvaraṇā raṇā;

Muttaṃ muttaṃ sudassanaṃ, vande bodhivaraṃ vara’’nti

Purāṇakaviracanāyaṃ ‘‘vara’’nti padassa viya. Evaṃ varetīti varanto. Vareti varemi icchāmi yācāmi. Kārite ‘‘pavāretī’’ti rūpaṃ, icchāpetīti attho. Nisedhanatthe panidaṃ kāritaṃ na hoti.

Sara akkhepe. Sareti, sarayati. Saro. Saroti saddo.

Sāra dubbalye. Sāreti, sārayati. Dubbalo bhavatīti attho.

Kumāra kīḷāyaṃ. Kumāreti, kumārayati. Kumāro, kumārako. Kumārī, kumārikā.

Ettha kumārayati tattha tattha kīḷatīti kumāro. So eva atidaharattā kumārako. Esa nayo itaratrāpi.

Sūra vīra vikkantiyaṃ. Vikkanti vikkamanaṃ. Sūreti, sūrayati. Vīreti, vīrayati. Sūro, vīro. Sāsanikehi pana saddhammavidūhi evaṃ dhātusabhāvānampi sūravīrasaddānaṃ nibbacanaṃ na dassitaṃ, kevalaṃ pana tattha tattha ‘‘sūroti visiṭṭhauro’’ti ca ‘‘mahāvīroti mahāvikkanto’’ti ca ‘‘vīroti vīriyavā’’ti ca atthavivaraṇamattameva dassitaṃ.

Pāra tīra kammasampattiyaṃ. Kammasampatti nāma kammassa parisamāpanaṃ niṭṭhāpanaṃ. Pāreti, pārayati. Tīreti, tīrayati. Pāraṃ. Tīraṃ. Vikkamāmi na pāremi, bhūmiṃ sumbhāmi vegasā. Taṃ kiccaṃ tīretvā gato. Santīraṇaṃ, tīraṇapariññāti ca ādīni ettha dassetabbāni.

Tattha na pāremīti chindituṃ na sakkomīti attho.

Īra khepane. Īreti, īrayati.

Jara vayohānimhi. Jareti, jarayati. Jarā. Pāḷiyaṃ pana ‘‘jīratī’’ti pāṭho.

Vara āvaraṇe. Vāreti, vārayati. Nivāreti, nivārayati. Nivāretā. Parivāreti, parivārayati. Parivāro. Pavāreti, pavārayati. Pavāraṇaṃ. Pavāraṇanti nisedhanaṃ vā kāmyadānaṃ vā.

Dhara dhāraṇe. Dhāreti, dhārayati. Ādhāro, ādhārako, dhammo iccādīni.


这是完整的巴利文直译：
sām意为自己应用和称呼。自己应用即是自己的使用。称呼即是呼唤招呼。用、称。
saṅgām意为战斗。战、斗。两个国王战斗。战争。
带ā前缀的gam意为略微容忍。忍、耐,依欲界法而色无色法生起,生起。优婆塞不愿听法障碍说"请等待请等待"。生起、到来。正在等待、正在忍耐。
此中忍耐即是略微容忍。生起即是完全转起。在bhū等组中"使去"依使役主格说,但这里应知带前缀助词前缀作"等待"等依纯主格说。
以m音结尾的词根形式。
如是在cu等组以p组结尾的词根形式已完。
以y音结尾的词根
yu意为厌恶。厌、恶。大麦。
byay意为消耗。耗、费。不变化。
byay意为心的放弃。形式正是如此。
以y音结尾的词根形式。
以r音结尾的词根
par意为行走。行、去。此中"阿难,如是诸善戒次第至上"这圣典为例证。其中至上即是为阿罗汉性而去。
gar意为升起。起、升。重。
car意为无疑。行、动。
pūr意为充满。满、充。
var意为欲望。愿、求。胜者、愿、正在愿。我愿求这四种愿。帝释啊,请求这愿。
其中胜者即是被愿被求故为胜者。愿即是愿求,意思是欲求希望。
"释迦牟尼大应供,
离障离垢得解脱；
善见我礼胜菩提,
胜者。"
如在古人创作中"胜者"这词。如是愿求故为正在愿。愿求即是我愿求欲求乞求。在使役中有"使愿"形式,意思是使欲求。但在制止义中这不成为使役。
sar意为抛掷。掷、抛。声音。声音即是声。
sār意为衰弱。弱、衰。意思是成为衰弱。
kumār意为游戏。戏、玩。童子、小童子。童女、小童女。
此中在此在彼游戏故为童子。他因为很小而为小童子。这个方法在其他处也是如此。
sūr vīr意为勇猛。勇猛即是英勇。勇、猛。英、勇。勇者、英雄。但教法通达者未显示如此词根性质的勇者英雄字的词源解释,只在此处彼处显示"勇者即是殊胜的胸"和"大英雄即是大勇猛者"和"英雄即是具精进者"这样的意义解释而已。
pār tīr意为工作成就。工作成就即是工作的完成达成。渡、达。到、成。彼岸。此岸。我努力不能渡,以势力震动大地。完成那件事而去。推度、度知遍知等在这里应当显示。
其中不能渡即是不能切断的意思。
īr意为浪费。费、耗。
jar意为年龄损减。老、衰。老。但在圣典中读作"老去"。
var意为遮障。障、遮。制止、禁止。制止者。围绕、包围。眷属。自恣、邀请。自恣。自恣即是制止或可欲施予。
dhar意为持持。持、执。所依、小所依、法等。


Tattha dhammoti anekavidhesu dhammesu lokuttaro uppādito sacchikato ca catūsu apāyesu saṃsāre vā satte apatamāne dhāretīti dhammo. Atha vā sotāpannādīhi ariyehi dhāriyati, nu puthujjanehītipi dhammo. Catubhūmiko pana sakalakkhaṇaṃ dhāretīti dhammo. Kakkhaḷattādinā phusanādinā santiādinā sakasakabhāvena paṇḍitehi dhāriyati sallakkhiyatītipi dhammo. Tepiṭako pana pāḷidhammo sakatthaparatthādibhee atthe dhāretīti dhammo. Keci tu vidū ‘‘pāpake akusale dhamme dhunāti kampeti viddhaṃsetīti dhammo’’ti dhūdhātuvasenapi nibbacanaṃ vadanti, taṃ maggadhamme atīva yujjati, phalanibbānapariyattidhammesu pana pariyāyena yujjati.

Dhammasaddo pariyattihetuguṇanissattanijjīvatādīsu dissati. Ayañhi ‘‘dhammaṃ pariyāpuṇāti suttaṃ geyya’’ntiādīsu pariyattiyaṃ dissati. ‘‘Hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’tiādīsu hetumhi.

‘‘Na hi dhammo adhammo ca, ubho samavipākino;

Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggati’’nti

Ādīsu guṇe. ‘‘Tasmiṃ kho pana samaye dhammā honti. Dhammesu dhammānupassī viharatī’’tiādīsu nissattanijjīvatāyaṃ.

Atha vā dhammasaddo sabhāvapaññāpuññapaññattiāpattipariyattinissattanijjīvatāvikāraguṇapacca- yapaccayuppannādīsu dissati. Ayañhi ‘‘kusalā dhammā akusalā dhammā abyākatā dhammā’’tiādīsu sabhāve dissati.

Yassete caturo dhammā, saddhassa gharamesino;

Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, sa ve pecca na socatī’’ti

Ādīsu paññāyaṃ.

‘‘Na hi dhammo adhammo ca, ubho samavipākino;

Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggati’’ntiādīsu

Puññe. ‘‘Paññattidhammā, niruttidhammā, adhivacanādhammā’’tiādīsu paññattiyaṃ. ‘‘Pārājikā dhammā, saṅghādisesā dhammā’’tiādīsu āpattiyaṃ. ‘‘Idha bhikkhu dhammaṃ jānāti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇa’’ntiādīsu pariyattiyaṃ. ‘‘Tasmiṃ kho pana samaye dhammā honti. Dhammesu dhammānupassī viharatī’’tiādīsu nissattanijjīvatāyaṃ. ‘‘Jātidhammā jarādhammā maraṇadhammā’’tiādīsu vikāre. ‘‘Channaṃ buddhadhammāna’’ntiādīsu guṇe. ‘‘Hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’tiādīsu paccaye. ‘‘Ṭhitāvasā dhātu dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā’’tiādīsu paccayuppanne.

Atha vā dhammasaddo pariyattisaccasamādhipaññāpakatipuññāpattiñeyyādīsu bahūsu atthesu diṭṭhappayogo. Tathā hi ‘‘idha bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇātī’’tiādīsu pariyattiyaṃ dissati. ‘‘Diṭṭhadhammo pattadhammo’’tiādīsu sacce. ‘‘Evaṃdhammā te bhagavanto ahesu’’ntiādīsu samādhimhi. ‘‘Saccaṃ dhammo dhiti cāgo’’ti evamādīsu paññāyaṃ. ‘‘Jātidhammānaṃ bhikkhave sattāna’’nti evamādīsu pakatiyaṃ. ‘‘Dhammo have rakkhati dhammacāri’’nti evamādīsu puññe. ‘‘Cattāro pārājikā dhammā’’tiādīsu āpattiyaṃ. ‘‘Kusalā dhammā’’tiādīsu ñeyye. Evaṃ dhammasaddappavattivisayā vividhā aṭṭhakathācariyehi dassitā, tattha tattha pana ādisaddena yuttivisayādayo ca atthā gahetabbā. Tathā hi dhammasaddo –

‘‘Nesa dhammo mahārāja, yaṃ tvaṃ gaccheyya ekako;

Ahampi tena gacchāmi, yena gacchasi khattiyā’’ti

Ādīsu yuttiyaṃ vattati. ‘‘Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇa’’ntiādīsu visaye. ‘‘Satañca dhammo na jaraṃ upetī’’ti ettha nibbāne vattati. Tatra yā nissattatā, sā eva nijjīvatā. Yo ca hetu, so eva paccayo.


这是完整的巴利文直译：
此中法即是在多种法中,出世间被生起被证得的,使众生不堕四恶道或轮回故为法。或者被圣者如预流等所持,不被凡夫所持故为法。而四地的以总相为持故为法。以坚硬性等、以触等、以寂静等以自性被智者所持被观察故为法。而三藏圣典法持自利他利等差别义故为法。但有些智者说"震动摇撼破坏恶不善法故为法"依dhū词根也说词源解释,这在道法极为适合,但在果法、涅槃法、教法中以转义适合。
法字见于教法、因、德性、无我无命等。因为这在"学习法经诗等"等中见于教法。在"于因的智为法无碍解"等中见于因。
"法与非法二者,
果报实不同；
非法导地狱,
法引至善趣。"
等中见于德性。在"在那时有诸法,住于观诸法中之法"等中见于无我无命。
或者法字见于自性、智慧、福德、施设、罪过、教法、无我无命、变化、德性、缘、缘生等。因为这在"诸善法诸不善法诸无记法"等中见于自性。
"若有信在家者,
具足此四法；
真实法坚舍,
彼死后不忧。"
等中见于智慧。
"法与非法二者,
果报实不同；
非法导地狱,
法引至善趣。"
等中见于福德。在"施设法、语言法、名称法"等中见于施设。在"波罗夷法、僧残法"等中见于罪过。在"此比丘知法经诗解说"等中见于教法。在"在那时有诸法,住于观诸法中之法"等中见于无我无命。在"生法老法死法"等中见于变化。在"六佛法"等中见于德性。在"于因的智为法无碍解"等中见于缘。在"界的住位法住性法决定性"等中见于缘生。
或者法字见于教法、真谛、定、慧、本性、福德、罪过、所知等多义中。因此在"此比丘学习法"等中见于教法。在"见法得法"等中见于真谛。在"诸世尊有如是法"等中见于定中。在"真实法坚舍"等中见于慧。在"诸比丘有生法众生"等中见于本性。在"法实护法行者"等中见于福德。在"四波罗夷法"等中见于罪过。在"诸善法"等中见于所知。如是注释师显示法字运行境界的种种,但此处彼处以等字应取道理境界等义。因此法字：
"大王这非是法,
你应独自去；
我亦随彼去,
刹帝利你去处。"
等中用于道理。在"依意及诸法生意识"等中用于境界。"善人法不至老"在此用于涅槃。其中无我性即是无命性。因即是缘。


Iccevaṃ –

Pariyattipaccayesu, guṇe nissattatāya ca;

Sabhāve ceva paññāyaṃ, puññe paññattiyampi ca.

Āpattiyaṃ vikāre ca, paccayuppannakepi ca;

Saccasamādhipakati-ñeyyesu yuttiyampi ca;

Visaye ceva nibbāne, dhammasaddo pavattati.

Keci pana dhammasaddassa pavattivisayānaṃ dasadhāva paricchedaṃ vadanti.

Ñeyyamagge ca nibbāne, sabhāve atha jātiyaṃ;

Mane visayapuññesu, bhāve pāvacanepi ca;

Imesu dasasvatthesu, dhammasaddo pavattati.

Tatra atthuddhāroti samānasaddavacanīyānaṃ atthānaṃ uddharaṇaṃ atthuddhāro.

Rakārantadhāturūpāni.

Lakārantadhātu

Pālarakkhaṇe. ‘‘Rakkhaṇaṃ, tāṇaṃ, gopanaṃ, avanaṃ, pālanaṃ, rakkhā, rakkhaṇā, gutti’’ iccete pariyāyā. Pāleti, pālayati. Pālako, buddhapālo. Ambapālī gaṇikā. Samo bhavatu pālinā. Pālito, pālanaṃ, pāḷi.

Ettha pāḷīti atthaṃ pāletīti pāḷi, lassa ḷattaṃ. Atha vā antodakaṃ rakkhaṇaṭṭhena mahato taḷākassa thirā mahatīti pāḷi viyāti pāḷi, pariyattidhammo. Aparo nayo pakaṭṭhānaṃ ukkaṭṭhānaṃ sīlādiatthānaṃ bodhanato sabhāvaniruttibhāvato buddhādīhi bhāsitattā ca pakaṭṭhānaṃ vacanappabandhānaṃ āḷīti pāḷi.

Pāḷisaddo pāḷidhamme, taḷākapāḷiyampi ca;

Dissate pantiyañceva, iti ñeyyaṃ vijānatā.

Ayañhi ‘‘pāḷiyā atthamupaparikkhantī’’tiādīsu pariyattidhammasaṅkhāte pāḷidhamme dissati. ‘‘Mahato taḷākassa pāḷī’’tiādīsu taḷākapāḷiyaṃ. ‘‘Pāḷiyā nisīdiṃsū’’tiādīsu pantiyaṃ, paṭipāṭiyā nisīdiṃsūti attho. Imasmiṃ panatthe dhātuyā kiccaṃ natthi. Pāṭipadiko hi pantivācako pāḷisaddo.

Tila sinehane. Teleti, telayati. Telaṃ, tilo, tilaṃ.

Tattha tiloti tilagaccho. Tilanti tapphalaṃ. Tato pana nikkhanto sineho telaṃ. So hi ‘‘tilānaṃ idanti tela’’nti vuccati. Yadi evaṃ ‘‘sāsapatela’’ntiādivacanaṃ na yujjeyyāti? No na yujjati, ‘‘tilasinehane’’ti evaṃ vuttāya tiladhātuyā sāmaññato yassa kassaci sinehassa vacanato. Tena ‘‘sāsapatelaṃ, madhukatela’’ntiādayo sāsane payogā dissanti. Mayaṃ pana tiladhātuvasena nipphannānaṃ tilagacchatapphalavācakānaṃ ‘‘tilo, tila’’nti saddarūpānaṃ pakāsanamukhena ‘‘tilānaṃ idanti tela’’nti vadāma, na pana tena vacanena sāsapādīnaṃ sinehassa atelattaṃ vadāma. Atha kiñcarahīti ce? Taddhitavidhāne viññunaṃ kosallatthaṃ tilasaddaṃ paṭicca ‘‘tilānaṃ idanti tela’’nti vadāma. Sinehasaṅkhātassa sāsapādīnaṃ telassa vacanaṃ na jahāma, tasmā udāharaṇappakāsane ‘‘tilo, tilaṃ, tela’’nti avatvā ‘‘telaṃ, tilo, tila’’nti amhehi vuttaṃ. Idañhi vacanaṃ telassa sāmaññato sinehe pavattiṃ dīpeti. Teneva ca sāsane ‘‘tilatelaṃ, sāsapatela’’ntiādinā visesavacanampi dissatīti niṭṭhametthāvagantabbaṃ. Apica telasaddo yebhuyyena tilatele vattati, yathā migasaddo hariṇamigetipi daṭṭhabbaṃ.

Jala apavāraṇe. Jāleti, jālayati. Jālaṃ, jālā. Jālanti macchajālaṃ. Jālāti aggijālā.

Khala soceyye. Soceyyaṃ sucibhāvo. Khāleti, khālayati. Pakkhāleti, pakkhālayati.

Tala patiṭṭhāyaṃ. Tāleti, tālayati. Tālo, talaṃ.

Ettha tāloti tiṇarājarukkho. Talanti pāṇitalabhūmitalādi. Tañhi tālayati patiṭṭhāti ettha vatthujātanti talaṃ.

Tula ummāne. Toleti, tolayati.

Dulaukkhepe. Ukkhepo uddhaṃ khipanaṃ. Doleti, dolayati. Dolā.


这是完整的巴利文直译：
如是：
教法与缘中,德性无我性；
自性及慧中,福德施设中。
罪过变化中,及于缘生中；
谛定本性知,道理境界中。
于境及涅槃,法字得运行。
但有些人说法字运行境界只有十种区分。
所知道涅槃,自性及生中；
意境界福德,存在及教中；
于此十义中,法字得运行。
其中意义列举即是同义词所说诸义的列举为意义列举。
以r音结尾的词根形式。
以l音结尾的词根
pāl意为保护。"保护、庇护、守护、保卫、养护、保、护持、防护"这些是同义词。护、养。护者、佛护。庵婆波利妓女。愿与护者平等。被护、护持、圣典。
此中圣典即是护持义故为圣典,l变为ḷ。或者如大池以护内水义为坚固广大故为堤,如是为圣典,教法。另一方法因为显示殊胜最上戒等义,因为是自然语言,因为被佛等所说故殊胜语言之集为圣典。
圣典字于教法,及于池堤中；
亦见于行列,智者应如是知。
因为这在"以圣典考察义"等中见于称为教法的圣典。在"大池的堤"等中见于池堤。在"以列坐"等中见于行列,意思是以次第坐。但在这个意思中词根无作用。因为表示行列的圣典字是词根基础词。
til意为油腻。油、腻。油、油麻株、油麻。
其中油麻株即是油麻植物。油麻即是其果实。从它出来的油腻为油。因为它说为"油麻之物为油"。如果这样"芥子油"等说法不适合？不,适合,"油麻意为油腻"如是说的油麻词根普遍说任何油腻。因此在教中见到"芥子油、甘草油"等用法。但我们依油麻词根所生表示油麻植物果实的"油麻株、油麻"这些词形的显示方面说"油麻之物为油",但不以那说法说芥子等的油腻为非油。那么如何呢？为智者在从属词构造的熟练,依油麻字说"油麻之物为油"。我们不舍弃称为油腻的芥子等的油的说法,因此在例证显示中不说"油麻株、油麻、油",而我们说"油、油麻株、油麻"。因为这说法显示油的普遍运行于油腻。正因如此在教中也见到以"油麻油、芥子油"等特殊说法,这里应如是了知结论。而且油字多用于油麻油,应知如鹿字用于斑鹿。
jal意为遮蔽。遮、蔽。网、焰。网即是渔网。焰即是火焰。
khal意为清净。清净即是净性。净、洁。洗、浣。
tal意为安立。立、安。多罗树、平面。
此中多罗树即是草王树。平面即是手掌平面地平面等。因为物品安立于此故为平面。
tul意为称量。称、量。
dul意为上举。上举即是向上投掷。荡、摇。秋千。


Ettha ca doliyati ukkhipiyati yattha nipanno dārako, yathānipannako vāti dolā.

Vula nimmajjane. Voleti, voyalati.

Mīla nimīlane. Mīleti, mīlayati. Mīlanaṃ, ummīlanaṃ, nimīlanaṃ.

Mūla rohane. Mūleti, mūlayati. Mūlaṃ. Esā hi yadā patiṭṭhāyaṃ vattati, tadā bhūvādigaṇikā, ‘‘mūlatī’’ti cassā rūpaṃ.

Tattha mūlanti mūlayati rūhati rukkhādi etenāti mūlaṃ. Atha vā mūlayati chinnopi koci etena acchinnena punadeva rūhatīti mūlaṃ. Vuttañhi –

‘‘Yathāpi mūle anupaddave daḷhe,

Chinnopi rukkho punadeva rūhati;

Evampi taṇhānusaye anūhate,

Nibbattati dukkhamidaṃ punappuna’’nti;

Mūlasaddassa atthuddhāro heṭṭhā bhūvādigaṇe vutto.

Kala pila khepe. Kāleti, kālayati. Kālo. Pileti, pilayati.

Ettha kāloti samayopi maccupi. Tatra samayo tesaṃ tesaṃ sattānaṃ āyuṃ kālayati khepeti divase divase appaṃ appaṃ karotīti kāloti vuccati. Vuttampi cetaṃ –

‘‘Kālo ghasati bhūtāni, sabbāneva sahattanā;

Yo ca kālaghaso bhūto, sabhūtapacaniṃpacī’’ti.

Maccu pana kālayati tesaṃ tesaṃ sattānaṃ jīvitaṃ khepeti samucchedavasena nāsetīti kāloti vuccati. Tenāhu aṭṭhakathācariyā ‘‘kāloti maccu. Kālayati sattānaṃ jīvitaṃ nāsetīti kālo. Kālena maccunā kato nāsitoti kālakato’’ti. ‘‘Maraṇaṃ hindaṃ maccu maṭṭu cuti kālo antako nikkhepo’’ti maraṇassābhidhānāni.

Sulla sajjane. Sulleti, sullayati.

Ila peraṇe. Ileti, ilayati.

Vala bharaṇe. Vāleti, vālayati. Vālo.

Lala icchāyaṃ. Laleti, lalayati.

Dala vidāraṇe. Dāleti, dālayati, padāleti, padālayati. Kudālo.

Kala gatisaṅkhyānesu. Kāleti, kālayati. Kālo, kalā. Kalāti avayavo. Sā hi kālayitabbā saṅkhāyitabbāti kalā.

Sīla upadhāraṇe. Upadhāraṇaṃ bhuso dhāraṇaṃ, patiṭṭhāvasena ādhārabhāvo. Sīleti, sīlayati. Sīlaṃ, sīlanaṃ.

Ettha sīlanti sīleti upadhāreti taṃsamaṅgīpuggalaṃ apāyesu uppattinivāraṇavasena bhuso dhāretīti sīlaṃ. Atha vāsīliyati upacāriyati sappurisehi hadayamaṃsantaraṃ upanetvā dhāriyatīti sīlaṃ. Sīlananti bhūvādigaṇe avippakiṇṇatāsaṅkhātaṃ samādhānaṃ vuccati. Tattha ‘‘sīlatī’’ti rūpaṃ, idha pana ādhārabhāvasaṅkhātaṃ upadhāraṇaṃ vuccati. Ettha ca ‘‘sīleti, sīlayatī’’ti rūpāni. Aṭṭhakathāsu hi ‘‘kusalānaṃ dhammānaṃ patiṭṭhāvasena ādhārabhāvo upadhāraṇa’’nti vutto.

Vela kālopadese. Veleti, velayati. Velā. Keci ‘‘vela iti dhātusaddo na hotī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ, porāṇehi saddasatthavidūhi ‘‘velayatī’’ti rūpassa dassitattā.

Pala mūla lavanapavanesu. Lavanaṃ chedanaṃ, pavanaṃ sodhanaṃ. Pāleti, pālayati. Palaṃ. Palaṃ nāma mānaviseso. Lokassa vimatiṃ pāleti lunāti sodheti cāti palaṃ. Mūleti, mūlayati. Saddasatthavidū pana ‘‘mūlayati kedāraṃ, mūlayati dhañña’’nti payogaṃ vadanti.

Thūla paribrūhane. Paribrūhanaṃ vaḍḍhanaṃ. Thūleti, thūlayati. Thūlo puriso. Thūlā javena hāyanti.

Pala gatiyaṃ. Paleti, palayati. Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ. Paleti rasamādāya. Yathā suttaguḷaṃ yattakehi suttehi veṭhitaṃ, tattakehi eva palayati.


这是完整的巴利文直译：
此中被举起躺卧的孩子在何处,或如躺卧者故为秋千。
vul意为净治。治、净。
mīl意为闭眼。闭、合。闭、开、合。
mūl意为生长。生、长。根。因为这个当用于安立时,属于bhū等组,"生长"是它的形式。
此中根即是树等由此生长增长故为根。或者某些被砍者由此未砍而再次生长故为根。因为说：
"如根坚固无损害,
树虽被砍复生长；
如是渴爱随眠未除,
此苦一再生起来。"
根字的意义列举在前bhū等组中已说。
kal pil意为消耗。耗、费。时。费、耗。
此中时即是时间也是死神。其中时间消耗耗尽那些众生的寿命,日日减少故称为时。这也说：
"时吞诸有情,一切并自身；
吞时者有情,煮诸有情煮。"
而死神消耗耗尽那些众生的生命,以断绝方式毁灭故称为时。因此注释师说"时即是死神。消耗众生生命毁灭故为时。被时即死神所作毁灭故为死亡"。"死亡、终、死、死、逝、时、终者、舍"是死的同义词。
sull意为装饰。饰、装。
il意为粉碎。碎、粉。
val意为养育。育、养。野性。
lal意为欲望。欲、望。
dal意为破坏。破、坏,破坏、毁坏。锄头。
kal意为行走和计数。数、算。时、分。分即是部分。因为它应被计数故为分。
sīl意为持守。持守即是极持,以住立方式成为所依。持、守。戒、持守。
此中戒即是持守具有它的人以防止生于恶道方式极持故为戒。或者被善人带至心肉中间而持守故为戒。持守在bhū等组中说为称为不散乱的等持。其中有"持"的形式,但这里说称为所依性的持守。此中有"持、守"的形式。因为在注释中说"以善法住立方式成为所依为持守"。
vel意为时处。时、处。时。有些人说"vel不是词根字",那不应取,因为古代语法学者显示"时处"的形式。
pal mūl意为割除和净化。割除即是切断,净化即是清净。割、除。秤。秤即是某种度量。割除清净世间疑惑故为秤。生、长。但语法学者说"耕田,生长谷物"的用法。
thūl意为增长。增长即是增大。大、粗。粗人。胖者以速度减损。
pal意为行走。去、行。义趋不至计数。取味而去。如线球以几许线缠绕,以几许而解开。


Ciṅgula paribbhamane. Ciṅguleti, ciṅgulayati. Ciṅgulayitvā. Atrāyaṃ pāḷi ‘‘yāvatikā abhisaṅkhārassa gati, tāvatikaṃ gantvā ciṅgulayitvā bhūmiyaṃ papatī’’ti. Tattha ciṅgulayitvāti paribbhamitvā.

Lakārantadhāturūpāni.

Vakārantadhātu

Divu parikūjane. Parikūjanaṃ gajjanaṃ. Deveti, devayati. Devo ca paridevitvā. Devoti megho.

Divuaddane. Addanaṃ gandhapisananti vadanti. Deveti, devayati.

Civa bhāsāyaṃ. Civeti, civayati.

Vakārantadhāturūpāni.

Sakārantadhātu

Pusa posane. Poseti, posayati. Imāni rūpāni kiñcāpi bhūvādigaṇikaṃ ‘‘posetī’’ti rūpaṃ paṭicca hetukatturūpāni viya dissanti, tathāpi ‘‘aññepi devo posetī’’tiādikassa curādigaṇikarūpassa dassanato suddhakattuvasena vuttānīti daṭṭhabbaṃ. Ubhinnaṃ pana kāritaṭṭhāne ‘‘posāpeti, posāpayatī’’ti hetukatturūpāni icchitabbāni.

Pesa paṭiharaṇe. Peseti, pesayati.

Pisa balapāṇanesu. Piseti, pisayati.

Pasi nāsane. Paṃseti, paṃsayati.

Jasi rakkhaṇe. Jaṃseti, jaṃsayati.

Silesa silesane. Sileseti, silesayati. Sileso.

Lūsa hiṃsāyaṃ. Lūseti, lūsayati.

Punsa abhimaddane. Nakāro niggahītatthaṃ. Puṃseti, puṃsayati. Napuṃsako. Dhātunakārassa lope ‘‘poso’’ iccapi rūpaṃ.

Tattha na puṃsakoti itthibhāvapumbhāvarahito puggalo. So hi puriso viya sātisayaṃ paccāmitte na puṃseti abhimaddanaṃ kātuṃ na sakkotīti napuṃsakoti vuccati. Keci pana ‘‘na pumā, na itthī’’ti napuṃsakoti vacanatthaṃ vadanti. Tathā hi saddasatthavidū taṃ puggalaṃ napuṃsakaliṅgavasena napuṃsakanti vadanti.

Dhūsa kantikaraṇe. Dhūseti, dhūsayati.

Rusa rosane. Rosanaṃ kopakaraṇaṃ. Roseti, rosayati. Roso. Rosoti kodho.

Byusa ussagge. Byoseti, byosayati.

Jasa hiṃsāyaṃ. Jāseti, jāsayati.

Daṃsa daṃsane. Daṃseti, daṃsayati. Daṃsano. Daṃsanoti danto. Daṃsanti khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā etenāti daṃsano.

Dasi dassane ca. Cakāro daṃsanaṃ apekkhati. Daṃseti, daṃsayati. Vidaṃseti, vidaṃsayati sūriyo ālokaṃ.

Tassa santajjane. Tasseti, tassayati puriso core.

Vassu sattibandhane. Sattibandhanaṃ samatthatākaraṇaṃ. Vasseti, vassayati.

Jasa tāḷane. Tāḷanaṃ paharaṇaṃ. Jāseti, jāsayati.

Pasa bandhane. Pāseti, pāsayati. Pāso. Pāsanti bandhanti satte etenāti pāso, sakuṇapāsādi.

Ghusi visaddane. Visaddanaṃ ugghosanaṃ. Ghoseti, ghosayati. Ghoso.

Lasa silyayoge. Silyayogo lāsiyaṃ nāṭakanāṭanaṃ recakadānaṃ. Lāseti, lāsayati. Lāsento, lāsentī . Atrāyaṃ pāḷi ‘‘vādentiyāpi lāsenti, naccantiyāpi lāsenti, lāsentiyāpi naccantī’’ti. Tattha lāsentīti yā uplavamānā viya uṭṭhahitvā lāsiyanāṭakaṃ nāṭenti, recakaṃ denti.

Bhūsa alaṅkāre. Bhūseti, bhūsayati. Vibhūseti, vibhūsayati. Bhūsanaṃ, vibhūsanaṃ.

Vasa sinehanachedāvaharaṇesu. Avaharaṇaṃ corikāya gahaṇaṃ. Vāseti, vāsayati. Vasā.

Tāsa vāraṇe. Vāraṇaṃ nivāraṇaṃ. Tāseti, tāsayati.

Dhasa uñche. Dhāseti, dhāsayati.

Bhasa gahaṇe. Bhāseti, bhāsayati.

Pusa dhāraṇe. Poseti, posayati, ābharaṇaṃ dhāretīti attho.

Tusi pisi kusi dasi bhāsāyaṃ. Tuṃseti, tuṃsayati. Piṃseti, piṃsayati. Kuṃseti, kuṃsayati. Daṃseti, daṃsayati.

Khusi akkosane. Khuṃseti, khuṃsayati. Khuṃsanā.


这是完整的巴利文直译：
ciṅgul意为旋转。转、旋。旋转后。这里有经文"以造作的行程多远,行走那么远后旋转落于地上"。其中旋转即是转动。
以l音结尾的词根形式。
以v音结尾的词根
div意为鸣叫。鸣叫即是雷鸣。鸣、叫。而天神悲泣。天即是云。
div意为磨碎。磨碎即是说香料研磨。磨、碎。
civ意为说话。说、讲。
以v音结尾的词根形式。
以s音结尾的词根
pus意为养育。育、养。这些形式虽然依bhū等组的"养育"形式似乎是使役主格形式,但也见到"天也养育其他"等属于cur等组的形式,所以应知依纯主格说。但两者在使役处应当要"使养育、使养育"这些使役主格形式。
pes意为运送。送、运。
pis意为力和呼吸。力、气。
pas意为毁灭。灭、毁。
jas意为保护。护、保。
siles意为粘着。着、粘。粘着。
lūs意为伤害。害、伤。
puṃs意为压碎。n音为鼻音。压、碎。中性。当词根的n音脱落也有"男人"这形式。
其中非男性即是离女性男性的人。因为他如男人一样不能极度压碎敌人故称为非男性。但有些人说"非男,非女"为非男性的词义。因此语法学者依中性词性说那人为非男性。
dhūs意为作美。美、饰。
rus意为忿怒。忿怒即是作生气。怒、忿。忿怒。忿怒即是瞋。
byus意为放出。出、放。
jas意为伤害。害、伤。
daṃs意为咬。咬、啮。牙。牙即是齿。以此咬噉可噉可食故为牙。
das意为见和。和字关联咬。咬、啮。太阳显现光明。
tas意为恐吓。人恐吓盗贼。
vass意为力系。力系即是作能力。系、缚。
jas意为打击。打击即是敲打。击、打。
pas意为束缚。缚、束。网。以此束缚众生故为网,如鸟网等。
ghus意为作声。作声即是发声。声、鸣。声音。
las意为结合艺术。结合艺术即是舞蹈表演给放松。舞、演。正在舞、正在舞。这里有经文"演奏时也舞,跳舞时也舞,舞蹈时也跳"。其中舞即是她们好像飞起来表演舞蹈表演,给放松。
bhūs意为装饰。饰、装。装饰、庄严。装饰、庄严。
vas意为爱护切断拿取。拿取即是以偷盗方式取。护、取。脂肪。
tās意为遮止。遮止即是禁止。止、遮。
dhas意为拾取。取、拾。
bhas意为执取。取、执。
pus意为持持。养、育,意思是持持装饰。
tus pis kus das意为说话。语、说。语、说。语、说。语、说。
khus意为骂詈。骂、詈。骂詈。


Gavesa maggane. Gaveseti, gavesayati. Gavesako, gavesito, gavesanā, gaveṭṭhi.

Vāsa upasevāyaṃ. Vāseti, vāsayati. Vāso, āvāso.

Hisi hiṃsāyaṃ. Hiṃseti, hiṃsayati.

Nivāsa acchādane. Vatthaṃ nivāseti, nivāsayati. Pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā.

Aṃsasaṅghāte. Aṃseti, aṃsayati. Aṃso, aṃsā.

Ettha ca aṃsoti koṭṭhāsopi khandhopi vuccati. Aṃsāti arisarogo.

Misa sajjane. Meseti, mesayati.

Rasa assādane. Raseti, rasayati. Raso. Rasiyate assādiyate janehīti raso.

Rasa sinehane. Raseti, rasayati. Raso.

Tattha rasetīti sinehati. Rasoti sineho, sinehasambandho sāmaggirasoti vuccati, yaṃ sandhāya brāhmaṇā bhagavantaṃ ‘‘arasarūpo samaṇo gotamo’’ti avocuṃ.

Siya asabbappayoge. Seseti, sesayati. Seso. Vipubbo atisaye, vipubbo atisaye, vipubbo sisadhātu atisaye vattati, viseseti, visesayati. Viseso, visiṭṭho, visesanaṃ.

Missa sammisse. Misseti, missayati. Sammisseti, sammissayati. Misso, misso, missito, sammissito, sammisso iccādīni. Alambusājātake missāti itthīnaṃ vattabbanāmaṃ, purisehi saddhiṃ sammissanatāya.

Jusa paritakkane. Joseti, josayati.

Masa pahāsane. Maseti, masayati.

Marisa titikkhāyaṃ. Mariseti. Marisayati.

Pisa pesane. Peseti, pesayati. Pesako, pesito.

Ghusasadde. Ghoseti, ghosayati. Ugghosayuṃ bodhimaṇḍe pamoditā. Ghoso.

Disī uccāraṇe. Deseti, desayati. Desako, desetā, desito, desanā.

Vasa acchādane. Vāseti, vāsayati. Nivāseti, nivāsayati. Vatthaṃ.

Sakārantadhāturūpāni.

Hakārantadhātu

Araha pūjāyaṃ. Araheti, arahayati. Arahā, arahaṃ. ‘‘Arahā, khīṇāsavo, asekkho’’ti arahato nāmāni.

Sineha sinehane. Sineheti, sinehayati.

Varaha hiṃsāyaṃ. Varaheti, varahayati. Varāho.

Varāhoti sūkaropi hatthīpi vuccati. ‘‘Eṇeyyā ca varāhā cā’’ti ettha hi sūkaro ‘‘varāho’’ti vutto, ‘‘mahāvarāhassa…pe… nadīsu jaggato’’ti ettha pana hatthī ‘‘varāho’’ti.

Raha cāge. Raheti, rahayati.

Caha parikatthane. Caheti, cahayati.

Maha pūjāyaṃ. Maheti, mahayati. Mahito rājā mahārājā. Vihāramaho, cetiyamaho.

Piha icchāyaṃ. Piheti, pihayati. Pihā, pihālu, apiho, pihanīyā vibhūtiyo.

Kuhavimhāpane. Kuheti, kuhayati. Kuhako. Kuhayati lokavimhāpanaṃ karotīti kuhako. Kuhanā.

Saha parisahane. Parisahanaṃ khanti. Saheti, sahayati. Sahanaṃ. Bhūvādigaṇikassa panassa ‘‘sahatī’’ti rūpaṃ.

Garaha vinindane. Garaheti, garahayati. Garahā. Bhūvādigaṇikassa panassa ‘‘garahatī’’ti rūpaṃ.

Hakārantadhāturūpāni.

Ḷakārantadhātu

Taḷa tāḷane. Tāḷeti, tāḷayati. Patāḷeti, patāḷayati. Tāḷaṃ. Tāḷanti kaṃsatāḷādi.

Taḷa āghāte. Pubbe viya rūpāni.

Khaḷa bhede. Khaḷeti, khaḷayati.

Iḷa thavane. Iḷeti, iḷayati.

Juḷa peraṇe. Joḷeti, joḷayati.

Pīḷa avagāhane. Pīḷeti, pīḷayati. Nippīḷeti, nippīḷayati. Pīḷanako, pīḷito, pīḷā, pīḷanaṃ, nippīḷanako.

Laḷa upasevāyaṃ. Lāḷeti, lāḷayati. Upalāḷeti, upalāḷayati. Bhūvādigaṇaṭṭhāya pana vilāsanatthe vattamānāya etissā ‘‘laḷatī’’ti rūpaṃ.

Siḷa seḷane. Seḷeti, seḷayati. Seḷento. Ettha seḷetīti seḷitasaddaṃ karoti.

Avaggantadhāturūpāni.

Curādī ettakā diṭṭhā, dhātavo me yathābalaṃ;

Suttesvaññepi pekkhitvā, gaṇhavho atthayuttito.


这是完整的巴利文直译：
gaves意为寻求。求、寻。寻求者、被寻求、寻求、寻觅。
vās意为亲近。近、亲。住处、居所。
his意为伤害。害、伤。
nivās意为覆盖。着衣、覆盖。上午时分着衣后。
aṃs意为聚集。集、聚。分、肩。
此中分即是说部分也是肩。肩病即是敌人的病。
mis意为装饰。饰、装。
ras意为品尝。尝、味。味。被人们品尝享受故为味。
ras意为爱护。爱、护。味。
其中爱护即是生爱。味即是爱,爱的结合称为和谐味,关于这个婆罗门对世尊说"沙门乔达摩是无味相"。
si意为非一切运用。余、留。余。带vi前缀表过度,带vi前缀的si词根表示过度,殊胜、超越。殊胜、胜异、殊胜。
miss意为混合。混、合。混合、和合。混合、混合、被混合、被和合、和合等。在阿兰布沙本生中混合是对女人说的名字,因为与男人混合。
jus意为思惟。思、惟。
mas意为欢笑。笑、喜。
maris意为忍耐。耐、忍。
pis意为派遣。遣、派。派遣者、被派遣。
ghus意为声音。声、鸣。他们在菩提场欢喜高呼。声音。
dis意为发出。说、演。说者、说者、被说、说法。
vas意为覆盖。覆、盖。覆盖、遮蔽。衣服。
以s音结尾的词根形式。
以h音结尾的词根
arah意为供养。供、养。阿罗汉、应供。"阿罗汉、漏尽者、无学"是阿罗汉的名字。
sineh意为油腻。腻、油。
varah意为伤害。害、伤。野猪。
野猪即是说猪也是象。因为在"羚羊和野猪"中猪说为"野猪","大野猪…在河中守护"中象说为"野猪"。
rah意为舍弃。弃、舍。
cah意为自夸。夸、诩。
mah意为供养。供、养。被供养的王为大王。寺庆、塔庆。
pih意为欲望。欲、望。希求、贪求、无求、应求的财富。
kuh意为欺诈。诈、欺。欺诈者。欺诈作世间欺诈故为欺诈者。欺诈。
sah意为忍耐。忍耐即是忍辱。忍、耐。忍耐。但属于bhū等组的它有"忍"的形式。
garah意为责备。责、备。责备。但属于bhū等组的它有"责"的形式。
以h音结尾的词根形式。
以ḷ音结尾的词根
taḷ意为打击。击、打。打击、敲打。铜锣。铜锣即是铜锣等。
taḷ意为伤害。如前的形式。
khaḷ意为破坏。坏、破。
iḷ意为赞叹。赞、叹。
juḷ意为粉碎。碎、粉。
pīḷ意为沉浸。浸、沉。压迫、挤压。压迫者、被压迫、压迫、压迫、压迫者。
laḷ意为亲近。近、亲。亲近、爱抚。但在bhū等组中用于戏乐义时它有"戏"的形式。
siḷ意为作声。声、鸣。正在鸣。此中作声即是作响声。
字母组结尾的词根形式。
我已见cur等组如是多词根,
观看圣典中其他,依义理应取。


Curapamukhagaṇo me sāsanatthaṃ pavutto,

Supacurahitakāmo tampi sikkheyya dhīro;

Supacuranayapāṭhe satthuno tañhi sikkhaṃ,

Piyusamiva manuññaṃ atthasāraṃ labhetha.

Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

Curādigaṇaparidīpano aṭṭhārasamo paricchedo.



这是完整的巴利文直译：
我为教义说明了以cur为首的词根组，
智者欲多行善应当学习它；
在导师教法多种方法中学习它，
将得如甘露般可意的义理精华。
如是在九分教法有注释三藏中通晓词形变化的智者，
为熟练而作的语法学论著中
显示cur等组的第十八章。


19. Sabbagaṇavinicchaya

Ito paraṃ pavakkhāmi, sabbagaṇavinicchayaṃ;

Sotūnaṃ paṭubhāvatthaṃ, parame piṭakattaye.

Paccayādivibhāgehi, nayehi vividhehi taṃ;

Sukhaggāhāya sotūnaṃ, suṇātha mama bhāsato.

Tattha paṭhamo bhūvādigaṇo, dutiyo rudhādigaṇo, tatiyo divādigaṇo, catuttho svādiguṇo, pañcamo kiyādigaṇo, chaṭṭho gahādigaṇo, sattamo tanādigaṇo, aṭṭhamo curādigaṇo, imasmiṃ bhagavato pāvacane aṭṭhavidhā dhātugaṇā bhavanti. Etesu vikaraṇapaccayavasena –

Bhūvādito akāro ca, sānusāro rudhādito;

Akāro cevivaṇṇo ca, ekārokārameva ca.

Yapaccayo divādimhā, ṇu ṇā uṇā suvādito;

Kyādito pana nāyeva, ppaṇhā pana gahādito.

Oyirā tu tanādimhā, ṇe ṇayā ca curādito;

Aggahitaggahaṇena, paccayā dasa pañca ca.

Hiyyattanī sattamī ca, vattamānā ca pañcamī;

Catassetā pavuccanti, sabbadhātukanāmikā.

Etesu visayesveva, akāro suddhakattari;

Aññatra kha cha sādīhi, sahāpi cupalabbhati.

‘‘Bhavati hoti sambhoti, jeti jayati kīyati;

Ḍeti yāti iti eti, avati koti saṅkati.

Bhikkhati pivati pāti, vadeti vadati’’ iti;

Bhūvādidhāturūpāni, bhavantīti pakāsaye.

Rūpaṃ ‘‘rundhati rundhīti, rundheti puna rundhiti;

Sumbhoti’’ccādīrūpāni, rudhādīnti dīpaye.

‘‘Dibbati sibbati ceva, yujjati vijjati tathā;

Ghāyati hāyati’’ccādi, rūpamāhu divādinaṃ.

‘‘Suṇoti ca suṇāti ca, vuṇoti ca vuṇāti ca;

Pāpuṇāti hinotī’’ti, ādirūpaṃ suvādinaṃ.

‘‘Kināti ca jināti ca, dhunāti ca munāti ca;

Asnāti’’ccādirūpañca, kyādīnanti vibhāvaye.

‘‘Gheppati paṭiggaṇhāti, saṇhañca saṇhakoti ca;

Kaṇhaṃ taṇhā ca tiṇhuṇha’’-miccādi ca gahādinaṃ.

‘‘Tanoti ca karoti ca, kayirati sanoti ca;

Sakkota’ppoti pappoti’’-ccādirūpaṃ tanādinaṃ.

‘‘Coreti corayante ca, cinteti cintayanti ca;

Manteti’’ccādikañcāpi, rūpamāhu curādinaṃ.

Vikaraṇavasenevaṃ, rūpabhedo pakāsito;

Dhātūnaṃ dhātubhedādi-kusalassa matānugo.

Kiriyāya dhāraṇato, dhātavo ekadhā matā;

Dvidhāpi ca pavuccanti, sakammākammato pana.

Tattha sakammakā nāma, gamibhakkhādayā siyuṃ;

Ṭhāsādayo akammā ca, upasaggaṃ vinā vade;

Sakammakakammabhūto, divu iccādayo puna;

Gahetvāna tidhā honti, evañcāpi vibhāvaye.

Sakammake dvidhā bhitvā, ekakammadvikammato;

Akammakehi saddhiṃ te, tividhāpi bhavanti hi.

Akammakā rutāyeva, ekakammā gamādayo;

Honti dvikammakā nāma, duhikaravahādayo.

Sakammākammakattamhi, dhātūnamupasaggato;

Niyamo natthi so tasmā, na mayā ettha vuccati.

Ekaṭṭhānā gamiccādī, dviṭṭhānā bhūpacādayo;

Tiṭṭhānā svādayo evaṃ, ṭhānatopi tidhā matā.

Gupādayo niyogena, ākhyātatte savuddhikā;

Vaca turādayo na hi, vuddhikā kāritaṃ vinā;

Khi ji iccādayo dhātū, savuddhāvuddhikā matā;

Iti vuddhivasenāpi, tividho dhātusaṅgaho.

Aluttavikaraṇā ca, luttavikaraṇā tathā;

Luttāluttavikaraṇā, evampi tividhā siyuṃ.

Tatrāluttavikaraṇā, gami rudhi divādayo;

Pā bhādayo jiniccādī, kamato itare siyuṃ.

Suddhassarā ekassarā, tathānekassarāti ca;

Tidhā bhavanti yuyātā-pābhālādī karādayo.

Catudhādinayo cāpi, labbhamānavasena ca;

Gahetabbo nayaññūhi, yathāvuttānusārato.


这是完整的巴利文直译：
19. 一切词根组的判定
从此我将宣说,一切词根组的判定；
为听众敏锐智慧,于最上三藏中。
以诸缀词等分别,以种种方法；
为听众易于掌握,请听我所说。
其中第一bhū等组,第二rudh等组,第三div等组,第四su等组,第五kī等组,第六gah等组,第七tan等组,第八cur等组,在世尊教法中有八种词根组。在这些中依词形变化词缀：
从bhū等取a音,从rudh等取连鼻音a；
取a音和i音,以及e音和a音。
从div等取ya缀,从su等取ṇu ṇā uṇā；
从kī等取nā,而从gah等取ppa和nhā。
从tan等取o和irā,从cur等取ṇe和ṇaya；
以未取所取,十五种词缀。
过去式和祈愿式,现在式和命令式；
这四种皆称为,一切词根之名。
在这些境界中,a音用于纯主格；
除了kha cha等外,也与cu一起得。
"存在、有、生起、胜、战胜、买；
行、去、如是、来、护、思、疑。
乞食、饮、喝、语、说"等；
说明为bhū等词根形式。
形式"阻碍、阻止、阻拦、再阻碍；
击打"等形式说明为rudh等。
"赌博、缝纫,以及结合、明了,同样；
嗅、减少"等形式说为div等。
"听和听,织和织；
到达、舍"等形式为su等。
"买和胜、摇和思；
食"等形式应知为kī等。
"取和接受、细和细小；
黑、渴、硬热"等为gah等。
"展和作、被作、得和；
能、得、获"等形式为tan等。
"盗和被盗、思和思；
谈"等也说为cur等形式。
如是依词形变化,显示形式差别；
随顺善巧于词根、词根差别等者的见解。
因持有动作,词根被认为一种；
也说为二种,即及物不及物。
其中及物即是,行食等应知；
住等为不及物,不带前缀说；
及物成不及物,如赌博等再；
取此为三种,也应如是知。
及物分为二种,一宾语二宾语；
与不及物一起,它们也成三种。
不及物如吼等,一宾语如行等；
称为二宾语者,如挤牛奶带等。
在及物不及物,词根由前缀；
无限制因此,我此不说它。
一处如行等,二处如有煮等；
三处如su等,如是依处三种认为。
如守护等必定,在动词时带增音；
如说转等不带,增音除使役；
如住胜等词根,认为带不带增音；
如是依增音也,词根集为三种。
不脱词形变化,和脱词形变化；
脱不脱词形变化,如是也三种。
其中不脱词形变化,如行阻碍赌博等；
饮等胜等依次,其他应知。
纯元音一音节,以及多音节；
如去饮等,如作等三种。
四种等方法也,依所得；
应由知方法者取,随前所说。


Puna suddhassarā dhātū, ekassarā ca sattadhā;

Āivaṇṇauvaṇṇanta-eontavasā matā.

Avaṇṇivaṇṇuvaṇṇante-kārantānaṃ vasena ve;

Anekassaradhātū ca, sattadhāva pakittitā.

Evaṃ pannarasadhāpi, dhātūnamidha saṅgaho;

Tappabhedaṃ pakāseyyuṃ, iuiccādinā vidū.

Tatra ‘‘igatiyaṃ, i ajjhayane, u sadde’’ iccete suddhassarā dhātavo. Yā rā lā iccādayo ekassarā ākārantā. Khijiniiccādayo ekassarā ikārantā. Pīiccādayo ekassarā īkārantā. Khu du ku iccādayo ekassarā ukārantā, bhū hū iccādayo ekassarā ūkārantā. Khe je se iccādayo ekassarā ekārantā. So iccādayo ekassarā okārantā.

Kara paca saṅgāma iccādayo anekassarā akārantā, omāiccādayo anekassarā ākārantā, saki iccādayo anekassarā ikārantā. Cakkhī iccādayo anekassarā īkārantā. Andhuiccādayo anekassarā ukārantā. Kakkhū iccādayo anekassarā ūkārantā. Gile mile iccādayo anekassarā ekārantāti evaṃ pannarasavidhena dhātusaṅgaho.

Atha tettiṃsavidhenapi dhātusaṅgaho bhavati. Kathaṃ?

Dhātū suddhassarā ceva, puna cekassarāpi ca;

Kakārantā khakārantā, gantā ghantā ca dhātavo.

Cakārantā chakārantā, jantā jhantā ca ñantakā;

Ṭakārantā ṭhakārantā, ḍantā ḍhantā ca ṇantakā.

Tantā ceva tathā thantā, dantā dhantā ca nantakā;

Pantā phantā bakārantā, bhantā mantā ca yantakā.

Rantā lantā vakārantā, santā hantā ca ḷantakā;

Iti tettiṃsadhā ñeyyo, dhātūnamidha saṅgaho.

Mate satthussa ḍhaṇaḷā, padādimhi na dissare;

Tenekassaradhātūsu, ḍhaṇaḷā na kathīyare.

Ikārantatikāranta-vasena tu yathārahaṃ;

Nāmaṃ sambhoti dhātūnaṃ, itippaccayayogato.

Pacibhikkhichidikhādi, karoti bhavati gami;

Gatigacchatihotīti, ādivohāramuddhare.

Evaṃ tettiṃsabhedehi gahitesu nikhilesu dhātūsu –

Sahahiṃsaīhavasā, sīhasaddagatiṃ vade;

Sahanato hananato, sīhoti hi garū vaduṃ.

Tathā hi sīho vātātapādiparissayampi sahati, ‘‘kiṃ me bahūhi ghāṭitehī’’ti attano gocaratthāya khuddake pāṇe agaṇhanto, ‘‘māhaṃ khuddake pāṇe visamagate saṅghātaṃ āpādesī’’ti anuddayavasena sahitabbe khuddakasattepi sahati. Hiṃsitabbe pana kāyūpapanne sūkaramahiṃsādayo satte hiṃsati, tasmāpi ‘‘sīho’’ti vuccati. Yathā pana kantanaṭṭhena ādiantavipallāsato takkaṃ vuccati, evaṃ hiṃsanaṭṭhenapi sīhoti veditabbo. Atha vā sabbiriyāpathesu daḷhavīriyattā suṭṭhu īhatīti sīho. Vuttañhi –

‘‘Yathā sīho migarājā, nisajjaṭṭhānacaṅkame;

Alīnavīriyo hoti, paggahitamano sadā’’ti.

Aparo nayo –

Sahanā ca hiṃsanā ca, tathā sīghajavattato;

Sīho iccapi bhāseyya, sakyasīhassa sāsane.

Vuttañhi suttanipātaṭṭhakathāyaṃ ‘‘saharā ca hananā ca sīghajavattā ca sīho’’ti.

Idāni tadatthuddhāro vuccate, sīhasaddo ‘‘sīho bhikkhave migarājā’’tiādīsu migarāje āgato. ‘‘Atha kho sīho senāpati yena bhagavā tenupasaṅkamī’’tiādīsu paññattiyaṃ. ‘‘Sīhoti kho bhikkhave tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ arahato sammāsambuddhassā’’tiādīsu tathāgate. Tattha tathāgate sadisakappanāya āgato.

Etthetaṃ vuccati –

Sīhe paññattiyañcāpi, buddhe appaṭipuggale;

Imesu tīsu atthesu, sīhasaddo pavattati.

Rūpiruppatidhātūhi, rūpasaddagatiṃ vade;

‘‘Rūpayati ruppatī’’ti, vatvā nibbacanadvayaṃ.


这是完整的巴利文直译：
又纯元音词根,一音节有七种；
以ā i vaṇṇa u vaṇṇa结尾-e o结尾认为。
以a音i音u音结尾-k结尾；
多音节词根也,说为七种。
如是十五种,此处词根集；
其差别由智者,以i u等显示。
其中"i意为行走,i意为学习,u意为声音"这些是纯元音词根。yā rā lā等以ā结尾为一音节。khi ji ni等以i结尾为一音节。pī等以ī结尾为一音节。khu du ku等以u结尾为一音节,bhū hū等以ū结尾为一音节。khe je se等以e结尾为一音节。so等以o结尾为一音节。
kara paca saṅgāma等多音节以a结尾,omā等多音节以ā结尾,saki等多音节以i结尾。cakkhī等多音节以ī结尾。andhu等多音节以u结尾。kakkhū等多音节以ū结尾。gile mile等多音节以e结尾,如是为十五种词根集。
现在也有三十三种词根集。如何？
词根纯元音和,又一音节也；
以k结尾kh结尾,以g结尾gh结尾的词根。
以c结尾ch结尾,以j结尾jh结尾ñ结尾；
以ṭ结尾ṭh结尾,以ḍ结尾ḍh结尾ṇ结尾。
以t结尾同样th结尾,以d结尾dh结尾n结尾；
以p结尾ph结尾b结尾,以bh结尾m结尾y结尾。
以r结尾l结尾v结尾,以s结尾h结尾ḷ结尾；
如是三十三种,应知此处词根集。
师说ḍh ṇ ḷ,词首不见；
故一音节词根中,不说ḍh ṇ ḷ。
依i结尾和ī结尾,随宜；
词根之名生,由加iti缀。
煮乞断挖等,作存在行走；
行走去有等,取出此称呼。
如是以三十三种差别取一切词根中：
由忍耐伤害动力,说狮子声义；
由忍耐由杀害,师说为狮子。
因为如是狮子忍耐风热等障碍,"何需杀害众多"不取小生物为食,"愿我不令细小生物遇不平等而遭杀害"也以悲愍方式忍耐应忍的小生物。但对应伤害的有身体的猪牛等生物则伤害,因此也称为"狮子"。如砍义由首尾倒置说为"takka",如是也应知由伤害义为"狮子"。或者因为一切威仪中有坚固精进善好努力故为狮子。因为说：
"如狮子兽王,坐立行走中；
精进无懈怠,心常善提起。"
另一方法：
由忍耐和伤害,以及迅速速度；
也说为狮子,在释迦狮子教中。
因为在经集注释中说"由忍耐和


Vuttañhetaṃ garūhi ‘‘rūpayatīti rūpaṃ, vaṇṇavikāraṃ āpajjamānaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsetīti attho’’ti. Vuttampi cetaṃ ‘‘rūpanti kenaṭṭhena rūpaṃ? Ruppanaṭṭhenā’’ti. Bhagavatā panetaṃ vuttaṃ ‘‘kiñca bhikkhave rūpaṃ vadetha, ruppatīti kho bhikkhave tasmā rūpanti vuccati. Kena ruppati, sītenapi ruppatī’’ti vitthāro. Atthuddhāro panassa heṭṭhā vuttova.

Pasavatemanatthena, dhātunā udinā pana;

Samuddasaddanipphattiṃ, vadeyya matimā naro.

Ettha hi samuddoti aṭṭhahi acchariyabbhutadhammehi samannāgatattā samuddati attasannissitānaṃ macchamakarādīnaṃ pītisomanassaṃ pasavati janetīti samuddo. Ayamasmākaṃ khanti. Aṭṭhakathācariyā pana ‘‘samuddanaṭṭhena samuddo, kiledanaṭṭhena tenamanaṭṭhenāti vuttaṃ hotī’’ti vadanti. Milindapañhe pana āyasmā nāgaseno ‘‘bhante nāgasena samuddo samuddoti vuccati, kena kāraṇena āpaṃ udakaṃ samuddoti vuccatī’’ti milindena raññā puṭṭho āha ‘‘yattakaṃ mahārāja udakaṃ, tattakaṃ loṇaṃ, yattakaṃ loṇaṃ, tattakaṃ udakaṃ, udakasamattā samuddoti vuccatī’’ti. Tadā raññā milindena ‘‘kallosi bhante nāgasenā’’ti vuttaṃ. Ettha hi samaṃ udakena loṇaṃ etthāti samuddoti nibbacanaṃ veditabbaṃ ‘‘nīloda’’ntiādīsu viya. Tattha bhadantanāgasenamatañca amhākaṃ matañca pakatisamuddaṃ sandhāya vuttattā na virujjhati, aṭṭhakathācariyānaṃ matampi ‘‘taṇhāsamuddo’’ti ca ‘‘samuddopeso’’ti ca āgatāni samuddasarikkhakāni ca taṇhācakkhusotādīni sandhāya vuttattā na virujjhatīti daṭṭhabbaṃ.

Khādadhātuvasā cāpi, khanudhātuvasena vā;

Khanito vāpi dhātumhā, dhāto khaṃpubbatopi vā;

Khandhasaddassa nipphattiṃ, saddakkhandhavidū vade.

Tattha ‘‘saṃkhittena pañcupādānakkhandhāpi dukkhā’’ti vacanato sayampi dukkhadhammoyeva samāno jātijarābyādhimaraṇadukkhādīhi anekehi dukkhehi khajjati khādiyatīti khandho, teheva dukkhehi khaññati avadāriyatītipi khandho, khaniyati parikhaññatītipi khandho, attena vā attaniyena vā tucchattā khaṃ suññākāraṃ dhāretītipi khandho, rūpakkhandhādi. Atthuddhārato pana –

Khandhasaddo rāsiguṇa-paṇṇattīsu ca rūḷhiyaṃ;

Koṭṭhāse ceva aṃse ca, vattatīti vibhāvaye.



我来将这段巴利文直译成简体中文：
导师们说过："称为色是因为它呈现色相，意思是当发生颜色变化时显示内心所感受的状态。"也说过："为什么称为色？因为它会被破坏。"世尊也说过："比丘们，你们为什么说是色？比丘们，因为会被破坏，所以称为色。被什么破坏？被寒冷所破坏"等等详细解释。它的义理分析如前所述。
由于能产生利益，以及由水界，
智者应当解说海洋一词的形成。
这里"海洋"是因为具有八种稀有殊胜法，能给依止于自身的鱼类及摩竭罗等产生喜悦快乐，故称为海洋。这是我们的见解。注释书作者们则说："以海洋之义为海洋，即是说具有湿润性与滋润性之义。"在《弥兰陀王问经》中，当弥兰陀王问长老那伽斯那："尊者那伽斯那，为何水被称为海洋？"尊者那伽斯那回答说："大王，有多少水就有多少盐，有多少盐就有多少水，因水量均等故称为海洋。"当时弥兰陀王说："尊者那伽斯那说得好。"这里应当理解"海洋"一词的词源是"具有与水等量的盐"，如"青水"等词。在这里，尊者那伽斯那的见解和我们的见解因是就实际海洋而言故不相违，注释书作者的见解也因是就"爱欲之海"、"此为大海"等譬喻性的贪爱、眼耳等而言故不相违。
依据食根动词，或依掘根动词，
或由掘而来，或由空前缀而来，
通晓语言蕴者，当解说蕴字的形成。
其中，由于经中说"简而言之，五取蕴即是苦"，蕴本身既是苦法，被生老病死等诸多苦所吞噬啮食，故称为蕴；也因为被这些苦所损坏破碎，故称为蕴；又因为被挖掘损害，故称为蕴；又因为无我无我所而保持空无之相，故称为蕴，如色蕴等。从义理分析来看：
蕴字运用于聚集、德性、
施设、部分及肩膀等义，
应当如是理解。


Vuttañhetaṃ sammohavinodaniyaṃ vibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ – khandhasaddo sambahulesu ṭhānesu nipatati rāsimhi guṇe paṇṇattiyaṃ rūḷhiyanti. ‘‘Seyyathāpi bhikkhave mahāsamudde na sukaraṃ udakassa pamāṇaṃ gahetuṃ ‘‘ettakāni udakāḷhakānī’ti vā ‘ettakāni udakāḷhakasatānī’ti vā ‘ettakāni udakāḷhakasahassānī’ti vā ‘ettakāni udakāḷhakasatasahassānī’ti vā, atha kho asaṅkhyeyyo appameyyo mahāudakakkhandhotveva saṅkhaṃ gacchatī’’tiādīsu hi rāsito khandho nāma. Na hi parittakaṃ udakaṃ udakakkhandhoti vuccati, bahukameva vuccati, tathā na parittakaṃ rajo rajakkhandho, na appamattakā gāvo gavakkhandho, na appamattakaṃ balaṃ balakkhandho, na appamattakaṃ puññaṃ puññakkhandhoti vuccati. Bahukameva hi rajo rajakkhandho, bahukā ca gavādayo gavakkhandho, balakkhandho, puññakkhandhoti vuccanti. ‘‘Sīlakkhandho samādhikkhandho’’tiādīsu pana guṇato khandho nāma. ‘‘Addasā khā bhagavā mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamāna’’nti ettha paṇṇattito khandho nāma. ‘‘Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… viññāṇaṃ viññāṇakkhandho’’tiādīsu rūḷhīto khandho nāma. Svāyamidha rāsito adhippeto. Ayañhi khandhaṭṭho nāma piṇḍaṭṭho pūgaṭṭho ghaṭaṭṭho rāsaṭṭho, tasmā rāsilakkhaṇā khandhāti veditabbā. Koṭṭhāsaṭṭhātipi vattuṃ vaṭṭati. Lokasmiñhi iṇaṃ gahetvā codiyamānā ‘‘dvīhi khandhehi dassāma, tīhi khandhehi dassāmā’’ti vadanti. Iti koṭṭhāsalakkhaṇā khandhātipi vattuṃ vaṭṭati. Evamettha ‘‘rūpakkhandhoti rūparāsi rūpakoṭṭhāso, vedanākkhandhoti vedanārāsi vedanākoṭṭhāso’’ti iminā nayena attho veditabbo. ‘‘Khandhe bhāraṃ. Khandhato otāreti, mahāhanusabhakkhandho’’tiādīsu pana aṃso ‘‘khandho’’ti vuccati.

Āpubbayatato cāpi, āyūpapadato puna;

Tanuto tanito vāpi, āyatanaravo gato.

Vuttampi cetaṃ – āyatanato, āyānaṃ vā tananato, āyatassa ca nayanato āyatananti veditabbaṃ. Cakkhu rūpādīsu hi taṃtaṃdvārārammaṇā cittacetasikā dhammā sena sena anubhavanādikiccena āyatanti uṭṭhahanti ghaṭanti vāyamantīti vā vuttaṃ hoti. Te ca pana āyabhūte dhamme etāni tananti vitthārentīti vuttaṃ hoti. Idañca anamatagge saṃsāre pavattaṃ atīva āyataṃ saṃsāradukkhaṃ yāva na nivattati, tāva nayanti, pavattayantīti vuttaṃ hoti. Iti sabbepime dhammā āyatanato, āyānaṃ vā tananato, āyatassa ca nayanato āyatananti vuccanti.

Apica nivāsaṭṭhānaṭṭhena ākaraṭṭhena samosaraṇaṭṭhānaṭṭhena sañjātidesaṭṭhena kāraṇaṭṭhena āyatanaṃ veditabbaṃ. Tathā hi ‘‘loke issarāyatanaṃ vāsudevāyatana’’ntiādīsu nivāsaṭṭhānaṃ āyatananti vuccati. ‘‘Suvaṇṇāyatanaṃ rajatāyatana’’ntiādīsu ākaro, sāsane pana ‘‘manorame āyatane, sevanti naṃ vihaṅgamā’’tiādīsu samosaraṇaṭṭhānaṃ . ‘‘Dakkhiṇāpatho gunnaṃ āyatana’’ntiādīsu sañjātideso. ‘‘Tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati satiāyatane’’tiādīsu kāraṇaṃ.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
在《遣除痴迷》《分别论注》中说：蕴字在多处使用，用于聚集、德性、施设和惯用等义。如"比丘们，譬如在大海中，难以计量水的数量，不能说'有这么多水升'或'这么多百水升'或'这么多千水升'或'这么多十万水升'，而是称为无量无数的大水蕴"等处，蕴是指聚集义。因为少量的水不称为水蕴，只有大量才称为水蕴；同样，少量尘不称为尘蕴，少量牛不称为牛蕴，少量力不称为力蕴，少量福不称为福蕴。只有大量的尘才称为尘蕴，大量的牛等才称为牛蕴、力蕴、福蕴。在"戒蕴、定蕴"等处，蕴是指德性义。在"世尊见到恒河（今恒河）中被水流冲走的大木蕴"中，蕴是指施设义。在"凡是心、意、意识......乃至......识蕴"等处，蕴是指惯用义。这里所说的是就聚集义而言。这里的蕴义即是堆义、群义、聚义、积义，因此应知蕴以聚集为相。也可以说是部分义。因为在世间，欠债被追讨时人们会说"我们分两部分还""我们分三部分还"。因此也可以说蕴以部分为相。如是在此应知"色蕴即是色聚色分，受蕴即是受聚受分"，依此类推理解其义。而在"背负重担，从肩上卸下，大颌骨之肩"等处，蕴则称为肩。
由前缀ā和根字yat，或由āyu为前缀，
或由伸展，或由延伸，处字得成。
也说过：应当了解，处是由处所义，或由伸展诸根义，或由引导长远义而得名。因为在眼、色等中，以各自门与所缘的心心所法，以各自的体验等作用而奋起、努力、精进，故称为处。又因为这些处能扩展增长作为根本的诸法，故称为处。又因为只要未灭尽，就会引导极其长远的轮回之苦继续进行，故称为处。如是这一切法因具有处所义，或伸展诸根义，或引导长远义，故称为处。
又应当了解，处具有居住处义、矿藏义、集会处义、出生地义、因缘义。即如在"世间自在天处、婆修提婆处"等中，处是指居住处。在"金矿处、银矿处"等中，是指矿藏。在教法中"鸟类栖息于悦意之处"等，是指集会处。在"南方（今印度南部）是牛的出生地"等中，是指出生地。在"在在处处能证得亲证性，若有其因缘"等中，是指因缘。


Cakkhuādīsu cāpi cittacetasikā dhammā nivasanti tadāyattavuttitāyāti cakkhādayo ca nesaṃ nivāsaṭṭhānaṃ. Cakkhādīsu te ākiṇṇā tannissitattā tadārammaṇattā cāti cakkhādayo ca nesaṃ ākaro. Cakkhādayo ca nesaṃ samosaraṇaṭṭhānaṃ tattha tattha dvārārammaṇavasena samosaraṇato. Cakkhādayo ca nesaṃ sañjātideso tannissayārammaṇabhāvena tattheva uppattito, cakkhādayo ca nesaṃ kāraṇaṃ tesaṃ abhāve abhāvato. Iti nivāsaṭṭhānaṭṭhena ākaraṭṭhena samosaraṇaṭṭhānaṭṭhena sañjātidesaṭṭhena kāraṇaṭṭhenāti imehi kāraṇehi ete dhammā āyatananti vuccanti, tasmā yathāvuttenatthena cakkhu ca taṃ āyatanañcāti cakkhāyatanaṃ…pe… dhammā ca te āyatanañcāti dhammāyatananti evaṃ tāvettha atthato viññātabbo vinicchayoti. Iccevaṃ –

Nivāso ākaro ceva, jātideso ca kāraṇaṃ;

Samosaraṇaṭṭhānañca, vuccatā’yatanaṃ iti;

Vidividehi dhātūhi, akārapubbakehi vā;

Antavirahitasaddū-papadena junāpi vā.

Avijjāsaddanipphatti, dīpetabbā sudhīmatā.

Ettha pūretuṃ ayuttaṭṭhena kāyaduccaritādi avindiyaṃ nāma, aladdhabbanti attho, taṃ avindiyaṃ vindatīti avijjā, tabbiparītato kāyasucaritādi vindiyaṃ nāma, taṃ vindiyaṃ na vindatīti avijjā. Khandhānaṃ rāsaṭṭhaṃ, āyatanānaṃ āyatanaṭṭhaṃ, dhātūnaṃ suññaṭṭhaṃ, saccānaṃ tathaṭṭhaṃ, indriyānaṃ adhipatiyaṭṭhaṃ aviditaṃ karotīti avijjā. Dukkhādīnaṃ pīḷanādivasena vuttaṃ catubbidhaṃ atthaṃ aviditaṃ karotīti avijjā, antavirahite saṃsāre sabbabhavayonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsesu satte javāpetīti avijjā, paramatthato avijjamānesu itthipurisādīsu javati, vijjamānesupi khandhādīsu na javatīti avijjā.

Yaṃ pana aṭṭhakathāyaṃ ‘‘apica cakkhuviññāṇādīnaṃ vatthārammaṇapaṭiccasamuppādapaṭiccasamuppannā naṃ dhammānaṃ chādanatopi avijjā’’ti vuttaṃ, etaṃ na saddatthato vuttaṃ, atha kho avijjāya chādanakiccattā vuttaṃ. Tathā hi abhidhammaṭīkāyaṃ idaṃ vuttaṃ –

‘‘Byañjanatthaṃ dassetvā sabhāvatthaṃ dassetuṃ ‘apicā’tiādimāha, cakkhuviññāṇādīnaṃ vatthārammaṇāni ‘idaṃ vattu, idamārammaṇa’nti avijjāya ñātuṃ na sakkāti avijjā tappaṭicchādikā vuttā, vatthārammaṇasabhāvacchādanato eva avijjādīnaṃ paṭiccasamuppādabhāvassa, jarāmaraṇādīnaṃ paṭiccasamuppannabhāvassa ca chādanato paṭiccasamuppādapaṭiccasamuppannachādanaṃ veditabbanti. Tattha duggatigāmikammassa visesappaccayattā avijjā ‘avindiyaṃ vindatī’ti vuttā, tathā visesapaccayo vindanīyassa na hotīti ‘vindiyaṃ na vindatī’ti ca, attanissitānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ pavattāpanaṃ uppādanaṃ āyatanaṃ, sammohabhāveneva anabhisamayabhūtattā ‘aviditaṃ aññātaṃ karoti, antavirahite javāpetī’ti vaṇṇāgamavipariyāyavikāravināsadhātuatthavisesayogehi pañcavidhassa niruttilakkhaṇassa vasena tīsupi padesu akāravikārajakāre gahetvā aññesaṃ vaṇṇānaṃ lopaṃ katvā jakārassa ca dutiyassa āgamaṃ katvā avijjāti vuttā’’ti.

Arahadhātuto ñeyyā, arahaṃsaddasaṇṭhiti;

Arārūpapadahana-dhātuto vāthavā pana.

Rahato rahito cāpi, akārapubbato idha;

Vuccate assa nipphatti, ārakādiravassitā.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
在眼等处，心心所法因其活动依赖于彼而住，所以眼等是它们的居住处。心心所法遍满于眼等中，因为依止于彼且以彼为所缘，所以眼等是它们的矿藏。眼等是它们的集合处，因为在各处依门与所缘而集合。眼等是它们的出生地，因为以彼为所依所缘而在彼处生起。眼等是它们的因缘，因为无彼则无。如是由居住处义、矿藏义、集合处义、出生地义、因缘义等因缘，这些法称为处，所以依前述之义，眼与处即眼处......乃至......法与处即法处，如是应从义理了知此抉择。如是：
居处与矿藏，生地与因缘，
集会处所等，是为处之义；
由智见等根，或前加短音，
或由无边际，字作前加字。
应由智者说，无明词形成。
这里，因不应成就故，身恶行等称为不应得，即是不应获得之义，而得此不应得者即是无明；相反地，身善行等是应得，不得此应得者即是无明。使蕴的聚集义、处的处所义、界的空性义、谛的真实义、根的增上义成为不知，故是无明。使苦等的逼迫等所说的四种义成为不知，故是无明。在无边际的轮回中，使众生驰走于一切有、生趣、趣处、识住、有情居，故是无明。对于胜义谛中不存在的女人、男人等而驰走，对于实有的蕴等反而不驰走，故是无明。
注释书中说："又，因为遮蔽眼识等的所依、所缘、缘起、缘生诸法，故为无明"，这不是从语源学上说的，而是从无明的遮蔽作用而说的。因此在阿毗达摩复注中说：
"显示文字义后，为显示自性义而说'又'等。眼识等的所依所缘不能由无明知道'此是所依，此是所缘'，故说无明能遮蔽彼。应知正因为遮蔽所依所缘的自性，故能遮蔽无明等的缘起性和老死等的缘生性。其中，因为无明是恶趣业的特殊缘，故说'得不应得'；同样因为不是应得的特殊缘，故说'不得应得'。处是令依止于自身的眼识等转起生起，因为以愚痴性而成为未现观性，故说'使成为未知未解，令驰走于无边际'。依据字母增加、置换、变化、消失及词根义的结合等五种语法特相，在三个词中取短音变化及j音，舍弃其他字母，增加第二个j音，故称为无明。"
应从值得根知晓，阿罗汉词之成立；
或者从远离色，根及燃烧根知晓。
从隐秘与远离，及以短音为首，
于此说其形成，及远离等之义。


Tathā hi arahanti aggadakkhiṇeyyattā cīvarādipaccaye arahati pūjāvisesañcāti arahaṃ. Vuttañca –

‘‘Pūjāvisesaṃ saha paccayehi,

Yasmā ayaṃ arahati lokanātho;

Atthānurūpaṃ arahanti loke,

Tasmā jino arahati nāmameta’’nti.

Tathā so kilesārayo maggena hanīti arahaṃ. Vuttañca –

‘‘Yasmā rāgādisaṅkhātā, sabbepi arayo hatā;

Paññāsatthena nāthena, tasmāpi arahaṃ mato’’ti.

Yañcetaṃ avijjābhavataṇhāmayanābhiṃ puññādiabhisaṅkhārāraṃ jarāmaraṇanemiṃ āsavasamudayamayena akkhena vijjhitvā vibhavarathe samāyojitaṃ anādikālappavattaṃ saṃsāracakkaṃ, tassa so bodhimaṇḍe vīriyapādehi sīlapathaviyaṃ patiṭṭhāya saddhāhatthena kammakkhayakaraṃ ñāṇaparasuṃ gahetvā sabbe are hanītipi arahaṃ. Vuttañca –

‘‘Arā saṃsāracakkassa, hatā ñāṇāsinā yato;

Lokanāthena tenesa, arahanti pavuccatī’’ti.

Tathā attahitaṃ parahitañca paripūretuṃ sammā paṭipajjantehi sādhūhi dūrato rahitabbā pariccajitabbā parihātabbāti rahā, rāgādayo pāpadhammā, na santi etassa rahāti arahaṃ. ‘‘Araho’’ti vattabbe okārassa sānusāraṃ akārādesaṃ katvā ‘‘arahaṃ’’nti vuttaṃ. Āha ca –

‘‘Pāpadhammā rahā nāma, sādhūhi rahitabbato;

Tesaṃ suṭṭhu pahīnattā, bhagavā arahaṃ mato’’ti.

Atha vā khīṇāsavehi sekkhehi kalyāṇaputhujjanehi ca na rahitabbo na pariccajitabbo, te ca bhagavāti arahaṃ. Āha ca –

‘‘Ye ca sacchikatadhammā,

Ariyā suddhagocarā;

Na tehi rahito hoti,

Nātho tenā’rahaṃ mato’’ti.

Rahoti ca gamanaṃ vuccati, natthi etassa raho gamanaṃ gatīsu paccājātīti arahaṃ. Āha ca –

‘‘Raho vā gamanaṃ yassa, saṃsāre natthi sabbaso;

Pahīnajātimaraṇo, arahaṃ sugato mato’’ti.

Pāsaṃsattā vā bhagavā arahaṃ. Akkharacintakā hi pasaṃsāyaṃ arahasadaṃ vaṇṇenti. Pāsaṃsabhāvo ca bhagavato anaññasādhāraṇo yathābhuccaguṇādhigato sadevake loke suppatiṭṭhito. Iti pāsaṃsattāpi bhagavā arahaṃ. Āha ca –

‘‘Guṇehi sadiso natthi, yasmā loke sadevake;

Tasmā pāsaṃsiyattāpi, arahaṃ dvipaduttamo’’ti.

Imāni nibbacanāni ‘‘araha pūjāyaṃ, hana hiṃsāyaṃ, raha cāge, rahi gatiya’’nti imesaṃ dhātūnaṃ vasena idha vuttāni kilesehi ārakattā ‘‘araha’’nti ca pāpakaraṇe rahābhāvā ‘‘araha’’nti ca asappurisānaṃ ārakā dūreti ‘‘araha’’nti ca sappurisānaṃ ārakā āsanneti ‘‘araha’’nti ca. Nibbacanāni pana dhātusaddanissitāni na hontīti idha na gahitāni. Pasaṃsā pana atthato pūjā evāti ‘‘araha pūjāya’’nti dhātussa attho bhavituṃ yuttoti idha amhehi gahitā, aṭṭhakathācariyehi tu arahasaddassa labbhamānavasena sabbepi atthā gahitā dhātunissitā ca adhātunissitā ca. Kathaṃ? –

Ārakattā hatattā ca, kilesārīna so muni;

Hatasaṃsāracakkāro, paccayādīna cāraho;

Na raho karoti pāpāni, arahaṃ tena vuccatīti.

Ṭīkācariyehipi tatheva gahitā. Kathaṃ? –

Ārakā mandabuddhīnaṃ, ārakā ca vijānataṃ;

Rahānaṃ suppahīnattā, vidūnamaraheyyato;

Bhavesu ca rahābhāvā, pāsaṃsā arahaṃ jinoti.

Yathā pana arahaṃsaddassa, evaṃ arahāsaddassāpi nibbacanāni veditabbāni.

Supubbagamito ceva, supubbagaditopi ca;

Dhīro sugatasaddassa, nipphattiṃ samudīraye.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
因此，由于是最上应供，故应得衣等资具和特殊供养，故称阿罗汉。如说：
"因为此世间导师，
应得资具与殊供；
如实应得世间中，
故胜者得此尊号。"
同样，他以道断除烦恼敌，故称阿罗汉。如说：
"因为所有称为贪等，
一切怨敌皆已断；
以慧剑由导师断，
故称为阿罗汉。"
那以无明、有、爱为轮毂，以福等行为辐条，以老死为轮圈，以漏集为轴，安置于有车上，从无始以来运转的轮回之轮，他在菩提座上以精进为足，立于戒地上，以信为手，执持能尽业的智慧斧，断除一切辐条，故称阿罗汉。如说：
"因为以智剑，
断轮回轮辐；
故此世间导师，
称为阿罗汉。"
同样，善人为圆满自利利他而正行时，应当远离、舍弃、避开的称为"raha"，即贪等恶法，他无此等"raha"，故称阿罗汉。应说"araho"，但将o音连同鼻音变成a音，故说"arahaṃ"。又说：
"恶法名为raha，
因善人应远离；
因已善断彼等，
世尊称阿罗汉。"
或者，不应被漏尽者、有学、善凡夫所远离舍弃，他们也归依世尊，故称阿罗汉。又说：
"凡证悟之人，
圣者行清净；
不为彼等离，
导师称阿罗汉。"
"raha"也指行走，他无此"raha"行走，即不再往诸趣受生，故称阿罗汉。又说：
"彼于轮回中，
完全无私行；
生死已永断，
善逝称阿罗汉。"
或因值得称赞，世尊为阿罗汉。因为语源学家们解释araha词用于称赞。世尊的可赞性是无与伦比的，获得如实功德，在天人世间中确立。因此世尊也因值得称赞而称阿罗汉。如说：
"因为天人世间中，
功德无人可相比；
故因值得称赞故，
两足尊为阿罗汉。"
这些词源解释是依据"araha（值得）用于崇敬""hana（杀）用于伤害""raha用于舍弃""rahi用于行走"等词根而说的。因远离烦恼故称"araha"，因无作恶之隐密故称"araha"，因远离非善士故称"araha"，因亲近善士故称"araha"。但不依赖词根的词源解释此处未取。称赞义实即是崇敬义，故"araha用于崇敬"的词根义适合，故我们取此。但注释书作者们依arahaṃ词所含摄的意义，取一切义，包括依词根和不依词根的。如何？
"因远离及断除，烦恼敌故牟尼；
轮回轮辐已断，应受资具等供；
不作诸恶业，故称为阿罗汉。"
复注作者们也如是理解。如何？
"远离愚钝者，远离智者众；
因善断诸密，智者应供养；
诸有无密行，胜者称应供。"
如理解arahaṃ词，也应如是理解arahā词的词源。
由善为前行，及善为前说；
智者当宣说，善逝词形成。


Ettha hi sugatoti sobhanaṃ gataṃ etassāti sugato, sundaraṃ ṭhānaṃ gatoti sugato, sammā gatoti sugato, sammā ca gadatīti sugatoti dhātunissitaṃ atthaṃ gahetvā saddanipphatti kātabbā. Vuttañhi aṭṭhakathāsu –

‘‘Sobhanagamanattā , sundaraṃ ṭhānaṃ gatattā, sammā gatattā, sammā ca gadattā sugato. Gamanampi hi gatanti vuccati, tañca bhagavato sobhanaṃ parisuddhamanavajjaṃ. Kiṃ pana tanti? Ariyamaggo, tenesa gamanena khemaṃ disaṃ asajjamāno gatoti sobhanagamanattā sugato’’tiādi.

Bhagasaddūpapadato, vanuto vamutopi ca;

Bhagavāsaddanipphattiṃ, pavade aññathāpi vā.

Atrimāni nibbacanāni – bhagasaṅkhātā lokiyalokuttarasampattiyo vani bhaji sevīti bhagavā. Somanassakumārattabhāvādīsu carimattabhāve ca bhagasaṅkhātaṃ siriṃ issariyaṃ yasañca vami uggiri kheḷapiṇḍaṃ viya anapekkho chaḍḍayīti bhagavā. Atha vā nakkhattehi samaṃ pavattattā bhagasaṅkhāte sineruyugandharauttarakuruhimavantādibhājanaloke vami, tannivāsitattāvāsasamatikkamanato tappaṭibaddhachandarāgappahānena pajahīti bhagavāti.

Paradhātuvasā vāpi, parūpapadatopi vā;

Muto tathā majato ca, mayato munato mito.

Puna mitoti etehi, dhātūhi khalu sattahi;

Vade paramasaddassa, nipphattiṃ jinasāsane.

Uttamavācīparama-saddena saha aṭṭhahi;

Padehi pāramīsaddaṃ, vade taddhitapaccayiṃ.

Pārasaddūpapadato, majatopi mutotha vā;

Mayato vā munato vā, mito vā punapi mito.

Etehi chahi dhātūhi, mahāpurisavācakaṃ;

Pāramīsaddamīrenti, tato pāramitāravaṃ.

Ettha tāva uttamatthavācakaparamasaddavasena pāramīnibbacanaṃ kathessāma. Tato paradhātuvasena, tato parasaddūpapadamudhātādivasena tato pārasaddūpapadamajadhātādivasena.

Dānasīlādiguṇavisesayogena sattuttamatāya paramā. Mahābodhisattā bodhisattā, tesaṃ bhāvo, kammaṃ vā pāramī, dānādikriyā. Atha vā parati pāleti pūreti cāti paramo, dānādīnaṃ guṇānaṃ pālako pūrako ca bodhisatto, paramassa ayaṃ, paramassa vā bhāvo, kammaṃ vā pāramī, dānādikriyā. Atha vā paraṃ sattaṃ attani mavati bandhati guṇavisesayogenāti paramo, paraṃ vā adhikataraṃ majjati sujjhati kilesamalatoti paramo, paraṃ vā seṭṭhaṃ nibbānaṃ mayati gacchatīti paramo, paraṃ vā lokaṃ pamāṇabhūtena ñāṇavisesena idhalokaṃ viya munāti paricchindatīti paramo, paraṃ vā ativiya sīlādiguṇagaṇaṃ attano santāne minoti pakkhipatīti paramo, paraṃ vā attabhūtato dhammakāyato aññaṃ paṭipakkhaṃ vā tadanatthakaraṃ kilesacoragaṇaṃ mināti hiṃsatīti paramo, mahāsatto, paramassa ayaṃ, paramassa vā bhāvo, kammaṃ vā pāramī, dānādikriyā.

Aparo nayo – pāre nibbāne majjati sujjhati, satte ca majjeti sodhetīti pāramī, mahāpuriso, tassa bhāvo, kammaṃ vā pāramitā. Pāre nibbāne satte mavati bandhati yojeīti pāramī, pāraṃ vā nibbānaṃ mayati gacchati, satte ca māyeti gametīti pāramī, munāti vā pāraṃ nibbānaṃ yāthāvato, tattha vā satte minoti pakkhipatīti pāramī, kilesāriṃ vā sattānaṃ pāre nibbāne mināti hiṃsatīti pāramī, mahāpuriso, tassa bhāvo, kammaṃ vā pāramitā, dānādikriyāva. Iminā nayena pāramīnaṃ saddattho veditabbo.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
这里"善逝"是因为他有善妙的行，故称善逝；到达善妙处所，故称善逝；正确地行，故称善逝；又因正确地说，故称善逝。应依据词根取义来形成词义。因为注释书中说：
"因善妙行故，因到达善处故，因正确行故，又因正确说故，称为善逝。行也称为'去'，世尊的行是善妙的、清净的、无过失的。什么是那行？即是圣道，以此行无着地到达安稳处，故因善妙行而称善逝"等。
从有福词为前缀，从事奉或吐出根，
应说世尊词形成，或从其他方式。
这里有如下词源解释：事奉享受称为福的世间出世间成就，故称世尊。在欢喜太子等前生及最后生中，如吐唾液般无顾恋地舍弃称为福的吉祥、权势和名声，故称世尊。或者因与星宿同行，吐出称为福的须弥山、持双山、北俱卢洲（今喜马拉雅山脉北部）、雪山等器世间，或因超越彼处住所，以断除对彼的欲贪而舍离，故称世尊。
或依最上根字，或从最上为前缀，
从解脱及清净，造作思惟及量，
复从计量等根，由此七根为本，
当说胜教中的，最上词之形成。
以表最上义的最上词，连同八词，
当说波罗蜜词，具有相属词尾。
从彼岸词为前缀，从清净或解脱，
或造作思惟量，乃至再从计量。
由此六种词根，表大丈夫之义，
说波罗蜜之词，及波罗蜜多声。
这里首先我们要依表最上义的最上词来说明波罗蜜的词源。然后依最上根，然后依最上词为前缀加解脱根等，然后依彼岸词为前缀加清净根等。
因具足布施、持戒等功德特质而为有情中最上，故为最上。大菩萨即是菩萨，彼等之状态或行为即是波罗蜜，即布施等行为。或者保护、圆满故为最上，菩萨是布施等功德的保护者和圆满者，此是最上者之义，或最上者的状态或行为即是波罗蜜，即布施等行为。或者以功德特质结合其他有情于自身故为最上，或超越清净烦恼垢故为最上，或趣向最上的涅槃故为最上，或以殊胜智慧为量度此世间般量度他世间故为最上，或极度将戒等功德群置入自相续故为最上，或损害异于自身法身的对立面即作障碍的烦恼贼群故为最上，即大士，此是最上者之义，或最上者的状态或行为即是波罗蜜，即布施等行为。
另一方式：于彼岸涅槃中清净，也使有情清净，故为波罗蜜，即大丈夫，其状态或行为即是波罗蜜。结合有情于彼岸涅槃，故为波罗蜜；或自趣向彼岸涅槃，也令有情到达，故为波罗蜜；或如实了知彼岸涅槃，或将有情置入其中，故为波罗蜜；或于彼岸涅槃中损害有情的烦恼敌，故为波罗蜜，即大丈夫，其状态或行为即是波罗蜜多，即布施等行为。应依此方式理解波罗蜜的语义。


Karadhātuvasā vāpi, kiradhātuvasena vā;

Kaṃsaddūpapadarudhi-dhātuto vāpi dīpaye;

Karuṇāsaddanipphattiṃ, mahākaruṇasāsane.

Tattha karuṇāti paradukkhe sati sādhūnaṃ hadayakampanaṃ karotīti karuṇā. Kirati paradukkaṃ vikkhipatīti karuṇā. Kaṃ vuccati sukhaṃ, taṃ rundhati vibādhati kāruṇikaṃ na sukhāpetītipi karuṇā.

Vidividhavidadhātu-vasena paridīpaye;

Vijjāsaddassa nipphattiṃ, saddanipphattikovido.

Tattha vijjāti vindiyaṃ kāyasucaritādiṃ vindati yāthāvato upalabhatīti vijjā. Tamokhandhādipadālanaṭṭhena vā attano paṭipakkhaṃ vijjhatīti vijjā. Tato eva attano visayaṃ viditaṃ karotītipi vijjā.

Medhadhātuvasā ceva, medhādhātūhi ca dvidhā;

Medhāsaddassa nipphattiṃ, medhāvī samudīraye.

Tattha medhāti sammohaṃ medhati hiṃsatīti medhā. Pāpake vā akusale dhamme medhati hiṃsatītipi medhā. Atha vā –

‘‘Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti,

Nakkhattarājāriva tārakānaṃ;

Sīlaṃ siriñcāpi satañca dhammo,

Anvāyikā paññavato bhavantī’’ti

Vacanato pana medhati sīlena siriyā satañca dhammehi saha gacchati, na ekikā hutvā tiṭṭhatītipi medhā. Aparo nayo – sukhumampi atthaṃ dhammañca khippameva meti ca dhāreti cāti medhā, ettha metīti gaṇhātīti attho. Tathā hi aṭṭhasāliniyaṃ vuttaṃ ‘‘asani viya siluccaye kilese medhati hiṃsatīti medhā, khippaṃ gahaṇadhāraṇaṭṭhena vā medhā’’ti.

Ranjadhātuvasā ceva, rāpubbatiratopi ca;

Rattisaddassa nipphattiṃ, saddatthaññū vibhāvaye.

Ranjanti sattā etthāti ratti, rā saddo tiyyati chijjati etthāti ratti, sattānaṃ saddassa vūpasamakāloti attho.

Mā māne iti soanta, kammanīti cubhohi tu;

Dhātūhi māsasaddassa, nipphattiṃ samudīraye.

Tathā hi sattānaṃ āyuṃ mānanto viya siyati antaṃ karotīti māso, cittamāsādayo dvādasa māsā. Seyyathidaṃ? Citto visākho jeṭṭho āsāḷho sāvaṇo bhaddo assayujo kattiko māgasiro phusso māgho phagguṇoti. Tatra citto māso ‘‘rammako’’ti vuccati. ‘‘Yathāpi rammake māse, bahū pupphanti vārijā’’ti pāḷi dissati. Bhaddo pana ‘‘poṭṭhapādo’’ti vuccati.

Atha vā māsoti aparaṇṇavisesassapi suvaṇṇamāsassapi nāmaṃ. Tattha aparaṇṇaviseso yathāparimite kāle asiyati bhakkhiyatīti māso, itaro pana ‘‘mama ida’’nti masiyati āmasiyati gaṇhiyatīti māsoti vuccati.

Saṃpubbavadacarehi, saṃvacchararavassa tu;

Nipphattiṃ samudīreyya, sakyasīhassa sāsane.

Tathā hi taṃ taṃ sattaṃ dhammappavattiñca saṅgamma vadanto viya carati pavattatīti saṃvaccharo.

Bhidibhikkhidhātuvasā , atha vā bhayavācakaṃ;

Bhīsaddaṃ purimaṃ katvā, ikkhadhātuvasena ca;

Bhikkhusaddassa nipphattiṃ, kathayeyya vicakkhaṇo.

Tathā hi kilese bhindatīti bhikkhu. Chinnabhinnapaṭadharotipi bhikkhu. Bhikkhanasīlotipi bhikkhu. Saṃsāre bhayaṃ ikkhati, ikkhanasīloti vā bhikkhu.

Sadabhidīhi dhātūhi, sabbhisaddagatiṃ vade;

Sappurise ca nibbāne, esa saddo pavattati.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
依据作根字义，或依散播根字义，
或从乐为前缀加，遮止根应宣说；
大悲教法中的，悲悯词之形成。
其中，悲悯是当他人有苦时使善人心生震动，故称悲悯。散除他人之苦，故称悲悯。乐称为"kaṃ"，遮止阻碍此乐使具悲者不乐，故也称悲悯。
依诸种解知根，智者当宣说；
明智词之形成，通晓词之形成。
其中，明智是如实获得应得的身善行等，故称明智。或以破除无明蕴等义刺穿自身对立面，故称明智。因此也使自己的境界成为已知，故称明智。
依智慧根之义，及依智慧根二种，
具慧者当宣说，智慧词之形成。
其中，智慧是损害愚痴，故称智慧。或损害恶不善法，故也称智慧。又如：
"智者说慧为最上，
如星中之月王然；
戒德及善人法性，
随智慧者而俱行。"
依此所说，与戒、吉祥及善人之法同行，不独立而住，故也称智慧。另一解释：迅速领会并持守微细的义理，故称智慧，这里"领会"意为理解。因此在《殊胜义注》中说："如雷击山岳般损害烦恼故称智慧，或因迅速理解记持义故称智慧。"
依染著根之义，及从乐前缀断，
通晓语义者当，显示夜词形成。
有情于此染著，故称为夜；乐声于此断绝，故称为夜，即是有情声音寂止之时的意思。
依量度及终结，此二作业根字；
应当宣说月份，词语之所形成。
因此，似乎量度有情寿命而作终结，故称为月，十二个月有质多月等。即是：质多月、毗舍佉月、逝瑟托月、阿沙荼月、沙罗般月、跋陀月、阿湿缚庾阇月、迦刺底迦月、摩伽尸罗月、补沙月、摩伽月、帕勒骨那月。其中质多月称为"悦意月"。经中见到"如在悦意月中，多有水生花开。"而跋陀月则称为"报沙波陀月"。
又月也是某种豆类和金币的名称。其中豆类是因在特定时间被割取食用，故称为月；而金币则因被执取认为"这是我的"而触摸，故称为月。
从共前缀加说，及行根说年词，
应当于释迦狮，教法中来宣说。
因此，似乎集合宣说彼彼有情及法的运转而行进运作，故称为年。
依破坏乞食根，或以怖为表词，
作怖为前加上，见根依此方式；
智者应当解说，比丘词之形成。
因此，破除烦恼，故称比丘。穿着破碎衣服，故也称比丘。以乞食为习性，故也称比丘。观见轮回之怖畏，或以观察为习性，故称比丘。
从有及破根字，说善士词形成；
此词用于善人，及涅槃二处中。


Atrimāni nibbacanāni – sīdanasabhāve kilese bhindatīti sabbhi, sappuriso, yo ‘‘ariyo’’tipi ‘‘paṇḍito’’tipi vuccati. Apica sīdanasabhāvā kilesā bhijjanti etthāti sabbhi, nibbānaṃ, yaṃ ‘‘rāgakkhayo’’tiādināmaṃ labhati. Tathā hi saṃyuttaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘yasmā nibbānaṃ āgamma sīdanasabhāvā kilesā bhijjanti, tasmā taṃ sabbhīti vuccatī’’ti.

Etthetaṃ vadāma –

‘‘Yasmā nibbānamāgama, saṃsīdanasabhāvino;

Klesā bhijjanti taṃ tasmā, sabbhīti amataṃ’bravu’’nti.

Brūdhātusadadhātūhi, bhisisaddassa sambhavaṃ;

Guṇehi brūhitā dhīrā, porāṇācariyā’bravuṃ.

Tathā hi bravantā ettha sīdantīti bhisīti bhisisaddassa sambhavaṃ porāṇā kathayiṃsu.

Sukhadhātuvasā cāpi, supubbakhādatopi vā;

Supubbakhanuto vāpi, sukhasaddagatiṃ vade.

Sukhanti hi sukhayatīti sukhaṃ. Yassuppajjati, taṃ sukhitaṃ karotīti attho. Suṭṭhu dukkhaṃ khādatītipi sukhaṃ. Suṭṭu dukkhaṃ khanatītipi sukhaṃ.

Dukkhadhātuvasā cāpi, dupubbakhādatopi vā;

Dupubbakhanuto vāpi, dukkhasaddagatiṃ vade.

Dukkhanti hi dukkhayatīti dukkhaṃ. Yassuppajjati, taṃ dukkhitaṃ karotīti attho. Duṭṭhu sukhaṃ khādatītipi dukkhaṃ. Duṭṭhu sukhaṃ khanatītipi dukkhaṃ. Atha vā dvidhā sukhaṃ khanatītipi dukkhaṃ.

Gandhadhātuvasā cāpi, gamudhātuvasena vā;

Gamudhādhātuto vāpi, gandhasaddagatiṃ vade.

Tathā hi gandhayatīti gandho, attano vatthuṃ sūcayati ‘‘idaṃ sugandhaṃ, idaṃ duggandha’’nti pakāseti, paṭicchannaṃ, vā pupphaphalādiṃ ‘‘idamettha atthī’’ti pesuññaṃ karonto viya ahosīti attho. Atha vā gandhayati chindati manāpagandho sugandhabhāvena duggandhaṃ, amanāpagandho ca duggandhabhāvena sugandhanti gandho. Ettha pana gandhasaddassa chedanavācakatte –

‘‘Atijātaṃ anujātaṃ, puttamicchanti paṇḍitā;

Avajātaṃ na icchanti, yo hoti kulagandhano’’ti

Ayaṃ pāḷi nidassanaṃ. Vāyunā vā nīyamāno gacchatīti gandho. Kaccāyanasmiñhi ‘‘khādāmagamānaṃ khandhandhagandhā’’ti khādaamagamiiccetesaṃ dhātūnaṃ yathākkamaṃ khandha andhagandhādesā vuttā. Atha vā gacchanto dhariyate soti gandho. Vuttañhetaṃ bhadantena buddhadattācariyena veyyākaraṇena niruttinayadassinā ‘‘dhariyatīti gacchanto, gandho sūcanatopi vā’’ti.

Rasadhātuvasā ceva, ramāsadhātutopi ca;

Rasasaddassa nipphattiṃ, āhu dhammarasaññuno.

Rasoti hi rasanti taṃ assādentīti raso, ramantā taṃ asantītipi raso. Vuttampi cetaṃ ‘‘ramamānā na’santīti rasoti paridīpito’’ti. Tatrāyamattho – devamanussādayo sattā yasmā ramamānā naṃ dhammajātaṃ asanti bhakkhanti, tasmā taṃ dhammajātaṃ raso nāmāti niruttaññūhi paridīpitoti. Padacchedo pana evaṃ veditabbo –

Naṃ asanti na santīti, padacchedo siyā tahiṃ;

Kammakārakabhāvena, attho hi tattha icchito.

Iti vuttānusārena, avuttesu padesupi;

Yathārahaṃ nayaññūhi, nayo neyyo susobhano.

Dhātucintāya ye muttā, anipphannāti te matā;

Te cāpi bahavo santi, pītalohitakādayo;

Nipphanne api dhātūhi, sadde dhagāitiādayo;

Anipphannaṃva pekkhanti, gavādividhibhedato.

Tathā hi ‘‘gacchatīti go’’, iti vuttapadaṃ puna;

Anipphannaṃ karitvāna, ‘‘gāvo’’ iccādikaṃbravuṃ.

Ekantena anipphannā, saddā viḍūḍabhādayo;

Dhāturūpakasaddā ca, ‘‘pabbatāyati’’ādayo.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
这里有如下词源解释：破除具沉沦本性的烦恼，故称为善士，即称为"圣者"或"智者"者。又具沉沦本性的烦恼在此破除，故称为善士，即获得"贪欲灭尽"等名称的涅槃。因此在《相应注》中说："因为到达涅槃时具沉沦本性的烦恼破除，所以称之为善士。"
在此我们说：
"因为到达涅槃，具沉沦性质的，
诸烦恼皆破除，故称不死为善。"
从说及有诸根，智者说座垫词，
生成由诸德增，古代诸师所说。
因此古师们说"座垫"词的生成是因在此说而沉坐。
依乐根字之义，或从善前缀食，
或从善前缀掘，说乐词之流转。
乐是因令快乐，故称为乐。意思是使生起乐者成为快乐。或因善好地吞食苦，故称为乐。或因善好地掘除苦，故称为乐。
依苦根字之义，或从恶前缀食，
或从恶前缀掘，说苦词之流转。
苦是因令痛苦，故称为苦。意思是使生起苦者成为痛苦。或因恶劣地吞食乐，故称为苦。或因恶劣地掘除乐，故称为苦。或者因双重掘除乐，故称为苦。
依香根字之义，或依行走根字，
或从持守根字，说香词之流转。
因此，表示故称为香，指示自己的事物说"这是香的，这是臭的"而显示，或者像告密一样说"这里有隐藏的花果等"的意思。或者香的割断，悦意的香以香性割断臭，不悦意的香以臭性割断香，故称为香。这里香词表示割断义的例证是：
"智者希望子女，超越父或相似，
不愿低劣子女，破坏家族声誉。"
或被风带动而行，故称为香。因为在《迦旃延》中说"khāda、āma、gama根字变化为khandha、andha、gandha"。或者行进而被持守，故称为香。因为文法家、见语源法的尊者佛授阿阇黎说："被持守即是行进，或因表示故称香。"
依尝味根之义，及依喜食根字，
知法味者宣说，味词之所形成。
味是因他们尝味它故称为味，或因他们喜悦而食故称为味。也说过："因喜悦而食故，说名为味。"这里的意思是：因为天人等有情喜悦地食用彼法，所以语源学家们说彼法名为味。其分词应如是理解：
于彼分词"食它"，"不食"作如是分，
以作业受词性，其义应如是取。
如是依所说义，于未说词句中；
通晓法则者应，如理引申妙义。
离于根字思维，说为非所生成；
彼等亦有众多，如黄及赤色等。
虽从根字生成，如"去"等诸词语；
依牛等法差别，视如非所生成。
因此说"去故为牛"，此句复次作为，
非所生成而说，"诸牛"等诸词语。
完全非所生成，毗流荼等词语；
及如山等作用，"如山"等词语类。


Seyyathidaṃ? ‘‘Viḍūḍabho, tisso, yevāpano, pītaṃ, lohitaṃ’’ iccevamādīni nāmikapadāni anipphannāni bhavanti. ‘‘Nīlaṃ, pītaṃ, yevāpanako’’ iccādīni pana nīlavaṇṇe pītavaṇṇe. Ke re ge saddeti dhātuvasena āgatattā nīlatīti nīlaṃ, pītatīti pītaṃ, ye vā pana itivacanena bhagavatā kiyate kathiyateti yevāpanakoti nibbacanamarahantīti nipphannānīti vattabbāni. Keci panettha vadeyyuṃ ‘‘nanu nīlati pītatītiādīni kriyāpadāni tepiṭake buddhavacane na dissantī’’ti? Kiñcāpi na dissanti, tathāpi etarahi avijjamānā purāṇabhāsā esāti gahetabbāni. Yathā hi ‘‘nāthatīti nātho’’ti ettha kiñcāpi ‘‘nāthatī’’ti kriyāpadaṃ buddhavacane na dissati, tathāpi nātha yācanopatāpissariyāsīsanesūti dhātuno diṭṭhattā aṭṭhakathācariyā gaṇhiṃsuyeva, evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Na hi kriyāpadaparihīno dhātu vucceyya.

Kiñca bhiyyo – yathā ‘‘yāva byāti nimīsati, tatrāpi rasatibbayo’’ti jātakapāḷiyaṃ imasmiṃ buddhuppāde devamanussānaṃ vohārapathe asañcarantaṃ purāṇabhāsābhūtaṃ ‘‘byātī’’ti kriyāpadampi dissati, tathā ‘‘nīlati, pītatī’’tiādīhipi purāṇabhāsābhūtehi kriyāpadehi bhavitabbaṃ. Tattha yāva byātīti yāva ummīsati. Ayañhi tasmiṃ kāle vohāro, yasmiṃ kāle bodhisatto cūḷabodhi nāma paribbājako ahosi. Yathā pana viḍūḍabhasaddādayo dhātuvasena anipphannā nāma vuccanti, tathā ‘‘pabbatāyati, samuddāyati, cicciṭāyati, dhūmāyati, duddubhāyati, mettāyati, karuṇāyati, mamāyati’’ iccevamādayo ca ‘‘chattīyati, vatthīyati, parikkhārīyati, dhanīyati, paṭīyati’’ iccevamādayo ca ‘‘atihatthayati, upavīṇayati, daḷhayati, pamāṇayati, kusalayati, visuddhayati’’ iccevamādayo ca dhātuvasena anipphannāyeva nāma vuccanti.

Tattha ‘‘pabbatāyatī’’tiādīsu saṅgho pabbatamiva attānamācarati pabbatāyati, evaṃ samuddāyati. Saddo cicciṭamiva attānamācarati cicciṭāyati. Vatthu dhūmamiva attānamācarati dhūmāyati. Saddo duddubhaiti ācarati duddubhāyati, bhikkhu mettāyati, tathā karuṇāyati. ‘‘Mama ida’’nti gaṇhati mamāyati. Achattaṃ chattamiva ācarati chattīyati. Aputtaṃ puttamiva ācarati puttīyati, sissaṃ ācariyo, attano pattamicchati pattīyati. Evaṃ vatthīyati, parikkhārīyati, cīvarīyati, dhanīyati, paṭīyati. Hatthinā atikkamati atihatthayati. Vīṇāya upagāyati upavīṇayati. Daḷhaṃ karoti vīriyaṃ daḷhayati. Pamāṇaṃ karoti pamāṇayati. Kusalaṃ pucchati kusalayati. Visuddhā hoti ratti visuddhāyati.

Tatrāyaṃ padamālā – ‘‘pabbatāyati, pabbatāyanti. Pabbatāyasi, pabbatāyatha. Pabbatāyāmi, pabbatāyāmā’’ti iminā nayena aṭṭhannaṃ vibhattīnaṃ vasena sesaṃ sabbaṃ yojetabbaṃ, evaṃ ‘‘samuddāyati, chattīyatī’’tiādīsu. Tatra kāritavasenapi ‘‘pabbatāyantaṃ payojayati pabbatāyati, puttiyantaṃ payojayati puttīyati’’ iccādi padasiddhi bhavati. Ayaṃ pana padamālā – pabbatāyati, pabbatāyanti. Pabbatāyasi. Sesaṃ yojetabbaṃ. Iccevaṃ dhātuvasena nipphannānipphannapadāni vibhāvitāni.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
比如什么？"毗流荼、帝须、耶婆那、黄、赤"等名词性词为非所生成。但"青、黄、耶婆那"等则因在青色黄色等中，因依"ke re ge"等根字而来，故可说"变青故为青，变黄故为黄，世尊以'或者'一语所说故为耶婆那"等词源解释，应说为所生成。这里有人可能会说："难道'变青、变黄'等动词在三藏佛语中不见吗？"虽然不见，但应理解为这是现今已不存在的古语。如同"保护故为保护者"中虽然"保护"这动词在佛语中不见，但因见到"保护根用于祈求、热恼、自在、希求"，注释书作者们仍然接受，应如是理解此事。因为失去动词的不能称为词根。
更进一步，如同在本生经文"直到他眨眼张眼，在那里也有强烈味"中，可见在此佛陀出世时不在天人世间流通的古语"张眼"等动词，同样"变青、变黄"等也应是古语动词。其中"直到张眼"即是直到睁眼。这是当时的用语，即菩萨为小菩提游行者时的时期。如同毗流荼词等称为非从词根所生成，同样"如山、如海、如蟋蟀声、如烟、如鼓声、修慈、修悲、执为我所"等，及"视为伞、视为衣、视为资具、视为财、视为钵"等，及"超越象、随琴、坚固、度量、询问、清净"等，都称为非从词根所生成。
其中在"如山"等词中，僧团如山般自行故如山，如是如海。声音如蟋蟀声般自行故如蟋蟀声。事物如烟般自行故如烟。声音如鼓声般行故如鼓声。比丘修习慈，同样修习悲。执取"这是我的"故执为我所。无伞视如伞般行故视为伞。无子视如子般行故视为子，阿阇黎对弟子，希望得到钵故视为钵。如是视为衣、视为资具、视为袈裟、视为财、视为钵。以象超越故超越象。随琴歌唱故随琴。使精进坚固故坚固。作度量故度量。询问安好故询问。夜晚成为清净故清净。
这里是词形变化：[如山]他行，他们行。你行，你们行。我行，我们行。依此方式应依八种语尾变化接其余一切，如是在"如海、视为伞"等词中。其中依使役义也有"使行如山者行如山，使视如子者视如子"等词的成立。这是词形变化：他行如山，他们行如山，你行如山。余者应接。如是已说明从词根所生成与非所生成的词。


Idāni dhātugaṇalakkhaṇaṃ, adhātulakkhaṇaṃ, kāritapaccayayogaṃ, sakāritekakammadvikammatikammapadaṃ, ūhanīyarūpagaṇaṃ, dhātūnaṃ ekagaṇikadvigaṇikategaṇikapadaṃ, suddhakattuhetukattupadarūpaṃ, kammabhāvapadarūpaṃ, ekakāritadvikāritapadaṃ, akāritadvikammakapadañca sabbametaṃ yathārahaṃ kathayāma.

Tatra sabbadhātukanissite suddhakattuppayoge suddhassaradhātuto vā ekassarato vā anekassarato vā apaccayassa parabhāvo bhūvādigaṇalakkhaṇaṃ sāmaññalakkhaṇavasena, visesalakkhaṇavasena pana ākhyātatte ikārantānekassaradhātuto saha apaccayena niccaṃ niggahītāgamanañca nāmikatte niggahītāgamanamattañca bhūvādigaṇalakkhaṇaṃ. Ākyātatte kattari dhātūhi apaccayena saddhiṃniyatavasena niggahītāgamanaṃ rudhādigaṇalakkhaṇaṃ sāmaññalakkhaṇavasena, visesalakkhaṇavasena pana ākhyātatte kattari dhātūhi ivaṇṇekārokārapaccayehi saddhiṃ niyatavasena niggahītāgamanañca nāmakatte aniyatavasena niggahītāgamanamattañca rudhādigaṇalakkhaṇaṃ. Kattari dhātūhi ādesalābhālābhino yapaccayassa parabhāvo divādigaṇalakkhaṇaṃ. Kattari dhātūhi yathārahaṃ ṇu ṇā uṇāpaccayānaṃ parabhāvo svādigaṇalakkhaṇaṃ. Kattari dhātūhi nāpaccayassa parabhāvo kiyādigaṇalakkhaṇaṃ. Kattari dhātūhi ākhyātatte appakatarappayogavasena nāmikatte pacurappayogavasena ppaṇhāpaccayānaṃ parabhāvo gahādigaṇalakkhaṇaṃ. Kattari dhātūhi yathāsambhavaṃ oyirappaccayānaṃ parabhāvo tanādigaṇalakkhaṇaṃ. Ākhyātatte kattari dhātūhi sabbathā ṇeṇayappaccayānaṃ parabhāvo curādigaṇalakkhaṇaṃ sāmaññalakkhaṇavasena, visesalakkhaṇavasena pana ākhyātatte ikārantadhātuto saha ṇe ṇayapaccayehi niccaṃ niggahītāgamanañca nāmikatte niggahītāgamanamattañca curādigaṇalakkhaṇaṃ. Gaṇasūcakānaṃ paccayānamaparattaṃ adhātulakkhaṇaṃ. Iti dhātugaṇalakkhaṇamadhātulakkhaṇaṃ vibhāvitaṃ.

Kāritapaccayassa yoge ‘‘ṇe ṇayo ṇāpe ṇāpayo cā’’ti ime cattāro kāritapaccayā.

Ṇe ṇayāsuṃ uvaṇṇantā,

Ādantā pacchimā duve;

Sesato caturodve vā,

Ṇayoyeva adhātuto.

Tatra sāveti, sāvayati. Bhāveti, bhāvayati, obhāseti, obhāsayati. Imāni kārite uvaṇṇantadhāturūpāni.

Dāpeti , dāpayati. Hāpeti, hāpayati. Nhāpeti, nhāpayati. Nahāpeti, nahāpayati. Ākārantadhāturūpāni.

Soseti, sosayati. Sosāpeti, sosāpayati. Ghosāpeti, ghosāpayati. Akārantadhāturupāni.

Maggo saṃsārato lokaṃ ñāpeti, ñāpayati. Idhāturūpāni niggacchāpetīti etesamattho. Imāni hi nipubbāya idhātuyā vasena sambhūtāni hetukatturūpāni. Tathā hi suddhakattubhāvena maggo sayaṃ ñāyati, saṃsārato niggacchatīti ñāyoti vuccati.

Pāveti, pāvayati, udhāturūpāni. Vadāpetīti etesamattho. Imāni hi papubbāya udhātuyā vasena sambhūtāni hetukatturūpāni. Tathā hi ‘‘yo ātumānaṃ sayameva pāvā’’ti suddhakattupadaṃ āhaccabhāsitaṃ dissati.

Khepeti, khepayati. Kaṅkheti, kaṅkhayati, kaṅkhāpeti, kaṅkhāpayati. Ācikkhāpeti, ācikkhāpayati. Ivaṇṇantadhāturūpāni.

Khiyeti, khiyayati. Milāyeti, milāyayati. Ekārantadhāturūpāni.

Siyeti, siyayati. Okārantadhāturūpāni.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
现在我们依序说明词根群的特征、非词根特征、使役词缀的结合、带使役的单宾语双宾语三宾语词、可推理的形式群、词根的单群双群三群词、纯主格与使役主格词形、受格与状态词形、单使役与双使役词、非使役双宾语词等这一切。
其中在一切词根所依的纯主格用法中，从纯元音词根或单元音或多元音，非词缀的后起是bhū等群的一般特征。而特殊特征则是：在动词性中以i音结尾的多元音词根与非词缀一起必定增加鼻音，在名词性中仅增加鼻音，这是bhū等群的特征。在动词性主格中词根与非词缀一起固定增加鼻音是rudh等群的一般特征。而特殊特征则是：在动词性主格中词根与i音、e音、o音词缀一起固定增加鼻音，在名词性中不固定增加鼻音，这是rudh等群的特征。在主格中词根获得或不获得替代的ya词缀的后起是div等群的特征。在主格中词根适当地有ṇu、ṇā、uṇā词缀的后起是su等群的特征。在主格中词根有nā词缀的后起是kī等群的特征。在主格中词根在动词性较少用法中及名词性常用法中有ppa、ṇhā词缀的后起是gah等群的特征。在主格中词根适当地有o、yira词缀的后起是tan等群的特征。在动词性主格中词根完全有ṇe、ṇaya词缀的后起是cur等群的一般特征。而特殊特征则是：在动词性中以i音结尾的词根与ṇe、ṇaya词缀一起必定增加鼻音，在名词性中增加鼻音，这是cur等群的特征。群的指示词缀的非后起是非词根特征。如是已说明词根群特征与非词根特征。
在使役词缀的结合中有"ṇe、ṇaya、ṇāpe、ṇāpaya"这四个使役词缀。
以u音结尾者用ṇe ṇaya，
以ā音结尾者用后二者，
其余用四或二词缀，
非词根只用ṇaya。
其中令闻、令闻。令有、令有，令显、令显。这些是使役中以u音结尾的词根形式。
令给、令给。令舍、令舍。令浴、令浴。令浴、令浴。这些是以ā音结尾的词根形式。
令干、令干。令使干、令使干。令使鸣、令使鸣。这些是以a音结尾的词根形式。
道路令世间从轮回知、令知。这词根形式的意思是令出离。这些是依带前缀ni的i词根而生的使役主格形式。因此以纯主格性道路自身被知、从轮回出离，故称为所知。
令说、令说，这些是u词根形式。意思是令说。这些是依带前缀pa的u词根而生的使役主格形式。因此可见经中说"谁自身宣说自我"这纯主格词。
令尽、令尽。令疑、令疑，令使疑、令使疑。令使说、令使说。这些是以i音结尾的词根形式。
令灭、令灭。令萎、令萎。这些是以e音结尾的词根形式。
令卧、令卧。这些是以o音结尾的词根形式。


Pabbatāyāyati, puttiyāyati. Adhātunissitāni rūpāni. Iminā nayena sesāni avuttānipi rūpāni sakkā viññātuṃ viññunā pāḷinayaññunāti vitthāro na dassito. Iti kāritapaccayayogo saṅkhepena vibhāvito.

Idāni sakāritekakammādīni brūma –

Akammakā ekakammā, dvikammā vāpi honti hi;

Kāritapaccaye laddhe, sakammā ca dvikammakā.

Sayaṃ sodheti so bhūmiṃ, sodhāpeti paremahiṃ;

Naraṃ kammaṃ kārayati, viññeyyaṃ kamato idaṃ.

Dvikammikā sambhavanti, tikammā ettha dīpaye;

‘‘Issaro sevakaṃ gāmaṃ, ajaṃ nāyeti’’ iccapi.

‘‘Naro narena vā gāmaṃ, ajaṃ nāyeti’’iccapi;

Kammatthadīpakaṃyeva, karaṇaṃ ettha icchitaṃ.

Iti sakāritekakammādīni vibhāvitāni.

Idāni ūhanīyarūpagaṇaṃ brūma – hoti, bhoti, sambhoti, idaṃ bhūvādirūpaṃ. Sumbhoti, parisumbhoti, idaṃ rudhādigūpaṃ. Nindati, vinindati, bandhati, idaṃ bhūvādirūpaṃ. Chindati, bhindati, rundhati, idaṃ rudhādirūpaṃ. Deti, neti, vadeti, anveti, idaṃ bhūvādirūpaṃ. Rundheti, paṭirundheti, idaṃ rudhādirūpaṃ. Buddheti, palibuddheti, idaṃ curādirūpaṃ. Jayati, sayati, palāyati, milāyati, gāyati, idaṃ bhūvādirūpaṃ. Hāyati, sāyati, nhāyati, idaṃ divādirūpaṃ. Kathayati, cintayati, bhājayati, idaṃ curādirūpaṃ. Gabbati, pagabbati, idaṃ bhūvādirūpaṃ. Kubbati, krubbati, idaṃ tanādirūpaṃ. Hinoti, cinoti, idaṃ svādirūpaṃ. Tanoti, sanoti, karoti, idaṃ tanādirūpaṃ. Cinteti, cintayati, idaṃ katturūpañceva hetukatturūpañca. Kanteti, kantayati, idaṃ hetukatturūpameva. Bhakkheti, bhakkhayati, vādeti, vādayati, idaṃ suddhakatturūpañceva hetukatturūpañca. Miyyatīti kattupadañceva kammapadañca. Bhāvethāti bahuvacanañceva ekavacanañca. Saṃyamissanti anāgatavacanañceva atītavacanañca. Anusāsatīti ākhyātañceva nāmikañca. Gacchaṃ vidhamaṃ nikkhaṇanti nāmikañceva ākhyātañca. Ettha ākhyātatte gacchanti anāgatavacanaṃ, vidhamanti atītavacanaṃ, nikhaṇanti parikappavacanaṃ, sabbaṃ vā etaṃ padaṃ anāgatādhivacanantipi vattuṃ vaṭṭateva. Iminā nayena aññānipi ūhanīyapadāni nānappakārato yojetabbāni. Imāni padāni dubbiññeyyavisesāni mandabuddhīnaṃ sammohakarāni ācariyapācariye payirupāsitvā vedanīyānīti ūhanīyarūpagaṇo vibhāvito.

Idāni ekagaṇikādīni vadāma – dhā dhāraṇe, bhūvādigaṇikavasenāyaṃ ekagaṇikā sakammikā dhātu. Bhagavā sakalalokassa hitaṃ dadhāti vidadhāti, puriso atthaṃ saṃvidheti, nidhiṃ nidheti, imāni suddhakattari bhavanti. ‘‘Saṃvidhāpeti, vidhāpetī’’ti imāni hetukattari bhavanti. Kamme pana bhāve ca ‘‘anuvidhīyatī’’tiādīni bhavanti. Tathā hi kamme ‘‘nidhi nāma nidhīyatī’’ti ca ‘‘dhīyati dhapiyatīti dheyya’’nti ca rūpāni dissanti. Tattha kamme ‘‘kammaṃ sattehi anuvidhiyyati, kammāni sattehi anuvidhiyyanti. Bho kamma tvaṃ sattehi anuvidhiyyasi, ahaṃ kammaṃ sattehi anuvidhiyyāmī’’tiādinā yojetabbaṃ. Bhāve pana ‘‘satto dukkhaṃ anuvidhiyyati, sattā dukkhaṃ anuvidhiyyanti, to satta tvaṃ dukkhaṃ anuvidhiyyasī’’ti yojetabbaṃ. Ayaṃ nayo ativiya sukhumo pāḷinayānukūlo.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
令如山、令视如子。这些是非词根依据的形式。依此方式其余未说的形式也能被通晓巴利语法的智者理解，故不显示详细。如是已简要说明使役词缀的结合。
现在我们说明带使役的单宾语等：
无宾语及单宾语，或为双宾语者，
得使役词缀后成，有宾语和双宾语。
他自清净地面，令他人清净地，
令人作此业，应依序了知此。
双宾语在此成，三宾语当说明；
"主人令仆人，将羊牵往村"等。
"某人以某人，将羊牵往村"等；
此中工具词是，表业义所需要。
如是已说明带使役的单宾语等。
现在我们说明可推理的形式群：有、生、共生，这是bhū等形式。击、遍击，这是rudh等形式。责、诽谤、缚，这是bhū等形式。断、破、阻，这是rudh等形式。给、导、说、随，这是bhū等形式。阻、反阻，这是rudh等形式。觉、遮蔽，这是cur等形式。胜、眠、逃、萎、唱，这是bhū等形式。减、尝、浴，这是div等形式。说、思、分配，这是cur等形式。傲、大胆，这是bhū等形式。作、作，这是tan等形式。取、积集，这是su等形式。伸、施予、作，这是tan等形式。思、思，这是主格形式及使役主格形式。切、切，这只是使役主格形式。食、食，奏、奏，这是纯主格形式及使役主格形式。死是主格词及受格词。修习是复数及单数。将自制是未来语及过去语。教诫是动词及名词。去、散、掘是名词及动词。这里在动词性中，去是未来语，散是过去语，掘是假设语，或可说这一切词是未来的代名。依此方式其他可推理的词也应从不同方面结合。这些词有难解的特殊性，会使愚钝者迷惑，应亲近师长学习，如是已说明可推理的形式群。
现在我们说明单群等：dhā根表持守，依bhū等群这是单群的有宾语词根。世尊持有、安排整个世间的利益，人安排义利，藏匿宝藏，这些是在纯主格中。"令安排、令安置"，这些是在使役主格中。而在受格和状态中有"随顺"等。因此在受格中可见"所谓宝藏是被藏匿"及"被持、应被安置故为所持"等形式。其中在受格中应结合如"业被众生随顺，诸业被众生随顺。喂业！你被众生随顺，我业被众生随顺"等。而在状态中应结合如"有情随顺苦，诸有情随顺苦，喂有情！你随顺苦"。这方式极其微细，符合巴利语法。


Nāmikapadatte ‘‘dhātū’’tiādīni bhavanti. Tattha dhātūti salakkhaṇaṃ dadhāti dhāretīti dhātu. Aṭṭhakathāsu pana ‘‘salakkhaṇadhāraṇato dukkhavidhānato dukkhadhānato ca dhātū’’ti vuttaṃ. Dhātūti pathavīdhātādidhātuyo. Tattha salakkhaṇadhāraṇatoti yathā titthiyaparikappito pakati attāti evamādiko sabhāvato natthi, na evametā, etā pana salakkhaṇaṃ sabhāvaṃ dhārentīti dhātuyo . Dukkhavidhānatoti dukkhassa vidahanato. Etā hi dhātuyo kāraṇabhāvena vavatthitā hutvā yathā ayalohādidhātuyo ayalohādianekappakāraṃ saṃsāradukkhaṃ vidahanti. Dukkhadhānatoti anappakassa dukkhassa vidhānamattato avasavattanato, taṃ vā dukkhaṃ etāhi kāraṇabhūtāhi sattehi anuvidhīyati, tathāvihitañca taṃ etesveva dhīyati ṭhapiyati, evaṃ dukkhadhānato dhātuyo. Apica nijjīvaṭṭho dhātavoti gahetabbaṃ. Tathā hi bhagavā ‘‘cha dhātuyosaṃ bhikkhu puriso’’tiādīsu jīvasaññāsamūhanatthaṃ dhātudesanaṃ akāsīti. Yo pana tattha amhehi bhāvaṭṭhāne ‘‘satto dukkhaṃ anuvidhiyyatī’’ti tipurisamaṇḍito ekavacanabahuvacaniko paṭhamāvibhattippayogo vutto. So –

‘‘Dūsito giridattena, hayo sāmassa paṇḍavo;

Porāṇaṃ pakatiṃ hitvā, tassevānuvidhiyyatī’’ti ca

‘‘Mātā hi tava irandhati, vidhurassa hadayaṃ dhaniyyatī’’ti ca ‘‘te saṃkilesikā dhammā pahīyissantī’’ti ca imāsaṃ pāḷīnaṃ vasena sārato paccetabbo. Tattha paṇḍavo nāma asso giridattanāmakassa assagopakassa pakatiṃ anuvidhiyyati anukarotīti attho. Ettha ca yadi kattupadaṃ icchitaṃ siyā, ‘‘anuvidadhātī’’ti pāḷi vattabbā siyā. Yadi kammapadaṃ icchitaṃ siyā, ‘‘paṇḍavenā’’ti tatiyantaṃ kattupadaṃ vattabbaṃ siyā, evaṃ avacanena ‘‘anuvidhiyyatī’’ti idaṃ bhāvapadanti siddhaṃ. Na kenaci ettha vattuṃ sakkā ‘‘divādigaṇe kattari vihitayapaccayassa vasena vuttaṃ idaṃ rūpa’’nti, dhādhātuyā divādigaṇe appavattanato, ekantabhūvādigaṇikattā ca. Dutiyappayoge pana yadi kattupadaṃ icchitaṃ siyā, ‘‘dhanute’’ti pāḷi vattabbā siyā. Yadi kammapadaṃ icchitaṃ siyā, ‘‘dhātuyā’’ti vattabbaṃ siyā . Evaṃ avacanena ‘‘dhaniyyatī’’ti idampi bhāvapadanti siddhaṃ. Ettha ‘‘dhaniyyatīti pattheti, icchatīti attho’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. ‘‘Dhanu yācane’’ti dhātu esā ekantena tanādigaṇeyeva vattati. Tatiyappayoge ‘‘pahīyissantī’’ti yadi bhūvādigaṇe ‘‘hā cāge’’ti dhātuyā rūpaṃ siyā, kattari ‘‘pajahissantī’’ti rūpaṃ siyā, ‘‘kasmā no pajahissatī’’ti ettha viya. Kammapadaṃ pana ‘‘pajahiyissantī’’ti siyā. Yasmā ‘‘pahīyissantī’’ti idaṃ divādigaṇe ‘‘hā parihāniya’’nti dhātuyā rūpattā ‘‘pahāyissantī’’ti kattupadarūpaṃ siyā ‘‘ājañño kurute vegaṃ, hāyanti tattha vaḷavā’’ti akammakassa kattupadarūpassa dassanato, tasmā ‘‘pahāyissantī’’ti avatvā ‘‘pahīyissantī’’ti vacanena yapaccayo bhāve vattatīti ñāyati.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
在名词性词中有"界"等。其中，界是持守自相故称界。而在注释书中说："因持守自相、因安立苦、因持苦故称界。"界即地界等诸界。其中，"持守自相"是说：如外道所计的自性、我等本来就不存在，而这些不是如此，这些是持守自相自性故称界。"安立苦"是说安立苦。因为这些界以因的状态确立，如铁等金属界以多种方式安立轮回之苦。"持苦"是说仅仅安立无量苦而不受控制，或者那苦被以这些为因的众生随顺，如是安立的苦被置于这些中，如是因持苦故称界。又应理解界是无我义。因此世尊在"比丘！人有六界"等经中为了拔除我想而说界法。而我们在那里状态处说的"有情随顺苦"这装饰三人称、有单数复数的第一格用法，应依：
"主人的白马，被吉利达多，
舍弃旧习性，随顺于彼者。"
及"你母伊兰陀提，随顺毗头罗心。"及"彼等染污法将被断"等经文而确信为真实。其中名为白马的随顺即效法名为吉利达多的马夫的习性，这是意思。这里若要主格词，应说"随顺"；若要受格词，应说"被白马"这第三格主格词，如是因不如是说，故"被随顺"这是状态词得以成立。这里任何人都不能说"这形式是依div等群中对主格规定的ya词缀而说"，因为dhā根不在div等群中运作，且必定属于bhū等群。而在第二用例中若要主格词，应说"欲求"；若要受格词，应说"被欲"。如是因不如是说，故"被欲"这也是状态词得以成立。这里注释书中说"被欲即希望、期望的意思。"这"dhanu欲求"根必定只在tan等群中运作。在第三用例中"将被断"若是bhū等群中"hā舍"根的形式，则在主格中应是"将断"的形式，如"为何不将断"中一样。而受格词则应是"将被断"。因为"将被断"这是在div等群中"hā衰减"根的形式，故主格词形式应是"将舍"，因见到"良马作速，诸马匹衰退"这无宾语的主格词形式，所以因不说"将舍"而说"将被断"，故知ya词缀用于状态。


Keci panettha vadeyyuṃ ‘‘so pahīyissati. Te saṃkilesikā dhammā pahīyissanti. Rūpaṃ vibhaviyyati. Aggijāhi pubbeva bhūyate’tiādīsu yapaccayo kammeyeva vihito, na bhāve. Kammakattuvasena hi ime payogā daṭṭhabbā, sayameva pīyate pānīyaṃ, sayameva kaṭo kariyateti payogā viyā’’ti. Taṃ na, evañhi sati ‘‘pajahiyissantī’’tiādīni sakammakadhāturūpāni vattabbāni ‘‘pīyate kariyate’’ti rūpāni viya. Ettha pana bhāvaṭṭhāne kattuno ṭhitabhāvo heṭṭhā nānappakārena dassitoti na vutto. Ye saddasatthe mataṃ gahetvā sāsanikā garū bhāve adabbavuttino bhāvassekattā ekavacanameva, tañca paṭhamapurisasseva ‘‘bhūyate devadattena devadattena sampattiṃ anubhavananti attho’’ti payogañca tadatthayojanañca vadanti. Tesaṃ taṃ vacanaṃ pāḷiyā, aṭṭhakathādīhi ca na sameti, tasmā yathāvuttoyevattho āyasmantehi dhāretabbo.

Jara roge. Jarati, jariyyati. Jaravayohāniyaṃ. Jīrati, jiyyati. Imā dvepi bhūvādi gaṇikavasena ekagaṇikā. Tāsaṃ ayaṃ sādhāraṇarūpavibhāvanā. ‘‘Yena ca santappati, yena ca jariyyatī’’tiādi. Tattha yena ca jariyyatīti yena tejogatena kupitena ayaṃ kāyo ekāhikādijararogena jariyyati jarati. Atha vā yena ca jariyati yena ayaṃ kāyo jīrati indriyavekalyataṃ balakkhayaṃ palitavalitādiñca pāpuṇāti.

Mara pāṇacāge. Bhūvādigaṇikoyaṃ akammako ca. Satto marati, miyyati. Kiñcāpi ayaṃ dhātu ‘‘mara pāṇacāge’’ti vacanato sakammako viya dissati, tathāpi ‘‘putto marati. Kicchaṃ vatāyaṃ loko āpanno jāyati ca jiyyati ca miyyati cā’’ti evamādīnaṃ kammarahitappayogānaṃ dassanato akammakoyevāti daṭṭhabbaṃ. Atthayojanānayena pana maratīti pāṇaṃ cajatīti kammaṃ ānetvā kathetuṃ labbhati. ‘‘Marati, miyatī’’ti imāni suddhakattupadāni, ‘‘satto sattaṃ māreti, mārayati, mārāpeti, mārāpayatī’’ti imāni kāritapadasaṅkhātāni hetukattupadāni. Ettha ca yo amataṃ sattaṃ maraṇaṃ pāpeti, so vadhako māreti mārayati mārāpeti mārāpayatīti ca vuccati. Satto sattehi māriyati mārāpiyatīti imāni kammapadāni. Bhāvapadamappasiddhaṃ. Evamaññatrāpi pasiddhatā ca appasiddhatā ca upaparikkhitabbā.

Khāda bhakkhaṇe. Ayaṃ pana bhūvādigaṇikavasena ekagaṇiko sakammako dhātu. Khādati, saṅkhādati, imāni suddhakattupadāni . Puriso purisena purisaṃ vā pūvaṃ khādeti khādayati khādāpeti khādāpayati, imāni hetukattupadāni. Ettha ca yo akhādantaṃ khādantaṃ vā khādāhīti payojeti, so khādāpako khādeti khādayati khādāpeti khādāpayatīti ca vuccati. Khajjati, saṃkhajjati, saṅkhādiyati. Imāni kammapadāni. Atrapanāyaṃ pāḷi ‘‘atītaṃ pāhaṃ addhānaṃ rūpena khajjiṃ, seyyathāpāhaṃ etarahi paccuppannena rūpena khajjāmi. Ahañceva kho pana anāgataṃ rūpaṃ abhinandeyyaṃ, anāgatenapāhaṃ rūpena khajjeyyaṃ, seyyathāpetarahi khajjāmī’’ti. Bhāvapadaṃ na labbhati sakammakattā imassa dhātussa. Bhūvādigaṇo. Ayaṃ nāmadhātu ekantarudhādigaṇikoti appasiddho.

Divādigaṇe tā pālane. Lokaṃ tāyati santāyati. Imāni sakammakāni suddhakattupadāni. Hetukattupadaṃ pana kammapadañca bhāvapadañca appasiddhāni.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
有人在此会说："他将被断。彼等染污法将被断。色被坏灭。被火生者先被有"等中ya词缀只用于受格，不用于状态。因为这些用法应视为受格主格，如'饮料自行被饮，瓶自行被作'等用法。"这不对，因为如此则应说"将被断"等有宾语词根形式，如"被饮、被作"等形式。而这里在状态处主格的存在状态已用各种方式显示过故未说。那些依据语法论而持教的尊者们说状态不说实体，因状态唯一故只用单数，且只用第一人称，如"被提婆达多有，意思是被提婆达多体验安乐"的用法及其意义解释。他们的说法与经文及注释书等不符，因此诸尊者应持守如前所说的意义。
jara表示疾病。衰老、被衰老。在衰老年龄的损减中。老化、被老化。这两个都依bhū等群而为单群。这是它们的共同形式说明："被何所烧恼，被何所衰老"等。其中"被何所衰老"是说此身被何火界扰动而以一日热等病衰老。或者被何所衰老是说此身由何而老化，达到诸根缺损、力量衰退、白发皱纹等。
mara表示舍生。这是bhū等群且无宾语。有情死、被死。虽然此根因说"mara舍生"似乎有宾语，但因见到"儿子死。此世间实苦，生且老且死"等无宾语用法，应视为确实无宾语。但依意义结合方式，可引入宾语说"死即舍生命"。"死、被死"这些是纯主格词，"有情令有情死、使死、令死、使令死"这些称为使役词的使役主格词。这里令未死有情达到死亡的杀者，称为令死、使死、令死、使令死。"有情被诸有情杀、被令杀"这些是受格词。状态词则少见。如是在其他处也应考察常见性与少见性。
khāda表示食。这依bhū等群而为单群的有宾语词根。食、遍食，这些是纯主格词。人以人或令人食饼、使食、令食、使令食，这些是使役主格词。这里令不食者或食者说"请食"的使令者，称为令食者令食、使食、令食、使令食。被食、被遍食、被遍食。这些是受格词。这里有经文："我于过去为色所食，如我今为现在色所食。若我喜未来色，我将为未来色所食，如今被食。"因此词根有宾语故不得状态词。bhū等群。这名词根必定属于rudh等群则少见。
在div等群中tā表示护。护世、善护。这些是有宾语的纯主格词。而使役主格词、受格词及状态词则少见。


Sudha saṃsuddhiyaṃ. Cittaṃ sujjhati visujjhati. Imāni akammakāni suddhakattupadāni. Sodheti, sodhayati, sodhāpeti, sodhāpayati, imāni hetukatturūpāni. Ettha ca yo asuddhaṃ ṭhānaṃ suddhaṃ karoti, so sodhako sodheti, sodhayatīti vuccati, esa nayo aññatrāpi īdisesu ṭhānesu. Yo pana asuddhaṭṭhānaṃ sayaṃ asodhetvā ‘‘tvaṃ sodhehī’’ti aññaṃ payojeti, so sodhāpako sodhāpeti sodhāpayatīti vuccati. Esa nayo aññatrāpi īdisesu ṭhānesu. Tathā hi ‘‘kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayatī’’tiādīsu ayaṃ nayo na labbhati, evaṃ labbhamānanayo ca alabbhamānanayo ca sabbattha upaparikkhitabbo. Imā panettha pāḷiyo –

‘‘Paccantadesavisaye, nimantetvā tathāgataṃ;

Tassa āgamanaṃ maggaṃ, sodhenti tuṭṭhamānasā’’ti ca

‘‘Maggaṃ sodhemahaṃ tadā’’ti ca. Imā hi pāḷiyo sahatthā sodhanaṃ sandhāya vuttā. ‘‘Āyasmā pilindavaccho rājagahe pabbhāraṃ sodhāpeti leṇaṃ kattukāmo’’ti pana pāḷi, ‘‘kiṃ bhante thero kārāpetī’’ti, ‘‘pabbhāraṃ mahārāja sodhāpemi leṇaṃ kattakāmo’’ti ca pāḷi. Imā parehi sodhāpanaṃ sandhāya vuttā. ‘‘Kassa sodhiyati maggo’’ti idaṃ kammapadaṃ, bhāvapadaṃ pana appasiddhaṃ. Iminā nayena yāva curādigaṇā yojetabbaṃ.

Dvigaṇikatte subha sobhe. Sobhati vatāyaṃ puriso. Subha pahāre. Yo no gāvova sumbhati sumbhoti iccapi dissati. ‘‘Sumbhotī’’ti ca kaccāyanamate rūpaṃ, imāni kattupadāni. Nagaraṃ sobheti, sobhayati. Puriso purise coraṃ sumbheti, sumbhayati, sumbhāpeti, sumbhāpayati. Imāni hetukattupadāni. Kammabhāvapadāni labbhamānālabbhamānavasena yathāsambhavaṃ yojetabbāni. Bhūvādirudhādigaṇikarūpāni.

Paca pāke. Puriso bhattaṃ pacati. Nerayiko niraye paccati. Kammaṃ paccati. Bhattaṃ paccati. Pāramiyo paripaccanti. Phalāni paripaccanti, pakkāni hontīti attho. Garavo pana –

Ñāṇayuttavaraṃ tattha, datvā sandhiṃ tihetukaṃ;

Pacchā paccati pākānaṃ, pavatte aṭṭhake duveti ca –

‘‘Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāra-vipākāni na paccatī’’ti ca evaṃ pacatipadassa dvigaṇikarūpassa sakammakattaṃ icchanti. Evaṃ pana sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacane kuto labbhā. Tepiṭake hi buddhavacane ‘‘kappaṃ nirayamhi paccati. Yāva pāpaṃ na paccati. Nirayamhi apacci so’’ti evaṃ akammakattaṃyeva dissati. Ettha vadeyyuṃ ‘‘nanu paca pāke’ti ayaṃ dhātu sakammako, tena ‘paccatī’ti padassa divādigaṇikarūpassapi sato sakammakattaṃ yujjati, tasmāyeva ‘paccati pākānaṃ pavatte aṭṭhake duve’tiādīsu vutta’’nti. Ettha vuccate – yathā ‘‘chidi dvidhākaraṇe, bhidi vidāraṇe’’ti dhātūnaṃ rudhādigaṇe pavattānaṃ ‘‘rukkhaṃ chindati, bhittiṃ bhindatī’’ti rūpapadānaṃ sakammakattepi sati divādigaṇaṃ pattānaṃ tesaṃ dhātūnaṃ ‘‘udakaṃ chijjati, ghaṭo bhijjatī’’ti rūpapadāni akammakāniyeva bhavanti, yathā bhūvādigaṇe pavattassa pacadhātussa ‘‘bhattaṃ pacatī’’ti rūpapadassa sakammakattepi sati divādigaṇaṃ pattassa ‘‘niraye paccati, kammāni vipaccantī’’ti rūpapadāni akammakāniyeva bhavanti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
sudha表示清净。心净化、遍净化。这些是无宾语的纯主格词。令净、使净、令净、使令净，这些是使役主格形式。这里令不净处成净的净化者，称为令净、使净，这规则在其他类似处也适用。而不自净不净处而令他人说"你净化"的令净者，称为令净、使令净，这规则在其他类似处也适用。因此在"令作、使作、令作、使令作"等中此规则不得，如是所得规则与不得规则在一切处都应考察。这里有如下经文：
"边地域处中，邀请如来至，
其来路心喜，他们皆清净。"
及"我净化此道。"这些经文是关于亲手净化而说。而"具寿毗兰陀婆蹉欲造石窟，令人清净王舍城的山崖"及"大德令人造什么？""大王！我欲造石窟，令人清净山崖"等经文，是关于令他人净化而说。"为谁净化道路"这是受格词，而状态词则少见。依此方式直到cur等群都应结合。
在双群性中subha表示光辉。此人确实光辉。subha表示打击。也见到"如我们的牛打击"及"打击"。"打击"也是迦旃延论中的形式，这些是主格词。庄严城市，使庄严。人令诸人打击贼，使打击，令打击，使令打击。这些是使役主格词。受格词和状态词应依所得与不得而适当结合。这些是bhū等群和rudh等群的形式。
paca表示煮。人煮饭。地狱众生在地狱中被煮。业被煮。饭被煮。诸波罗蜜圆熟。诸果成熟，意思是变熟。而诸师：
"于彼给予具智，最胜三因相应，
后于转起八法，二种成熟。"及
"无行及有行，诸异熟不熟。"如是认为"熟"词作为双群形式是有宾语的。但这在有注释的三藏佛语中从何处可得？因为在三藏佛语中"在地狱中被煮劫。直到恶业未熟。他在地狱中被煮。"如是只见到无宾语性。这里可能会说："难道paca煮这词根不是有宾语吗？因此'被煮'这词即使是div等群的形式也适合有宾语性，正因如此在'八法转起中二种成熟'等处说。"这里回答：如同"chidi分割，bhidi破坏"等词根在rudh等群中运作的"砍树，破墙"等形式词虽有宾语性，但到达div等群时这些词根的"水断，瓶破"等形式词必定无宾语，同样paca根在bhū等群中运作的"煮饭"等形式词虽有宾语性，但到达div等群时"在地狱中被煮，诸业成熟"等形式词必定无宾语。


Athāpi vadeyyuṃ ‘‘nanu ca bho yathā ‘āsavehi cittāni vimucciṃsū’ti ettha ‘‘āsavato cittāni vimucciṃsū’ti ca ‘āsavehi kattubhūtehi cittāni vimucciṃsū’ti ca evaṃ divādigaṇikassa dhātussa ‘vimucciṃsū’ti rūpapadassa akammakattañca sakammakattañca bhavati, tathā ‘niraye paccati, kammāni vipaccantī’ti ca akammakattenapi bhavitabbaṃ. ‘Paccati pākānaṃ pavatte aṭṭhake duve, asaṅkhāraṃ sasaṅkhāravipākāni na paccatī’ti sakammakattenapi bhavitabba’’nti. Akammakatteneva bhavitabbaṃ, na sakammakattena, ‘‘paccati pākāna’’ntiādinā vuttappayogānaṃ ‘‘āsavehi cittāni vimucciṃsū’’ti payogena asamānattā. Tathā hettha ‘‘vimucciṃsū’’ti padaṃ kammarahitakattuvācakayapaccayantampi bhavati kattusahitakammavācakayapaccayantampi. ‘‘Vimucciṃsū’’ti imassa hi padassa kammarahitayapaccayavantattā ‘‘āsavehī’’ti karaṇavacanaṃ apādānakārakavācakaṃ bhavati. ‘Cittānī’’ti paccattavacanaṃ pana kattukārakavācakaṃ bhavati. Tathā ‘‘vimucciṃsū’’ti padassa kattusahitakammavācakattā ‘‘āsavehī’’ti karaṇavacanaṃ kattukārakavācakaṃ bhavati. ‘‘Cittānī’’ti paccattavacanaṃ pana kammakārakavācakaṃ bhavati. Ayaṃ nayo ‘‘paccati pākāna’’ntiādinā vuttappayogesu na labbhati. Tathā hi tattha paccattavacanaṃ kattāraṃ vadati, upayogavacanaṃ kammaṃ vadatīti daṭṭhabbaṃ. Kārite ‘‘puriso purisena purisaṃ vā bhattaṃ pāceti pācayati pācāpeti pācāpayatī’’ti ca, ‘‘anante bodhisambhāre, paripācesi nāyako’’ti dassanato pana ‘‘paripāceti, paripācayatī’’ti ca rūpāni bhavanti. Imāni hetukattupadāni. Kamme – yaññadattena odano paccate, bhāvapadaṃ appasiddhaṃ. Imāni bhūvādidivādigaṇikarūpāni. Iminā nayena aññānipi dvigaṇikarūpāni yojetabbāni.

Tegaṇikatte su pasave. Hetuphalaṃ savati, pasavati. Su savane. Saddho dhammaṃ suṇoti, suṇāti. Su hiṃsāyaṃ. Yodho paccāmittaṃ sunāti. Imāni yathākkamaṃ bhūvādisvādikiyādigaṇikāni kattupadāni. Tathā hetunā phalaṃ saviyyati, unnādasaddo pathavīundriyasaddo viya suyyati. Yodhena paccamitto suniyyati. Imāni kammapadāni. Bhāvapadaṃ na labbhati sakammakattā imesaṃ dhātūnaṃ. Iminā nayena aññānipi tegaṇikarūpāni upaparikkhitvā yojetabbāni. Atra panāyaṃ nayavibhāvanā –

Bhvādirudhādikā dhātū, svādidivādikā tathā;

Rudhādikadivādiṭṭhā, bhūvādikacurādikā.

Bhūvādikagahādiṭṭhā, bhvādisvādikiyādikā;

Evamādippabhedehi, vitthārentu vicakkhaṇā.

Iccevaṃ saṅkhepato yathārahaṃ ekagaṇikadvigaṇikategaṇikavasena suddhakattuhetukattukammabhāvapadāni ca sakāritekakammāni ca sakāritadvikammāni ca sakāritatikammāni ca dassitāni.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
此时可能会说："先生！难道不是如同'诸心从诸漏解脱'中可以是'诸心从漏解脱'或'诸心从作为主格的诸漏解脱'，如是div等群词根的'解脱'这形式词有无宾语性和有宾语性，同样'在地狱中被煮，诸业成熟'也应有无宾语性，'八法转起中二种成熟，无行及有行诸异熟不熟'也应有有宾语性吗？"应该只有无宾语性，不应有有宾语性，因为以"成熟"等所说的用法与"诸心从诸漏解脱"的用法不同。因为这里"解脱"这词既可以是表无宾语主格的ya词缀词，也可以是表有主格宾语的ya词缀词。因为"解脱"这词有无宾语的ya词缀，所以"从诸漏"这工具格语表离格。而"诸心"这主格语则表主格。同样因"解脱"这词表有主格宾语，所以"从诸漏"这工具格语表主格。而"诸心"这主格语则表受格。这规则在以"成熟"等所说的用法中不得。因为应知在那里主格语说主格，宾格语说宾语。而在使役中因见到"人以人或令人煮饭，使煮，令煮，使令煮"及"导师于无量菩提资粮中令成熟"，所以有"令圆熟，使圆熟"等形式。这些是使役主格词。在受格中：饭被耶若达多煮，状态词少见。这些是bhū等群和div等群的形式。依此方式其他双群形式也应结合。
在三群性中su表示生产。因生果，遍生。su表示听闻。信者听法，听闻。su表示伤害。战士伤害敌人。这些依序是bhū等群、su等群、kī等群的主格词。同样果被因生产，喧闹声如地与根的声音被听闻。敌人被战士伤害。这些是受格词。因这些词根有宾语性故不得状态词。依此方式其他三群形式也应考察后结合。这里有如下规则说明：
bhū等rudh等词根，及su等div等根，
rudh等中div等置，bhū等中cur等根。
bhū等中gah等置，bhū等su等kī等根；
如是种种差别，智者当广说。
如是已简要适当地依单群双群三群显示纯主格、使役主格、受格、状态词，及带使役的单宾语词、带使役的双宾语词、带使役的三宾语词。


Idāni ekakāritadvikāritapadānaṃ vacanokāso anuppatto, tasmā taṃ vadāma. So antakammani. Arahattamaggo mānaṃ siyati, kammaṃ pariyosiyati. Imāni tāva suddhakattupadāni. Ettha mānaṃ siyatīti mānaṃ samucchindati. Kammaṃ pariyosiyatīti kammaṃ nipphajjati. Pari ava iccupasaggavasena hi idaṃ padaṃ akammakaṃ bhavati, attho pana ‘‘pariyosānaṃ gacchatī’’ti sakammakavasena gahetabbo. Attanā vippakataṃ attanā pariyosāpeti. Idamekaṃ kāritaṃ hetukattupadaṃ. Ettha pana pariava iccupasaggavasena akammakabhūtassa sodhātussa laddhakāritapaccayattā ekakammameva sakāritapadaṃ bhavati. Attanā vippakataṃ parehi pariyosāvāpeti. Idaṃ dvikāritaṃ hetukattupadaṃ. Ettha ca pana pari ava iccupasaggavasena akammakabhūtassa sodhātussa laddhakāritapaccayadvayattā dvikammakaṃ sakāritapadaṃ bhavati. ‘‘Pariyosāvāpetī’’ti idampi pari ava pubbasmā sodhātumhā ṇāpe ṇāpe iti paccayadvayaṃ katvā avasaddassokārañca katvā tato yakārāgamañca anubandhaṇakāralopañca paṭhamapaccaye pakārassa vakārañca dvīsu ca ṭhānesu pubbasaralopaṃ katvā nipphajjatīti daṭṭhabbaṃ.

Idāni tā pāḷiyo atthantaraviññāpanatthaṃ āhaccadesitākārena ekato kathayāma – ‘‘attanā vippakataṃ attanā pariyosāpeti, āpatti saṅghādisesassa. Attanā vippakataṃ parehi pariyosāvāpeti, āpatti saṅghādisesassā’’ti ettha ‘‘bhikkhū’’ti hetukattupadaṃ ānetabbaṃ. Attanā vippakatanti ettha ca attanāti vippakaraṇakriyāya kattukārakavācakaṃ karaṇavacanaṃ. Vippakatanti kammakārakavācakaṃ upayogavacanaṃ. Attanā pariyosāpetīti ettha pana attanāti abyayapadabhūtena sayaṃsaddena samānatthaṃ vibhatyantapatirūpakaṃ abyayapadaṃ, sayaṃsaddasadisaṃ vā tatiyāvibhatyantaṃ abyayapadaṃ. Tathā hi ‘‘attanā pariyosāpetī’’ti vuttavacanassa ‘‘sayaṃ pariyosāpetī’’ti attho bhavati ‘‘attanā ca pāṇātipātī’’tiādīsu viya. Parehi pariyosāvāpetīti ettha pana parehīti kammakārakavācakaṃ karaṇavacananti gahetabbaṃ, ‘‘sunakhehipi khādāpentī’’ti ettha ‘‘sunakhehī’’ti padaṃ viya. Ettha hi yathā ‘‘rājāno coraṃ sunakhe khādāpentī’’ti upayogavasena attho bhavati, tathā ‘‘bhikkhu attanā vippakataṃ pare jane pariyosāvāpetī’’ti upayogavasena attho bhavati. Evaṃ imasmiṃ acchariyabbhutanayavicitte bhagavato pāvacane dvikāritapaccayavantampi padamatthīti sārato paccetabbaṃ. Ayaṃ nayo sukhumo sāsane ādaraṃ katvā āyasmantehi sādhukaṃ manasi kātabbo. Yassa hi atthāya idaṃ pakaraṇaṃ karimha, na ayaṃ attano mati, atha kho pubbācariyānaṃ santikā laddhattā tesaññeva matīti daṭṭhabbaṃ.

Idāni akāritadvikammikapadānaṃ vacanokāso anuppatto, tasmā tāni kathayāma, tāni ca kho dhātuvasena evaṃ veditabbāni savinicchayāni. Seyyathidaṃ?

Duhikaravahipucchi, yāci bhikkhi ca nibrūti;

Bhaṇivadivacibhāsi, sāsidahināthadhātu.

Rudhi ji cipabhutīti, ye te dvikammakā dhīrā;

Pavadumapi viyuttā, kāritappaccayehi ca.

Apādānādike pubba-vidhimhā sahime’bravuṃ;

Upayogavacanassa, nimittanti sanantanā.

Ete duhādayo dhātū, tikammāpi bhavanti tu;

Kāritappaccaye laddhe, iti ācariyā’bravuṃ.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
现在已到说单使役双使役词的时候，所以我们说它。so表示结束。阿罗汉道断除慢，业结束。这些首先是纯主格词。这里"断除慢"是完全切断慢。"业结束"是业完成。因为依前缀pari和ava这词成为无宾语，但意义应以"达到结束"而取为有宾语。自己完成自己未完成的。这是一个使役的使役主格词。这里因前缀pari和ava使无宾语的so根得到使役词缀，所以带使役词成为单宾语。令他人完成自己未完成的。这是双使役的使役主格词。这里因前缀pari和ava使无宾语的so根得到两个使役词缀，所以带使役词成为双宾语。应知"令完成"也是从带前缀pari和ava的so根，作两个词缀ṇāpe和ṇāpe，使ava词变o音，然后增加y音，省略第一词缀的连结ṇ音，p音变v音，在两处省略前元音而形成的。
现在我们为了显示其他意义而以引用所说的形式一起说那些经文："自己完成自己未完成的，犯僧残罪。令他人完成自己未完成的，犯僧残罪。"这里应引入"比丘"这使役主格词。这里"自己未完成"中，"自己"是表示未完成动作的主格的工具格语。"未完成"是表示受格的宾格语。而"自己完成"这里的"自己"是与不变词"自身"同义的似变格词尾的不变词，或者是如"自身"词一样的第三格变化不变词。因为如此"自己完成"所说的语词意思是"自身完成"，如"自身杀生"等中一样。而"令他人完成"这里的"以他人"应理解为表示受格的工具格语，如"令狗食"这里的"以狗"词一样。因为这里如"诸王令狗食贼"以宾格为义，同样"比丘令他人完成自己未完成的"以宾格为义。如是应确信在世尊这稀有奇特的教法中也有具双使役词缀的词。这微细的规则应由诸尊者对教法生起敬重而善加思惟。因为我们造这论书的目的，这不是自己的见解，而应知是从古师处所得故是他们的见解。
现在已到说非使役双宾语词的时候，所以我们说它们，而它们应依词根如是理解并作决定。是哪些呢？
挤给持问、乞求食和说，
说说说说、教烧主词根。
断胜取等，智者说为双宾语者，
即使离开使役词缀也如是说。
古人说从处格等，前规则与这些，
是宾格语的原因。
诸师说这些挤等词根，
得使役词缀时也成为三宾语。


Tatrimāni udāharaṇāni – gavaṃ payo duhati gopālako. Gāviṃ khīraṃ duhati gopāladārako. Tattha payoti upayogavacanaṃ, ‘‘yaso laddhā na majjeyyā’’ti ettha ‘‘yaso’’ti padamiva. Manogaṇikassa hi īdisampi upayogavacanaṃ hoti aññādisampi. Issaro gopālaṃ gavaṃ payo duhāpeti. Gopālena gāvo khīraṃ duhitā. Gohi payo duhatīti ettha apādānavisayattā dvikammakabhāvo natthi. ‘‘Visāṇato gavaṃ duhaṃ, yattha khīraṃ na vindatī’’ti ettha pana apādānavisayattepi gavāvayavabhūtassa visāṇassa visuṃ gahitattā ‘‘gavaṃ khīraṃ duhanto’’ti dvikammikabhāvo labbhatīti daṭṭhabbaṃ. Duhino payogoyaṃ.

Karotissa payoge kaṭṭhamaṅgāraṃ karoti, suvaṇṇaṃ kaṭakaṃ karoti, sace je saccaṃ bhaṇasi, adāsiṃ taṃ karomi. Ettha ca aṅgāraṃ karotīti pariccattakāraṇavasena vuttaṃ. Kaṭṭhañhi aṅgārabhāvassa kāraṇaṃ, aṅgāre kate kāraṇabhūtassa kaṭṭhassa kaṭṭhabhāvo vigacchati. Kaṭakaṃ karotīti idaṃ apariccattakāraṇavasena vuttaṃ. Suvaṇṇañhi kaṭakabhāvassa kāraṇaṃ, kaṭake katepi kārakabhūtassa suvaṇṇassa suvaṇṇabhāvo na vigacchati, atha kho visesantaruppattibhāvena sampajjati. Adāsiṃ taṃ karomīti idaṃ pana ṭhānantaradānavasena vuttaṃ ‘‘uparājaṃ mahārājaṃ karomī’’ti ettha viya. Tattha ‘‘issaro purisena purisaṃ vā kaṭṭhamaṅgāraṃ kāreti. Tathā suvaṇṇaṃ kaṭakaṃ kāretī’’ti tikammikappayogopi daṭṭhabbo. Tathā ‘‘brahmadatto rajjaṃ kāretī’’ti, ‘‘brahmadatte rajjaṃ kārente’’ti dvikammakappayogo.

Ettheke vadeyyuṃ ‘‘nanu ca bho ettha ekameva kammaṃ dissati, kenāyaṃ payogo dvikammikappayogo hotī’’ti. Kiñcāpi ekameva dissati, tathāpi atthato dveyeva kammāni dissantīti gahetabbaṃ. Tathā hi brahmadatto rajjaṃ kāretīti ettha brahmadatto attano rājabhāvaṃ mahājanena kārayatīti attho. Evaṃ pana atthe gahite ‘‘rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasī’’tiādīsupi tvaṃ attano rājabhāvaṃ amhehi kārāpehi, attānaṃ rajje abhisiñcāpehi, mayaṃ taṃ rajje abhisiñcitukāmāti attho samatthito bhavati.

Brahmadatte rajjaṃ kārenteti etthāpi brahmadatte attano rājabhāvaṃ mahājanena kārayanteti attho bhavati. Sāsanasmiñhi kāritavisaye karaṇavacanaṃ upayogatthaññeva dīpeti, tasmā atthato dveyeva kammani dissantīti vadāma. Ayamattho abhidhammaṭīkāyaṃ cakkhundriyādinibbacanatthavibhāvanāya dīpetabbo. Tathā hi abhidhammaṭīkāyaṃ idaṃ vuttaṃ ‘‘cakkhudvāre indattaṃ kāretīti cakkhudvārabhāve taṃdvārikehi attano indabhāvaṃ paramissarabhāvaṃ kārayatīti attho. Tañhi te rūpaggahaṇe attānaṃ anuvatteti, te ca taṃ anuvattantī’’ti. Yadi pana karadhātu dvikammako, evaṃ sante ‘‘brahmadatto rajjaṃ kāretī’’tiādīsu laddhakāritapaccayattā ‘‘kāretī’’tiādīhi padehi tikammakehiyeva bhavitabbanti? Na, niyamābhāvato, tādisassa ca payogassa vohārapathe anāgatattā.

Kaṭṭhaṃ purisena aṅgāraṃ kataṃ. Suvaṇṇaṃ kammārena kaṭakaṃ kataṃ, dāsī sāmikena adāsiṃ katā, evampettha dvikammakappayogā veditabbā. Suvaṇṇena kaṭakaṃ karotīti ettha hi visesanatthe pavattakaraṇavisayattā dvikammikabhāvo na labbhatīti daṭṭhabbaṃ. Ayaṃ nayo aññatrāpi upaparikkhitvā yathāsambhavaṃ netabbo. Karotissa payogoyaṃ.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
这里有如下例子：牧牛人挤牛的奶。牧童挤牛奶。其中"奶"是宾格语，如"得到名誉不应骄傲"中的"名誉"词一样。因为属意根的有这样的宾格语也有其他样的。主人令牧牛人挤牛的奶。牛奶被牧牛人挤。"从牛挤奶"这里因为是从格范围故没有双宾语性。但"从角挤牛奶，在那里得不到奶"这里虽是从格范围，但因为是牛的部分的角被分别取，所以应知得到如"挤牛奶"的双宾语性。这是duh根的用法。
在kar根的用法中：把木头做成炭，把黄金做成手镯，如果你说真话，我让你成为奴仆。这里"做成炭"是依舍弃因的方式而说。因为木头是炭的因，炭做成后作为因的木头的木头性消失。"做成手镯"这是依不舍弃因的方式而说。因为黄金是手镯的因，即使手镯做成，作为作者的黄金的黄金性不消失，而是以产生其他特性的方式成就。而"让你成为奴仆"这是依给予其他地位的方式而说，如"我使副王成为大王"中一样。其中"主人以人或令人把木头做成炭。同样令把黄金做成手镯"也应知有三宾语用法。同样"梵授王令治国"，"梵授王令治国时"是双宾语用法。
这里有人会说："先生！难道在这里不是只见一个宾语吗？为什么这用法是双宾语用法？"虽然只见一个，但应知在意义上确实见到两个宾语。因为如此"梵授王令治国"这里意思是梵授王令大众使自己成为王性。如是取意义时，在"请治国吧尊者，你将在林中做什么"等中也成为"你令我们使你自己成为王性，令自己在王位上受灌顶，我们想要灌顶你为王"的合理意思。
"梵授王令治国时"这里也意思是梵授王令大众使自己成为王性时。因为在教法中在使役范围中工具格语只表示宾格义，所以我们说在意义上确实见到两个宾语。这意义应在阿毗达磨复注解释眼根等语义中说明。因为如此在阿毗达磨复注中说："在眼门中令作主性，意思是在眼门性中令以那门为主的诸法使自己成为主性最高主性。因为那个在色取中随顺它们，它们也随顺那个。"但如果kar根是双宾语的，如是时"梵授王令治国"等中因得到使役词缀，"令治"等词应该是三宾语吗？不是，因为没有限定，且那样的用法在惯用语中未出现。
木头被人做成炭。黄金被工匠做成手镯，女仆被主人作为奴仆，如是这里也应知为双宾语用法。因为"以黄金做手镯"这里因工具范围运行于限定义故应知不得双宾语性。这规则在其他处也应考察后依可能引导。这是kar根的用法。


Vahiādīnaṃ payoge rājapurisā rathaṃ gāmaṃ vahanti. Ayaṃ rājā maṃ nāmaṃ pucchati. Parābhavantaṃ purisaṃ, mayaṃ pucchāma gotamaṃ. Āyasmā upāli āyasmatā mahākassapena vinayaṃ puṭṭho. Devadatto rājānaṃ kambalaṃ yācati. Te maṃ asse ayācisuṃ. Dhanaṃ taṃ tāta yācati. Brāhmaṇo nāgaṃ maṇiṃ yācati. Nāgo maṇiṃ yācito brāhmaṇena brahmunā āyācito dhammadesanaṃ bhagavā. Tāpaso kulaṃ bhojanaṃ bhikkhati. Ajaṃ gāmaṃ neti. Ajo gāmaṃ nīto. Mutto campeyyako nāgo, rājānaṃ etadabravi.

Ettha rājānanti mukhyato kammaṃ vuttaṃ. Etanti guṇato. Tathā rājānanti akathitakammaṃ vuttaṃ. Etanti kathitakammaṃ. Esa nayo aññatrāpi upaparikkhitvā yathārahaṃ yojetabbo. Evameva ‘‘brūhi bhagavā’’tiādīsu sampadānavisayattā dvikammakabhāvo na labbhati. Bhikkhu mahārājānaṃ dhammaṃ bhaṇati. Yaṃ maṃ bhaṇasi sārathi. Yaṃ maṃ vadati. Bhagavantaṃ etadavoca. Pitā puttaṃ bhāsati. Yaṃ maṃ tvaṃ anusāsasi. Sakyā kho pana ambaṭṭha rājānaṃ okkākaṃ pitāmahaṃ dahanti. Bhagavā bhikkhū taṃ taṃ hitapaṭipattiṃ nāthati. Gāvo vajaṃ rundhati gopālako. Dhutto dhuttajanaṃ dhanaṃ jināti. Ettha ca ‘‘kamanuttaraṃ ratnavaraṃ jināmā’’ti puṇṇakajātakapāḷi nidassanaṃ. Tatthāyamattho ‘‘mayaṃ janindā kataraṃ rājānaṃ anuttaraṃ ratnavaraṃ jināmā’’ti. Iṭṭhakāyo pākāraṃ cinoti vaḍḍhakī. Aññānipi yojetabbāni.

Ettha keci puccheyyuṃ ‘‘gandhakuṭiṃ padakkhiṇaṃ karoti, buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretū’ti payogesu kiṃ dvikammakabhāvo labbhatī’’ti? Ettha vuccate – ‘‘gandhakuṭiṃ padakkhiṇaṃ karotī’’ti ettha na labbhati guṇaguṇīnaṃ vasena gahitattā. ‘‘Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti etthāpi na labbhati ‘‘saraṇaṃ iti gacchāmī’’ti itisaddalopavasena vuttattā. Tathā hi buddhanti upayogavacanaṃ. Saraṇanti paccattavacanaṃ. ‘‘Buddhaṃ mama saraṇaṃ parāyaṇaṃ, aghassa tātā hitassa ca vidhātā’’ti iminā adhippāyena ‘‘bhajāmi sevāmi bujjhāmī’’ti attho. ‘‘Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretū’’ti ettha pana dvikammakabhāvo labbhatīti vattabbo ‘‘maṃ ito paṭṭhāya upāsakaṃ dhāretū’’ti atthasambhavato ‘‘sakyā kho pana ambaṭṭha rājānaṃ okkākaṃ pitāmahaṃ dahantī’’ti dahadhātuppayogena samānattā ca, adhippāyatthato pana ‘‘maṃ ‘upāsako me aya’nti dhāretū’’ti attho sambhavatīti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ akāritāni dvikammikadhāturūpāni vibhāvitāni.

Iccevamamhehi ādito paṭṭhāya bhagavato sāsanatthaṃ yathāsatti yathābalaṃ dhātuyo ca taṃrūpāni ca tadanurūpehi nānāpadehi nānāatthehi nānānayehi ca yojetvā vibhāvitāni, evaṃ vibhāventehipi amhehi tāsaṃ sarūpaparicchedo atthaparicchedo vā na sakkā sabbaso vattuṃ. Tadubhayañhi ko sabbaso vattuṃ sakkhissati aññatra āgamādhigamasampannehi pabhinnapaṭisambhidehi mahākhīṇāsavehi.

Atthātisayayuttāpi, dhātū honti yato tato. Payogatonugantabbā, anekatthā hi dhātavo.

Yenekatthadharā caranti vividhā nāthassa pāṭhe vare,

Tenekatthadharāva honti sahitā nānūpasaggehive;

Dhātūnaṃ pana tesamatthaparamaṃ khīṇāsave paṇḍite,

Vajjetvā paṭisambhidāmatiyute ko sabbaso bhaṇatīti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
在vah等的用法中：王家的人运载车到村。这王问我名字。"失败的人，我们问乔达摩。"尊者优波离被尊者大迦叶问律。提婆达多向王乞毯。他们向我乞马。儿子向你乞财。婆罗门向龙乞宝。龙被婆罗门乞宝，世尊被梵天请求说法。苦行者向家族乞食。他牵山羊去村。山羊被牵去村。甘贝雅龙得解脱，向王如此说。
这里"向王"是说主要宾语。"如此"是说品质。同样"向王"是说未说明宾语。"如此"是说已说明宾语。这规则在其他处也应考察后适当结合。正如此在"说吧世尊"等中因为是与格范围故不得双宾语性。比丘对大王说法。"御者对我说的。"他对我说。对世尊如此说。父亲对儿子说。你对我如此教诫。"安跋陀啊！释迦族人认定奥卡卡王为祖父。"世尊护诸比丘此等利益行。牧牛人围牛入牛圈。赌徒赢赌徒的财。这里"我们赢得谁的无上胜宝"的富那迦本生经文作为例证。这里的意思是"诸王！我们赢得哪位王的无上胜宝？"工匠以砖砌墙。其他的也应结合。
这里有人会问："绕香室右旋，我皈依佛。尊者乔达摩请认我为优婆塞"等用法中是否得到双宾语性？这里回答：在"绕香室右旋"中不得，因为依品质与有品质者而取。在"我皈依佛"中也不得，因为依省略iti词而说"我去为皈依"。因为如此"佛"是宾格语。"皈依"是主格语。以"佛是我的皈依、究竟、苦的救护者、利的施与者"这意趣，意思是"我亲近、我侍奉、我了知"。但在"尊者乔达摩请认我为优婆塞"中应说得到双宾语性，因为有"从今以后请认我为优婆塞"的意义可能，且与"安跋陀啊！释迦族人认定奥卡卡王为祖父"中dah根用法同义，但从意趣义，应知有"请认我为'这是我的优婆塞'"的意义可能。如是已说明非使役的双宾语词根形式。
如是我们从开始为了世尊的教法，随能随力以各种词、各种义、各种方法结合词根及其形式而说明。即使如是说明，我们也不能完全说其自性决定或义决定。因为除了具足教证现证、已通达无碍解的大漏尽者外，谁能完全说那两者？
因为词根有超胜义，所以从那里那里，
应依用法而了知，因为词根有多义。
因为它们在导师胜教中以一义运行种种，
所以它们结合各种前缀时也以一义，
除了具无漏无碍解智的贤圣外，
谁能完全说这些词根的最高义？


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

Sabbagaṇavinicchayo nāma ekūnavīsatimo paricchedo

Saha rūpavibhāvanāya dhātuvibhāvanā niṭṭhitā.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
如是在有注释的九分三藏之语言行境中，
为诸智者熟练故所作的声明论中，
第十九品名为一切群决定
连同形式说明的词根说明已终。



Dhātumālā niṭṭhitā.

词根表已终。



